RWR-76/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-20/08/KK Wroc ł aw, 06.11.2008 r. DECYZJA RWR 76/2008 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 Rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Krystynie Stanis ł awie Kicie oraz El ż biecie Danucie Dudzie prowadz ą cym dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Us ł ugowo – Turystyczne VOYAGER s.c. Krystyna Stanis ł awa Kita, El ż bieta Danuta Duda Ul. Parkowa 1, 59 – 220 Legnica - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Stwierdza si ę stosowanie przez ww. przedsi ę biorców praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , polegaj ą cej na zamieszczeniu we wzorcu umownym pn.: 1. pn.: Umowa o ś wiadczenie us ł ug turystyczno – rekreacyjnych postanowie ń : a) § 6: „ Biuro nie ponosi odpowiedzialno ś ci za pozostawione w autokarze cenne przedmioty np. kamery, aparaty fotograficzne itp .”; b) § 7 in principio: „ Reklamacje w sprawie us ł ug powinny by ć wniesione niezw ł ocznie, nie pó ź niej jednak ni ż 7 dni od zako ń czenia wycieczki. Podstaw ę do rozpatrzenia reklamacji stanowi kopia pisemnej reklamacji potwierdzona przez pilota, w czasie trwania imprezy. ”; 2. pn.: Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez biuro us ł ugowo – turystyczne VOYAGER postanowie ń : a) pkt 3.5: „ Biuro w przypadkach szczególnie uzasadnionych: jak dzia ł anie si ł y wy ż szej, awarie w hotelach, dzia ł ania osób trzecich, zachowuje prawo do zmiany programu, kolejno ś ci zwiedzania a tak ż e zakwaterowania w innym hotelu lub pensjonacie o równorz ę dnym lub wy ż szym standardzie .”; b) pkt 4.4: „ Zwrotu odpowiednich kwot Biuro dokonuje w terminie do 14 dni od daty odst ą pienia od umowy. W takim przypadku odsetki od zwracanych kwot nie przys ł uguj ą .”; c) pkt 5.3: „ Uczestnikowi nie przys ł uguje zwrot warto ś ci ś wiadcze ń których nie wykorzysta ł w trakcie imprezy z przyczyn nie le żą cych po stronie Biura lub w przypadku nie stawienia si ę na wyznaczon ą zbiórk ę w dniu wyjazdu .”; d) pkt 5.5: „ Podstaw ą reklamacji nie mog ą by ć zdarzenia i okoliczno ś ci za które organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci i przy zachowaniu nale ż ytej staranno ś ci nie móg ł ich przewidzie ć (awarie ś rodków transportu, opó ź nienie w przewozach, postoje na granicach, czynno ś ci celne, warunki atmosferyczne w czasie trwania imprezy) .”; e) pkt 7.2: „ Uczestnik zobowi ą zany jest posiada ć wa ż ne dokumenty upowa ż niaj ą ce do przekroczenia granicy i ponosi za to odpowiedzialno ść przez ca ł y czas trwania imprezy, ich zgubienie lub brak stanowi ą podstaw ę do odst ą pienia przez organizatora od umowy i potr ą cenia 100% warto ś ci imprezy .”; które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 (45) kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone i nakazuje si ę zaniechania jej stosowania. II. Na podstawie 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 Rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko przedsi ę biorcy Krystynie Stanis ł awie Kicie oraz El ż biecie Danucie Dudzie prowadz ą cym dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Us ł ugowo – Turystyczne VOYAGER s.c. Krystyna Stanis ł awa Kita, El ż bieta Danuta Duda Ul. Parkowa 1, 59 – 220 Legnica - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów umarza si ę jako bezprzedmiotowe post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez ww. przedsi ę biorców praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cej na zamieszczeniu we wzorcu umownym postanowie ń wpisanych na podstawie art. 479 (45) kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone , co do nast ę puj ą cych zapisów wzorców umownych: 1. pn.: Umowa o ś wiadczenie us ł ug turystyczno – rekreacyjnych nast ę puj ą cego zapisu: § 7 in fine: „ Biuro ma obowi ą zek rozpatrzenia reklamacji w ci ą gu 30 dni od daty jej otrzymania. W przypadku przekroczenia tego 30-dniowego terminu, Zamawiaj ą cemu przys ł uguj ą odsetki na zasadach ogólnych liczone od kwoty roszcze ń .” 2. pn.: „ Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez biuro us ł ugowo – turystyczne VOYAGER” postanowie ń : a) pkt 2.5: „ Biuro zastrzega sobie prawo rozwi ą zania umowy z Uczestnikiem, który nie dokona ł wymaganych wp ł at .”; b) pkt 5.4: „ Organizator zastrzega sobie termin 30 dni na rozpatrzenie reklamacji i udzielenie odpowiedzi .” III. Na podstawie art. 106 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 Rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du 2 Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939) po stwierdzeniu stosowania praktyki opisanej w pkt I decyzji, nak ł ada si ę na Krystyn ę Stanis ł aw ę Kit ę oraz El ż biet ę Danut ę Dud ę prowadz ą ce dzia ł alno ść gospodarcz ą w formie spó ł ki cywilnej pod nazw ą Biuro Us ł ugowo – Turystyczne VOYAGER s.c. Krystyna Stanis ł awa Kita, El ż bieta Danuta Duda Ul. Parkowa 1, 59 – 220 Legnica kar ę pieni ęż n ą z tytu ł u naruszenia zakazu o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w wysoko ś ci po 9 943 z ł (s ł ownie: dziewi ęć tysi ę cy dziewi ęć set czterdzie ś ci trzy z ł ote) na ka ż dego z przedsi ę biorców, p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa. UZASADNIENIE W zwi ą zku z dzia ł aniami Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zw. dalej tak ż e Prezesem Urz ę du), zwi ą zanymi z kontrol ą wzorców umownych stosowanych przez organizatorów turystyki, wroc ł awska Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadzi ł a kontrol ę wzorców stosowanych przez Krystyn ę Stanis ł aw ę Kit ę oraz El ż biet ę Danut ę Dud ę prowadz ą ce dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Us ł ugowo – Turystyczne VOYAGER s.c. Krystyna Stanis ł awa Kita, El ż bieta Danuta Duda Ul. Parkowa 1, 59 – 220 Legnica. W toku wszcz ę tego post ę powania wyja ś niaj ą cego Prezes Urz ę du wst ę pnie ustali ł , i ż dzia ł alno ść przedsi ę biorcy mo ż e odbywa ć si ę z naruszeniem przepisów prawa uzasadniaj ą cym wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. (dowód: karta 9-33) W zwi ą zku z powy ż szym - Postanowieniem nr 108/2008 z dnia 16.04.2008 - Prezes Urz ę du, wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Krystyn ę Stanis ł aw ę Kit ę oraz El ż biet ę Danut ę Dud ę prowadz ą ce dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Us ł ugowo – Turystyczne VOYAGER s.c. Krystyna Stanis ł awa Kita, El ż bieta Danuta Duda Ul. Parkowa 1, 59 – 220 Legnica praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsument ó w, o której stanowi art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) (zw. dalej tak ż e ustaw ą o ochronie (… )) polegaj ą cej na umieszczeniu we wzorcu pn.: Umowa o ś wiadczenie us ł ug turystyczno – rekreacyjnych postanowie ń § 6, § 7 oraz we wzorcu umownym pn.: Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez biuro us ł ugowo – turystyczne VOYAGER postanowie ń p kt 2.5, pkt 3.5, p kt 4.4, pkt 5.3, pkt 5.4, Pkt 5.5, pkt 7.2 zapisów, które s ą wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym stanowi art. 479 45 Kpc . (dowód: karta 1-7, 13 – 14, 29 – 30) Zgodnie z punktem II Postanowienia nr 108/2008 – Prezes Urz ę du zaliczy ł w poczet materia ł u dowodowego sprawy dowody uzyskane w trakcie post ę powania wyja ś niaj ą cego prowadzonego pod sygn. RWR 402-1/08/KK. (dowód: karta 1-2) Podczas prowadzonego przez Prezesa Urz ę du post ę powania, przedsi ę biorca uwzgl ę dni ł w znacznej cz ęś ci podnoszone przez Prezesa Urz ę du zarzuty oraz przedstawi ł nowy wzorzec umowny pn.: Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Us ł ugowo – Turystyczne VOYAGER S.C. El ż bieta Duda, Krystyna Kita z siedzib ą w 59-220 Legnica ul. Parkowa nr 1. Przedsi ę biorca 3 przedstawi ł równie ż wzór pisma jaki zobowi ą za ł si ę skierowa ć do konsumentów z którymi zawar ł ju ż umow ę o imprez ę turystyczn ą . (dowód: karta k. 35 – 41, 47 – 55, 62 - 64) Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Strona post ę powania: Krystyna Stanis ł awa Kita oraz El ż bieta Danuta Duda prowadz ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Us ł ugowo – Turystyczne VOYAGER s.c. Krystyna Stanis ł awa Kita, El ż bieta Danuta Duda Ul. Parkowa 1, 59 – 220 Legnica. Na podstawie za ś wiadczenia nr 82/43/99/2004 wydanego przez Wojewod ę Dolno ś l ą skiego przedsi ę biorcy wpisani zostali do Rejestru Organizatorów i Po ś redników Turystycznych Województwa Dolno ś l ą skiego. W ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci K. Kita i S. Duda wykonuj ą dzia ł alno ść biur podró ż y i zawieraj ą z konsumentami umowy uczestnictwa w organizowanych przez siebie imprezach turystycznych. Dzia ł alno ść gospodarcz ą przedsi ę biorcy prowadz ą od 2001 r. (dowód: karta 24 - 28) 2. W umowach zawieranych z konsumentami przedsi ę biorcy stosuj ą wzorce umowne: 1. pn.: Umowa o ś wiadczenie us ł ug turystyczno – rekreacyjnych zawieraj ą cy nast ę puj ą ce postanowienia : c) § 6: „ Biuro nie ponosi odpowiedzialno ś ci za pozostawione w autokarze cenne przedmioty np. kamery, aparaty fotograficzne itp .”; d) § 7 in principio :„ Reklamacje w sprawie us ł ug powinny by ć wniesione niezw ł ocznie nie pó ź niej jednak ni ż 7 dni od zako ń czenia wycieczki. Podstaw ę do rozpatrzenia reklamacji stanowi kopia pisemnej reklamacji potwierdzona przez pilota, w czasie trwania imprezy. ”; 2. pn.: Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez biuro us ł ugowo – turystyczne VOYAGER zawieraj ą cy postanowienia: c) pkt 3.5: „ Biuro w przypadkach szczególnie uzasadnionych: jak dzia ł anie si ł y wy ż szej, awarie w hotelach, dzia ł ania osób trzecich, zachowuje prawo do zmiany programu, kolejno ś ci zwiedzania a tak ż e zakwaterowania w innym hotelu lub pensjonacie o równorz ę dnym lub wy ż szym standardzie .”; d) pkt 4.4: „ Zwrotu odpowiednich kwot Biuro dokonuje w terminie do 14 dni od daty odst ą pienia od umowy. W takim przypadku odsetki od zwracanych kwot nie przys ł uguj ą .”; e) pkt 5.3: „ Uczestnikowi nie przys ł uguje zwrot warto ś ci ś wiadcze ń których nie wykorzysta ł w trakcie imprezy z przyczyn nie le żą cych po stronie Biura lub w przypadku nie stawienia si ę na wyznaczon ą zbiórk ę w dniu wyjazdu .”; f) pkt 5.5: „ Podstaw ą reklamacji nie mog ą by ć zdarzenia i okoliczno ś ci za które organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci i przy zachowaniu nale ż ytej staranno ś ci nie móg ł ich przewidzie ć (awarie ś rodków transportu, opó ź nienie w przewozach, postoje na granicach, czynno ś ci celne, warunki atmosferyczne w czasie trwania imprezy) .”; g) pkt 7.2: „ Uczestnik zobowi ą zany jest posiada ć wa ż ne dokumenty upowa ż niaj ą ce do przekroczenia granicy i ponosi za to odpowiedzialno ść przez ca ł y czas trwania imprezy, ich zgubienie lub brak stanowi ą podstaw ę do odst ą pienia przez organizatora od umowy i potr ą cenia 100% warto ś ci imprezy .”; (dowód: karta 13 – 14, 29 – 30) 3. W Rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone zamieszczono mi ę dzy innymi nast ę puj ą ce klauzule: 4 ad a) Klauzula nr 417 : „ Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci za zagubiony lub zniszczony w czasie imprezy baga ż Uczestnika. ”, (wyrok SOKiK w Warszawie z dnia 02.02.2005 r. sygn. akt: XVII Amc 104/04); ad b) Klauzula nr 185: „ Uzupe ł nienia zg ł oszonych reklamacji powinny by ć sk ł adane w Biurze Podró ż y w ci ą gu 14 dni od daty zako ń czenia imprezy. Okoliczno ś ci podnoszone w reklamacji powinny by ć potwierdzone w czasie trwania imprezy przez pilota/rezydenta Biura Podró ż y lub przedstawiciela Biura Podró ż y za granic ą wskazanego w programie lub na voucherze. ”, (wyrok SOKiK w Warszawie z dnia 27 pa ź 04 r., sygn. akt XVII Amc 83/03); oraz ad a) Klauzula nr 447 : „ Ewentualne zmiany hotelu/apartamentu lub miejscowo ś ci noclegowej mog ą wynika ć jedynie z przyczyn le żą cych po stronie kontrahentów ”Open Travel” lub w przypadku zaistnienia okoliczno ś ci jako si ł a wy ż sza. Je ż eli zmiany te nie spowoduj ą zasadniczych zmian w programie imprezy ani w standardzie imprezy, klient zrzeka si ę wszelkich ewentualnych roszcze ń z tytu ł u tych zmian.” (wyrok SOKiK w Warszawie z dnia 17.03.2005 r., sygn. akt XVII Amc 118/03); ad b) Klauzula nr 438 : „ Przy dokonywaniu jakichkolwiek zwrotów pieni ęż nych uczestnikowi nie przys ł uguj ą odsetki od wp ł aconych kwot. ”; (wyrok SOKiK w Warszawie z dnia 21.10.2004 r.; sygn. akt XVII Amc 127/03); ad c) Klauzula nr 1042 : „ Organizator nie dokonuje zwrotu ś wiadcze ń , które nie zosta ł y wykorzystane w pe ł ni z przyczyn le żą cych po stronie uczestnika np. skrócenie pobytu, rezygnacja z cz ęś ci lub ca ł o ś ci programu, spó ź nienie na miejsce zbiórki itp .”, (wyrok SOKiK w Warszawie z dnia 28.12.2006 r., sygn. akt XVII Amc 161/05); ad d) Klauzula nr 1057 : „ Przyczyn ą reklamacji nie mog ą by ć okoliczno ś ci, za które Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci (awarie techniczne ś rodków transportu (…). ”; (wyrok SOKiK w Warszawie z dnia 14.12.2006 r., sygn akt XVII Amc 152/05); ad e) Klauzula nr 1067 : „ W przypadku przerwania podró ż y lub pobytu z przyczyn le żą cych wy łą cznie po stronie Uczestnika, równowarto ść niewykorzystanych ś wiadcze ń nie b ę dzie refundowana .”, (wyrok SOKiK w Warszawie z dnia 04.01.2007r.; sygn. akt XVII Amc 37/06). 4. W trakcie post ę powania E. Duda i K. Kita ustosunkowa ł y si ę merytorycznie do postawionych im zarzutów. Przedstawi ł y nowy wzorzec umowny Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Us ł ugowo – Turystyczne „VOYAGER” s.c. El ż bieta Duda Krystyna Kita z siedziba w 59-220 Legnica, ul. Parkowa nr 1 w którym: • pkt 3.5 otrzyma ł brzmienie: „W przypadku niemo ż no ś ci wykonania przewidzianych w umowie us ł ug Biuro zaoferuje Uczestnikowi odpowiednie ś wiadczenie zast ę pcze. Je ż eli jako ść ś wiadczenia zast ę pczego jest ni ż sza od jako ś ci us ł ugi okre ś lonej w programie imprezy turystycznej, uczestnik mo ż e żą da ć odpowiedniego obni ż enia ceny imprezy”; • dodano postanowienia oznaczone nr 3.6, 3.7, 3.8 o tre ś ci: - 3.6: „ Je ż eli wykonanie ś wiadcze ń zast ę pczych, o których mowa w pkt 3.5 jest niemo ż liwe albo uczestnik z uzasadnionych powodów nie wyrazi ł na nie zgody i odst ą pi ł od umowy, Biuro jest obowi ą zane, bez obci ąż ania Uczestnika dodatkowymi kosztami z tego tytu ł u, zapewni ć mu powrót do miejsca rozpocz ę cia imprezy turystycznej lub do innego uzgodnionego miejsca w warunkach nie gorszych ni ż okre ś lone w umowie ”; 5 - 3.7: „ W razie odst ą pienia od umowy, o której mowa w ust. 2 Biuro nie mo ż e żą da ć od Uczestnika ż adnych dodatkowych ś wiadcze ń . Uczestnik mo ż e żą da ć naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania umowy ”; - 3.8: „ W razie niemo ż no ś ci wykonania ś wiadczenia zast ę pczego, o którym mowa w pkt 3.6, Uczestnik mo ż e żą da ć naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania umowy, chyba ze niemo ż no ść wykonania ś wiadczenia zast ę pczego jest spowodowana wy łą cznie: 1) dzia ł aniami lub zaniechaniami osób trzecich, nieuczestnicz ą cych w wykonaniu ś wiadczenia zast ę pczego, je ż eli tych dzia ł a ń lub zaniecha ń nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć , albo 2) si łą wy ż sz ą ”; • w pkt 4.4 wykre ś lono zdanie o tre ś ci: „ W takim przypadku odsetki od zwracanych kwot nie przys ł uguj ą ”; • pkt 5.3 wykre ś lono; • pkt 5.4 oznaczono jako pkt 5.3 i otrzyma ł on nast ę puj ą ce brzmienie: „ Termin na rozpatrzenie reklamacji i udzielenie odpowiedzi na pi ś mie wynosi 30 dni od daty zako ń czenia imprezy turystycznej, a w wypadku zg ł oszenia tej reklamacji po zako ń czeniu imprezy turystycznej w terminie 30 dni od jej za ł o ż enia. W przypadku niedotrzymania tego terminu uwa ż a si ę , ż e uznano reklamacj ę za uzasadnion ą . Dla zachowania terminu wystarczy nadanie listu poleconego lub wys ł anie listu drog ą elektroniczn ą (poczt ą elektroniczn ą )”;. • pkt 5.5 wykre ś lono; • pkt 7.3 (uprzednio 