RWR-86/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61- 21/08/KK Wroc ł aw, 31.12.2008 r. DECYZJA RWR 86/2008 I. Na podstawie art. 81 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 Rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939), po uwzgl ę dnieniu w cz ęś ci odwo ł ania Biura Podró ż y PANORAMA Sp. zo.o. ul. Trzebnicka 66, 50 - 231 Wroc ł aw z dnia 11.12.2008 r. od decyzji Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów nr 78/2008 r. z dnia 13.11.2008 r. - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du i Ochrony Konkurencji i Konsumentów uchyla si ę w ca ł o ś ci decyzj ę nr RWR 78/2008 z dnia 13.11.2008 r. II. Na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 Rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko przedsi ę biorcy Biuro Podró ż y PANORAMA Sp. zo.o. ul. Trzebnicka 66, 50 - 231 Wroc ł aw - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , zamieszczenie we wzorcu umownym pn. Warunki uczestnictwa w imprezie turystycznej postanowie ń : a) Pkt 15: „ ORGANIZATOR nie ponosi odpowiedzialno ś ci za zagubiony lub skradziony sprz ę t, baga ż lub pieni ą dze. ”; b) Pkt 16 : „Uczestnik ponosi odpowiedzialno ść za szkody wyrz ą dzone przez siebie lub przez osoby przebywaj ą ce pod jego piecz ą , a zaistnia ł e koszta pokrywa w miejscu ich wyrz ą dzenia .”; c) Pkt 19 in fine: „Reklamacje nie zg ł oszone w trakcie trwania imprezy osobom odpowiedzialnym (realizuj ą cym) imprez ę , nie b ę d ą przyjmowane. ” które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 (45) kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 30.06.2008 r. III. Na podstawie art. 106 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 Rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939), nak ł ada si ę na Biuro Podró ż y PANORAMA Sp. z o.o. ul. Trzebnicka 66, 50 - 231 Wroc ł aw kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 9 683 z ł (s ł ownie: dziewi ęć tysi ę cy sze ść set osiemdziesi ą t trzy z ł ote), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa. UZASADNIENIE W zwi ą zku z dzia ł aniami Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów [zw. dalej tak ż e Prezesem Urz ę du] zwi ą zanymi z kontrol ą wzorców umownych stosowanych przez organizatorów turystyki, wroc ł awska Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadzi ł a kontrol ę wzorców stosowanych przez Biuro Podró ż y PANORAMA Sp. z o.o. ul. Trzebnicka 66, 50 - 231 Wroc ł aw (dalej zwane te ż PANORAMA) . W toku wszcz ę tego post ę powania wyja ś niaj ą cego Prezes Urz ę du wst ę pnie ustali ł , i ż dzia ł alno ść przedsi ę biorcy mo ż e odbywa ć si ę z naruszeniem przepisów prawa uzasadniaj ą cym wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. (dowód: karta 3-30) W zwi ą zku z powy ż szym - Postanowieniem nr 109/2008 z dnia 16.04.2008 - Prezes Urz ę du, wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Biuro Podró ż y PANORAMA Sp. z o.o. ul. Trzebnicka 66, 50 - 231 Wroc ł aw praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsument ó w, o której stanowi art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) (zw. dalej tak ż e ustaw ą o ochronie (… )) polegaj ą cej na umieszczeniu w punktach: pkt 15, pkt 16, pkt 19 in fine u ż ywanego wzorca umownego pn.: Warunki uczestnictwa w imprezie turystycznej zapisów, które s ą wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym stanowi art. 479 45 Kpc . (dowód: karta 1, 27) Ponadto – zgodnie z punktem II Postanowienia nr 109/2008 – Prezes Urz ę du zaliczy ł w poczet materia ł u dowodowego sprawy dowody uzyskane w trakcie post ę powania wyja ś niaj ą cego prowadzonego pod sygn. RWR 402-1/08/KK. (dowód: karta 1) Podczas prowadzonego post ę powania przedsi ę biorca poinformowa ł , i ż wprowadzi ł nowy wzorzec umowny, w którym w cz ęś ci zmodyfikowano, a w pozosta ł ej cz ęś ci wykre ś lono budz ą ce zastrze ż enia Prezesa Urz ę du postanowienia umowne . Wzorzec zosta ł przes ł any Prezesowi Urz ę du. Wyja ś niono tak ż e, i ż Spó ł ka nigdy nie interpretowa ł a kwestionowanych przez Prezesa Urz ę du zapisów ze szkod ą dla klienta. (dowód: karta 43,44) W tym stanie rzeczy decyzj ą nr 78/2008 z dnia 13.11.2008 r. Prezes Urz ę du 2 stwierdzi ł stosowanie przez tego przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , polegaj ą cej na zamieszczeniu we wzorcu umownym pn. Warunki uczestnictwa w imprezie turystycznej postanowie ń : d) Pkt 15: „ ORGANIZATOR nie ponosi odpowiedzialno ś ci za zagubiony lub skradziony sprz ę t, baga ż lub pieni ą dze. ”; e) Pkt 16 : „Uczestnik ponosi odpowiedzialno ść za szkody wyrz ą dzone przez siebie lub przez osoby przebywaj ą ce pod jego piecz ą , a zaistnia ł e koszta pokrywa w miejscu ich wyrz ą dzenia .”; f) Pkt 19 in fine: „Reklamacje nie zg ł oszone w trakcie trwania imprezy osobom odpowiedzialnym (realizuj ą cym) imprez ę , nie b ę d ą przyjmowane. ” które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 (45) kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone i nakaza ł zaniechanie jej stosowania. (dowód: k. 56 - 61) W przewidzianym ustaw ą terminie przedsi ę biorca wniós ł odwo ł anie od