RWR-63/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-37/08/JM Wroc ł aw, 22 .10.2008 r. DECYZJA RWR 63 /2008 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Teresie Skulskiej zam. w Jeleniej Górze, prowadz ą cej Niepubliczne Przedszkole „Pi ą tka 5 ” w Jeleniej Górze przy ul. Wzgórze Partyzantów 9, w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust.1 i 2 pkt 1) wymienionej ustawy, polegaj ą cych na zamieszczeniu we wzorcu umownym pn. Statut Przedszkola Niepublicznego „Pi ą tka 5 ” postanowienia § 23 pkt 4 o tre ś ci: „ Dyrektor mo ż e skre ś li ć dziecko z listy wychowanków je ż eli: a) Dziecko nie ucz ę szcza do przedszkola przez okres 1 –go miesi ą ca, a rodzice lub opiekunowie nie wyja ś niaj ą przyczyn nieobecno ś ci, b) Rodzice zalegaj ą z op ł atami za wy ż ywienie i pobyt dziecka w przedszkolu za okres 1-go miesi ą ca” które jest postanowieniem umownym wpisanym na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone; i przyj ę ciu przez wymienionego przedsi ę biorc ę zobowi ą zania do zaniechania tych dzia ł a ń poprzez nadanie § 23 pkt 4 wzorca umownego pn. „Statut Przedszkola Niepublicznego „Pi ą tka 5 ”” nast ę puj ą cego brzmienia: „ Dyrektor mo ż e skre ś li ć dziecko z listy wychowanków je ż eli: • dziecko nie ucz ę szcza do przedszkola przez okres 1–go miesi ą ca, rodzice lub opiekunowie nie wyja ś niaj ą przyczyn nieobecno ś ci w ci ą gu dwóch tygodni od wys ł ania zawiadomienia o skre ś leniu z listy wychowanków, • rodzice zalegaj ą z op ł atami za wy ż ywienie i pobyt dziecka w przedszkolu za okres 1-go miesi ą ca, po wezwaniu do uregulowania zaleg ł o ś ci w ci ą gu dwóch tygodni od pisemnego wezwania do zap ł aty.” nak ł ada si ę obowi ą zek wykonania tego zobowi ą zania do dnia 28 listopada 2008 r . poprzez powiadomienie rodziców o zmianie ww. zapisów statutu. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939) - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nak ł ada si ę na Teres ę Skulsk ą zam. w Jeleniej Górze , prowadz ą c ą Niepubliczne Przedszkole „Pi ą tka 5 ” w Jeleniej Górze przy ul. Wzgórze Partyzantów 9 obowi ą zek z ł o ż enia sprawozdania o stopniu realizacji przyj ę tego zobowi ą zania do dnia 31 grudnia 2008 r. III. Na podstawie art. 26 ust.1 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Teresie Skulskiej zam. w Jeleniej Górze , prowadz ą cej Niepubliczne Przedszkole „Pi ą tka 5 ” w Jeleniej Górze przy ul. Wzgórze Partyzantów 9, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , stosowanie przez ww. przedsi ę biorc ę we wzorcu umowy dotycz ą cym sprawowania opieki nad dzieckiem p.n. Za ł . nr 1 Statutu pn. „Zasady pobierania odp ł atno ś ci za wy ż ywienie i pobyt dziecka w przedszkolu” postanowienia, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z zm.): pkt 10 „Za pobyt dziecka (5 godzin) bez wy ż ywienia rodzic wnosi op ł at ę w wysoko ś ci 50 z ł . Kwota ta mo ż e ulec zmianie”, i nakazuje si ę zaniechania jej stosowania. UZASADNIENIE W zwi ą zku z dzia ł aniami Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów [zw. dalej tak ż e Prezesem Urz ę du] zwi ą zanymi z kontrol ą wzorców umownych stosowanych przez przedszkola niepubliczne, wroc ł awska Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadzi ł a czynno ś ci kontrolne dotycz ą ce dzia ł alno ś ci m.in. przedsi ę biorcy Teresy Skulskiej zam. w Jeleniej Górze, prowadz ą cej Niepubliczne Przedszkole „Pi ą tka 5 ” w Jeleniej Górze [zw. dalej: „Przedszkole”]. Prezes Urz ę du w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego wst ę pnie ustali ł , i ż dzia ł alno ść przedsi ę biorcy mo ż e odbywa ć si ę z naruszeniem przepisów prawa uzasadniaj ą cym wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z tym - Postanowieniem nr 141/2008 z dnia 30 kwietnia 2008 r. - Prezes Urz ę du, wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez wymienionego przedsi ę biorc ę , praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której stanowi art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) [zw. dalej tak ż e ustaw ą o ochronie (...)] polegaj ą cej na zamieszczeniu we wzorcach umownych pn.: 1) Statut Przedszkola Niepublicznego „Pi ą tka 5 ” zapisu § 23 pkt 4 „ Dyrektor mo ż e skre ś li ć dziecko z listy wychowanków je ż eli: a) Dziecko nie ucz ę szcza do przedszkola przez okres 1 –go miesi ą ca, a rodzice lub opiekunowie nie wyja ś niaj ą przyczyn nieobecno ś ci, b) Rodzice zalegaj ą z op ł atami za wy ż ywienie i pobyt dziecka w przedszkolu za okres 1-go miesi ą ca 2 2) Za ł . nr 1 Statutu pn. „Zasady pobierania odp ł atno ś ci za wy ż ywienie i pobyt dziecka w przedszkolu” zapisu pkt 10 „Za pobyt dziecka (5 godzin) bez wy ż ywienia rodzic wnosi op ł at ę w wysoko ś ci 50 z ł . Kwota ta mo ż e ulec zmianie”, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Ponadto — zgodnie z punktem 2. Postanowienia nr 141/2008 — Prezes Urz ę du zaliczy ł w poczet dowodów materia ł y (23 karty) uzyskane podczas wymienionego wy ż ej post ę powania wyja ś niaj ą cego (nr sygn. RWR 403-2/08/ZR). (dowód: karta 1-25) I . Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Uczestnik post ę powania: System o ś wiaty w Polsce obejmuje – zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 7 wrze ś nia 1991 r. o systemie o ś wiaty (tj. Dz.U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm) – przedszkola, które mog ą by ć zarówno placówkami publicznymi, jak i niepublicznymi (art. 5 ust. 1 ww. ustawy). Jak wynika wprost z preambu ł y do wymienionej ustawy o systemie o ś wiaty, „o ś wiata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro ca ł ego spo ł ecze ń stwa” . Ś wiadczenie przez przedszkola edukacji w ramach systemu o ś wiaty jest zatem us ł ug ą o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, co potwierdza równie ż wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 lutego 2003 r., sygn. akt XVII Ama 36/02, w uzasadnieniu którego S ą d stwierdza m. in., i ż przedmiotem dzia ł ania szko ł y niepublicznej s ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, tj. edukacja. Status przedsi ę biorcy w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów potwierdza równie ż w odniesieniu do osób prawnych organizuj ą cych lub ś wiadcz ą cych us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt III SK 22/04. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ilekro ć w ustawie jest mowa o przedsi ę biorcy rozumie si ę przez to przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz.U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095), a tak ż e osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą nie maj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Uczestnik post ę powania – Teresa Skulska zam. w Jeleniej Górze, jako osoba fizyczna ś wiadcz ą ca us ł ugi edukacyjne o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów prowadz ą cym dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Przedszkole, polegaj ą c ą na prowadzeniu niepublicznego przedszkola na podstawie wpisu do ewidencji szkó ł i placówek niepublicznych prowadzonej przez Prezydenta Miasta Jelenia Góra. (dowód: karta 5-6). 2. Zasady dzia ł ania Przedszkola okre ś lono w opracowanym przez przedsi ę biorc ę Statucie Przedszkola Niepublicznego „Pi ą tka 5 ” oraz za łą cznikach do niego, w których zamieszczono m.in. postanowienia reguluj ą ce wzajemne prawa i obowi ą zki: prowadz ą cego Przedszkole i jego pracowników, a tak ż e konsumentów korzystaj ą cych z us ł ug Przedszkola. W niniejszym post ę powaniu administracyjnym Prezes Urz ę du zakwestionowa ł przytoczone powy ż ej postanowienia § 23 pkt 4 ww. Statutu Przedszkola oraz pkt 10 Za ł . nr 1 Statutu pn. „Zasady pobierania odp ł atno ś ci za wy ż ywienie i pobyt dziecka w przedszkolu”, uznaj ą c je za to ż same z postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. (dowód: karta 7-25) 3 3. W Rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone zamieszczono m.in. nast ę puj ą ce klauzule: • poz. 850: „Notoryczne nieusprawiedliwione nieobecno ś ci ucznia na zaj ę ciach spowoduj ą skre ś lenie z listy przy obowi ą zku op ł aty czesnego za trwaj ą cy semestr”. • poz. 1028: „Opó ź nienie uiszczenia nale ż nej wg umowy zap ł aty powy ż ej trzech miesi ę cy, mo ż e powodowa ć rozwi ą zanie umowy w trybie natychmiastowym z tym, ż e U ż ytkownik ma obowi ą zek niezw ł ocznego uiszczenia nale ż nej Operatorowi zap ł aty liczonej od dnia jej wymagalno ś ci. Reaktywacja us ł ugi zwi ą zana jest z ponownym pobraniem op ł aty instalacyjnej”; • poz.1350: „Towarzystwo mo ż e równie ż odst ą pi ć od niniejszej umowy ze skutkiem natychmiastowym w przypadku, gdy Partycypant opó ź ni si ę powy ż ej 14 dni z wp ł at ą : a) którejkolwiek z rat okre ś lonych w par. 2 pkt. 3; b) dop ł aty wynikaj ą cej z par. 2 pkt. 4; c) odsetek okre ś lonych w par. 2 pkt. 7". • poz. 59 „Czesne w nast ę pnych latach studiów mo ż e ulec zmianie w zwi ą zku z. uzasadnionym wzrostem kosztów ponoszonych przez uczelni ę i zostanie ustalone przez rektora zarz ą dzeniem wi ążą cym strony umowy przed rozpocz ę ciem nowego roku akademickiego.” ; • poz. 547 „Zmiana wysoko ś ci czesnego w ci ą gu roku akademickiego, mo ż e nast ą pi ć jedynie proporcjonalnie do oficjalnego wska ź nika wzrostu kosztów utrzymania.”; • poz. 643 „Wysoko ść czesnego mo ż e ulega ć zmianom w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia.”; 4. W trakcie post ę powania przedsi ę biorca uzna ł zarzuty zawarte w Postanowieniu Nr 141/2008 oraz zobowi ą za ł si ę do wprowadzenia zmian zarówno w statucie, jak i jego za ł . nr 1. Przedstawiaj ą c propozycj ę zmiany tre ś ci kwestionowanych postanowie ń wskaza ł , i ż w zwi ą zku z wszcz ę tym post ę powaniem zostan ą one zmienione na postanowienia o tre ś ci: a) „Statut Przedszkola Niepublicznego „Pi ą tka 5 ”” § 23 pkt 4 „„ Dyrektor mo ż e skre ś li ć dziecko z listy wychowanków je ż eli: • dziecko nie ucz ę szcza do przedszkola przez okres 1–go miesi ą ca, rodzice lub opiekunowie nie wyja ś niaj ą przyczyn nieobecno ś ci w ci ą gu dwóch tygodni od wys ł ania zawiadomienia o skre ś leniu z listy wychowanków, • rodzice zalegaj ą z op ł atami za wy ż ywienie i pobyt dziecka w przedszkolu za okres 1-go miesi ą ca, po wezwaniu do uregulowania zaleg ł o ś ci w ci ą gu dwóch tygodni od pisemnego wezwania do zap ł aty.” b) nadanie pkt 10 wzorca umownego pn. „Za ł . nr 1 Statutu pn. „Zasady pobierania odp ł atno ś ci za wy ż ywienie i pobyt dziecka w przedszkolu” nast ę puj ą cego brzmienia: „Za pobyt dziecka (5 godzin) bez wy ż ywienia rodzic wnosi op ł at ę w wysoko ś ci 50 z ł . Kwota mo ż e ulec zmianie, po uprzednim og ł oszeniu przez GUS stopnia inflacji na koniec roku kalendarzowego”. Jednocze ś nie przedsi ę biorca poda ł , i ż zmieniony statut wraz z za łą cznikami obowi ą zuje od dnia 1 wrze ś nia 2008 r. (dowód: karta 26,28, 34-55) II. Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje : Zagro ż enie interesu publicznoprawnego . Podstaw ą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (...) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e to nast ą pi ł o pozwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji 4 oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urz ę du rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy s ą lub b ę d ą klientami korzystaj ą cymi z us ł ug Przedszkola. Interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi s ł owy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez Prezesa Urz ę du dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie (...). Przes ł anki naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ramach niniejszego post ę powania postawiono przedsi ę biorcy zarzut stosowania niezgodnej z prawem praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na zamieszczeniu we wzorcach umownych pn „Statut Przedszkola Niepublicznego „Pi ą tka 5 ” i „Za ł . nr 1 Statutu pn. „Zasady pobierania odp ł atno ś ci za wy ż ywienie i pobyt dziecka w przedszkolu” zapisów, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (...) stanowi, i ż ‚„Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów”, natomiast art. 24 ust. 2 okre ś la, i ż „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks post ę powania cywilnego. (...).