7.2) otrzyma ł nast ę puj ą ce brzmienie: „Uczestnik zobowi ą zany jest do posiadania dokumentów podró ż nych (paszportu) oraz gdy wymagaj ą tego przepisy wiz turystycznych ”. Przedsi ę biorcy poinformowali tak ż e, i ż wykre ś lono § 6 Umowy o ś wiadczenie us ł ug turystyczno – rekreacyjnych, § 7 nadano za ś tre ść : „ Reklamacje mog ą by ć sk ł adane w trakcie trwania imprezy na r ę ce pilota lub innego przedstawiciela Biura lub po zako ń czeniu imprezy listem poleconym, poczt ą elektroniczn ą lub bezpo ś rednio w Biurze za pokwitowaniem. Reklamacje rozpatrywane b ę d ą w terminie i zgodnie z zasadami wynikaj ą cymi z przepisów ustawy z 29.08.1997 r. o us ł ugach turystycznych i innych powszechnie obowi ą zuj ą cych przepisów. (Dowód: karta nr (dowód: karta k. 35 – 41, 47 – 55, 62 - 64) Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: 1. Interes publicznoprawny Podstaw ą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e powy ż sze mia ł o miejsce, pozwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1 ustawy, którym jest okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interes ó w przedsi ę biorców i konsument ó w. Zdaniem Prezesa Urz ę du rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy s ą lub b ę d ą klientami Krystyny Kita oraz El ż biety Dudy w zwi ą zku z prowadzon ą przez nie dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą . Interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi s ł owy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez Prezesa Urz ę du dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie (…) . 2. Przes ł anki art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów 6 Art. 24 ust.1 ustawy o ochronie (…) stanowi, i ż „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. ” , natomiast art. 24 ust. 2 okre ś la, i ż „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego. (…).” Do stwierdzenia praktyki, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, i ż przedsi ę biorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zosta ł y wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym stanowi art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wy ż ej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) , za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego . Nale ż y w tym miejscu wskaza ć , i ż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c. ) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Tym niemniej nale ż y pami ę ta ć , ż e art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie . Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego . Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(…) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „ (…) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów z art. 23a u.o.k.ik. obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje równie ż 7 uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (…)”. Nie jest zatem konieczna literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, a której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Przedmiotem niniejszego post ę powania jest wykazanie, ż e wy ż ej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du zapisy wzorca umownego, stosowanego przez Krystyn ę Stanis ł aw ę Kit ę oraz El ż biet ę Danut ę Dud ę przy zawieraniu umów na uczestnictwo w imprezie turystycznej, s ą to ż same z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego mi ę dzy innymi pod pozycjami: 417, 185, 447, 438, 1042, 1057, 1067. W wyroku z dnia 02.02.2005 r. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone, postanowienie umowne wpisane do rejestru postanowie ń wzorca umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 417, o tre ś ci: „ Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci za zagubiony, skradziony lub zniszczony w czasie imprezy baga ż Uczestnika ” (sygn. akt XVII Amc 104/04). S ą d wskaza ł , i ż organizator imprezy turystycznej ponosi odpowiedzialno ść za wszystkie swoje dzia ł ania i zaniechania przedsi ę wzi ę te w zwi ą zku z organizowan ą imprez ą turystyczn ą . Zakres odpowiedzialno ś ci organizatora turystyki oraz sytuacje w których mo ż e si ę on ekskulpowa ć okre ś lone zosta ł y w art. 11 a ustawy o us ł ugach turystycznych. Odpowiedzialno ś ci ą organizatora imprezy obj ę ty jest tak ż e baga ż uczestnika. Odpowiedzialno ść ta dotyczy zarówno sytuacji gdy baga ż powierzony zosta ł organizatorowi, tj. gdy organizator w taki sposób zadysponowa ł baga ż em, i ż uczestnik nie mo ż e sprawowa ć nad nim kontroli, tj. od momentu przekazania baga ż u przez uczestnika imprezy organizatorowi przy wsiadaniu do ś rodka transportu, poprzez ewentualne prze ł adunki czy roz ł adunek baga ż y, a ż po jego oddanie w ł a ś cicielowi, jak i tzw. baga ż u podr ę cznego. Przewóz baga ż u, jest zazwyczaj jednym z elementów wykonania umowy o us ł ug ę turystyczn ą st ą d brak jest mo ż liwo ś ci wy łą czenia w tym zakresie odpowiedzialno ś ci organizatora imprezy; organizator imprezy nie mo ż e pozbawi ć konsumenta ochrony zwi ą zanej z zagubieniem, skradzeniem, zniszczeniem baga ż u itp., przerzucaj ą c na niego samego odpowiedzialno ść za ten baga ż . Art. 385 (3) pkt 2 kc zakazuje wy łą czenia lub istotnego ograniczenia odpowiedzialno ś ci wzgl ę dem konsumenta za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania. Wspólnicy spó ł ki VOYAGER w stosowanym wzorcu umownym, pos ł u ż yli si ę postanowieniem „ Biuro nie ponosi odpowiedzialno ś ci za pozostawione w autokarze cenne przedmioty np. kamery, aparaty fotograficzne itp .” Odnosz ą c powy ż sze postanowienie do tre ś ci klauzuli wpisanej pod pozycj ą 417 zwróci ć nale ż y uwag ę , i ż poj ę ciem baga ż u obj ę te s ą wszystkie przewo ż one przez podró ż nego rzeczy. S ą to zatem przedmioty stanowi ą ce tzw. baga ż podr ę czny, który zwyczajowo podró ż ny przewozi bezpo ś rednio przy sobie, jak i przedmioty które oddawane s ą organizatorowi do przewiezienia na miejsce podró ż y. Poj ę ciem tym obj ę te s ą niew ą tpliwie kamery, aparaty fotograficzne itp. warto ś ciowe rzeczy. Umowa o imprez ę turystyczn ą jest umow ą nazwan ą , szczegó ł owo uregulowan ą w ustawie o ś wiadczeniu us ł ug turystycznych. Przepisy ustawy wskazuj ą co i w jaki sposób umowa taka winna okre ś la ć , oraz w jaki sposób umowa ta powinna zosta ć wykonana. Regulacja zawarta w ustawie, nie jest jednak regulacj ą pe ł n ą , kompletn ą skutkiem czego w oparciu o przepis art. 11 ustawy o us ł ugach turystycznych w zakresie nieuregulowanym ustaw ą do umów z klientami zawieranych przez organizatorów turystyki i po ś redników turystycznych stosuje si ę przepisy Kodeksu cywilnego oraz inne przepisy 8 dotycz ą ce ochrony konsumenta. Umowa o imprez ę turystyczn ą zawiera w sobie cechy innych umów, w tym umowy przewozu. Przewóz baga ż u i zasady odpowiedzialno ś ci za nienale ż yte wykonanie tej czynno ś ci uregulowane s ą w kodeksie cywilnym (art. 774 i n kc) oraz prawie przewozowym (Dz.U. z 2000 Nr 50 poz. 601 z pó ź n. zm.). Zgodnie z art. 63 prawa przewozowego – które znajdzie zastosowanie z uwagi na brzmienie art. 11 ustawy o us ł ugach turystycznych w zw. z art. 775 kc - Za rzeczy, które podró ż ny przewozi ze sob ą pod w ł asnym nadzorem, przewo ź nik ponosi odpowiedzialno ść , je ż eli szkoda powsta ł a z jego winy. P rzewo ź nik odpowiada za przewo ż one przez podró ż nego rzeczy jak za przesy ł k ę je ż eli podró ż ny umie ś ci je, bez mo ż liwo ś ci sprawowania nad nimi sta ł ego nadzoru, w miejscu wskazanym przez przewo ź nika lub na ten cel przeznaczonym. Przepis art. 777 § 1 kc modyfikuje odpowiedzialno ść za przewóz baga ż u „podr ę cznego” obci ąż aj ą c t ą odpowiedzialno ś ci ą przewo ź nika, gdy szkoda wynik ł a z winy umy ś lnej lub ra żą cego niedbalstwa przewo ź nika, pami ę ta ć jednak nale ż y, ż e je ś li przewóz realizowany jest w wykonaniu umowy o imprez ę turystyczn ą , to odpowiedzialno ść ta podlega ł a dalszej modyfikacji z uwagi na brzmienie art. 11 a ustawy o us