RWR-41/2009

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-21/09/KK Wroc ł aw, 30 grudnia 2009 r. DECYZJA RWR 41/2009 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 Rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939) w zw. z § 7 Rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca2009 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107 poz. 887) po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Powszechnemu Zak ł adowi Ubezpiecze ń S.A. z siedzib ą w Warszawie - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdza si ę stosowanie przez Powszechny Zak ł ad Ubezpiecze ń S.A. w Warszawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , polegaj ą cej na zamieszczeniu we wzorcach umownych pn.: 1. „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalonego uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/83/2008 z dnia 12.02.2008 r. nast ę puj ą cych postanowie ń : a) „ubezpieczeniem nie s ą obj ę te szkody: (…) w poje ź dzie wprowadzonym nielegalnie na obszar celny Unii Europejskiej tj. wówczas, gdy pojazd nie zosta ł dostarczony lub zg ł oszony do miejsca kontroli celnej albo w zg ł oszeniu celnym lub innym dokumencie podano nieprawdziwe dane, o ile przyczyna tak rozumianej nielegalno ś ci nie usta ł a” - § 8 ust. 1 pkt 10 b) „je ż eli w umowie ubezpieczenia przyj ę to wariant „Wycena” ustalenie odszkodowania nast ę puje na podstawie wyceny sporz ą dzonej przez PZU S.A. wed ł ug zasad zawartych w systemie Audatex lub Eurotax bez podatku VAT (…)” - § 22 ust. 2 2. „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/43/2009 z dnia 09.02.2009 r. nast ę puj ą cych postanowie ń : 2 a) „ubezpieczeniem nie s ą obj ę te szkody w poje ź dzie wprowadzonym nielegalnie na obszar celny Unii Europejskiej tj. wówczas, gdy pojazd nie zosta ł dostarczony lub zg ł oszony do miejsca kontroli celnej albo w zg ł oszeniu celnym lub innym dokumencie podano nieprawdziwe dane, o ile przyczyna tak rozumianej nielegalno ś ci nie usta ł a” - § 8 ust. 1 pkt 10 b) „je ż eli w umowie ubezpieczenia przyj ę to wariant „Wycena” ustalenie odszkodowania nast ę puje na podstawie wyceny sporz ą dzonej przez PZU S.A. wed ł ug zasad zawartych w systemie Audatex lub Eurotax bez podatku VAT (…)” - § 22 ust. 2 które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 (45) kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone i nakazuje si ę zaniechania jej stosowania. II. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 Rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939) w zw. z § 7 Rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107 poz. 887) po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Powszechnemu Zak ł adowi Ubezpiecze ń S.A. z siedzib ą w Warszawie - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdza si ę stosowanie przez Powszechny Zak ł ad Ubezpiecze ń S.A. w Warszawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , polegaj ą cej na bezprawnym zamieszczeniu we wzorcach umownych pn.: 1. „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/83/2008 z dnia 12.02.2008 r. postanowienia: a) „sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia” - § 20 ust. 3; 2. „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/43/2009 z dnia 09.02.2009 r. postanowienia: a) „sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia” - § 20 ust. 3; 3. „Ogólne warunki ubezpieczenia PZU DOM Plus” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/49/2008 z dnia 23.01.2008 r. postanowienia: a) „sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia” - § 72 ust. 8 4. „Ogólne warunki kompleksowego ubezpieczenia „Bezpieczny Turysta” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/110/2008 z dnia 03.03.2008 r. postanowienia: 3 a) „sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia lub sumy gwarancyjnej” - § 62 ust. 4; 5. „Ogólne warunki jednostkowego i rodzinnego ubezpieczenia nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/110/2008 z dnia 03.03.2008 r. postanowienia: a) „sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia”- § 37 ust. 4; 6. „Ogólne warunki zbiorowego ubezpieczenia nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/110/2008 z dnia 03.03.2008 r. postanowienia: a) „sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia” - § 40 ust. 4. które naruszaj ą przepis art. 813 § 1 kc poprzez wprowadzenie, nieobj ę tej dyspozycj ą ww. przepisu przes ł anki niewykorzystanej sumy ubezpieczenia jako warunkuj ą cej wysoko ść zwracanej konsumentowi przez zak ł ad ubezpiecze ń sk ł adki z tytu ł u niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej i nakazuje si ę zaniechania jej stosowania. III. Na podstawie art. 106 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 Rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939) w zw. z § 7 Rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107 poz. 887) - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów nak ł ada si ę na Powszechny Zak ł ad Ubezpiecze ń S.A. z siedzib ą w Warszawie kar ę pieni ęż n ą : 1. w wysoko ś ci 4 930 673,40 z ł (s ł ownie: cztery miliony dziewi ęć set trzydzie ś ci tysi ę cy sze ść set siedemdziesi ą t trzy z ł ote, czterdzie ś ci groszy) z tytu ł u naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji nn. decyzji; 2. w wysoko ś ci 9 861 347 z ł (s ł ownie: dziewi ęć milionów osiemset sze ść dziesi ą t jeden tysi ę cy trzysta czterdzie ś ci siedem z ł otych) z tytu ł u naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie II sentencji nn. decyzji; p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa. UZASADNIENIE Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej zwany Prezesem Urz ę du) otrzyma ł od konsumenta oraz Rzecznika Ubezpieczonych informacj ę , i ż stosowane przez Powszechny Zak ł ad Ubezpiecze ń S.A. z siedzib ą w Warszawie wzorce umowne pod nazw ą : „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń 4 Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/83/2008 z dnia 12.02.2008 r.; „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/43/2009 z dnia 09.02.2009 r.; „Ogólne warunki ubezpieczenia PZU DOM Plus” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/49/2008 z dnia 23.01.2008 r., mog ą zawiera ć postanowienia to ż same z postanowieniami wpisanymi do rejestru klauzul niedozwolonych. Z uwagi na powy ż sze postanowieniem nr 158/2009 z dnia 09.07.2009 r. - Prezes Urz ę du, wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Powszechny Zak ł ad Ubezpiecze ń Spó ł k ę Akcyjn ą z siedzib ą w Warszawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów o której stanowi art. 24 ust.2 pkt 1) w zw. z art. 24 ust. 1 wymienionej wy ż ej ustawy o ochronie (…), polegaj ą cej na stosowaniu we wzorcach umownych pn.: 1 . „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalonego uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/83/2008 z dnia 12.02.2008 r. nast ę puj ą cych postanowie ń : a) „ubezpieczeniem nie s ą obj ę te szkody: (…) w poje ź dzie wprowadzonym nielegalnie na obszar celny Unii Europejskiej tj. wówczas, gdy pojazd nie zosta ł dostarczony lub zg ł oszony do miejsca kontroli celnej albo w zg ł oszeniu celnym lub innym dokumencie podano nieprawdziwe dane, o ile przyczyna tak rozumianej nielegalno ś ci nie usta ł a” - § 8 ust. 1 pkt 10 b) „sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia” - § 20 ust. 3; c) „je ż eli w umowie ubezpieczenia przyj ę to wariant „Wycena” ustalenie odszkodowania nast ę puje na podstawie wyceny sporz