ww. decyzji wskazuj ą c, i ż w ś lad za przekazan ą do Prezesa Urz ę du informacj ą o zmianie wzorca umownego, dokona ł on aneksowania umów zawartych w oparciu o uprzednio obowi ą zuj ą cy wzorzec, a ponadto i ż zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du postanowienia umowne, by ł y postanowieniami martwymi z których PANORAMA Sp. z o.o. nie wyci ą ga ł a nigdy negatywnych konsekwencji. Z uwagi na powy ż sze PANORAMA Sp. zo.o. wnios ł a o zmian ę decyzji oraz nienak ł adanie kary pieni ęż nej. (dowód: 100 - 140) Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Strona post ę powania: Biuro Podró ż y PANORAMA Sp. z o.o. z siedzib ą we Wroc ł awiu wpisane zosta ł o do Krajowego Rejestru S ą dowego w dniu 27.11.2001 r. Przedmiotem dzia ł alno ś ci Spó ł ki jest m.in. dzia ł alno ść organizatora turystyki. W 2002 r. przedsi ę biorcy zosta ł wpisany do Ewidencji Organizatorów Turystyki i Po ś redników Turystycznych pod nr 3830-02. W ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci PANORAMA zawiera z konsumentami umowy uczestnictwa w organizowanych przez siebie imprezach turystycznych. (dowód: karta 3-30, 47,49) 2. W umowach zawieranych z konsumentami PANORAMA stosuje wzorzec umowny pod nazw ą Warunki uczestnictwa w imprezie turystycznej zawieraj ą cy nast ę puj ą ce zapisy: a) Pkt 15: „ ORGANIZATOR nie ponosi odpowiedzialno ś ci za zagubiony lub skradziony sprz ę t, baga ż lub pieni ą dze. ”; b) Pkt 16 : „Uczestnik ponosi odpowiedzialno ść za szkody wyrz ą dzone przez siebie lub przez osoby przebywaj ą ce pod jego piecz ą , a zaistnia ł e koszta pokrywa w miejscu ich wyrz ą dzenia .”; c) Pkt 19 in finesygn.: „Reklamacje nie zg ł oszone w trakcie trwania imprezy osobom odpowiedzialnym (realizuj ą cym) imprez ę , nie b ę d ą przyjmowane. ” (dowód: karta 27) 3. W Rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone zamieszczono mi ę dzy innymi nast ę puj ą ce klauzule: 3 ad a. Klauzula nr 417: „ Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci za zagubiony, skradziony lub zniszczony w czasie imprezy baga ż Uczestnika .” (wyrok SOKiK w Warszawie z dnia 02.02.2005 r., sygn. akt XVII Amc 104/04); ad b. Klauzula nr 768 : „ Uczestnicy odpowiadaj ą za wyrz ą dzone szkody z w ł asnej winy, za które maj ą obowi ą zek zap ł aci ć niezw ł ocznie z w ł asnych ś rodków w miejscu ich powstania ” (wyrok SOKiK w Warszawie z dnia 23.02.2006 r. sygn. akt XVII Amc 6/05); ad c. Klauzula nr 531 : „ Warunkiem rozpatrzenia reklamacji jest pisemne potwierdzenie jej u kierownika o ś rodka, rezydenta lub pilota wycieczki. Reklamacje nie spe ł niaj ą ce powy ż szych wymogów nie b ę d ą przyjmowane. Biuro zastrzega sobie 45 dniowy termin rozpatrzenia reklamacji. W czasie jej rozpatrywania klient nie ma prawa ucieka ć si ę do mediów etc. (...) Uczestnikowi który wykupi ł imprez ę w ostatniej chwili, po promocyjnej - niskiej cenie nie przys ł uguje prawo do sk ł adania reklamacji ” (wyrok SOKiK w Warszawie z dnia 20.12.2005 r., sygn. akt XVII Amc 114/03). 4. W trakcie post ę powania, PANORAMA przedstawi ł a wzorzec umowny w którym zmieniono dotychczas stosowane postanowienia; do wzorca wprowadzono nast ę puj ą ce zmiany: ad a brak odpowiednika ad b pkt 16 ORGANIZATOR odpowiada za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie by ł o spowodowane wy łą cznie: - dzia ł aniem lub zaniechaniem klienta - dzia ł aniem i zaniechaniem osób trzecich, nie uczestnicz ą cych w wykonaniu us ł ug przewidzianych w umowie, je ś li dzia ł a ń tych lub zaniecha ń nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć albo - si łą wy ż sz ą (art. 11 a ust. 1 ustawy) ad c pkt 18 Reklamacje dotycz ą ce realizacji imprezy Klient powinien zg ł asza ć bezpo ś rednio osobie odpowiedzialnej – pilotowi, rezydentowi lub kierownikowi grupy. Pilot, rezydent lub kierownik grupy ma obowi ą zek usuni ę cia zg ł aszanych wadliwo ś ci lub w uzasadnionych przypadkach zaproponowania ś wiadcze ń zast ę pczych, bez obci ąż ania Klienta dodatkowymi kosztami. W przypadku braku pozytywnego za ł atwienia reklamacji na miejscu, Klient winien skierowa ć reklamacj ę w formie pisemne do ORGANIZATORA w terminie 30 dni od dnia zako ń czenia imprezy. ORGANIZAOR jest zobowi ą zany do rozpatrzenia reklamacji w terminie 30 dni od dnia jej zg ł oszenia i udzieli pisemnej odpowiedzi bezpo ś rednio klientowi. (dowód: karta 43,44) 5 . Wraz z odwo ł aniem Przedsi ę biorca przedstawi ł przyk ł adowe aneksy sporz ą dzone do umów zawartych z wykorzystaniem kwestionowanego przez Prezesa Urz ę du wzorca umownego oraz umowy zawarte z konsumentami po dniu 01.07.2008 r. Aneksy zawarte zosta ł y w dniach 24 - 27.06.2008 r. Do umów zawartych po dniu 30.07.2008 r. zastosowanie mia ł nowy wzorzec umowny nie zawieraj ą cy kwestionowanych uprzednio przez Prezesa Urz ę du zapisów. (dowód: karta 106 - 140) 4 Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: 1. Interes publicznoprawny Podstaw ą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e powy ż sze mia ł o miejsce, pozwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1 ustawy, którym jest okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interes ó w przedsi ę biorców i konsument ó w. Zdaniem Prezesa Urz ę du rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy s ą lub b ę d ą klientami Biura Podró ż y PANORAMA Sp. z o.o. z siedzib ą we Wroc ł awiu. Interes publicznoprawny przejawia si ę bowiem tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi s ł owy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez Prezesa Urz ę du dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie (…) . 