ł ugach turystycznych, który pozwala organizatorowi na ekskulpacj ę je ś li niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie jest spowodowane wy łą cznie: 1) dzia ł aniem lub zaniechaniem klienta; 2) dzia ł aniem lub zaniechaniem osób trzecich, nieuczestnicz ą cych w wykonywaniu us ł ug przewidzianych w umowie, je ż eli tych dzia ł a ń lub zaniecha ń nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć , albo 3) si łą wy ż sz ą . Odpowiedzialno ść ta trwa od chwili przyj ę cia przesy ł ki do przewozu a ż do chwili jej wydania (art. 65 ust. 1 prawa przewozowego), co oznacza i ż w okresie tym je ś li dosz ł o do uszkodzenia, zniszczenia, zagini ę cia nale żą cych do konsumenta przedmiotów pozostawionych w autokarze – organizator turystyki ponosi odpowiedzialno ść za to zdarzenie. Ponadto w ocenie Prezesa Urz ę du przed definitywnym opuszczeniem ś rodka transportu zarówno na kliencie, jak i na podmiocie wykonuj ą cym przewóz spoczywa obowi ą zek sprawdzenia, czy w ś rodku transportu nie pozosta ł y jakie ś nale żą ce do pasa ż erów przedmioty. Przerzucenie tego obowi ą zku wy łą cznie na konsumenta jest nieuzasadnione (art. 385 (1) § 1 kc). Zapis umowny którym pos ł uguj ą si ę przedsi ę biorcy jest tak ż e niezgodny z przepisem art. 385 (3) pkt 2 kc – w razie w ą tpliwo ś ci uwa ż a si ę , ż e niedozwolonymi postanowieniami umownymi s ą te, które wy łą czaj ą lub istotnie ograniczaj ą odpowiedzialno ść wzgl ę dem konsumenta za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania . Wobec powy ż szego, Prezes Urz ę du uzna ł wymieniony wy ż ej zapis za to ż samy z klauzul ą wpisan ą pod pozycj ą 417 rejestru klauzul, czego nie naruszaj ą odmienno ś ci wynikaj ą ce z ró ż nic w sformu ł owaniu i u ż ytych zwrotach porównywanych klauzul. W wyroku z dnia 27.10.2004 r. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone, postanowienie umowne o tre ś ci: „ Uzupe ł nienia zg ł oszonych reklamacji powinny by ć sk ł adane w Biurze Podró ż y w ci ą gu 14 dni od daty zako ń czenia imprezy. Okoliczno ś ci podnoszone w reklamacji powinny by ć potwierdzone w czasie trwania imprezy przez pilota/rezydenta Biura Podró ż y lub przedstawiciela Biura Podró ż y za granic ą wskazanego w programie lub na voucherze .”(sygn. akt XVII Amc 83/03). Wpisane nast ę pnie do rejestru klauzul niedozwolonych pod poz. 185. W wyroku z dnia 10.11.2005 r. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne zapis wedle tre ś ci którego: „ Wszelkie niezgodno ś ci, potwierdzone pisemnie przez pilota lub ś wiadcz ą cego us ł ug ę (gestora bazy, kontrahenta) mog ą Pa ń stwo zg ł osi ć w biurze nie pó ź niej ni ż 14 dni od zako ń czenia ś wiadcze ń .” (sygn. akt XVII Amc 87/04), wpisane pod pozycj ą 606. Z kolei wyrokiem z dnia 22.09.2005 r. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII Amc 76/04) uzna ł , za niedozwolone postanowienie 9 umowne, wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycj ą nr 560 o tre ś ci: „ Reklamacje dot. realizacji powy ż szej imprezy mo ż na zg ł asza ć wy łą cznie w formie pisemnej w ci ą gu 7 dni od zako ń czenia imprezy ”. Zapisy te godz ą w sposób ra żą cy w interesy konsumentów, s ą przejawem nierównorz ę dnego traktowania konsumenta. Uzale ż niaj ą odpowiedzialno ść kontrahenta od zachowania okre ś lonej formy i terminu powiadomienia o roszczeniach wynikaj ą cych z nienale ż ytego wykonania umowy, a ponadto uzale ż niaj ą dochodzenie roszcze ń konsumenckich w post ę powaniu reklamacyjnym od ich potwierdzenia (potwierdzenia nieprawid ł owo ś ci) przez pilota, kontrahenta. Wspólnicy spó ł ki VOYAGER pos ł uguj ą si ę w stosowanym wzorcu umownym postanowieniem o tre ś ci: „ Reklamacje w sprawie us ł ug powinny by ć wniesione niezw ł ocznie, nie pó ź niej jednak ni ż 7 dni od zako ń czenia wycieczki. Podstaw ę do rozpatrzenia reklamacji stanowi kopia pisemnej reklamacji potwierdzona przez pilota, w czasie trwania imprezy. ” Podobnie jak ma to miejsce w klauzuli wpisanej do rejestru postanowie ń wzorca umowy uznanych za niedozwolone pod poz. 185, tak ż e w nn. sprawie przedsi ę biorcy wprowadzaj ą stosunkowo krótki okres czasu na zg ł oszenie roszcze ń zwi ą zanych z nienale ż ytym wykonaniem umowy o imprez ę turystyczn ą (krótszy ni ż we wpisanej klauzuli) oraz żą daj ą aby nieprawid ł owo ś ci zg ł aszane przez uczestnika, potwierdzone zosta ł y przez pilota lub ś wiadcz ą cego us ł ug ę , a ponadto przedstawione zosta ł y w formie pisemnej. W ocenie Prezesa Urz ę du wymogi powy ż sze okre ś lone s ą zbyt rygorystycznie. Nie mo ż na wykluczy ć sytuacji, i ż zg ł oszenie roszcze ń i ich rozpatrzenie uzasadnione b ę dzie ju ż podczas trwania imprezy, kiedy zachowanie formy pisemnej mo ż e by ć utrudnione, ale i zb ę dne. Przepis art. 16 b ust.1 ustawy o us ł ugach turystycznych stanowi, ż e je ś li w trakcie trwania imprezy turystycznej klient stwierdza wadliwe wykonanie umowy, powinien niezw ł ocznie zawiadomi ć o tym wykonawc ę us ł ug oraz organizatora turystyki, w sposób odpowiedni do rodzaju us ł ugi. W tej sytuacji na ł o ż enie na konsumenta obowi ą zku zachowania szczególnej formy sprzeczne jest z dobrymi obyczajami, ra żą co godzi tak ż e w ich interesy albowiem pozbawia ich prawa skorzystania z tzw. post ę powania reklamacyjnego. Z kolei termin zastrze ż ony dla zg ł oszenia roszcze ń konsumenta jest stosunkowo krótki. Okres 7 dni nast ę puj ą cych bezpo ś rednio po powrocie z imprezy turystycznej b ę dzie w przewa ż aj ą cej liczbie przypadków okresem zbyt krótkim aby konsument móg ł zg ł osi ć roszczenia. Bezpo ś rednio po powrocie z wypoczynku, ludzie zazwyczaj próbuj ą wdro ż y ć si ę w bie żą ce obowi ą zki, naros ł e podczas ich nieobecno ś ci w domu, miejscu pracy itp. Wskazanie tak krótkiego okresu czasu z ca łą pewno ś ci ą nie uzasadnia obawa o trudno ś ci w ustaleniu okoliczno ś ci zdarzenia uzasadniaj ą cego (b ą d ź nie) odpowiedzialno ść . Pami ę ta ć nale ż y, i ż w imprezach turystycznych udzia ł bierze wi ę ksza grupa ludzi, która mo ż e potwierdzi ć lub zaprzeczy ć przedstawionym zdarzeniom, ponadto na miejscu imprezy turystycznej jest opiekun – wyznaczony przez organizatora, kontrahenci uczestnicz ą cy w wykonaniu imprezy itp. st ą d co do zasady, nie ma przeszkód ku temu aby w odleglejszym okresie czasu nie by ł o mo ż na rzetelnie tej odpowiedzialno ś ci ustali ć . Z uwagi na powy ż sze, w ocenie Prezesa Urz ę du równie ż zastrze ż ony stosunkowo krótki termin na zg ł oszenie roszcze ń godzi w dobre obyczaje, ra żą co naruszaj ą c interesy konsumenta. Nadmiernym formalizmem jest równie ż wymaganie od konsumentów uzyskania potwierdzenia nieprawid ł owo ś ci przez pilota lub wykonawcy us ł ugi. Cho ć taki sposób u ł atwia ustalenie okoliczno ś ci zdarzenia, to z ca łą pewno ś ci ą nie stanowi jedynego sposobu na ich ustalenie. Jak zauwa ż ono ju ż wy ż ej nieprawid ł owo ś ci stwierdzone w czasie trwania imprezy wykazane mog ą zosta ć przy u ż yciu innych ś rodków dowodowych ani ż eli tylko o ś wiadczenie pilota b ą d ź wykonawcy us ł ugi. Maj ą c na uwadze powy ż sze uzna ć nale ż y, i ż postanowienie którym pos ł uguj ą si ę przedsi ę biorcy we wzorcu umownym jest postanowieniem to ż samym z postanowieniem wpisanym do rejestru klauzul pod pozycj ą 185. 10 W wyroku z dnia 17.03.2005 r. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone, postanowienie umowne o tre ś ci: „ Ewentualne zmiany hotelu/apartamentu lub miejscowo ś ci noclegowej mog ą wynika ć jedynie z przyczyn le żą cych po stronie kontrahentów ”Open Travel” lub w przypadku zaistnienia okoliczno ś ci jak si ł a wy ż sza. Je ż eli zmiany te nie spowoduj ą zasadniczych zmian w programie imprezy ani w standardzie imprezy, klient zrzeka si ę wszelkich ewentualnych roszcze ń z tytu ł u tych zmian.” (wyrok SOKiK w Warszawie z dnia 17.03.2005 r., sygn. akt XVII Amc 118/03). Postanowienie to wpisane zosta ł o do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycj ą 447. W wyroku z dnia 20.10.2004 r., S ą d Okr ę gowy w Warszawie S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII 91/03) uzna ł za niedozwolon ą klauzul ę umown ą , postanowienie wpisane nast ę pnie do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycj ą 179, wedle tre ś ci którego „ Almatur ma prawo dokonywania zmian w imprezie (...) niezw ł ocznie poinformuje o nich klientów (...). Nie dotyczy to jednak dokonywania zmian obiektywnie uznanych za ma ł o istotne, jak na przyk ł ad zmiana zakwaterowania bez obni ż enia standardu w obr ę bie tej samej miejscowo ś ci, zmiana kolejno ś ci ś wiadcze ń itp”. Wg oceny S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów postanowienia o wskazanej wy ż ej tre ś ci daj ą organizatorowi imprezy uprawnienie do jednostronnego kszta ł towania praw i obowi ą zków stron, poprzez przyznanie organizatorowi prawa do jednostronnej zmiany cech ś wiadczenia, a ponadto kszta ł tuj ą u konsumentów mylne wyobra ż enie, i ż zobligowani oni s ą bezwarunkowo przyj ąć zaoferowane im ś wiadczenie zast ę pcze. Z uwagi na to w ocenie SOKiK zapisy takie s ą przejawem lekcewa ż enia stanowiska konsumenta i stawiaj ą go automatycznie w niekorzystnym po ł o ż eniu. Dzia ł anie takie wype ł nia znamiona postanowienia okre ś lonego w art. 385 (3) pkt 19 i pkt 2 kc. Zapis ten nak ł ada na konsumenta obowi ą zek wykonania zobowi ą zania, mimo niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania przez jego kontrahenta. Postanowienie takie jest tak ż e postanowieniem niedozwolonym (art. 385 (3) pkt 22 kc). Wspólnicy spó ł ki VOYAGER pos ł uguj ą si ę postanowieniem umownym o tre ś ci: „ Biuro w przypadkach szczególnie uzasadnionych: jak dzia ł anie si ł y wy ż szej, awarie w hotelach, dzia ł ania osób trzecich, zachowuje prawo do zmiany programu, kolejno ś ci zwiedzania, a tak ż e zakwaterowania w innym hotelu lub pensjonacie o równorz ę dnym lub wy ż szym standardzie ”. Formu ł uj ą c tego typu zastrze ż enie, przedsi ę biorcy wywo ł uje u kontrahentów nieuzasadnione wra ż enie, i ż po pierwsze s ą zobligowani oni do przyj ę cia ś wiadczenia zast ę pczego, a po drugie wyst ą pienie okre ś lonych postanowieniem przes ł anek zwalnia organizatora od odpowiedzialno ś ci okre ś lonej w art. 16 a ustawy o us ł ugach turystycznych. Przepis ten, obliguje za ś organizatora turystyki do wykonania ewentualnych ś wiadcze ń zast ę pczych bez obci ąż ania klienta dodatkowymi kosztami. Je ż eli jako ść ś wiadczenia zast ę pczego jest ni ż sza od jako ś ci us ł ugi okre ś lonej w programie imprezy turystycznej, klient ma ponadto uprawnienie do żą dania odpowiedniego obni ż enia ceny imprezy. Co istotne – przepis ten gwarantuje tak ż e klientowi który nie przyj ął ś wiadcze ń zast ę pczych i odst ą pi ł od umowy, ż e organizator zobowi ą zany b ę dzie do zorganizowania mu powrotu do miejsca rozpocz ę cia imprezy turystycznej lub do innego uzgodnionego miejsca w warunkach nie gorszych ni ż okre ś lone w umowie, bez ponoszenia dodatkowych kosztów. Pami ę ta ć nale ż y tak ż e o tym, i ż w razie odst ą pienia przez konsumenta od umowy w okre ś lonej wy ż ej sytuacji organizator turystyki, nie mo ż e żą da ć od niego ż adnych dodatkowych ś wiadcze ń z tego tytu ł u, w szczególno ś ci zap ł aty kary umownej. Klient mo ż e równie ż żą da ć naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania umowy. Ta ca ł a gama uprawnie ń konsumenta doznaje ogranicze ń skutkiem wprowadzenia przez przedsi ę biorców postanowienia pkt 3.5, wywo ł uj ą cego mylne prze ś wiadczenie o ograniczeniu uprawnie ń ustawowych. 11 Maj ą c na uwadze powy ż sze, pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu ostanowienia którym pos ł uguj ą si ę wspólnicy spó ł ki VOYAGER, a postanowienia wpisanego do rejestru klauzul pod poz. 447 - z uwagi na skutek obowi ą zywania tych postanowie ń , uzna ć nale ż y je za to ż same. W wyroku z dnia 21.10.2004 r. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne wg tre ś ci którego: „ Przy dokonywaniu jakichkolwiek zwrotów pieni ęż nych uczestnikowi nie przys ł uguj ą odsetki od wp ł aconych kwot ” (sygn. akt XVII Amc 127/03). Postanowienie to wpisane zosta ł o nast ę pnie do rejestru klauzul niedozwolonych pod poz. 438. W ocenie S ą du podobne zastrze ż enie umowne narusza podstawowe zasady prawa cywilnego, zwi ą zane z tym i ż brak terminowej zap ł aty wymagalnego ś wiadczenia pieni ęż nego rodzi obowi ą zek zap ł aty odsetek (art. 481 kc). Skutkiem naruszenia powy ż szej zasady, ograniczona tez zostaje odpowiedzialno ść strony która opó ź nia si ę ze spe ł nieniem ś wiadczenia, takie za ś postanowienie sprzeczne jest z dobrymi obyczajami. Wspólnicy spó ł ki VOYAGER pos ł uguj ą si ę postanowieniem o tre ś ci: „Zwrotu odpowiednich kwot Biuro dokonuje w terminie 14 dni od daty odst ą pienia od umowy. W takim przypadku odsetki od zwracanych kwot nie przys ł uguj ą ”. Skutkiem wprowadzenia przedmiotowego postanowienia, przedsi ę biorcy ograniczyli mo ż liwo ść domagania si ę przez konsumenta nale ż nych mu wg prawa odsetek za okres od dnia odst ą pienia (dotarcia do adresata o ś wiadczenia o odst ą pienia od umowy), do up ł ywu 14 dnia od tego zdarzenia, ograniczaj ą c tym samym swoj ą odpowiedzialno ść . Post ę powanie takie, pomimo i ż dotyczy okresu dwutygodniowego sprzeczne jest z dobrymi obyczajami i ra żą co godzi w interesy konsumentów (art. 385 (1) § 1 kc). Maj ą c na uwadze powy ż sze uzna ć nale ż y, i ż postanowienie którym pos ł uguj ą si ę przedsi ę biorcy we wzorcu umownym jest postanowieniem to ż samym z postanowieniem wpisanym do rejestru klauzul pod pozycj ą 438. W wyroku z dnia 28.12.2006 r. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne, wedle tre ś ci którego: „ Organizator nie dokonuje zwrotu ś wiadcze ń , które nie zosta ł y wykorzystane w pe ł ni z przyczyn le żą cych po stronie uczestnika np. skrócenie pobytu, rezygnacja z cz ęś ci lub ca ł o ś ci programu, spó ź nienie na miejsce zbiórki itp .” (sygn. akt XVII Amc 161/05), wpisane nast ę pnie do rejestru pod pozycj ę 1042. Postanowienie takie narusza dyspozycj ę art. 385 (3) pkt 12 kc zgodnie z którym niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie, które wy łą cza obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania. W ocenie S ą du, kwestionowane postanowienie wy łą cza obowi ą zek zwrotu konsumentowi op ł aty za ś wiadczenia, które nie zosta ł y przez niego wykorzystane, tym samym pozbawiaj ą konsumenta mo ż liwo ś ci zwrotu kwoty za niewykorzystane ś wiadczenie obj ę te umow ą . Wspólnicy spó ł ki VOYAGER w stosowanym wzorcu pos ł uguj ą si ę postanowieniem o tre ś ci: „ Uczestnikowi nie przys ł uguje zwrot warto ś ci ś wiadcze ń których nie wykorzysta ł w trakcie imprezy z przyczyn nie le żą cych po stronie Biura lub w przypadku nie stawienia si ę na wyznaczon ą zbiórk ę w dniu wyjazdu ”. W ocenie Prezesa Urz ę du przedsi ę biorca formu ł uj ą c podobne postanowienie nie dokona ł rozró ż nienia przyczyn które mog ł y doprowadzi ć do nie zg ł oszenia si ę przez konsumenta do udzia ł u w imprezie (zawinione, niezawinione), jak równie ż nie wskaza ł sposobu kalkulacji szkody, bezzasadnie obci ąż aj ą c konsumenta utrat ą ca ł o ś ci wp ł aconych przez niego ś wiadcze ń . Konsument tymczasem, powinien zosta ć obci ąż ony kosztami faktycznie poniesionymi przez organizatora imprezy w zwi ą zku z nie wzi ę ciem przez niego udzia ł u w imprezie turystycznej lub nie skorzystaniem z któregokolwiek ze ś wiadcze ń . Zasada ta powinna znale źć zastosowanie niezale ż nie od tego kiedy konsument zg ł osi ł swój brak uczestnictwa w imprezie lub jej cz ęś ci. Na 12 takie rozwi ą zanie wskazuje brzmienie art. 385 (3) pkt 12 kc. Przepis ten uznaje za niedozwolone postanowienie umowne zapis wy łą czaj ą cy obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci . Prezes Urz ę du zawraca tak ż e uwag ę , i ż S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone, postanowienie umowne wedle tre ś ci którego: „ Nie wykorzystywanie któregokolwiek ze ś wiadczenia zawartego w umowie z woli klienta nie upowa ż nia do zwrotu wp ł aconej kwoty .” (wyrok z dnia 10.11.2004 r., sygn. akt XVII Amc 80/03). Postanowienie to wpisane zosta ł o do rejestru pod nr 358. Tak jak wskaza ł to wy ż ej Prezes Urz ę du zapis taki pozbawia konsumenta zwrotu kwoty w przypadku nie wykorzystania z jego woli ś wiadczenia obj ę tego umow ą . Zapis ten narusza ra żą co interes konsumenta, gdy ż w przypadku niewykorzystania przez klienta ś wiadczenia mo ż e ono zosta ć sprzedane przez organizatora innemu klientowi, skutkiem czego nie powstanie strata biura podró ż y. Z uwagi na powy ż sze, w ocenie Prezesa Urz ę dy, mimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci postanowienia zawartego we wzorcu umownym którym pos ł uguj ą si ę Wspólnicy spó ł ki VOYAGER, stwierdzi ć nale ż y jego to ż samo ść ze wskazan ą klauzul ą niedozwolon ą , wpisan ą do rejestru postanowie ń pod pozycj ą 1042. W wyroku z dnia 14.12.2006 r. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone, postanowienie umowne wg tre ś ci którego: „ Przyczyn ą reklamacji nie mog ą by ć okoliczno ś ci, za które Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci (awarie techniczne ś rodków transportu (…)” (sygn. akt XVII Amc 152/05). Postanowienie to wpisane nastepnie zosta ł o do rejestru klauzul niedozwolonych pod poz. 1057. Wg oceny S ą du postanowienie takie stanowi niedozwolon ą klauzul ę umown ą okre ś lon ą w art. 385 (3) pkt i art. 385 (1) § 1 kc. Wg powo ł anych przepisów niedozwolonymi postanowieniami umownymi s ą te, które wy łą czaj ą lub istotnie ograniczaj ą odpowiedzialno ść wzgl ę dem konsumenta za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania. Ponadto zgodnie z tre ś ci ą art. 11 a ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych nie jest dopuszczalne wy łą czenie odpowiedzialno ś ci za skutki spowodowane awaria ś rodków transportu je ż eli awaria taka wynika z przyczyn innych, ni ż wskazane w powo ł anym artykule. Organizator turystyki, który powierza wykonanie okre ś lonego ś wiadczenia wskazanego w umowie osobie trzeciej odpowiada stosownie do tre ś ci art. 474 kc jak za w ł asne dzia ł anie lub zaniechanie za dzia ł ania lub zaniechania innych osób, którym wykonanie zobowi ą zania powierza. Wspólnicy spó ł ki VOYAGER pos ł uguj ą si ę postanowieniem umownym o tre ś ci: „ Podstaw ą reklamacji nie mog ą by ć zdarzenia i okoliczno ś ci za które organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci i przy zachowaniu nale ż ytej staranno ś ci nie móg ł ich przewidzie ć (awarie ś rodków transportu, opó ź nienie w przewozach, postoje na granicach, czynno ś ci celne, warunki atmosferyczne w czasie trwania imprezy) .” W pierwszej kolejno ś ci zauwa ż y ć nale ż y, i ż organizator imprezy b ę dzie móg ł ponosi ć odpowiedzialno ść za przyk ł adowo wymienione zdarzenia o ile nie b ę d ą one podlega ł y wy łą czeniu na podstawie art. 11 a ustawy o us ł ugach turystycznych. Stosuj ą c powy ż sze postanowienie, przedsi ę biorcy zatem zaw ę zili swoj ą odpowiedzialno ść wynikaj ą c ą z ustawy o us ł ugach turystycznych. Ustawa ta we wspomnianym ju ż wy ż ej art. 11 a w sposób enumeratywny wylicza przypadki, które wy łą czaj ą odpowiedzialno ść organizatora turystyki. W ś ród okre ś lonych w ustawie zdarze ń nie ma przes ł anki okre ś lonej jako „ zdarzenie którego organizator nie móg ł by przewidzie ć przy zachowaniu nale ż ytej staranno ś ci ”. Odpowiedzialno ść organizatora turystyki jest odpowiedzialno ś ci ą opart ą na zasadzie ryzyka i wy łą czaj ą j ą jedynie trzy okoliczno ś ci: dzia ł anie lub zaniechanie klienta; dzia ł anie lub zaniechanie osób trzecich, nieuczestnicz ą cych w wykonywaniu us ł ug przewidzianych w umowie, je ż eli tych dzia ł a ń lub zaniecha ń nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć ; si ł a wy ż sza. 13 Z uwagi na powy ż sze, w ocenie Prezesa Urz ę dy, mimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci postanowienia zawartego we wzorcu umownym którym pos ł uguj ą si ę Wspólnicy spó ł ki VOYAGER, stwierdzi ć nale ż y jego to ż samo ść ze wskazan ą klauzul ą niedozwolon ą , wpisan ą do rejestru postanowie ń pod pozycj ą 1057. W wyroku z dnia 04.01.2007 r. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone, postanowienie umowne zapis o tre ś ci: „ W przypadku przerwania podró ż y lub pobytu z przyczyn le żą cych wy łą cznie po stronie Uczestnika, równowarto ść niewykorzystanych ś wiadcze ń nie b ę dzie refundowana ” (sygn. akt XVII Amc 37/06). Postanowienie to wpisane zosta ł o do rejestru klauzul pod pozycj ą 1067. Wg S ą du formu ł uj ą c powy ż sze postanowienie przedsi ę biorca nie wzi ął pod uwag ę , i ż mo ż liwa jest sytuacja ż e konsument nie mo ż e skorzysta ć z danego ś wiadczenia na skutek okoliczno ś ci od niego niezale ż nych i niezawinionych. W przypadku gdy uczestnik, np. z powodu choroby przerywa swój pobyt i nie wykorzystuje ś wiadcze ń przewidzianych w programie imprezy oraz nie uczestniczy w wycieczkach i imprezach w miejscu docelowym, ś wiadczenia te mog ą zosta ć sprzedane przez organizatora innemu klientowi. W takiej sytuacji niewykorzystanie ś wiadczenia przez klienta nie b ę dzie si ę wi ą za ł o dla organizatora ze strat ą . Z tego wzgl ę du kategoryczne wy łą czenie mo ż liwo ś ci zwrotu klientowi ceny niewykorzystanych przez niego ś wiadcze ń narusza dobre obyczaje takie jak: zaufanie, ż yczliwo ść , uczciwo ść . Zasada nie zwracania stronie umowy cz ęś ci ceny imprezy mimo niewykorzystania przez stron ę wszystkich ś wiadcze ń , ra żą co godzi w interesy konsumenta. Takie postepowanie narusza istot ę umowy wzajemnej. Postanowienie takie jest postanowieniem niedozwolonym w rozumieniu art. 385 (3) pkt 12, gdy ż wy łą cza ono obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ś li klient zrezygnuje z wykonania umowy. Wspólnicy Spó ł ki VOYAGER pos ł uguj ą si ę postanowieniem wg tre ś ci którego „ Uczestnik zobowi ą zany jest posiada ć wa ż ne dokumenty upowa ż niaj ą ce do przekroczenia granicy i ponosi za to odpowiedzialno ść przez ca ł y czas trwania imprezy, ich zgubienie lub brak stanowi ą podstaw ę do odst ą pienia przez organizatora od umowy i potr ą cenia 100% warto ś ci imprezy ”. Formu ł uj ą c powy ż sze postanowienie przedsi ę biorcy pomin ę li zupe ł nie okoliczno ś ci zwi ą zane z tym, i ż zgubienie dokumentów lub ich brak – nie zawsze obci ąż aj ą konsumenta. Sytuacje powy ż sze mog ą by ć bowiem skutkiem okoliczno ś ci niezawinionych przez konsumenta. W przewa ż aj ą cej mierze przypadków do takich sytuacji nale ż e ć b ę dzie kradzie ż dokumentów. Je ś li bowiem konsument zachowa ł wszelkie wymagane standardy ostro ż no ś ci, a mimo tego, skradziono mu dokumenty – organizator imprezy nie mo ż e obci ąż y ć go odpowiedzialno ś ci ą finansow ą za skutki tego zdarzenia. Zwróci ć nale ż y równie ż uwag ę , i ż brak dokumentów mo ż e by ć te ż skutkiem nieprawid ł owych czy niepe ł nych informacji udzielonych konsumentowi przez organizatora turystyki. Sytuacje które organizator sankcjonuje w powo ł anym postanowieniu nie poci ą gaj ą dla niego negatywnych skutków. W wielu przypadkach bez szkody dla organizatora turystyki osoba która utraci ł a konieczne dokumenty b ę dzie mog ł a skorzysta ć ze wszystkich ś wiadcze ń , a w czasie pobytu za granic ą dope ł ni ć formalno ś ci pozwalaj ą cych jej na powrót do kraju. Z kolei gdyby wykryto, i ż konsument nie posiada niezb ę dnych dokumentów przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej, to je ś li organizator turystyki nie dokona ł uprzednio zap ł aty za zamówione u podwykonawców, a niewykorzystane ś wiadczenie lub te ż sprzeda ł je osobie trzeciej, obowi ą zany on b ę dzie do zwrotu konsumentowi odpowiedniej kwoty uiszczonej tytu ł em zap ł aty ceny za imprez ę turystyczn ą . Z tego powodu brak jest podstaw do zastosowania przewidzianych przez przedsi ę biorców sankcji w przypadku zaj ś cia okre ś lonej w pkt 7.2 umowy okoliczno ś ci. 14 Z uwagi na