ą dzonej przez PZU S.A. wed ł ug zasad zawartych w systemie Audatex lub Eurotax bez podatku VAT (…)” - § 22 ust. 2 2. „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/43/2009 z dnia 09.02.2009 r. nast ę puj ą cych postanowie ń : a) „ubezpieczeniem nie s ą obj ę te szkody w poje ź dzie wprowadzonym nielegalnie na obszar celny Unii Europejskiej tj. wówczas, gdy pojazd nie zosta ł dostarczony lub zg ł oszony do miejsca kontroli celnej albo w zg ł oszeniu celnym lub innym dokumencie podano nieprawdziwe dane, o ile przyczyna tak rozumianej nielegalno ś ci nie usta ł a” - § 8 ust. 1 pkt 10 b) „sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia” - § 20 ust. 3; c) „je ż eli w umowie ubezpieczenia przyj ę to wariant „Wycena” ustalenie odszkodowania nast ę puje na podstawie wyceny sporz ą dzonej przez PZU S.A. wed ł ug zasad zawartych w systemie Audatex lub Eurotax bez podatku VAT (…)” - § 22 ust. 2 3. „Ogólne warunki ubezpieczenia PZU DOM Plus” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/49/2008 z dnia 23.01.2008 r. nast ę puj ą cego postanowienia: 5 a) „sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia” - § 72 ust. 8; które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. (dowód: karta 2 - 5, 7 – 21, 23 - 30) W trakcie prowadzonego post ę powania Prezes Urz ę du wezwa ł przedsi ę biorc ę do przedstawienia wskazanych wy ż ej wzorców umownych oraz zaj ę cia stanowiska w sprawie. W odpowiedzi na wezwanie Prezesa Urz ę du PZU S.A. nades ł a ł o żą dane dokumenty oraz ustosunkowa ł o si ę do postawionych zarzutów. (dowód: karta 32 - 72) Analiza nades ł anych przez PZU S.A. dokumentów da ł a Prezesowi Urz ę du podstawy do zmiany wydanego postanowienia o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie, poprzez dokonanie zmiany kwalifikacji prawnej post ę powania przedsi ę biorcy, które w ocenie Prezesa Urz ę du rodzi podstawy podejrzenia stosowania przez PZU S.A. praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Zmiana dokonana zosta ł a postanowieniem nr 189/2009 z dnia 01.09.2009 r. Na mocy wydanego postanowienia przedsi ę biorcy zarzucono: 1. podejrzenie stosowania przez Powszechny Zak ł ad Ubezpiecze ń Spó ł k ę Akcyjn ą z siedzib ą w Warszawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów o której stanowi art. 24 ust.2 pkt 1) w zw. z art. 24 ust. 1 wymienionej wy ż ej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cej na zamieszczeniu we wzorcu umownym pn.: 1. „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalonego uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/83/2008 z dnia 12.02.2008 r. nast ę puj ą cych postanowie ń : „ubezpieczeniem nie s ą obj ę te szkody: (…) w poje ź dzie wprowadzonym nielegalnie na obszar celny Unii Europejskiej tj. wówczas, gdy pojazd nie zosta ł dostarczony lub zg ł oszony do miejsca kontroli celnej albo w zg ł oszeniu celnym lub innym dokumencie podano nieprawdziwe dane, o ile przyczyna tak rozumianej nielegalno ś ci nie usta ł a” - § 8 ust. 1 pkt 10; „je ż eli w umowie ubezpieczenia przyj ę to wariant „Wycena” ustalenie odszkodowania nast ę puje na podstawie wyceny sporz ą dzonej przez PZU S.A. wed ł ug zasad zawartych w systemie Audatex lub Eurotax bez podatku VAT (…)” - § 22 ust. 2; 2. „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/43/2009 z dnia 09.02.2009 r. nast ę puj ą cych postanowie ń : „ubezpieczeniem nie s ą obj ę te szkody w poje ź dzie wprowadzonym nielegalnie na obszar celny Unii Europejskiej tj. wówczas, gdy pojazd nie zosta ł dostarczony lub zg ł oszony do miejsca kontroli celnej albo w zg ł oszeniu celnym lub innym dokumencie podano nieprawdziwe dane, o ile przyczyna tak rozumianej nielegalno ś ci nie usta ł a” - § 8 ust. 1 pkt 10; „je ż eli w umowie ubezpieczenia przyj ę to wariant „Wycena” ustalenie odszkodowania nast ę puje na podstawie wyceny sporz ą dzonej przez PZU S.A. wed ł ug zasad zawartych w systemie Audatex lub Eurotax bez podatku VAT (…)” - § 22 ust. 2 które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone; 2. podejrzenie stosowania przez Powszechny Zak ł ad Ubezpiecze ń Spó ł k ę Akcyjn ą z siedzib ą w Warszawie, praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów poprzez bezprawne tj. naruszaj ą ce przepis art. 813 § 1 kc, wprowadzanie we wzorcach umownych pn.: 6 „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalonego uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/83/2008 z dnia 12.02.2008 r. postanowienia: a) „sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia” - § 20 ust. 3; „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/43/2009 z dnia 09.02.2009 r. postanowienia: „sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia” - § 20 ust. 3; „Ogólne warunki ubezpieczenia PZU DOM Plus” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/49/2008 z dnia 23.01.2008 r. postanowienia: „sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia” - § 72 ust. 8 co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 24 ust.2 w zw. z art. 24 ust. 1 wymienionej wy ż ej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.” (dowód: karta 73-75) Nast ę pnie, postanowieniem nr 265/2009 z dnia 26 listopada 2009 roku dokonano kolejnej zmiany postanowienia nr 159/2009 z dnia 9 lipca 2009 roku w ten sposób, ż e dodano punkt III obejmuj ą cy zarzut podejrzenia stosowania przez Powszechny Zak ł ad Ubezpiecze ń Spó ł k ę Akcyjn ą z siedzib ą w Warszawie, praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów poprzez bezprawne tj. naruszaj ą ce przepis art. 813 § 1 kc, wprowadzanie we wzorcach umownych pn.: 1. „Ogólne warunki kompleksowego ubezpieczenia „Bezpieczny Turysta” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/110/2008 z dnia 03.03.2008 r. postanowienia: a) „sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia lub sumy gwarancyjnej” - § 62 ust. 4; 2. „Ogólne warunki jednostkowego i rodzinnego ubezpieczenia nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/110/2008 z dnia 03.03.2008 r. postanowienia: a) „sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia”- § 37 ust. 4; 3. „Ogólne warunki zbiorowego ubezpieczenia nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/110/2008 z dnia 03.03.2008 r. postanowienia: a) „sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia” - § 40 ust. 4; co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 24 ust.2 w zw. z art. 24 ust. 1 wymienionej wy ż ej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.” Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Strona post ę powania: 7 Powszechny Zak ł ad Ubezpiecze ń S.A. z siedzib ą w Warszawie zosta ł przekszta ł cony w 1991 r. z Pa ń stwowego Zak ł adu Ubezpiecze ń w spó ł k ę akcyjn ą . Siedzib ą przedsi ę biorcy jest Warszawa. Przedmiotem dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy jest przede wszystkim dzia ł alno ść ubezpieczeniowa, w tym bezpo ś rednia i po ś rednia (reasekuracja) w kraju i za granic ą . (dowód: karta 35 - 48) Przy zawieraniu umów z konsumentami PZU S.A. stosuje wzorce umowne, które zawieraj ą postanowienia mog ą ce narusza ć prawa konsumentów: 1. „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalonego uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/83/2008 z dnia 12.02.2008 r.: a) „ubezpieczeniem nie s ą obj ę te szkody: (…) w poje ź dzie wprowadzonym nielegalnie na obszar celny Unii Europejskiej tj. wówczas, gdy pojazd nie zosta ł dostarczony lub zg ł oszony do miejsca kontroli celnej albo w zg ł oszeniu celnym lub innym dokumencie podano nieprawdziwe dane, o ile przyczyna tak rozumianej nielegalno ś ci nie usta ł a” - § 8 ust. 1 pkt 10; b) „sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia” - § 20 ust. 3; c) „je ż eli w umowie ubezpieczenia przyj ę to wariant „Wycena” ustalenie odszkodowania nast ę puje na podstawie wyceny sporz ą dzonej przez PZU S.A. wed ł ug zasad zawartych w systemie Audatex lub Eurotax bez podatku VAT (…)” - § 22 ust. 2 2. „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/43/2009 z dnia 09.02.2009 r.: a) „ubezpieczeniem nie s ą obj ę te szkody w poje ź dzie wprowadzonym nielegalnie na obszar celny Unii Europejskiej tj. wówczas, gdy pojazd nie zosta ł dostarczony lub zg ł oszony do miejsca kontroli celnej albo w zg ł oszeniu celnym lub innym dokumencie podano nieprawdziwe dane, o ile przyczyna tak rozumianej nielegalno ś ci nie usta ł a” - § 8 ust. 1 pkt 10; b) „sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia” - § 20 ust. 3; c) „je ż eli w umowie ubezpieczenia przyj ę to wariant „Wycena” ustalenie odszkodowania nast ę puje na podstawie wyceny sporz ą dzonej przez PZU S.A. wed ł ug zasad zawartych w systemie Audatex lub Eurotax bez podatku VAT (…)” - § 22 ust. 2 3. „Ogólne warunki ubezpieczenia PZU DOM Plus” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/49/2008 z dnia 23.01.2008 r.: a) „sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia” - § 72 ust. 8; 4. „Ogólne warunki kompleksowego ubezpieczenia „Bezpieczny Turysta” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/110/2008 z dnia 03.03.2008 r. postanowienia: a) „sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia lub sumy gwarancyjnej” - § 62 ust. 4; 8 5. „Ogólne warunki jednostkowego i rodzinnego ubezpieczenia nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/110/2008 z dnia 03.03.2008 r. postanowienia: a) „sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia”- § 37 ust. 4; 6. „Ogólne warunki zbiorowego ubezpieczenia nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/110/2008 z dnia 03.03.2008 r. postanowienia: a) „sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia” - § 40 ust. 4. (dowód: karta 53 – 68, karta 31 – 65 akt o sygn. RWR 61-22/09/KK) 2. W Rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone zamieszczone s ą nast ę puj ą ce klauzula: ad) 1c), 2c) m.in. Klauzula nr 1265 : „ Wycena kosztów naprawy obejmuje: a) koszt robocizny ustalony wg warto ś ci netto (bez uwzgl ę dnienia podatku) w oparciu o: - naprawcze normy czasowe okre ś lone przez producenta pojazdu lub inne, uznane przez Uniqa TU S.A, - ś redni ą stawk ę za 1 roboczogodzin ę , stosowan ą na terenie dzia ł alno ś ci jednostki terenowej, która zawar ł a umow ę ubezpieczenia lub w miejscu naprawy pojazdu, pod warunkiem braku mo ż liwo ś ci dokonania naprawy na terenie dzia ł alno ś ci ww. jednostki; b) koszty cz ęś ci zamiennych i materia ł ów wed ł ug warto ś ci netto (tzn. bez uwzgl ę dnienia podatku, c ł a, akcyzy, itp..) ustalonych na podstawie katalogów Eurotax, Audatex lub innych uznanych przez UNIQA TU S.A. (…) ", wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 pa ź dziernika 2006 r. Sygn. akt XVII AmC 147/05 ad) 1a), 2a) Klauzula nr 1264: „ Pojazd nielegalnie wprowadzony na polski obszar celny jest to pojazd: wprowadzony do kraju z zachowaniem obowi ą zku okre ś lonego w punkcie 1, lecz bez zachowania obowi ą zku podania w zg ł oszeniu celnym lub innym dokumencie, danych zgodnych z rzeczywisto ś ci ą b ą d ź , gdy naruszono ograniczenia w obrocie ”, wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 12 czerwiec 2007 r. Sygn. akt XVII AmC 103/07; Zgodnie z tre ś ci ą przepisu art. 813 § 1 kc sk ł adk ę oblicza si ę za czas trwania odpowiedzialno ś ci ubezpieczyciela; w przypadku wyga ś ni ę cia stosunku ubezpieczenia przed up ł ywem okresu na jaki zosta ł a zawarta umowa, ubezpieczaj ą cemu przys ł uguje zwrot sk ł adki za okres niewykorzystanej ochrony ubezpieczeniowej . 3. W trakcie przeprowadzonego przez Prezesa Urz ę du post ę powania, PZU S.A. ustosunkowa ł o si ę merytorycznie do postawionego mu zarzutu podejrzenia pos ł ugiwania si ę we wskazanych wy ż ej wzorcach umownych postanowieniami to ż samymi z postanowieniem wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone oraz zarzutu stosowania postanowienia sprzecznego z przepisem art. 813 § 1 kc . W ocenie przedsi ę biorcy nie zachodzi to ż samo ść postanowie ń , którymi pos ł uguje si ę przedsi ę biorca z postanowieniami wpisanymi do Rejestru klauzul, jak równie ż zasady kalkulacji zwrotu sk ł adki przyj ę te przez PZU nie s ą sprzeczne z prawem. W zakresie klauzuli dotycz ą cej nielegalnego wprowadzenia na polski obszar celny pojazdu obj ę tego ubezpieczeniem auto casco – PZU S.A. wskaza ł o, ż e postanowienie § 8 ust. 1 pkt 10 „Ogólnych warunków ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalonych uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu 9 Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/83/2008 z dnia 12.02.2008 r. oraz § 8 ust. 1 pkt 10 „Ogólnych warunków ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalonych uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/43/2009 z dnia 09.02.2009 r. nie s ą podobne do klauzuli zawartej w rejestrze pod nr 1264. Postanowienie którym pos ł uguje si ę PZU S.A. sformu ł owane jest w sposób jasny i jednoznaczny, ponadto zapis § 8 ust.1 pkt 10 dotyczy tylko tych pojazdów wprowadzonych nielegalnie na obszar celny Unii Europejskiej, których przyczyna nielegalno ś ci nie usta ł a. Wskazuj ą c na postanowienie § 22 ust. 2 „Ogólnych warunków ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalonych uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/83/2008 z dnia 12.02.2008 r.; oraz postanowienie § 22 ust. 2 „Ogólnych warunków ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalonych uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/43/2009 z dnia 09.02.2009 r., PZU podnios ł o, i ż tak ż e nie s ą one podobne do klauzuli wpisanej pod poz. 1265. PZU S.A. nie ma bowiem mo ż liwo ś ci wyboru ź ród ł a wyceny szkody. Dodatkowo ubezpieczenie autocasco jest ubezpieczeniem dobrowolnym i to sam ubezpieczaj ą cy decyduje na jakich warunkach chce zawrze ć umow ę , w tym jaki ma by ć zakres udzielanej mu ochrony ubezpieczeniowej. Uregulowany w umowie wariant „WYCENA” nie zobowi ą zuje ubezpieczaj ą cego do przedstawienia PZU S.A. rachunków za dokonan ą napraw ę , podczas gdy wariant „WARSZTAT” obliguje do tego ubezpieczonego. Ponadto postanowienie to stanowi o g ł ównym ś wiadczeniu stron, i z tego powodu nie mo ż e by ć przedmiotem oceny Prezesa Urz ę du z punktu widzenia naruszenia przepisu art. 385 (1) kc. Przedsi ę biorca nie zgodzi ł si ę tak ż e z zarzutami Prezesa Urz ę du dotycz ą cymi przyj ę tej przez PZU konstrukcji kalkulacji sk ł adki zwracanej ubezpieczaj ą cemu w razie rozwi ą zania umowy ubezpieczenia przed up ł ywem okresu ochrony ubezpieczeniowej. Wed ł ug ubezpieczyciela, zasad ę pomniejszania zwracanej ubezpieczaj ą cemu sk ł adki proporcjonalnie do wyp ł aconej sumy ubezpieczenia wyinterpretowa ć mo ż na z samego art. 813 § 1 kc. Ponadto z uwagi na to, i ż suma ubezpieczenia jest wyczerpywalna (jak wskazuje art. 824 § 1 kc), istnieje zale ż no ść pomi ę dzy wykorzystaniem sumy ubezpieczenia, a wysoko ś ci ą sk ł adki podlegaj ą cej zwrotowi w czasie wykonywania umowy. (dowód: karta nr 70 – 72, 77-86) 4. Od dnia 1 czerwca 2008 roku do dnia 31 maja 2009 roku PZU zawar ł