2. Przes ł anki art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Art. 24 ust.1 ustawy o ochronie (…) stanowi, i ż „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. ” , natomiast art. 24 ust. 2 okre ś la, i ż „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego. (…).” Do stwierdzenia praktyki, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, i ż przedsi ę biorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zosta ł y wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym stanowi art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wy ż ej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) , za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego . Nale ż y w tym miejscu wskaza ć , i ż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c. ) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Tym niemniej nale ż y pami ę ta ć , ż e art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie . Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców 5 umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego . Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(…) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „ (…) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów w art. 23a u.o.k.ik. obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (…)”. Nie jest zatem konieczna literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Niedozwolone b ę d ą zatem takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, a której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Przedmiotem niniejszego post ę powania jest wykazanie, ż e wy ż ej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du zapisy wzorca umownego stosowanego przez PANORAM Ę przy zawieraniu umów na uczestnictwo w imprezie turystycznej, s ą to ż same z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego mi ę dzy innymi pod pozycjami: 417, 768, 531. W wyroku z dnia 02.02.2005 r. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII Amc 104/04) uzna ł za niedozwolon ą klauzul ę umown ą , postanowienie wpisane nast ę pnie do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycj ą 417 „ Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci za zagubiony, skradziony lub zniszczony w czasie imprezy baga ż Uczestnika .” (wyrok SOKiK w Warszawie z dnia 02.02.2005 r., sygn. akt XVII Amc 104/04). Organizator imprezy turystycznej ponosi odpowiedzialno ść za wszystkie swoje dzia ł ania i zaniechania przedsi ę wzi ę te w zwi ą zku z organizowan ą imprez ą turystyczn ą . Zakres odpowiedzialno ś ci organizatora turystyki oraz sytuacje w których mo ż e si ę on ekskulpowa ć okre ś lone zosta ł y w art. 11 a ustawy o us ł ugach turystycznych. Odpowiedzialno ś ci ą organizatora imprezy obj ę ty jest tak ż e baga ż uczestnika. Odpowiedzialno ść ta dotyczy zarówno sytuacji gdy baga ż powierzony zosta ł organizatorowi, tj. gdy organizator w taki sposób zadysponowa ł baga ż em, i ż uczestnik nie mo ż e sprawowa ć nad nim kontroli, tj. od momentu przekazania baga ż u przez uczestnika imprezy organizatorowi przy wsiadaniu do ś rodka transportu, poprzez ewentualne prze ł adunki czy roz ł adunek baga ż y, a ż po jego oddanie w ł a ś cicielowi, jak i tzw. baga ż u podr ę cznego. Przewóz baga ż u, jest zazwyczaj jednym z elementów wykonania umowy o us ł ug ę turystyczn ą st ą d brak jest mo ż liwo ś ci wy łą czenia w tym zakresie odpowiedzialno ś ci organizatora 6 imprezy; organizator imprezy nie mo ż na pozbawi ć konsumenta ochrony zwi ą zanej z zagubieniem, skradzeniem, zniszczeniem itp. baga ż u, przerzucaj ą c na niego samego odpowiedzialno ść za ten baga ż . Art. 385 (3) pkt 2 kc zakazuje wy łą czenia lub istotnego ograniczenia odpowiedzialno ś ci wzgl ę dem konsumenta za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania. PANORAMA pos ł u ż y ł a si ę w swoich postanowieniach umownych postanowieniem o tre ś ci „ ORGANIZATOR nie ponosi odpowiedzialno ś ci za zagubiony lub skradziony sprz ę t, baga ż lub pieni ą dze ”. Odnosz ą c powy ż sze postanowienie do tre ś ci klauzuli wpisanej pod pozycj ą 417 zwróci ć nale ż y uwag ę , i ż poj ę ciem baga ż u obj ę te s ą wszystkie przewo ż one przez podró ż nego rzeczy. S ą to zatem przedmioty stanowi ą ce tzw. baga ż podr ę czny, który zwyczajowo podró ż ny przewozi bezpo ś rednio przy sobie, jak i przedmioty które oddawane s ą organizatorowi do przewiezienia na miejsce podró ż y. Jeden jak i drugi „baga ż ” zawiera rzeczy osobiste, czyli takie, które co do zasady przeznaczone s ą do wy łą cznego korzystania z nich przez konkretn ą osob ę . Umowa o imprez ę turystyczn ą jest umow ą nazwan ą , szczegó ł owo uregulowan