powy ż sze, w ocenie Prezesa Urz ę dy, mimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci postanowienia zawartego we wzorcu umownym którym pos ł uguj ą si ę Wspólnicy spó ł ki VOYAGER, stwierdzi ć nale ż y jego to ż samo ść ze wskazan ą klauzul ą niedozwolon ą , wpisan ą do rejestru postanowie ń pod pozycj ą 1067. Zgodnie z powy ż szym wykazano, i ż kwestionowane zapisy umów mieszcz ą si ę w klauzulach uznanych przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone: - tre ść § 6 Umowy o ś wiadczenie (…) - w klauzuli z poz. 417; - tre ść § 7 in principio Umowy o ś wiadczenie (…) - w klauzuli z poz. 185; - tre ść pkt 3.5 Warunków uczestnictwa ( …) - w klauzuli z poz. 447; - tre ść pkt 4.4 Warunków uczestnictwa ( …) - w klauzuli z poz. 438; - tre ść pkt 5.3 Warunków uczestnictwa (…) - w klauzuli z poz. 1042; - tre ść pkt 5.5 Warunków uczestnictwa (…) – w klauzuli z poz. 1057; - tre ść pkt 7.2 Warunków uczestnictwa (…) – w klauzuli z poz. 1067. Prezes Urz ę du wskaza ć pragnie, i ż w wyrokach z dnia 6.06.2008 r. (sygn. akt XVII Ama 139/07) oraz z dnia 07.08.2008 r. (sygn. akt XVII Ama 19/08) S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów potwierdzi ł , i ż za niedozwolon ą klauzul ę umown ą mo ż e by ć uznana nie tylko klauzula identyczna z klauzul ą wpisan ą do rejestru klauzul niedozwolonych, ale tak ż e klauzula o tre ś ci zbli ż onej, której stosowanie wywiera taki sam skutek, jak stosowanie klauzuli wpisanej do rejestru . W pierwszym z powo ł anych wyroków S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów wskaza ł , i ż „(...) klauzule wpisane do Rejestru pod pozycjami 1 i 927 nie zawieraj ą identycznych sformu ł owa ń – z postanowie ń stosowanych przez przedsi ę biorc ę wynika ł o, i ż pobiera on op ł at ę 5 % w przypadku odst ą pienia od umowy przez Nabywc ę z przyczyn za które przedsi ę biorca nie ponosi odpowiedzialno ś ci - co jednak nie oznacza ż e nie mog ą mie ć zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Przeciwnie z wpisu poz. 1 Rejestru wynika, ż e niedopuszczalne jest naliczanie kary umownej w wysoko ś ci 5 % bez wzgl ę du na to jaka jest przyczyna odst ą pienia od umowy (zakres szerszy ni ż § 10 pkt 3 a), a z wpisu pos. 927 Rejestru wynika, ż e niedopuszczalne jest naliczanie kary umownej w wysoko ś ci 5 %, w przypadku gdy rozwi ą zanie umowy nast ę puje z przyczyn le żą cych po stronie konsumenta (zakres cz ęś ciowo zawieraj ą cy si ę w zapisie § 10 pkt 3a) . 3. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów W my ś l art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) stosowanie postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Mówi ą c o „zbiorowym interesie konsumentów” nale ż y zaznaczy ć , i ż ustawa o ochronie (…) nie podaje jego definicji, wskazuje w art. 24 ust. 3, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów - wszystkich konsumentów b ę d ą cych klientami Krystyny Kity i El ż biety Dudy w zwi ą zku z prowadzon ą przez przedsi ę biorców dzia ł alno ś ci ą , jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mog ą zawrze ć z nim umow ę o uczestnictwo w imprezie turystycznej. W rozpatrywanym stanie faktycznym post ę powanie Krystyny Kity i El ż biety Dudy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami okre ś lonego kr ę gu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej, licznej grupy obecnych i przysz ł ych kontrahentów przedsi ę biorcy. 15 Reasumuj ą c, skoro wykazano powy ż ej, i ż kwestionowane zapisy Umowy o ś wiadczenie ( …) oraz „ Warunków uczestnictwa (…) ” s ą to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, to pos ł ugiwanie si ę nimi w obrocie konsumenckim uzna ć nale ż y za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakaza ć zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 26 ustawy o ochronie (…), Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą c ą zaniechanie jej stosowania, je ż eli stwierdzi naruszenie zakazu okre ś lonego w art. 24 ustawy o ochronie (…). W toku nn. sprawy potwierdzone zosta ł y w cz ęś ci stawiane przedsi ę biorcy zarzuty pos ł ugiwania si ę w stosowanym wzorcu umownym klauzulami wpisanymi do rejestru klauzul niedozwolonych tj. co do postanowie ń § 6, § 7 in principio „ Umowy o ś wiadczenie us ł ug turystyczno – rekreacyjnych”, pkt 3.5, p kt 4.4, pkt 5.3, Pkt 5.5, pkt 7.2 Warunków uczestnictwa w imprezach organizowanych przez biuro us ł ugowo – turystyczne VOYAGER . Przedsi ę biorcy przedstawili wzór wzorca umownego nie zawieraj ą cy zarzucanych im klauzul. W „ Warunkach uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Us ł ugowo – Turystyczne „VOYAGER” s.c. El ż bieta Duda Krystyna Kita z siedziba w 59-220 Legnica, ul. Parkowa nr 1” przedsi ę biorcy zaproponowali wprowadzenie nast ę puj ą cych zmian: • pkt 3.5 otrzyma ł brzmienie: „W przypadku niemo ż no ś ci wykonania przewidzianych w umowie us ł ug Biuro zaoferuje Uczestnikowi odpowiednie ś wiadczenie zast ę pcze. Je ż eli jako ść ś wiadczenia zast ę pczego jest ni ż sza od jako ś ci us ł ugi okre ś lonej w programie imprezy turystycznej, uczestnik mo ż e żą da ć odpowiedniego obni ż enia ceny imprezy”; • dodano postanowienia oznaczone nr 3.6, 3.7, 3.8 o tre ś ci: - 3.6: „ Je ż eli wykonanie ś wiadcze ń zast ę pczych, o których mowa w pkt 3.5 jest niemo ż liwe albo uczestnik z uzasadnionych powodów nie wyrazi ł na nie zgody i odst ą pi ł od umowy, Biuro jest obowi ą zane, bez obci ąż ania Uczestnika dodatkowymi kosztami z tego tytu ł u, zapewni ć mu powrót do miejsca rozpocz ę cia imprezy turystycznej lub do innego uzgodnionego miejsca w warunkach nie gorszych ni ż okre ś lone w umowie ”; - 3.7: „ W razie odst ą pienia od umowy, o której mowa w ust. 2 Biuro nie mo ż e żą da ć od Uczestnika ż adnych dodatkowych ś wiadcze ń . Uczestnik mo ż e żą da ć naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania umowy ”; - 3.8: „ W razie niemo ż no ś ci wykonania ś wiadczenia zast ę pczego, o którym mowa w pkt 3.6, Uczestnik mo ż e żą da ć naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania umowy, chyba ze niemo ż no ść wykonania ś wiadczenia zast ę pczego jest spowodowana wy łą cznie: 1) dzia ł aniami lub zaniechaniami osób trzecich, nieuczestnicz ą cych w wykonaniu ś wiadczenia zast ę pczego, je ż eli tych dzia ł a ń lub zaniecha ń nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć , albo 2) si łą wy ż sz ą ”; • w pkt 4.4 wykre ś lono zdanie o tre ś ci: „ W takim przypadku odsetki od zwracanych kwot nie przys ł uguj ą ”; • pkt 5.3 wykre ś lono; • pkt 5.4 oznaczono jako pkt 5.3 i otrzyma ł on nast ę puj ą ce brzmienie: „ Termin na rozpatrzenie reklamacji i udzielenie odpowiedzi na pi ś mie wynosi 30 dni od daty zako ń czenia imprezy turystycznej, a w wypadku zg ł oszenia tej reklamacji po zako ń czeniu imprezy turystycznej w terminie 30 dni od jej za ł o ż enia. W przypadku niedotrzymania tego terminu uwa ż a si ę , ż e uznano reklamacj ę za uzasadnion ą . Dla zachowania terminu wystarczy nadanie listu poleconego lub wys ł anie listu drog ą elektroniczn ą (poczt ą elektroniczn ą )”;. • Pkt 5.5 wykre ś lono; 16 • Pkt 7.3 (uprzednio 7.2) otrzyma ł nast ę puj ą ce brzmienie: „Uczestnik zobowi ą zany jest do posiadania dokumentów podró ż nych (paszportu) oraz gdy wymagaj ą tego przepisy wiz turystycznych ”. Przedsi ę biorcy poinformowali tak ż e, i ż wykre ś lono § 6 „ Umowy o ś wiadczenie us ł ug turystyczno – rekreacyjnych” , § 7 nadano za ś tre ść : „ Reklamacje mog ą by ć sk ł adane w trakcie trwania imprezy na r ę ce pilota lub innego przedstawiciela Biura lub po zako ń czeniu imprezy listem poleconym, poczt ą elektroniczn ą lub bezpo ś rednio w Biurze za pokwitowaniem. Reklamacje rozpatrywane b ę d ą w terminie i zgodnie z zasadami wynikaj ą cymi z przepisów ustawy z 29.08.1997 r. o us ł ugach turystycznych i innych powszechnie obowi ą zuj ą cych przepisów. Zaproponowane przez przedsi ę biorców zmiany uwzgl ę dniaj ą co prawda zastrze ż enia Prezesa Urz ę du, a ich wprowadzenie w powy ż szym