o: a) 1 200 330 umów z osobami fizycznymi przy wykorzystaniu wzorca umowy p.n. „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalonego uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/83/2008 z dnia 12.02.2008 r.; b) 349 555 umów z osobami fizycznymi przy wykorzystaniu wzorca umowy p.n. „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/43/2009 z dnia 09.02.2009 r.; c) 1 494 877 umów z osobami fizycznymi przy wykorzystaniu wzorca umowy p.n. „Ogólne warunki ubezpieczenia PZU DOM Plus” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/49/2008 z dnia 23.01.2008 r. (dowód: karta nr 101-102) PZU zastrzeg ł o, i ż nie wszystkie z osób fizycznych, z którymi zawarto powy ż sze umowy musia ł y by ć konsumentami w rozumieniu art. 22 1 k.c. Spó ł ka wskaza ł a równie ż , i ż ze 10 wzgl ę du na mo ż liwo ść zawarcia poszczególnych umów ubezpieczenia na podstawie warunków indywidualnie uzgodnionych oraz mo ż liwych b łę dów agentów, nie wszystkie z umów ubezpieczenia autocasco i ubezpieczenia DOM Plus zawartych we wskazanym okresie, musia ł y opiera ć si ę na wskazanych powy ż ej wzorcach umowy. (dowód: karta nr 101-102) Jednocze ś nie w okresie od dnia 15 maja 2008 roku do dnia 30 wrze ś nia 2009 roku PZU zawar ł o: a) 95 239 umów z wykorzystaniem wzorca umowy p.n. „Ogólne warunki kompleksowego ubezpieczenia „Bezpieczny Turysta” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/110/2008 z dnia 03.03.2008 r; b) 785 414 umów z wykorzystaniem wzorca umowy p.n. „Ogólne warunki jednostkowego i rodzinnego ubezpieczenia nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/110/2008 z dnia 03.03.2008 r.; c) 38 123 umów z wykorzystaniem wzorca umowy p.n. „Ogólne warunki zbiorowego ubezpieczenia nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/110/2008 z dnia 03.03.2008 r. PZU zastrzeg ł o, i ż w przypadku zawierania umów w oparciu o wzorzec umowy p.n. „Ogólne warunki zbiorowego ubezpieczenia nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków” nie zawsze s ą to umowy zawierane z konsumentami w rozumieniu art. 22 1 k.c. (dowód: karta nr 104 akt sprawy RWR 61-22/09/KK) 5. Zgodnie z technicznym rachunkiem ubezpiecze ń maj ą tkowych i osobowych sporz ą dzonym przez PZU za rok zako ń czony 31 grudnia 2008 warto ść przychodu osi ą gni ę tego przez Spó ł k ę pochodz ą cego ze sk ł adek osobowych i maj ą tkowych w roku 2008 wynios ł a 8 217 789 000 z ł . (dowód: karta nr 105) 6. Po zapoznaniu si ę z aktami sprawy w dniach 2 i 3 listopada 2009 roku PZU, w pi ś mie z dnia 4 listopada 2009 roku podtrzyma ł o swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie zaprzeczaj ą c zarzutom sformu ł owanym przez Prezesa Urz ę du w postanowieniu o wszcz ę ciu niniejszego post ę powania i podkre ś li ł o, i ż ż adne z zakwestionowanych postanowie ń nie jest to ż same z klauzul ą 1265 i 1264, czy te ż sprzeczne z przepisem art. 385 1 § 1 k.c. i nie narusza zbiorowych interesów konsumentów. Równie ż , w ocenie PZU, sporne postanowienie w brzmieniu „ sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia” nie odpowiada tre ś ci klauzuli nr 1237 Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, nie narusza równie ż art. 385 1 § 1 k.c., art. 813§ 1 k.c. i nie narusza zbiorowych interesów konsumentów. Wed ł ug Spó ł ki zapis powy ż szy jest jasny, sformu ł owany w sposób jednoznaczny i wskazuje w jakich proporcjach otrzymuje ubezpieczaj ą cy sk ł adk ę w przypadku rozwi ą zania umowy ubezpieczenia przed up ł ywem okresu ubezpieczenia i przed wykorzystaniem ochrony ubezpieczeniowej. (dowód: karta nr 107-112) 7. W odpowiedzi na zawiadomienie o wydaniu postanowienia nr 265/2009 z dnia 26 listopada 11 2009, PZU S.A. w pi ś mie z dnia 2 grudnia 2009 roku podtrzyma ł o swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie a tak ż e podnios ł o i potwierdzi ł o w ca ł o ś ci wszelkie twierdzenia, zarzuty i wnioski przedstawione przez pe ł nomocnika Spó ł ki w toku post ę powania o sygn. RWR 61- 22/09/KK. Wskaza ł o ponadto, i ż ca ł o ść twierdze ń , zarzutów i dowodów powo ł ywanych w niniejszym post ę powaniu, co do zarzutu sprzeczno ś ci poszczególnych zapisów wzorców umownych stosowanych przez Spó ł k ę z tre ś ci ą art. 813 k.c., odnie ść nale ż y odpowiednio do nowych zarzutów sformu ł owanych w postanowieniu nr 265/2009. Zapisy stosowane przez PZU S.A. nie naruszaj ą zbiorowych interesów konsumentów, nie s ą sprzeczne z art. 813§1 k.c. (a tym samym nie s ą bezprawne) oraz nie ograniczaj ą okre ś lonego w art. 813§1 k.c. prawa konsumenta do zwrotu sk ł adki za niewykorzystany okres ochrony ubezpieczeniowej. (dowód: karta nr 120-121) 8. Po ponownym zapoznaniu si ę z aktami sprawy w dniu 10 grudnia 2009 roku PZU S.A. w pi ś mie z dnia 11 grudnia 2009 roku (nie podpisanym) podtrzyma ł o w ca ł o ś ci dotychczasowe stanowisko prezentowane w toku post ę powania wskazuj ą c ponadto, ż e wobec przepisu art. 813§1 k.c. nale ż y stosowa ć wyk ł adni ę systemow ą i funkcjonaln ą , gdy ż w przeciwnym razie pomi ę dzy jego tre ś ci ą a tre ś ci ą art. 18 ust. 2 ustawy o dzia ł alno ś ci ubezpieczeniowej zachodz ą nieusuwalne sprzeczno ś ci. Wskaza ł a, i ż rozumowanie prezentowane przez Rzecznika Ubezpieczonych nie uwzgl ę dnia regulacji zawartej w tre ś ci art. 18 ust.2 ustawy o dzia ł alno ś ci ubezpieczeniowej a tym samym ekonomicznego znaczenia sk ł adki ubezpieczeniowej i funkcji jakie ona wype ł nia. Podkre ś li ł a, i ż przy wyk ł adni przepisu art. 813§1 k.c. nale ż y nadto uwzgl ę dnia ć zasady naliczania (taryfikacji) sk ł adek ubezpieczeniowych a w konsekwencji powy ż szego uwzgl ę dnia ć je równie ż przy zwracaniu sk ł adki ubezpieczeniowej. Ponadto zdaniem PZU S.A. wyk ł adnia omawianego przepisu prowadzi do wniosku, ż e stopie ń wykorzystanej ochrony ubezpieczenia jest mierzalny, a zatem oderwanie wielko ś ci zwrotu sk ł adki ubezpieczeniowej od stopnia wykonanego ju ż przez ubezpieczyciela ś wiadczenia pieni ęż nego jest pogl ą dem nie do przyj ę cia, sprzecznym z definicj ą ś wiadczenia ubezpieczeniowego zawart ą w art. 805§1 i 2 k.c. (dowód: karta nr 126-127) Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: 1. Interes publicznoprawny Podstaw ą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e powy ż sze mia ł o miejsce, pozwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1 ustawy, którym jest okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urz ę du rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy s ą lub b ę d ą klientami PZU S.A. Interes publicznoprawny przejawia si ę m.in. w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi s ł owy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez Prezesa Urz ę du dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie (…) . Dalsze rozwa ż ania w sprawie poprzedzi ć nale ż y uwag ą , ż e zgodnie z przepisem art. 105 ustawy o ochronie (…) nie wszczyna si ę post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, je ż eli od ko ń ca roku, w którym zaprzestano ich stosowania up ł yn ął rok. Z kolei wg przepisu art. 76 ustawy o ochronie (…) nie wszczyna si ę , z 12 zastrze ż eniem art. 93 i 105, post ę powania, je ż eli up ł yn ęł o 5 lat od ko ń ca roku, w którym: 1) dopuszczono si ę naruszenia przepisów ustawy (…). Z uwagi na powy ż sze Prezes Urz ę du uprawniony by ł do wszcz ę cia i przeprowadzenia post ę powania w zakresie pos ł ugiwania si ę przez PZU S.A. niedozwolonymi postanowieniami umownymi oraz bezprawnym wprowadzeniem postanowienia we wzorcu