ą w ustawie o ś wiadczenie us ł ug turystycznych. Przepisy ustawy wskazuj ą co i w jaki sposób umowa taka winna okre ś la ć , oraz w jaki sposób umowa ta powinna zosta ć wykonana. Regulacja zawarta w ustawie, nie jest jednak regulacj ą pe ł n ą , kompletn ą skutkiem czego w oparciu o przepis art. 11 ustawy o us ł ugach turystycznych w zakresie nieuregulowanym ustaw ą do umów z klientami zawieranych przez organizatorów turystyki i po ś redników turystycznych stosuje si ę przepisy Kodeksu cywilnego oraz inne przepisy dotycz ą ce ochrony konsumenta. Umowa o imprez ę turystyczn ą zawiera w sobie cechy innych umów, w tym umowy przewozu. Przewóz baga ż u i zasady odpowiedzialno ś ci za nienale ż yte wykonanie tej czynno ś ci uregulowane s ą w kodeksie cywilnym (art. 778 § 1 i 2 kc) oraz prawie przewozowym (Dz.U. z 2000 Nr 50 poz. 601 z pó ź n. zm.). Zgodnie z art. 63 prawa przewozowego – które znajdzie zastosowanie z uwagi na brzmienie art. 11 ustawy o us ł ugach turystycznych w zw. z art. 778 § 2 kc - Za rzeczy, które podró ż ny przewozi ze sob ą pod w ł asnym nadzorem, przewo ź nik ponosi odpowiedzialno ść , je ż eli szkoda powsta ł a z jego winy. Przewo ź nik odpowiada za przewo ż one przez podró ż nego rzeczy jak za przesy ł k ę , je ż eli podró ż ny umie ś ci je, bez mo ż liwo ś ci sprawowania nad nimi sta ł ego nadzoru, w miejscu wskazanym przez przewo ź nika lub na ten cel przeznaczonym. Przepis art. 778 § 1 kc modyfikuje odpowiedzialno ść za przewóz baga ż u „podr ę cznego” obci ąż aj ą c t ą odpowiedzialno ś ci ą przewo ź nika, gdy szkoda wynik ł a z winy umy ś lnej lub ra żą cego niedbalstwa przewo ź nika, pami ę ta ć jednak nale ż y, ż e je ś li przewóz realizowany jest w wykonaniu umowy o imprez ę turystyczn ą , to odpowiedzialno ść ta podlega ł a dalszej modyfikacji z uwagi na brzmienie art. 11 a ustawy o us ł ugach turystycznych, który pozwala organizatorowi na ekskulpacj ę je ś li niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie jest spowodowane wy łą cznie: 1) dzia ł aniem lub zaniechaniem klienta; 2) dzia ł aniem lub zaniechaniem osób trzecich, nieuczestnicz ą cych w wykonywaniu us ł ug przewidzianych w umowie, je ż eli tych dzia ł a ń lub zaniecha ń nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć , albo 3) si łą wy ż sz ą . Organizator turystyki nie mo ż e zatem ca ł kowicie wy łą czy ć swojej odpowiedzialno ś ci – równie ż za baga ż podr ę czny uczestnika imprezy. Odpowiedzialno ść organizatora imprezy za pozosta ł e rzeczy osobiste we wskazanym wy ż ej rozumieniu tj. przewo ż onych „na sobie” opiera ć si ę b ę dzie na zasadach ogólnych okre ś lonych w art. 471 i n kc, oczywi ś cie z modyfikacjami zawartymi w ustawie o us ł ugach turystycznych. Zapis umowny którym pos ł ugiwa ł a si ę PANORAMA jest tak ż e niezgodny z przepisem art. 385 (3) pkt 2 kc – w razie w ą tpliwo ś ci uwa ż a si ę , ż e niedozwolonymi postanowieniami umownymi s ą te, które wy łą czaj ą lub istotnie ograniczaj ą odpowiedzialno ść wzgl ę dem konsumenta za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania . 7 Wobec powy ż szego Prezes Urz ę du uzna ł wymienione wy ż ej zapisy za to ż same z postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul pod pozycj ą 417, czego nie naruszaj ą odmienno ś ci wynikaj ą ce z ró ż nic w sformu ł owaniu i u ż ytych zwrotach porównywanych klauzul. W wyroku z dnia z dnia 23.02.2006 r. (sygn. akt XVII Amc 6/05) S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie uzna ł za niedozwolone, postanowienie umowne wedle tre ś ci którego „ Uczestnicy odpowiadaj ą za wyrz ą dzone szkody z w ł asnej winy, za które maj ą obowi ą zek zap ł aci ć niezw ł ocznie z w ł asnych ś rodków w miejscu ich powstania .” Postanowienie to wpisane zosta ł o do rejestru pod nr 768. Taka regulacja wg SOKiK nierównorz ę dnie okre ś la prawa i obowi ą zki organizatora i uczestnika imprezy poniewa ż nak ł ada na tego ostatniego obowi ą zek niezw ł ocznego naprawienia szkody podczas gdy nie przewiduje takiego obowi ą zku dla pozwanego. W tre ś ci wzorca umownego, Biura Podró ż y PANORAMA znalaz ł si ę zapis o tre ś ci: Uczestnik ponosi odpowiedzialno ść za szkody wyrz ą dzone przez siebie lub przez osoby przebywaj ą ce pod jego piecz ą , a zaistnia ł e koszta pokrywa w miejscu ich wyrz ą dzenia . Z tre ś ci tego zapisu wywie ść mo ż na wniosek, i ż przedsi ę biorca d ąż y do przerzucenia swojej odpowiedzialno ś ci wobec podmiotów uczestnicz ą cych w wykonaniu imprezy turystycznej na samych uczestników. Post ę puj ą c w ten sposób, przedsi ę biorca nie tylko w sposób bezprawny próbuje zaw ę zi ć swoj ą odpowiedzialno ść , ale równie ż uregulowa ć odpowiedzialno ść uczestnika wobec osób trzecich. W ocenie Prezesa Urz ę du, poniewa ż organizatorowi turystyki przys ł uguje prawo do uregulowania trybu tzw. post ę powania reklamacyjnego i okre ś lenia w jego toku odpowiedniego okresu czasu na wyja ś nienie sprawy, równie ż konsument winien mie ć mo ż liwo ść ustalenia okoliczno ś ci i zakresu swojej odpowiedzialno ś ci. Wyrz ą dzona za ś przez niego szkoda naprawiona by ć powinna w czasie odpowiednim, nie za ś niezw ł