„ Przedmiotem niniejszego post ę powania jest wykazanie, ż e zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du zapisy wzorców umownych pn. „Statut Przedszkola Niepublicznego „Pi ą tka 5 ” i „Za ł . nr 1 Statutu pn. „Zasady pobierania odp ł atno ś ci za wy ż ywienie i pobyt dziecka w przedszkolu”, stosowanych przez Teres ę Skulsk ą zam. w Jeleniej Górze, prowadz ą c ą Przedszkole, s ą to ż same z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, m.in. pod pozycjami: 850, 1028, 1350, 59, 547 i 643. Tak wi ę c, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: 1. bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w interes konsumentów, 2. ww. dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych a tak ż e sprzeczne z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wy ż ej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1) ustawy o ochronie (...)„ za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Nale ż y w tym miejscu wskaza ć , i ż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 — 479 45 k.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy postanowienia wzorca by ł y, czy te ż nie by ł y zastosowane przy konkretnej umowie . 5 Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie — S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(...) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (...)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „(...) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.ok.ik. [obecnie art. 24] obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (...). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a u.ok.ik. znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (...)”. Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej i st ą d niedozwolone b ę d ą tak ż e takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Ad.1. a) postanowienia przyznaj ą ce przedsi ę biorcy prawo do jednostronnego rozwi ą zania umowy bez uprzedniego wezwania do spe ł nienia ś wiadczenia W orzecznictwie S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów [zw. dalej SOKiK] kwestionowano postanowienia wzorców umów, na mocy których umowa zostaje rozwi ą zana ze skutkiem natychmiastowym bez obowi ą zku wcze ś niejszego powiadomienia konsumenta w sytuacji np. opó ź nienia si ę klienta z zap ł at ą ś wiadczenia lub na skutek innych zdarze ń (np. wyd ł u ż ona nieobecno ść na kursie / zaj ę ciach). Wydaj ą c wyrok z dnia 31.10.2007 r. w sprawie uznania za niedozwolone ww. postanowienia wpisanego do Rejestru pod poz. 1350 (sygn. akt XVII Amc 90/07) o tre ś ci: „ Towarzystwo mo ż e równie ż odst ą pi ć od niniejszej umowy ze skutkiem natychmiastowym w przypadku, gdy Partycypant opó ź ni si ę powy ż ej 14 dni z wp ł at ą : a) którejkolwiek z rat okre ś lonych w par. 2 pkt. 3; b) dop ł aty wynikaj ą cej z par. 2 pkt. 4; c) odsetek okre ś lonych w par. 2 pkt. 7", S ą d podzieli ł przedstawione w pozwie stanowisko Prezesa Urz ę du, ż e w umowach o charakterze wzajemnym, odst ą pienie przez przedsi ę biorc ę od umowy bez uprzedniego wezwania konsumenta do spe ł nienia ś wiadczenia jest sprzeczne z art. 491 k.c, który stanowi, ż e je ż eli jedna ze stron dopuszcza si ę zw ł oki w wykonaniu zobowi ą zania z umowy wzajemnej, druga strona mo ż e wyznaczy ć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagro ż eniem, ż e w razie bezskutecznego up ł ywu wyznaczonego 6 terminu b ę dzie