umownym „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalonego uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/83/2008 z dnia 12.02.2008 r. Zgodnie z informacj ą przekazan ą przez stron ę , wzorzec ten przesta ł by ć stosowany przez PZU S.A. do umów ubezpieczenia, w których okres ubezpieczenia rozpoczyna si ę po dniu 31.05.2009 r. Powy ż sze oznacza z kolei, i ż OWU ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/83/2008 z dnia 12.02.2008 r. maj ą nadal zastosowanie do umów ubezpieczenia zawartych na ich podstawie. Brak jest zatem przeszkód prawnych do wszcz ę cia i prowadzenia w tym zakresie post ę powania przez Prezesa Urz ę du. 2. Przes ł anki naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Art. 24 ust.1 ustawy o ochronie (…) stanowi, i ż „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. ”, natomiast art. 24 ust. 2 okre ś la, i ż „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego. (…).” Do stwierdzenia praktyki, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, i ż przedsi ę biorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zosta ł y wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym stanowi art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wy ż ej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) , za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego . Nale ż y w tym miejscu wskaza ć , i ż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c. ) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Tym niemniej nale ż y pami ę ta ć , ż e art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie . Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek 13 wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego . Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(…) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „ (…) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów z art. 23a u.o.k.ik. obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (…)”. Nie jest zatem konieczna literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, a której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Przedmiotem niniejszego post ę powania jest wykazanie, ż e wy ż ej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du zapisy wzorców umownych stosowanych przez PZU S.A. przy zawieraniu umów ubezpieczenia, s ą to ż same z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanymi do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego pod pozycj ą : 1264 i 1265. W wyroku z dnia 12 czerwca 2007 r. Sygn. akt XVII AmC 103/07 S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie, które nast ę pnie zosta ł o wpisane pod poz. 1264 do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone o tre ś ci „ Pojazd nielegalnie wprowadzony na polski obszar celny jest to pojazd: wprowadzony do kraju z zachowaniem obowi ą zku okre ś lonego w punkcie 1, lecz bez zachowania obowi ą zku podania w zg ł oszeniu celnym lub innym dokumencie, danych zgodnych z rzeczywisto ś ci ą b ą d ź , gdy naruszono ograniczenia w obrocie ”. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygni ę cia S ą d wskaza ł , i ż zapis taki zawiera nieoczywiste, nieprecyzyjne sformu ł owania takie jak: „innym dokumencie”, „dane zgodne z rzeczywisto ś ci ą ”, „naruszono ograniczenia w obrocie”. Takie uj ę cie powoduje niejasn ą sytuacj ę konsumenta co do tego o jakie dane chodzi, w jakich dokumentach, co oznacza zgodno ść z rzeczywisto ś ci ą i jakie jest ich znaczenie”. S ą d uzna ł , i ż taki zapis pozostaje w sprzeczno ś ci z art. 385 (1) § 1 kc jako sprzeczny z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą cy interesy konsumentów. Sprzeczno ść z dobrymi obyczajami wyra ż a si ę w nierzetelnym, nierównym traktowaniu konsumenta jako partnera umowy, niew ł a ś ciwym informowaniu o przys ł uguj ą cych mu uprawnieniach oraz wykorzystywaniu pozycji profesjonalisty dla ochrony w ł asnych interesów. Jednocze ś nie, w ocenie S ą du powy ż szy zapis wyczerpuje przes ł anki przyk ł adowych niedozwolonych klauzul umownych okre ś lonych w art. 385 (3) pkt 2, 9 kc, jak równie ż jest wyrazem nierównorz ę dnego, nierzetelnego traktowania konsumenta jako partnera umowy, godzi ra żą co w jego interes ekonomiczny, bowiem pomimo zapewnienia ochrony ubezpieczeniowej, po zawarciu umowy ubezpieczenia, nara ż a 14 konsumenta na odmow ę wykonania ś wiadczenia przez ubezpieczyciela, mimo spe ł nienia ś wiadczenia przez konsumenta. We wzorcach umownych pn: „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalonych uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/83/2008 z dnia 12.02.2008 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalonych uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/43/2009 z dnia 09.02.2009 r. oraz „Ogólnych warunkach ubezpieczenia PZU DOM Plus” ustalonych uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/49/2008 z dnia 23.01.2008 r. PZU S.A. stosuje postanowienie o nast ę puj ą cym brzmieniu: „ ubezpieczeniem nie s ą obj ę te szkody: (…) w poje ź dzie wprowadzonym nielegalnie na obszar celny Unii Europejskiej tj. wówczas, gdy pojazd nie zosta ł dostarczony lub zg ł oszony do miejsca kontroli celnej albo w zg ł oszeniu celnym lub innym dokumencie podano nieprawdziwe dane, o ile przyczyna tak rozumianej nielegalno ś ci nie usta ł a ”. Postanowienie to, podobnie jak klauzula umieszczona w Rejestrze klauzul nie pozwala na jednoznaczne okre ś lenie sytuacji, kiedy ubezpieczyciel mo ż e uchyli ć si ę od odpowiedzialno ś ci je ś li pojazd zosta ł „nielegalnie wprowadzony na obszar UE. Nielegalnym wprowadzeniem na wskazany wy ż ej obszar celny jest sytuacja gdy pojazd nie zosta ł dostarczony lub zg ł oszony do miejsca kontroli celnej albo w zg ł oszeniu celnym lub innym dokumencie podano nieprawdziwe dane. Ubezpieczyciel nie definiuje co ma na uwadze pos ł uguj ą c si ę zwrotem „inny dokument celny”. Ponadto podane tam dane maj ą by ć nieprawdziwe, niezgodne z rzeczywisto ś ci ą . W tej sytuacji podobnie jak w przypadku klauzuli wpisanej do rejestru dochodzi do nieuzasadnionego ograniczenia odpowiedzialno ś ci wzgl ę dem konsumenta (art. 385 (3) pkt 2; jak równie ż ubezpieczyciel zostaje wyposa ż ony w uprawnienie do dokonywania wi ążą cej interpretacji umowy. Maj ą c powy ż sze na uwadze uzna ć nale ż y, i ż skutek stosowania omawianego postanowienia wzorców umownych stosowanych przez PZU S.A. jest identyczny jak skutek stosowania klauzuli wpisanej do rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone pod nr.1264. Tym samym, pomimo odmienno ś ci wynikaj ą cych z u ż ytych zwrotów i wyrazów stwierdzi ć nale ż y to ż samo ść porównywanych zapisów. W wyroku S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 pa ź dziernika 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 147/05) za niedozwolone postanowienie, które nast ę pnie zosta ł o wpisane pod poz. 1265 do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone o tre ś ci: „ Wycena kosztów naprawy obejmuje: a) koszt robocizny ustalony wg warto ś ci netto (bez uwzgl ę dnienia podatku) w oparciu o: - naprawcze normy czasowe okre ś lone przez producenta pojazdu lub inne, uznane przez Uniqa TU S.A, - ś redni ą stawk ę za 1 roboczogodzin ę , stosowan ą na terenie dzia ł alno ś ci jednostki terenowej, która zawar ł a umow ę ubezpieczenia lub w miejscu naprawy pojazdu, pod warunkiem braku mo ż liwo ś ci dokonania naprawy na terenie dzia ł alno ś ci ww. jednostki; b) koszty cz ęś ci zamiennych i materia ł ów wed