ocznie, czy nawet w miejscu powstania. Organizatorowi imprezy nie przys ł uguje tak ż e uprawnienie do wkraczania w sfer ę odpowiedzialno ś ci konsumenta wobec osób trzecich i regulowania jej. Takim post ę powaniem przedsi ę biorca równie ż narusza przepis art. 385 (1) kc. Postanowienie tej tre ś ci kszta ł tuje prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Odpowiedzialno ść konsumentów wobec podwykonawców opiera si ę na zasadach ogólnych, i organizatorzy turystyki nie mog ą nak ł ada ć na nich bezwzgl ę dnego obowi ą zku zap ł aty w okre ś lonym miejscu i czasie. Z uwagi na powy ż sze, w ocenie Prezesa Urz ę du, postanowienie zawarte we wzorcu umownym którym pos ł uguje si ę PANORAMA jest to ż same ze wskazan ą klauzul ą niedozwolon ą , wpisan ą do rejestru postanowie ń pod pozycj ą 768. W wyroku z dnia 20.12.2005 r. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne, wedle tre ś ci którego „ Warunkiem rozpatrzenia reklamacji jest pisemne potwierdzenie jej u kierownika o ś rodka, rezydenta lub pilota wycieczki. Reklamacje nie spe ł niaj ą ce powy ż szych wymogów nie b ę d ą przyjmowane. Biuro zastrzega sobie 45 dniowy termin rozpatrzenia reklamacji. W czasie jej rozpatrywania klient nie ma prawa ucieka ć si ę do mediów etc. (...) Uczestnikowi który wykupi ł imprez ę w ostatniej chwili, po promocyjnej - niskiej cenie nie przys ł uguje prawo do sk ł adania reklamacji ” (wyrok SOKiK w Warszawie z dnia 20.12.2005 r., sygn. akt XVII Amc 114/03). Postanowienie to wpisane zosta ł o do rejestru klauzul pod pozycj ą 531. Zapisy te godz ą w sposób ra żą cy w interesy konsumentów, s ą te ż przejawem nierównorz ę dnego traktowania konsumenta. Uzale ż niaj ą odpowiedzialno ść kontrahenta od zachowania okre ś lonej formy i terminu powiadomienia o roszczeniach wynikaj ą cych z nienale ż ytego wykonania umowy, a tak ż e zg ł oszenia roszcze ń i potwierdzenie tego faktu przez osoby takie jak kierownik o ś rodka, rezydent. 8 Biuro Podró ż y PANORAMA pos ł uguje si ę w swoim wzorcu umownym postanowieniem o tre ś ci „ Reklamacje nie zg ł oszone w trakcie trwania imprezy osobom odpowiedzialnym (realizuj ą cym) imprez ę , nie b ę d ą przyjmowane. ” Podobnie jak ma to miejsce w klauzuli wpisanej do rejestru postanowie ń wzorca umowy uznanych za niedozwolone, tak ż e w nn. sprawie przedsi ę biorca uzale ż nia skuteczno ść zg ł oszenia roszcze ń przez konsumentów w tzw. post ę powaniu reklamacyjnym od ich wcze ś niejszego skierowania do innych podmiotów, co jest bezpodstawne. Bezpodstawno ść ta nie tylko wynika z faktu, i ż przedsi ę biorca z faktu nie zg ł oszenia wywodzi wniosek o nie przyjmowaniu roszcze ń konsumentów, co z kolei b łę dnie sugerowa ć mo ż e konsumentom i ż roszczenia im w ogóle ju ż nie b ę d ą przys ł ugiwa ć , albowiem wygasn ą na skutek nie powiadomienia nich tych dodatkowych podmiotów – a zatem wprowadza konsumentów w b łą d. Przedsi ę biorca takim postanowieniem wypacza równie ż sens zobowi ą zania przez ustawodawc ę organizatorów turystyki do uregulowania w ramach prowadzonej dzia ł alno ść tzw. trybu reklamacyjnego, który s ł u ż y ć ma szybkiemu, polubownemu za ł atwieniu zg ł aszanych przez konsumentów roszcze ń . Postanowienie takie sprzeczne jest z przepisem art. 385 (1) kc, który stanowi, i ż niedozwolonymi postanowieniami umownymi s ą te które nie zosta ł y uzgodnione z konsumentem indywidualnie, a kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Za wyrokiem SOKiK z dnia 23.02.2006 r. (sygn. akt XVII Amc 6/05) przytoczy ć nale ż y, i ż za sprzeczne z dobrymi obyczajami mo ż na uzna ć dzia ł ania zmierzaj ą ce do niedoinformowania, dezorientacji, wywo ł ania u konsumenta b ł ednego przekonania, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwno ś ci czy ukszta ł towania stosunku zobowi ą zaniowego z naruszeniem zasady równorz ę dno ś ci strn. Maj ą c na uwadze powy ż sze uzna ć nale ż y, i ż postanowienie którym pos ł ugiwa ł a si ę PANORAMA we wzorcu umownym jest postanowieniem to ż samym z postanowieniem wpisanym do rejestru klauzul pod pozycj ą 531. Zgodnie z powy ż szym wykazano, i ż kwestionowane zapisy umów mieszcz ą si ę w klauzulach uznanych przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone: - tre ść Pkt 15 Warunków uczestnictwa w imprezie turystycznej … - w klauzuli z poz. 417; - tre ść Pkt 16 Warunków uczestnictwa w imprezie turystycznej … - w klauzuli z poz. 768; - tre ść Pkt 19 Warunków uczestnictwa w imprezie turystycznej … - w klauzuli z poz. 531. Prezes Urz ę du wskaza ć pragnie, i ż wyrokach z dnia 6.06.2008 r. (sygn. akt XVII Ama 139/07) oraz z dnia 07.08.2008 r. (sygn. akt XVII Ama 19/08) S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów potwierdzi ł , i ż za niedozwolon ą klauzul ę umown ą mo ż e by ć uznana nie tylko klauzula identyczna z klauzul ą wpisan ą do rejestru klauzul niedozwolonych, ale tak ż e klauzula o tre ś ci zbli ż onej, której stosowanie wywiera taki sam skutek, jak stosowanie klauzuli wpisanej do rejestru . W pierwszym z powo ł anych wyroków S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów wskaza ł , i ż „... klauzule wpisane do Rejestru