uprawniona do odst ą pienia od umowy. Chocia ż powy ż szy przepis posiada charakter dyspozytywny, to jednak jego tre ść jest powszechnie stosowana w obrocie gospodarczym i stanowi jeden z jego dobrych obyczajów (art.385 1 § 1 k.c.). SOKiK uzna ł tego typu postanowienia za niedozwolone, niezale ż nie od charakteru dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy. Jako przyk ł ady mo ż na poda ć cytowane wy ż ej klauzule z Rejestru wpisane pod poz. 1028 (dot. wzorca umowy operatora / dostawcy Internetu), czy z poz. 850 (dot. wzorca umowy szko ł y prywatnej). W opinii Prezesa Urz ę du zakwestionowane postanowienie § 23 pkt 4 „Statutu Przedszkola Niepublicznego „Pi ą tka 5 ”” przewiduje rozwi ą zanie umowy bez wezwania konsumenta do spe ł nienia ś wiadczenia w okre ś lonym terminie pod rygorem rozwi ą zania umowy. Tak wi ę c pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, postanowienia te wywo ł uj ą te same skutki prawne co przytoczone wy ż ej postanowienia z Rejestru a w zwi ą zku z tym s ą to ż same z cytowanymi wy ż ej klauzulami niedozwolonymi. b) postanowienia dotycz ą ce zmiany wysoko ś ci czesnego: SOKiK wielokrotnie kwestionowa ł postanowienia wzorców umów, które przyznawa ł y prawo przedsi ę biorcy do podniesienia ceny bez wskazania konkretnej przyczyny oraz bez przyznania konsumentowi jednoczesnego prawa odst ą pienia od umowy z odpowiednim terminem wypowiedzenia. Przyk ł adem tego s ą ww. postanowienia wpisane do Rejestru pod poz. 59, 547 i 643. S ą d uznawa ł tego rodzaju zapisy za postanowienia o których stanowi art. 385 3 pkt 10 kodeksu cywilnego, zgodnie z tre ś ci ą którego niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie uprawniaj ą ce kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez wa ż nej przyczyny wskazanej w tej umowie, oraz art. 385 3 pkt 20 kodeksu cywilnego, zgodnie z tre ś ci ą którego niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie przewiduj ą ce uprawnienie kontrahenta konsumenta do okre ś lenia lub podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. Przyk ł adowo, w uzasadnieniu wyroku z dnia z dnia 5 pa ź dziernika 2005 r. sygn. akt XVII Amc 20/05 w sprawie dotycz ą cej uznania za niedozwolone ww. postanowienia wpisanego do Rejestru pod numerem 643, S ą d stwierdzi ł m.in., ż e zakwestionowane postanowienie przyznaj ą ce Przedsi ę biorcy prawo do jednostronnej zmiany wysoko ś ci czesnego nie precyzuje okoliczno ś ci, w których taka zmiana mo ż e nast ą pi ć . Postanowienie to odnosi si ę wprawdzie do g ł ównego ś wiadczenia konsumenta (wynagrodzenia za ś wiadczone przez Przedsi ę biorc ę us ł ugi), ale nie zosta ł o sformu ł owane w sposób jednoznaczny. O ile Przedsi ę biorca ma pe ł ne prawo do podwy ż szenia wysoko ś ci op ł at za ś wiadczone us ł ugi w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów dzia ł alno ś ci, to nie mo ż e on - zastrzegaj ą c sobie prawo do zmiany wysoko ś ci op ł aty na mocy jednostronnej decyzji – narusza ć wynikaj ą cego z art. 384 1 § 1 Kodeksu cywilnego obowi ą zku dor ę czenia wzorca stronie umowy. Zgodnie z ww. przepisem, wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym wi ąż e drug ą stron ę , je ż eli zosta ł dor ę czony stronie przed zawarciem umowy, a strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie wypowiedzenia. Zgodnie z art. 385 3 pkt 20 Kodeksu cywilnego za niedozwolone uznaje si ę te postanowienia umowne, które przewiduj ą uprawnienie kontrahenta konsumenta do okre ś lenia lub podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy, bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. Postanowienia § 10 ust. 10 Statutu upowa ż niaj ą Przedsi ę biorc ę do istotnej (10%) zmiany wysoko ś ci op ł aty obci ąż aj ą cej konsumenta, przy czym zmiana wysoko ś ci tej op ł aty nie jest uznana za zmian ę warunków umowy. Oznacza to, ż e konsument w przypadku podwy ż szenia wysoko ś ci op ł aty nie