ł ug warto ś ci netto (tzn. bez uwzgl ę dnienia podatku, c ł a, akcyzy, itp..) ustalonych na podstawie katalogów Eurotax, Audatex lub innych uznanych przez UNIQA TU S.A. (…) ". W uzasadnieniu wydanego rozstrzygni ę cia S ą d stwierdzi ł , i ż zapis ten pozostaje w sprzeczno ś ci z art. 385 (1) § 1 kc jako sprzeczny z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą cy interes konsumentów. W ocenie S ą du z chwil ą wyrz ą dzenia szkody na ubezpieczycielu zaczyna ci ąż y ć obowi ą zek jej naprawienia. Obowi ą zek ten jest niezale ż ny od tego czy poszkodowany dokona ł naprawy rzeczy czy te ż nie. Decyzja poszkodowanego o dokonaniu naprawy samochodu b ą d ź jej zaniechania nie ma wp ł ywu na wysoko ść doznanego uszczerbku maj ą tkowego. Z tych wzgl ę dów okre ś lenie innych regu ł ustalania odszkodowania, w zale ż no ś ci od tego czy dokonywana jest naprawa samochodu, czy te ż nie, w oderwaniu od wysoko ś ci szkody; to ż samej w obu przypadkach, 15 trudno uzna ć za postanowienie okre ś laj ą ce jednoznacznie ś wiadczenie g ł ówne. Stanowisko to, podzieli ł S ą d Apelacyjny w wyroku wydanym na skutek apelacji zak ł adu ubezpiecze ń od przedmiotowego rozstrzygni ę cia SOKiK. W uzasadnieniu wydanego wyroku S ą d przede wszystkim stwierdzi ł , ż e przyj ę cie metody kosztorysowej do ustalania odszkodowania w istocie ogranicza odpowiedzialno ść pozwanej (zak ł adu ubezpiecze ń ) . Niezale ż nie bowiem od tego, czy poszkodowany naprawi ł uszkodzony w wypadku pojazd, czy te ż podj ął decyzj ę odmienn ą odno ś nie uszkodzonego pojazdu, nale ż y mu si ę od zak ł adu ubezpiecze ń odszkodowanie ustalone wg zasad wynikaj ą cych z art. 363 § 2 kc, w zwi ą zku z art. 361 § 2 kc, co oznacza, ż e jego wysoko ść ma odpowiada ć kosztom przywrócenia pojazdowi jego warto ś ci sprzed wypadku. Gdy zatem naprawa pojazdu przywróci mu jego warto ść sprzed wypadku, odszkodowanie winno odpowiada ć kosztom takiej w ł asnie naprawy (z uzasadnienia uchwa ł y SN z dnia 15.11.2001 r. sygn. akt III CZP 68/01). Maj ą c na uwadze przepisy kodeksu cywilnego, przede wszystkim przepis art. 363 § 2 kc wysoko ść odszkodowania powinna by ć ustalona wg cen cz ęś ci zamiennych i us ł ug koniecznych do wykonania naprawy. Je ś li za ś wg ustawy o cenach (Dz.U. z 2001 r. Nr 97 poz. 1050 z pó ź n. zm.) – art. 3 ust. 1 pkt 1, cena jest warto ś ci ą wyra ż on ą w jednostkach pieni ęż nych, któr ą kupuj ą cy jest obowi ą zany zap ł aci ć przedsi ę biorcy za towar lub us ł ug ę , przy czym w cenie uwzgl ę dnia si ę podatek od towarów i us ł ug oraz podatek akcyzowy, a na podstawie odr ę bnych przepisów sprzeda ż towaru (us ł ugi) podlega obci ąż eniu podatkiem od towarów i us ł ug oraz podatkiem akcyzowym, to miernikiem wysoko ś ci szkody ustalanej wg cen kosztów naprawy jest tak w ł a ś nie okre ś lona cena naprawy pojazdu to jest cena cz ęś ci zamiennych i us ł ug obejmuj ą ca podatek VAT. W uzasadnieniu wydanego wyroku S ą d Apelacyjny nawi ą za ł równie ż do uchwa ł y 7 s ę dziów SN z dnia 17.05.2007 r. (sygn. akt III CZP 150/06). S ą d Apelacyjny akceptuj ą c tezy wyra ż one w orzeczeniach do których si ę odwo ł ywa ł , uzna ł i ż ukszta ł towanie postanowienia umownego nierespektuj ą cego zasad wy ż ej przedstawionych, uzna ć nale ż y za przejaw niedozwolonego, zgodnie z tre ś ci ą art. 384 (1) kc ograniczenia kontraktowej odpowiedzialno ś ci ubezpieczyciela. We wzorcach umownych którymi pos ł uguje si ę PZU S.A. tj.: „Ogólnych warunkach ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalonych uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/83/2008 z dnia 12.02.2008 r. oraz „Ogólnych warunkach ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalonych uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/43/2009 z dnia 09.02.2009 r. „ je ż eli w umowie ubezpieczenia przyj ę to wariant „Wycena” ustalenie odszkodowania nast ę puje na podstawie wyceny sporz ą dzonej przez PZU S.A. wed ł ug zasad zawartych w systemie Audatex lub Eurotax bez podatku VAT (…) ”. Wskazanym postanowieniem ubezpieczyciel wprowadza zatem zakwestionowan ą wyrokiem SOKiK z dnia 23 pa ź dziernika 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 147/05) oraz nie znajduj ą c ą potwierdzenia w przepisach kodeksu cywilnego, zasad ę ustalania nale ż nego odszkodowania w oderwaniu od rzeczywi ś cie poniesionej przez poszkodowanego szkody. Wbrew stanowisku przedsi ę biorcy w sprawie, wskaza ć nale ż y, i ż w wyroku z dnia 23 pa ź dziernika 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 147/05) SOKiK zakwestionowa ł nie tylko fakt, pos ł u ż enia si ę przez innego z ubezpieczycieli niejasnym okre ś leniem ź ród ł a, w oparciu o które ustalony zostanie rozmiar szkody, ale równie ż zaoferowany przez ubezpieczyciela sposób ustalania jej wysoko ś ci w postaci odszkodowania w wysoko ś ci netto. Stanowisko to dobitnie zosta ł o podkre ś lone w wyroku Sadu Apelacyjnego. Zgodzi ć nale ż y si ę z przedsi ę biorc ą , i ż ubezpieczenie autocasco jest ubezpieczeniem dobrowolnym i to strony decyduj ą na jakich warunkach ma zosta ć zawarta umowa mi ę dzy nimi. Niedopuszczalna jest jednak sytuacja, i ż jedna ze stron wykorzystuj ą c swoj ą pozycj ę profesjonalisty, kszta ł tuje wzorzec umowny w taki sposób i ż wprowadza do niego konstrukcj ę 16 prawn ą , która prowadzi do pokrzywdzenia jednej ze stron stosunku prawnego, w tym wypadku konsumenta. Prezes Urz ę du nie neguje zatem faktu ustalania przez ubezpieczyciela wielko ś ci poniesionej przez poszkodowanego szkody w oparciu o system wyceny EUROTAX lub ADATEX, ale fakt i ż ustalane w ten sposób odszkodowanie pomniejszane jest o stawk ę podatku VAT, skutkiem czego poszkodowany nie otrzymuje odszkodowania naprawiaj ą cego poniesion ą przez poszkodowanego szkod ę w pe ł nym zakresie. Kwestia ta w sposób niejednoznaczny uregulowana zosta ł a tak ż e we wzorcu umownym, którym pos ł uguje si ę PZU S.A. W tym miejscu wskaza ć nale ż y, i ż nie ma racji przedsi ę biorca twierdz ą c, ż e z definicji umowy ubezpieczenia maj ą tkowego, wynika, i ż przewidziany w umowie wypadek, za który zak ł ad ubezpiecze ń wyp ł aca poszkodowanemu odszkodowanie stanowi element decyduj ą cy o g ł ównym ś wiadczeniu stron, który to element nie mo ż e by ć uznany za sprzeczny z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą cy interes konsumenta. Zwróci ć bowiem nale ż y uwag ę , i ż art. 385 § 1 zd. ostatnie kc wy łą cza spod kontroli abuzywno ś ci postanowienia okre ś laj ą ce ś wiadczenia g ł ówne stron tylko w wypadku, gdy sformu ł owane s ą one w sposób jednoznaczny. Przymiotu jednoznaczno ś ci nie mo ż na nada ć postanowieniu, którym pos ł uguje si ę ubezpieczyciel. W omawianym postanowieniu Ubezpieczyciel zmienia wynikaj ą c ą z kodeksu cywilnego zasad ę ustalania zakresu poniesionej przez poszkodowanego szkody. Nie szacuje jej bowiem z uwzgl ę dnieniem obowi ą zuj ą cych cen, ale stosuje inny miernik: cen ę pomniejszon ą o podatek VAT. Prowadzi to do sytuacji, i ż kiedy faktycznie ubezpieczaj ą cy posiada umow ę jedynie cz ęś ciowego ubezpieczenia – poszkodowany nigdy nie dostanie 100 % warto ś ci poniesionej szkody. Ż adne z postanowie ń umowy nie zawiera jednak takiej informacji dla konsumenta. Co wi ę cej suma ubezpieczenia, która stanowi górn ą granic ę odpowiedzialno ś ci zak ł adu ubezpiecze ń (art. 824 § 1 kc) ustalana jest przez zak ł ad ubezpiecze ń z wykorzystaniem warto ś ci rynkowej pojazdu, a zatem wg obowi ą zuj ą cych cen. Przy przyj ę tej przez PZU