pod pozycjami 1 i 927 nie zawieraj ą identycznych sformu ł owa ń – z postanowie ń stosowanych przez przedsi ę biorc ę wynika ł o, i ż pobiera on op ł at ę 5 % w przypadku odstapienia od umowy przez Nabywc ę z przyczyn za które przedsi ę biorca nie ponosi odpowiedzialno ś ci - co jednak nie oznacza ż e nie mog ą mie ć zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Przeciwnie z wpisu poz. 1 Rejestru wynika, ż e niedopuszczalne jest naliczanie kary umownej w wysoko ś ci 5 % bez wzgl ę du na to jaka jest przyczyna odst ą pienia od umowy (zakres szerszy ni ż § 10 pkt 3 a), a z wpisu pos. 927 Rejestru wynika, ż e niedopuszczalne jest naliczanie kary umownej w wysoko ś ci 5 %, w przypadku gdy rozwi ą zanie umowy nast ę puje z przyczyn le żą cych po stronie konsumenta (zakres cz ęś ciowo zawieraj ą cy si ę w zapisie § 10 pkt 3a). 9 3. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów W my ś l art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) stosowanie postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Mówi ą c o „zbiorowym interesie konsumentów” nale ż y zaznaczy ć , i ż ustawa o ochronie (…) nie podaje jego definicji, wskazuje w art. 24 ust. 3, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów - wszystkich konsumentów b ę d ą cych klientami Spó ł ki w zwi ą zku z prowadzon ą przez przedsi ę biorc ę dzia ł alno ś ci ą , jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mog ą zawrze ć z nim umow ę o uczestnictwo w imprezie turystycznej. Tak wi ę c, w rozpatrywanym stanie faktycznym post ę powanie PANORAMY nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami okre ś lonego kr ę gu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej, licznej grupy obecnych i przysz ł ych kontrahentów przedsi ę biorcy. Reasumuj ą c, skoro wykazano powy ż ej, i ż kwestionowane zapisy Umowy o ś wiadczenie us ł ug … s ą to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, to pos ł ugiwanie si ę nimi w obrocie konsumenckim uzna ć nale ż y za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakaza ć zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 27 ust. 1 – 3 ustawy o ochronie (…), nie wydaje si ę decyzji o której mowa w art. 26 ustawy o ochronie (…), je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 24 tej ustawy; we wskazanym przypadku Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania; ci ęż ar udowodnienia okoliczno ś ci, o których mowa w ust. 1, spoczywa na przedsi ę biorcy. W toku sprawy potwierdzone zosta ł y stawiane przedsi ę biorcy zarzuty pos ł ugiwania si ę w stosowanym wzorcu umownym klauzulami wpisanymi do rejestru klauzul niedozwolonych. Postanowienia to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru klauzul niedozwolonych znalaz ł y si ę bowiem w stosowanym przez Przedsi ę biorc ę wzorcu umownym pn.: Warunki uczestnictwa w imprezie turystycznej. Z uwagi na to, i ż przy pierwotnym rozpoznaniu sprawy przedsi ę biorca nie udowodni ł zaniechania stosowania zarzucanej mu praktyki - do dnia wydania przez Prezesa Urz ę du decyzji nr RWR 78/2008 z dnia 13.11.2008 r. nie przedstawi ł on ż adnych dowodów na poparcie twierdze ń zawartych w pismach skierowanych do Prezesa Urz ę du, w sprawie wydana zosta ł a decyzja na podstawie art. 26 ustawy o ochronie (…). W jej tre ś ci stwierdzono stosowanie przez przedsi ę biorc ę zakazanej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów i nakazano zaniechanie jej stosowania. Od decyzji tej przedsi ę biorca z ł o ż y ł odwo ł anie, za łą czaj ą c do niego dowody na okoliczno ść zaniechania stosowania zarzucanej mu praktyki. Z za łą czonych do odwo ł ania dokumentów – aneksów do zawartych umów o imprez ę turystyczn ą oraz nowych umów wynika, i ż przedsi ę biorca zaniecha ł stosowania kwestionowanego przez Prezesa Urz ę du wzorca umownego z dniem 30.06.2008 r. Od dnia 01.07.2008 r. zacz ął bowiem obowi ą zywa ć nowy wzorzec umowny, ponadto wcze ś niej przedsi ę biorca aneksowa ł zawarte uprzednio umowy. Do nowego wzorca przedsi ę biorca wprowadzi ł nast ę puj ą ce zmiany: wyeliminowa ł postanowienie zawarte 10 w uprzednim pkt 15, pkt 16 otrzyma ł brzmienie: ORGANIZATOR odpowiada za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie by ł o spowodowane wy łą cznie: - dzia ł aniem lub zaniechaniem klienta - dzia ł aniem i zaniechaniem osób trzecich, nie uczestnicz ą cych w wykonaniu us ł ug przewidzianych w umowie, je ś li dzia ł a ń tych lub zaniecha ń nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć albo - si łą wy ż sz ą (art. 11 a ust. 1 ustawy) Postanowienie zawarte w uprzednim pkt 19 in fine, przeniesiono do pkt 18 i nadano mu nast ę puj ą ce brzmienie: Reklamacje dotycz ą ce realizacji imprezy Klient powinien zg ł asza ć bezpo ś rednio osobie odpowiedzialnej – pilotowi, rezydentowi lub kierownikowi grupy. Pilot, rezydent lub kierownik grupy ma obowi ą zek usuni ę cia zg ł aszanych wadliwo ś ci lub w uzasadnionych przypadkach zaproponowania ś wiadcze ń zast ę pczych, bez obci ąż ania Klienta dodatkowymi kosztami. W przypadku braku pozytywnego za ł atwienia reklamacji na miejscu, Klient winien skierowa ć reklamacj ę w formie