kszta ł cie oznacza ć b ę dzie wyeliminowanie ze stosowanego wzorca umownego zarzucanych uprzednio klauzul niedozwolonych. Zwróci ć jednak nale ż y uwag ę , i ż do dnia wydania decyzji w nn. sprawie przedsi ę biorcy nie udowodnili aby zaniechali stosowania wzorców umownych, których analizy dokonywa ł Prezes Urz ę du w toku nn. post ę powania. Dowodem zaniechania stosowania dotychczasowej praktyki, nie jest przedstawiony przez stron ę wzór nowego wzorca umownego. Przed ł o ż enie samego wzorca umownego oraz wzoru pisma jakie ma zosta ć skierowane do kontrahentów (konsumentów) nie potwierdza faktu wyeliminowania wzorca umownego z obrotu prawnego. Dowodami takimi mog ł oby by ć potwierdzenie aneksowania dotychczas zawartych umów lub wys ł ania konsumentom nowych wzorców umownych, które wesz ł yby w ż ycie w trakcie trwania nn. post ę powania. Dowodów takich strona jednak nie przedstawi ł a. Maj ą c na uwadze powy ż sze orzeczono jak w pkt I sentencji. Stosownie do art. 83 ustawy o ochronie (...), w sprawach w niej nieuregulowanych, do post ę powania przed Prezesem Urz ę du stosuje si ę przepisy Kodeksu post ę powania administracyjnego. Z kolei dyspozycja art. 105 § 1 k.p.a. stanowi, i ż organ administracji pa ń stwowej wydaje decyzj ę o umorzeniu post ę powania, gdy post ę powanie z jakiejkolwiek przyczyny sta ł o si ę bezprzedmiotowe. Umorzenie post ę powania na tej podstawie jest obligatoryjne, co oznacza, i ż ustalenie przes ł anki bezprzedmiotowo ś ci post ę powania stwarza obowi ą zek zako ń czenia post ę powania w danej instancji przez jego umorzenie, poniewa ż brak jest podstaw do rozstrzygni ę cia sprawy co do jej istoty. Dalsze prowadzenie post ę powania w takim przypadku stanowi ł oby o jego wadliwo ś ci, maj ą cej istotny wp ł yw na wynik sprawy. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego S ą du Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2003 r. (sygn. akt III SA 2225/01) bezprzedmiotowo ść post ę powania administracyjnego oznacza, ż e brak jest którego ś z elementów materialnego stosunku prawnego, a w zwi ą zku z tym nie mo ż na wyda ć decyzji za ł atwiaj ą cej spraw ę przez rozstrzygni ę cie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, ko ń cz ą ce post ę powanie bez jego merytorycznego rozstrzygni ę cia. Prezes Urz ę du umorzy ł w cz ęś ci wszcz ę te uprzednio post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Krystyn ę Kit ę oraz El ż biet ę Dud ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) , tj. w zakresie zamieszczenia przez przedsi ę biorców we wzorcu umownym pn.: „ Umowa o ś wiadczenie us ł ug turystyczno – rekreacyjnych ” nast ę puj ą cego zapisu: § 7 in fine „ Biuro ma obowi ą zek rozpatrzenia reklamacji w ci ą gu 30 dni od daty jej otrzymania. W przypadku przekroczenia tego 30-dniowego terminu, Zamawiaj ą cemu przys ł uguj ą odsetki na zasadach ogólnych liczone od kwoty roszcze ń .” oraz pn.: Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez biuro us ł ugowo – turystyczne VOYAGER postanowie ń : Pkt 2.5 „ Biuro zastrzega sobie prawo rozwi ą zania umowy z Uczestnikiem, który nie dokona ł wymaganych wp ł at .”; Pkt 5.4 17 „ Organizator zastrzega sobie termin 30 dni na rozpatrzenie reklamacji i udzielenie odpowiedzi .” Odnosz ą c si ę do pierwszego ze wskazanych wy ż ej postanowie ń w toku przeprowadzonego post ę powania, nie potwierdzono to ż samo ś ci powy ż szego postanowienia z klauzul ą 185. Powy ż sze postanowienie zosta ł o umieszczone przez przedsi ę biorc ę w jednej jednostce redakcyjnej stosowanego wzorca umownego z postanowieniem zakwestionowanym w pkt I.1.b decyzji. Zakres tego postanowienia nie mie ś ci si ę jednak w klauzuli z poz. 185, albowiem klauzula ta tre ś ci ą sw ą nie obejmuje kwestii dotycz ą cych zasad wyp ł aty odszkodowania, a w szczególno ś ci ograniczenia prawa konsumenta do żą dania odsetek. Skutkiem powy ż szego post ę powanie w powy ż szym zakresie nale ż a ł o umorzy ć . W toku wszcz ę tego post ę powania, nie stwierdzono to ż samo ś ci powy ż szych zapisów z klauzulami wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorca umowy uznanych za niedozwolone. Maj ą c powy ż sze na uwadze, nale ż a ł o orzec jak w punkcie II sentencji. Kara pieni ęż na Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10 % przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 . Z tre ś ci ww. przepisu wynika, i ż kara ma charakter fakultatywny, a w zwi ą zku z tym Prezes Urz ę du w ramach uznania administracyjnego decyduje czy zasadne jest w danej sprawie na ł o ż enie kary i w jakiej wysoko ś ci. Ustawa nie zawiera katalogu przes ł anek, od których uzale ż niona jest decyzja o na ł o ż eniu kary. W art. 111 ustawy o ochronie (…) wskazuje si ę jedynie, i ż ustalaj ą c wysoko ść kary Prezes Urz ę du winien wzi ąć pod uwag ę okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Na ustalenie wysoko ś ci kary w sprawie nn. wp ł yn ęł a ocena ca ł okszta ł tu okoliczno ś ci sprawy dokonana w ś wietle art.111 ustawy o ochronie (…). Za okoliczno ś ci obci ąż aj ą ce przedsi ę biorc ę uznano w nn. sprawie ilo ść klauzul niedozwolonych wyst ę puj ą cych we wzorcach umownych, którymi pos ł ugiwali si ę przedsi ę biorcy oraz fakt, ż e zasadnicza ich cz ęść zmierza ł a do ograniczenia odpowiedzialno ś ci organizatora turystyki z tytu ł u niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania. Jest to szczególnie naganne zachowanie przedsi ę biorców. Podmioty te, wykorzystuj ą c sytuacje zwi ą zane z jednostronnym kszta ł towaniem postanowie ń wzorców umownych pos ł uguj ą si ę postanowieniami niekorzystnymi dla konsumentów, ograniczaj ą ustawowe uprawnienia konsumentów i w ł asne obowi ą zki. Przy wymiarze kary Prezes Urz ę du mia ł tak ż e na uwadze, i ż rejestr klauzul niedozwolonych jest rejestrem jawnym, przedsi ę biorcy za ś powinni prowadzi ć dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie i w granicach obowi ą zuj ą cego prawa, przestrzegaj ą c zasad uczciwej konkurencji i poszanowania dobrych obyczajów oraz s ł usznych interesów konsumentów, w tym nie pos ł ugiwa ć si ę postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowie ń umownych uznanych za niedozwolone. Przedsi ę biorcy prowadz ą dzia ł alno ść od 7 lat, z tego wzgl ę du nale ż y bezwzgl ę dnie wymaga ć od nich aby prowadzona dzia ł alno ść odbywa ł a si ę zgodnie z przepisami prawa. Zaniedbania Wspólników spó ł ki VOYAGER w zakresie pos ł ugiwania si ę wzorcami umownymi posiadaj ą cymi postanowienia to ż same z klauzulami niedozwolonymi nie mog ą znale źć usprawiedliwienia. Maj ą c na uwadze wskazane wy ż ej okoliczno ś ci, jak równie ż fakt, i ż kara winna by ć orzekana na poziomie wystarczaj ą cym do osi ą gni ę cia zamierzonego celu i odczuwalna dla przedsi ę biorcy, Prezes Urz ę du postanowi ł na ł o ż y ć na ka ż dego z 18 przedsi ę biorców tj. Krystyn ę Kit ę i El ż biet ę Dud ę , kar ę w wysoko ś ci po …………… z ł (po zaokr ą gleniu do pe ł nych z ł otych). Kara ta odpowiada ………….. % kary maksymalnej jak ą Prezes Urz ę du wymierzy ć mo ż e w stosunku do ka ż dego z nich. W opinii Prezesa Urz ę du powy ż sza kara spe ł nia zarówno funkcj ę prewencyjn ą , jak i represyjn ą . Wymierzona bowiem zosta ł a w odczuwalnej dla przedsi ę biorców wysoko ś ci, co tym samym winno sk ł oni ć ich do zaniechania podobnych zachowa ń w przysz ł o ś ci. Maj ą c na uwadze powy ż sze orzeczono jak w pkt III sentencji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie (…) kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawie: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000 . Stosownie do tre ś ci art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wroc ł awiu. Z up. Prezesa UOKiK Z-ca Dyrektora Delegatury El ż bieta Ko ł odziej Otrzymuj ą : 1. Krystyna Kita 2. El ż bieta Duda prowadz ą ce dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Us ł ugowo – Turystyczne VOYAGER s.c. Krystyna Stanis ł awa Kita, El ż bieta Danuta Duda Ul. Parkowa 1, 59 – 220 Legnica 19