S.A. konstrukcji umowy ubezpieczenia, ubezpieczaj ą cy nie ma jednak mo ż liwo ś ci aby w jakiejkolwiek sytuacji uzyska ć odszkodowanie w kwocie odpowiadaj ą cej sumie ubezpieczenia. Nawet bowiem w sytuacji kiedy ubezpieczony pojazd uleg ł by uszkodzeniu w pierwszym dniu obowi ą zywania umowy, wyp ł acone poszkodowanemu odszkodowanie by ł oby ni ż sze od sumy ubezpieczenia o kwot ę podatku VAT. W tej sytuacji kwestionowanych postanowie ń nie mo ż na uzna ć za jednoznaczne, a tym samym podlegaj ą one kontroli przez Prezesa Urz ę du. Do powy ż szego doda ć nale ż y, i ż nie jest zgodne z dobrym obyczajem post ę powanie zak ł adu ubezpiecze ń polegaj ą ce na wprowadzeniu do stosowanych wzorców umowy postanowie ń ograniczaj ą cych w sposób niedozwolony jego odpowiedzialno ść , przy jednoczesnym zaniechaniu umieszczenia w nich informacji o zakresie uzyskiwanej przez konsumentów rekompensaty. Maj ą c powy ż sze na uwadze uzna ć nale ż y, i ż skutek stosowania omawianego postanowienia wzorców umownych stosowanych przez PZU S.A. jest identyczny jak skutek stosowania klauzuli wpisanej do rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone pod nr.1264. Tym samym, pomimo odmienno ś ci wynikaj ą cych z u ż ytych zwrotów i wyrazów stwierdzi ć nale ż y to ż samo ść porównywanych zapisów. 3. Przes ł anki naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Art. 24 ust.1 ustawy o ochronie (…) stanowi, i ż „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. ”, natomiast art. 24 ust. 2 okre ś la, i ż „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego. (…); 17 2) naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji.” Praktyk ą o której mowa w art. 24 ust. 2 mo ż e by ć zatem ka ż de zachowanie (dzia ł anie, zaniechanie) przedsi ę biorcy je ś li ma ono charakter bezprawny, a ponadto godzi w zbiorowe interesy konsumentów . Wskazane w przepisie art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) przyk ł ady praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów maj ą jedynie przyk ł adowy charakter. Nie wyczerpuj ą one zachowa ń przedsi ę biorców które mog ą zosta ć zakwalifikowane jako naruszaj ą ce przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…). Pod poj ę ciem bezprawno ś ci nale ż y rozumie ć sprzeczno ść zachowania przedsi ę biorcy z prawem, jak równie ż z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Bezprawno ść musi mie ć charakter obiektywny. Niezb ę dne, ale zarazem dostateczne dla stwierdzenia bezprawno ś ci jest wykazanie, ż e zachowanie przedsi ę biorcy narusza przepisy prawa tj. ustaw, rozporz ą dze ń , aktów prawa miejscowego itd. Mo ż na wskaza ć nast ę puj ą ce przyk ł ady narusze ń przepisów prawa skutkuj ą cych bezprawno ś ci ą zachowania: art. 684 kc poprzez nieudzielanie lokatorom mieszkaniowych zasobów komunalnych po przeprowadzeniu przez miasto remontów elewacji, pokry ć dachowych i kominów zasobów mieszkaniowych, zgodny na powtórny monta ż anten telewizyjnych (wyrok SOKiK z dnia 06.06.2006 r. XVII Ama 64/05); art. 4 ust. 2 pkt 3 ustawy z 20.07.2001 r. o kredycie konsumenckim, poprzez niepodanie we wzorcu umownym kart kredytowej informacji na temat zasady sp ł aty kredytu zaci ą gni ę tego w zwi ą zku z korzystaniem z karty (wyrok SOKiK sygn. akt XVII Ama 12/07); art. 19 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 30.08.1991 r. o zak ł adach opieki zdrowotnej poprzez wprowadzenie ogranicze ń praw podmiotowych pacjentów i ich opiekunów w zakresie czasowym lub lokalowym nieprzewidzianych w tym przepisie, gdy regulamin szpitala upowa ż nia ł do ca ł odobowej opieki wy łą cznie matk ę dziecka (wyrok SOKiK sygn. akt XVII Ama 126/04). Do powy ż szego doda ć nale ż y, i ż kwalifikacja zachowania jako praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów oderwana jest od winy przedsi ę biorcy, czy nawet jego ś wiadomo ś ci. W wyroku SOKiK (sygn. akt XVII Ama 64/07) uznano, i ż przedsi ę biorca dopuszcza si ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, pos ł uguj ą c si ę nieprawdziwymi lub wprowadzaj ą cymi w b łą d informacjami pochodz ą cymi od innego przedsi ę biorcy. Przedmiotem niniejszego post ę powania jest wykazanie, ż e wymienione w punkcie II sentencji niniejszej decyzji postanowienia stosowanych przez PZU S.A. wzorców umów sprzeczne s ą z tre ś ci ą przepisu art. 813 § 1 kc, a zatem bezprawne a ponadto z uwagi na to, ż e godz ą w interesy nieograniczonej grupy osób zawieraj ą cych umow ę ubezpieczenia w celach niezwi ą zanych bezpo ś rednio z dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą lub zawodow ą równie ż naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z brzmieniem art. 813 § 1 kc sk ł adk ę oblicza si ę za czas trwania odpowiedzialno ś ci ubezpieczyciela. W przypadku wyga ś ni ę cia stosunku ubezpieczenia przed up ł ywem okresu na jaki zosta ł a zawarta umowa, ubezpieczaj ą cemu przys ł uguje zwrot sk ł adki za okres niewykorzystanej ochrony ubezpieczeniowej. Przepis powy ż szy reguluje zatem kwestie zwi ą zane z zasadami ustalania nale ż nej zak ł adom ubezpiecze ń sk ł adki ubezpieczeniowej oraz obliczania wysoko ś ci sk ł adki jaka winna zosta ć zwrócona konsumentowi w sytuacji rozwi ą zania umowy ubezpieczenia przed up ł ywem okresu na który zosta ł a zawarta. Zgodnie z art. 805 § 1 kc przez umow ę ubezpieczenia ubezpieczyciel zobowi ą zuje si ę , w zakresie dzia ł alno ś ci swego przedsi ę biorstwa, spe ł ni ć okre ś lone ś wiadczenie w razie zaj ś cia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczaj ą cy zobowi ą zuje si ę zap ł aci ć sk ł adk ę . Ś wiadczeniem ubezpieczyciela jest wi ę c udzielenie ubezpieczaj ą cemu (ubezpieczonemu) w okresie trwania umowy ubezpieczenia ochrony ubezpieczeniowej. Korelatem udzielanej 18 ochrony ubezpieczeniowej jest po stronie ubezpieczaj ą cego obowi ą zek zap ł aty sk ł adki ubezpieczeniowej. Konsekwencj ą powy ż szego jest wyra ż ona wprost w przepisie art. 813 § 1 kc zasada, ż e za czas gdy ubezpieczyciel nie ponosi odpowiedzialno ś ci, nie nale ż y mu si ę sk ł adka ubezpieczeniowa. Przepis art. 813 § 1 kc wprost wprowadza zasad ę , i ż zwracan ą sk ł adk ę ustala si ę proporcjonalnie do okresu niewykorzystanej ochrony ubezpieczeniowej. Je ś li sk ł adka obliczana jest za czas trwania odpowiedzialno ś ci, to równie ż – podobnie jak czas jest podzielna. Wskazany przepis prawa, nie uzale ż nia wysoko ś ci zwracanej ubezpieczaj ą cemu sk ł adki od innych poza czasem nieudzielania ochrony ubezpieczeniowej przes ł anek. Wskazany przepis zak ł ada proporcjonalno ść ś wiadcze ń stron tj. sk ł adki i ochrony ubezpieczeniowej. Do powy ż szego doda ć nale ż y, i ż przepis art. 813 § 1 kc ma charakter bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cy, co oznacza i ż ukszta ł towanej nim zasady strony nie mog ą zmienia ć w ramach swobody kontraktowej. Przeciwnie w sposób bezwzgl ę dny zwi ą zane s ą ustanowion ą regu łą . Z uwagi na powy ż sze, naruszeniem przepisu art. 813 § 1 kc jest zatrzymanie przez zak ł ad ubezpiecze ń cz ęś ci sk ł adki wi ę kszej, ni ż by to wynika ł o z jej proporcjonalnego rozliczenia w stosunku do czasu udzielanej ochrony. Przy ustaleniu wysoko ś ci sk ł adki ubezpieczeniowej jaka ma zosta ć zwrócona za niewykorzystany okres ochrony ubezpieczeniowej, nie mog ą by ć brane pod uwag ę inne poza okresem ochrony ubezpieczeniowej, za który zosta ł a naliczona sk ł adka oraz który nie zosta ł wykorzystany, przes ł anki. Zak ł ad ubezpiecze ń nie mo ż e obni ż y ć wyp