pisemnej do ORGANIZATORA w terminie 30 dni od dnia zako ń czenia imprezy. ORGANIZAOR jest zobowi ą zany do rozpatrzenia reklamacji w terminie 30 dni od dnia jej zg ł oszenia i udzieli pisemnej odpowiedzi bezpo ś rednio klientowi. Zaproponowane przez przedsi ę biorc ę zmiany uwzgl ę dniaj ą zastrze ż enia Prezesa Urz ę du, a ich wprowadzenie w powy ż szym kszta ł cie oznacza wyeliminowanie ze stosowanego wzorca umownego zarzucanych uprzednio klauzul niedozwolonych. W tym miejscu wskaza ć nale ż y, i ż podany wy ż ej przepis art. 27 ust. 3 ustawy o ochronie (…), ci ęż arem udowodnienia okoliczno ś ci zaniechania stosowania praktyki obci ąż a przedsi ę biorc ę , któremu Prezes Urz ę du zarzuci ł takie post ę powanie. Przepis ten przerzucaj ą c na przedsi ę biorc ę powinno ść wykazania wskazanych w nim okoliczno ś ci – stanowi odst ę pstwo od ogólnych zasad post ę powania administracyjnego zawartych w kodeksie post ę powania administracyjnego nakazuj ą cych organowi podj ąć wszelkie kroki niezb ę dne do dok ł adnego wyja ś nienia stanu faktycznego; zgodnie z art. 83 ustawy o ochronie (…) kodeks post ę powania administracyjnego stosuje si ę do post ę powania przed Prezesem Urz ę du jedynie w sprawach nieuregulowanych w ustawie o ochronie (…). Jak wskazuj ą komentatorzy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów K. Kohutek i M. Sieradzka (w: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz s. 674) rozwi ą zanie zawarte w ustawie o ochronie (…) stanowi konsekwencj ę tego, i ż przedsi ę biorca wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne z udowodnienia okoliczno ś ci wskazanych w powo ł anym przepisie. Aby z tego ł agodniejszego skutku skorzysta ć przedsi ę biorca jest zobowi ą zany do udowodnienia zaniechania. Komentatorzy Ci wskazuj ą ponadto, i ż udowodnienie przejawia si ę w dostarczeniu przez przedsi ę biorc ę Prezesowi Urz ę du danych, które pozwol ą na jednoznaczne stwierdzenie zaniechania stosowania bezprawnej praktyki. Dla skorzystania z dobrodziejstwa art. 27 ust. 2 ustawy o ochronie (…) nie jest bowiem wystarczaj ą ce jedynie uprawdopodobnienie okre ś lonego stanu rzeczy; ustawodawca wprost bowiem pos ł uguje si ę zwrotem „udowodnienie okoliczno ś ci”. Z uwagi na powy ż sze oraz przepis art. 81 ust. 3 ustawy o ochronie (…), który przydaje Prezesowi Urz ę du uprawnienie do uchylenia lub zmiany w ca ł o ś ci lub cz ęś ci wydanej przez siebie decyzji, je ś li organ uzna wniesione odwo ł anie za s ł uszne – Prezes Urz ę du uchyli ł wydan ą w dniu 13.11.2008 r. Decyzj ę nr RWR 78/2008 i orzek ł na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o ochronie (…). Maj ą c na uwadze powy ż sze orzeczono jak w pkt I i II sentencji. 11 Kara pieni ęż na Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10 % przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 . Z tre ś ci ww. przepisu wynika, i ż kara ma charakter fakultatywny, a w zwi ą zku z tym Prezes Urz ę du w ramach uznania administracyjnego decyduje czy zasadne jest w danej sprawie na ł o ż enie kary i w jakiej wysoko ś ci. Ustawa nie zawiera katalogu przes ł anek, od których uzale ż niona jest decyzja o na ł o ż eniu kary. W art. 111 ustawy o ochronie (…) wskazuje si ę jedynie, i ż ustalaj ą c wysoko ść kary Prezes Urz ę du winien wzi ąć pod uwag ę okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W sprawie nn. Prezes Urz ę du nie znalaz ł podstaw do nienak ł adania na przedsi ę biorc ę kary pieni ęż nej. Przedsi ę biorca dzia ł a na rynku ju ż od kilku lat, rejestr klauzul umownych jest jawny, za ś stosowanie przez przedsi ę biorców w obowi ą zuj ą cych wzorcach umownych postanowie ń które od d ł u ż szego ju ż czasu w rejestrze tym s ą umieszczone ś wiadczy o nie przestrzeganiu przez przedsi ę biorców przepisów prawa, wywo ł uj ą cych negatywne konsekwencje dla konsumentów. Na ustalenie wysoko ś ci kary w sprawie nn. wp ł yn ęł a ocena ca ł okszta ł tu okoliczno ś ci sprawy dokonana w ś wietle art.111 ustawy o ochronie (…). Za okoliczno ś ci obci ąż aj ą ce przedsi ę biorc ę uznano w nn. sprawie fakt, i ż zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du postanowienia zmierza ł y do ograniczenia odpowiedzialno ś ci organizatora turystyki z tytu ł u niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania, co jest szczególnie nagannym zachowaniem przedsi ę biorców i winno by ć pi ę tnowane. Prezes Urz ę du mia ł równie ż na uwadze, i ż rejestr klauzul niedozwolonych jest rejestrem jawnym, przedsi ę biorcy za ś powinni prowadzi ć dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie i w granicach obowi ą zuj ą cego prawa, przestrzegaj ą c zasad uczciwej konkurencji i poszanowania dobrych obyczajów oraz s ł usznych interesów konsumentów, w tym nie pos ł ugiwa ć si ę postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowie ń umownych uznanych za niedozwolone. Przedsi ę biorca prowadzi dzia ł alno ść na rynku us ł ug turystycznych co najmniej od 6 lat. W 2002 r. uzyska ł bowiem wpis do Centralnej Ewidencji Organizatorów Turystyki i Po ś redników pod nr rejestrowym 3830-02. Z tego wzgl ę du bezwzgl ę dnie wymaga ć nale