ma prawa do odst ą pienia od umowy, przed wej ś ciem w ż ycie zmienionych warunków ś wiadczenia us ł ug i”. Postanowienie pkt 10 Za ł . nr 1 Statutu pn. „Zasady pobierania odp ł atno ś ci za wy ż ywienie i pobyt dziecka w przedszkolu” tak ż e przyznaje przedsi ę biorcy mo ż liwo ść zmiany stawki dziennej za wy ż ywienie dziecka. Op ł ata ta stanowi jedno z g ł ównych (obok 7 czesnego) ś wiadcze ń po stronie konsumenta, a tym samym jest istotnym warunkiem zawartej przez strony umowy. Sformu ł owania zastrzegaj ą ce mo ż liwo ść ich zmian nie zapewniaj ą konsumentom ani poczucia bezpiecze ń stwa, co do sta ł o ś ci okre ś lonych op ł at, ani te ż prawa do odst ą pienia od umowy przed wej ś ciem w ż ycie nowych op ł at. Nale ż y w tym miejscu wskaza ć , i ż umowa pomi ę dzy Przedszkolem a rodzicami/opiekunami dziecka dot. opieki wychowawczo-dydatktycznej nad dzieckiem zawierana jest na stosunkowo krótki okres jednego roku okre ś lanego jako „rok szkolny”, a tym samym przedsi ę biorca ma mo ż liwo ść takiego skalkulowania przedmiotowych op ł at aby osi ą gn ąć zamierzony w danym roku wynik ekonomiczny. Oczywistym jest równie ż fakt, i ż w trakcie roku szkolnego zmiana przedszkola jest bardzo utrudniona, w zwi ą zku z czym rodzice/opiekunowie s ą de facto przymuszeni do zaakceptowania nowej stawki. Tak wi ę c, w opinii Prezesa Urz ę du, podwy ż szanie przedmiotowych op ł at w ci ą gu „roku przedszkolnego” powinno by ć zatem wyj ą tkiem i nadto opiera ć si ę na wymiernym wska ź niku, jakim winien by ć wska ź nik inflacji. Reasumuj ą c, w ocenie Prezesa Urz ę du wymienione postanowienie wzorca umownego pn. Za ł . nr 1 Statutu pn. „Zasady pobierania odp ł atno ś ci za wy ż ywienie i pobyt dziecka w przedszkolu” wywo ł uje te same skutki prawne co przytoczone postanowienia z Rejestru, przyznaj ą c prawo przedsi ę biorcy do podwy ż szenia ceny bez precyzyjnego wskazania przyczyn. W zwi ą zku z tym, mimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci nale ż y uzna ć je za to ż same z ww. klauzulami Rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone na podstawie wyroków S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, Prezes Urz ę du uzna ł , i ż wskazane zapisy umowne mieszcz ą si ę w hipotezach wymienionych klauzul wpisanych do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone: - tre ść § 23 pkt 4 „Statut Przedszkola Niepublicznego „Pi ą tka 5 ”” w klauzulach z poz. 850, 1028, 1350; - tre ść pkt 10 Za ł . nr 1 Statutu pn. „Zasady pobierania odp ł atno ś ci za wy ż ywienie i pobyt dziecka w przedszkolu” w klauzulach z poz. 59, 547 i 643. Ad.2. W my ś l art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (...) stosowanie postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Mówi ą c o „zbiorowym interesie konsumentów” nale ż y zaznaczy ć , i ż ustawa o ochronie (...) nie podaje jego definicji, wskazuj ą c jednak w art. 24 ust. 3, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów b ę d ą cych klientami przedsi ę biorcy, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mog ą zawrze ć z nim umow ę w zakresie sprawowania opieki nad dzieckiem. Nale ż y mie ć na uwadze, i ż z uwagi na specyfik ę dzia ł alno ś ci prowadzonej przez przedsi ę biorc ę , kr ą g klientów z którymi w kolejnych okresach zawierane s ą przedmiotowe umowy, w ka ż dym roku „przedszkolnym” jest inny. Tak wi ę c, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami okre ś lonego kr ę gu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej, licznej grupy obecnych i przysz ł ych klientów przedsi ę biorcy. 