ż y od niego aby dzia ł alno ść ta odbywa ł a si ę zgodnie z przepisami prawa, a jego zaniedbania w zakresie pos ł ugiwania si ę wzorcem umownym posiadaj ą cym postanowienia to ż same z klauzulami niedozwolonymi nie mog ą znale źć usprawiedliwienia. Prezes Urz ę du mia ł tak ż e na uwadze, i ż zakwestionowane postanowienia umowne zmierza ł y do ograniczenia odpowiedzialno ś ci organizatora wobec konsumenta, co jest praktyk ą wysoce nagann ą . Przy ocenie naganno ś ci post ę powania przedsi ę biorcy znaczenie drugorz ę dne ma okoliczno ść , i ż jak podnosi przedsi ę biorca zakwestionowane postanowienia by ł y martwe. Postanowienia te stanowi ł y tre ść zawieranych przez przedsi ę biorc ę z konsumentami umów, a zatem przedsi ę biorca móg ł w ka ż dej chwili z zapisów tych skorzysta ć , wyci ą gaj ą c z nich negatywne skutki. Zgodnie z art. 385 § 2 kc wzorzec umowy powinien by ć sformu ł owany jednoznacznie i w sposób zrozumia ł y, za ś postanowienia niejednoznaczne nale ż y t ł umaczy ć na korzy ść konsumenta. Z uwagi na powy ż sze, celem wy łą czenia stosowania okre ś lonych zapisów umownych, przedsi ę biorca winien je wyeliminowa ć ze stosowanego wzorca. Wskaza ć nale ż y, tak ż e i ż przepis art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) stanowi, i ż Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę (…), kar ę pieni ęż n ą (…), je ż eli przedsi ę biorca chocia ż by nieumy ś lnie dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Z nieumy ś lnym naruszeniem b ę dziemy mieli do czynienia zarówno w sytuacji gdy 12 przedsi ę biorca dopuszcza ł mo ż liwo ść pos ł ugiwania si ę niedozwolonymi zapisami, lecz bezpodstawnie zaniecha ł zweryfikowania tego, jak i wówczas gdy nie przewidywa ł tego ale powinien by ł i móg ł to przewidzie ć . Nieprawid ł owo ś ci s ą zatem skutkiem niedbalstwa – niezachowaniem wymaganej w danych okoliczno ś ciach staranno ś ci. Zgodnie z art. 83 Konstytucji ka ż dy ma obowi ą zek przestrzegania prawa Rzeczpospolitej Polskiej. Obowi ą zek ten ci ąż y równie ż na przedsi ę biorcach, którzy przez przepisy prawa w obrocie prawnym postrzegani s ą jako profesjonali ś ci. Konkluduj ą c Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę kar ę równie ż w przypadku gdy ten nie przestrzega ł zakazu stosowania we wzorcach umownych klauzul niedozwolonych równie ż wskutek braku nale ż ytej staranno ś ci. Weryfikuj ą c uprzednio wydan ą decyzj ę , Prezes Urz ę du przy okre ś leniu kary uwzgl ę dni ł okoliczno ś ci wykazane w odwo ł aniu przedsi ę biorcy. Za okoliczno ś ci ł agodz ą ce uznano pozytywn ą reakcj ę przedsi ę biorcy na wszcz ę cie post ę powania przez Prezesa Urz ę du oraz zaniechanie przez niego stosowania zarzucanej mu praktyki. Jak wynika, z przed ł o ż onych przez przedsi ę biorc ę do odwo ł ania dowodów w postaci aneksów do umów zawartych na podstawie kwestionowanego przez Prezesa Urz ę du wzorca umownego, przedsi ę biorcy podj ę li dzia ł ania maj ą ce na celu usuniecie kwestionowanych zapisów z tre ś ci umów, skutkiem tego tre ść istniej ą cych pomi ę dzy przedsi ę biorcami, a konsumentami stosunków prawnych doprowadzona zosta ł a do zgodno ś ci z prawem. Przedsi ę biorcy zaniechali te ż zawierania nowych umów w oparciu o kwestionowany wzorzec umowny. Za okoliczno ść ł agodz ą c ą w sprawie uznano fakt, i ż mimo kilkuletniego funkcjonowania na rynku przedsi ę biorcy Prezes Urz ę du nie wyda ł przeciwko Biuro Podró ż y PANORAMA Sp. z o.o. ż adnej decyzji w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Maj ą c na uwadze wskazane wy ż ej okoliczno ś ci, jak równie ż fakt, i ż orzeczona w nn. decyzji kara jest skutkiem skorzystania przez Prezesa Urz ę du z trybu przewidzianego art. 81 ust. 3 ustawy o ochronie (…) – gdzie Prezes Urz ę du w trybie samokontroli uchyli ł wydan ą uprzedni ą decyzj ę stwierdzaj ą c ą stosowanie przez PANORAMA Sp. z o.o. praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów oraz nakazuj ą c ą zaniechanie jej stosowania oraz nak ł adaj ą c ą na przedsi ę biorc ę kar ę pieni ęż n ą oraz to, i ż kara winna by ć orzekana na poziomie wystarczaj ą cym do osi ą gni ę cia zamierzonego celu i odczuwalna dla przedsi ę biorcy, Prezes Urz ę du postanowi ł na ł o ż y ć na Biuro Podró ż y PANORAMA Sp. z o.o. kar ę w wysoko ś ci 9 683 z ł (po zaokr ą gleniu do pe ł nych z ł otych), co odpowiada ………… % kary maksymalnej. W opinii Prezesa Urz ę du powy ż sza kara spe ł nia zarówno funkcj ę prewencyjn ą , jak i represyjn ą . Wymierzona bowiem zosta ł a w odczuwalnej dla przedsi ę biorcy wysoko ś ci, co tym samym winno sk ł oni ć go do zaniechania podobnych zachowa ń w przysz ł o ś ci. Maj ą c na uwadze powy ż sze orzeczono jak w pkt III sentencji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie (…) kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawie: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000 . Stosownie do tre ś ci art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wroc ł awiu. Z up. Prezesa UOKIk Dyrektor Delegatury we Wroc ł awiu Zbigniew Jurczyk 13 Otrzymuje: Biuro Podró ż y PANORAMA Sp. zo.o. ul. Trzebnicka 66, 50 - 231 Wroc ł aw 14