8 Reasumuj ą c, skoro wykazano powy ż ej, i ż kwestionowany zapis wzorca umownego jest to ż samy z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone i narusza interesy konsumentów – b ę d ą cych klientami przedsi ę biorcy, to pos ł ugiwanie si ę nim w obrocie konsumenckim uzna ć nale ż y za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lon ą w art. 24 ust.2 pkt 1) ustawy o ochronie (…). Zgodnie z art. 28 ustawy o ochronie (…), je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania z urz ę du – ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Teresa Skulska, prowadz ą ca Przedszkole zobowi ą za ł a si ę do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia wzmiankowanemu naruszeniu poprzez zmian ę kwestionowanych postanowie ń , naruszaj ą cych przepisy art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1) ustawy o ochronie (…), oraz przedstawi ł a zmieniony „Statut Przedszkola Niepublicznego „Pi ą tka 5 ”, który obowi ą zuje od dnia 1 wrze ś nia 2008 r. Analizuj ą c ww. § 23 pkt 4 Statutu Prezes Urz ę du uzna ł , i ż nie zawiera on ju ż zapisów mog ą cych godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów. Sporz ą dzaj ą c nowe postanowienie w miejsce naruszaj ą cego zbiorowe interesy konsumentów (patrz pkt 4 ustalonego stanu faktycznego, str. 4 decyzji), przedsi ę biorca uwzgl ę dni ł obowi ą zuj ą ce przepisy prawa, w szczególno ś ci art. 385 i nast. k.c. Nale ż y jednak wskaza ć , i ż przez zast ą pienie kwestionowanego postanowienia § 23 pkt 4 Statutu nowym, zaakceptowanym przez Prezesa Urz ę du, rozumie si ę nie tylko stosowanie tego zapisu od dnia wej ś cia jego w ż ycie (tj. od dnia 1 wrze ś nia 2008 r.), ale równie ż poinformowanie o tych zmianach rodziców/opiekunów dzieci ucz ę szczaj ą cych do Przedszkola. Maj ą c powy ż sze na uwadze, nale ż a ł o orzec jak w pkt I sentencji decyzji. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie (…) Prezes Urz ę du nak ł ada na Teres ę Skulsk ą , prowadz ą c ą Przedszkole obowi ą zek z ł o ż enia w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowi ą za ń . W zwi ą zku z tym, nale ż a ł o orzec jak w pkt II sentencji decyzji . W niniejszej sprawie przedsi ę biorca zobowi ą za ł si ę równie ż do zmiany kwestionowanego postanowienia pkt 10 wzorca umownego pn. „Za ł . nr 1 Statutu pn. „Zasady pobierania odp ł atno ś ci za wy ż ywienie i pobyt dziecka w przedszkolu”, poprzez nadanie mu nast ę puj ą cego brzmienia: „Za pobyt dziecka (5 godzin) bez wy ż ywienia rodzic wnosi op ł at ę w wysoko ś ci 50 z ł . Kwota ta mo ż e ulec zmianie, po uprzednim og ł oszeniu przez GUS stopnia inflacji na koniec roku kalendarzowego”. Odnosz ą c si ę tej propozycji dotycz ą cej zasad zmian stawki op ł aty za wy ż ywienie, przedsi ę biorca wskaza ł jedynie, i ż op ł ata ta ulega zmianie „ po uprzednim og ł oszeniu przez GUS stopnia inflacji na koniec roku kalendarzowego ”. W ocenie Prezesa Urz ę du kwestia ta wymaga jednak wyja ś nienia. Zapis ten nie modyfikuje samego sposobu dokonywania zmian przez przedsi ę biorc ę (wci ąż mo ż e to by ć jego jednostronna decyzja), a ponadto w takim przypadku konsument powinien mie ć zagwarantowane prawo odst ą pienia od umowy zawieranej z Przedszkolem o opiek ę nad dzieckiem. („Karta zg ł oszenia dziecka do przedszkola”-karta nr 4). A takiej mo ż liwo ś ci nie przewiduje nowa tre ść kwestionowanego zapisu pkt 10 „Za ł . nr 1 Statutu pn. „Zasady pobierania odp ł atno ś ci za wy ż ywienie i pobyt dziecka w przedszkolu”. Szczególnie, i ż umowy o opiek ę zawierane s ą na czas okre ś lony (rok 9 szkolny/przedszkolny). Zatem nie znajdzie w tym przypadku zastosowanie przepis art. 365 1 k.c. W zwi ą zku z tym, i ż prawo odst ą pienia od umowy nie jest zawarte w dalszych postanowieniach ww. wzorca umownego, proponowany przez przedsi ę biorc ę zapis powinien by ć uzupe ł niony w tym zakresie. Dopiero wówczas b ę dzie mo ż na uzna ć , i ż propozycje przedsi ę biorcy s ą zgodne z prawem. W tym stanie rzeczy, nale ż a ł o orzec jak w pkt III sentencji decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w zwi ą zku art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury we Wroc ł awiu. z up. Prezesa UOKiK Wicedyrektor UOKiK Del. Wroc ł aw El ż bieta Ko ł odziej 10