ł acanego ś wiadczenia o ponoszone przez ubezpieczyciela koszty pozyskania klienta, zawarcia umowy (M. Orlicki w: Umowa ubezpieczenia. Komentarz do nowelizacji kodeksu cywilnego, Oficyna 2008). Zak ł ad ubezpiecze ń nie jest te ż uprawniony do uzale ż niania wysoko ś ci zwracanej sk ł adki od wykorzystanej cz ęś ci sumy ubezpieczenia. PZU S.A. w stosowanych przez siebie w umowach z konsumentami wzorcach o nazwach: „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/83/2008 z dnia 12.02.2008 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/43/2009 z dnia 09.02.2009 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia PZU DOM Plus” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/49/2008 z dnia 23.01.2008 r., „Ogólne warunki kompleksowego ubezpieczenia „Bezpieczny Turysta” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/110/2008 z dnia 03.03.2008 r.; „Ogólne warunki jednostkowego i rodzinnego ubezpieczenia nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/110/2008 z dnia 03.03.2008 r., „Ogólne warunki zbiorowego ubezpieczenia nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/110/2008 z dnia 03.03.2008 r. pos ł uguje si ę postanowieniem o tre ś ci: „ sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia ”. W ocenie Prezesa Urz ę du postanowienie powy ż sze godzi wprost w przepis art. 813 § 1 kc. Zapis którym pos ł uguje si ę ubezpieczyciel prowadzi do uzyskania przez ubezpieczyciela, który zwalnia si ę z obowi ą zku spe ł nienia ś wiadczenia ekwiwalentnego, niczym nieuzasadnionych korzy ś ci w postaci nienale ż nej mu cz ęś ci sk ł adki. Tym samym konsument doznaje uszczerbku w swoim maj ą tku - nie jest mu bowiem zwracana pe ł na sk ł adka za niewykorzystany okres ubezpieczenia. Prowadzi to do zachwiania równowagi kontraktowej. Dalsze rozwa ż ania poprzedzi ć nale ż y stwierdzeniem, i ż prawna konstrukcja umowy ubezpieczenia przyj ę ta w kodeksie cywilnym, w tym zasada zwrotu przez ubezpieczyciela 19 sk ł adki za okres niewykorzystanej ochrony ubezpieczeniowej nie zmieni ł a si ę . Zarówno w poprzednim stanie prawnym, jak i w stanie prawnym obecnie obowi ą zuj ą cym ubezpieczyciel zobowi ą zany jest do zwrotu na rzecz ubezpieczaj ą cego sk ł adki za niewykorzystany okres ochrony ubezpieczeniowej. Przepis art. 813 § 1 kc zarówno w poprzednim jak i obecnym brzmieniu jest przepisem bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cym. Zasada ta, jest konsekwencj ą wskazanej wy ż ej konstrukcji prawnej umowy ubezpieczenia polegaj ą cej na tym, ż e ubezpieczyciel zobowi ą zuje si ę do udzielenia przez czas okre ś lony ochrony ubezpieczeniowej w zamian za uiszczon ą przez ubezpieczaj ą cego sk ł adk ę . Sk ł adka jest ś wiadczeniem ponoszonym przez ubezpieczaj ą cego na rzecz ubezpieczyciela w zamian za ochron ę ubezpieczeniow ą . Oblicza si ę j ą za ca ł y okres, na który zawarto umow ę ubezpieczeniow ą , a jej wysoko ść okre ś la ubezpieczyciel, pozostawiaj ą c ubezpieczaj ą cemu decyzj ę o przyst ą pieniu do okre ś lonego typu ubezpieczenia (art. 813 kc) – wyrok SN z dnia 07.02.2001 r. (sygn. akt V CKN 199/00). Przy takiej konstrukcji ś wiadcze ń stron umowy ubezpieczenia, zak ł adowi ubezpiecze ń nie nale ż y si ę sk ł adka za ten okres, w którym nie udziela on ochrony ubezpieczeniowej, a zatem zak ł ad ubezpiecze ń obowi ą zany jest zwróci ć sk ł adk ę proporcjonalnie do okresu niewykorzystanej ochrony ubezpieczeniowej. Ż adne inne czynniki nie mog ą decydowa ć o wysoko ś ci zwracanej sk ł adki. Powy ż sze jednoznacznie wynika z tre ś ci przepisu art. 813 § 1 kc. Wskaza ć nale ż y, i ż celem usuni ę cia nieprawid ł owych praktyk zak ł adów ubezpiecze ń , ustawodawca dokonuj ą c w 2007 r. (ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny, ustawy o dzia ł alno ś ci ubezpieczeniowej oraz ustawy o ubezpieczeniach obowi ą zkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych Dz.U.2007.82.557) nowelizacji przepisów kodeksu cywilnego zdecydowa ł si ę na doprecyzowanie przepisu zawartego w art. 813 § 1 kc i po s ł owach „ sk ł adk ę oblicza si ę za czas trwania odpowiedzialno ś ci ubezpieczyciela ” dodano zdanie o tre ś ci: „ w przypadku wyga ś ni ę cia stosunku ubezpieczenia przed up ł ywem okresu na jaki zosta ł a zawarta umowa, ubezpieczaj ą cemu przys ł uguje zwrot sk ł adki za okres niewykorzystanej ochrony ubezpieczeniowej ”. To doprecyzowanie tre ś ci wskazanego przepisu nie zmieni ł o jednak obowi ą zuj ą cych do tej pory zasad obliczania nale ż nej ubezpieczycielowi sk ł adki oraz zasad zwrotu sk ł adki za niewykorzystany okres ochrony ubezpieczeniowej. W uzasadnieniu rz ą dowego projektu ustawy o zmianie ustawy – kodeks cywilny, ustawy o dzia ł alno ś ci ubezpieczeniowej oraz ustawy o ubezpieczeniach obowi ą zkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (druk sejmowy nr 353) wskazano, i ż nowelizacja brzmienia art. 813 § 1 ma na celu wyra ź ne podkre ś lenie, ż e w razie rozwi ą zania umowy ubezpieczenia przed up ł ywem okresu na jaki zosta ł a zawarta ubezpieczaj ą cemu przys ł uguje zwrot sk ł adki za okres niewykorzystanej ochrony ubezpieczeniowej. Mimo obowi ą zywania art. 813 § 1 kc w dotychczasowym brzmieniu ubezpieczyciele bardzo cz ę sto zastrzegaj ą w ogólnych warunkach ubezpieczenia, ż e nie dokonuj ą zwrotu sk ł adki za czas, w którym nie ś wiadczyli ochrony ubezpieczeniowej. Wprowadzenie przepisu usunie powstaj ą ce obecnie na tym tle w ą tpliwo ś ci. Przepis art. 813 § 1 kc w brzmieniu obowi ą zuj ą cym przed 10.08.2007 r., jak i po tej dacie ustanawia t ą sam ą zasad ę kalkulowania wysoko ś ci zwracanej sk ł adki. Zwrotowi na rzecz ubezpieczaj ą cego podlega sk ł adka proporcjonalna tylko i wy łą cznie do okresu za który ochrona ubezpieczeniowa nie b ę dzie ś wiadczona. Z uwagi na to, ż e przepis art. 813 § 1 kc ma charakter bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cy, zak ł ad ubezpiecze ń nie móg ł i nadal nie mo ż e dowolnie kszta ł towa ć zasad zwrotu sk ł adki na rzecz ubezpieczaj ą cych. Zwrot sk ł adki ubezpieczeniowej nale ż y si ę ubezpieczaj ą cemu w ka ż dym przypadku, o ile nie zosta ł a wyczerpana suma ubezpieczenia, a dosz ł o do rozwi ą zania umowy. Zwrot sk ł adki przys ł uguje zarówno w przypadku szkody cz ęś ciowej, jak te ż szkody ca ł kowitej je ś li szkoda nie wyczerpuje sumy ubezpieczenia. Zasada ta zosta ł a kilkukrotnie potwierdzona w orzecznictwie S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (wyrok SOKiK z 25.05.2007 r. sygn. akt XVII AmC 83/06; 20 wyrok SOKiK z dnia 27.06.2008 r. sygn. akt XVII Ama 135/2007). W przypadku odst ą pienia od umowy ubezpieczenia lub jej wypowiedzenia mamy do czynienia z sytuacj ą , kiedy ś wiadczenie ubezpieczaj ą cego polegaj ą ce na zap ł aceniu sk ł adki spe ł nione zosta ł o w ca ł o ś ci, natomiast ś wiadczenie zak ł adu ubezpiecze ń , polegaj ą ce na udzieleniu ochrony ubezpieczeniowej spe ł nione zosta ł o tylko w cz ęś ci. Dlatego ubezpieczyciel powinien zwróci ć sk ł adk ę za niewykorzystany okres ochrony ubezpieczeniowej. W ka ż dym przypadku bowiem gdy zak ł ad ubezpiecze ń zwalnia si ę z obowi ą zku ś wiadczenia ekwiwalentnego, a nie zwraca ś wiadczenia które sam otrzyma ł , uzyskuje on kosztem ubezpieczaj ą cego, niczym nieuzasadnione korzy ś ci, co prowadzi do zachwiania równowagi kontraktowe j. Przedstawionej wy ż ej interpretacji nie przeczy tre ść art. 18 ustawy o dzia ł alno ś ci ubezpieczeniowej (Dz.U. z 2003 r. Nr 124 poz.1151 z pó ź n. zm.). Zgodnie z powo ł anym przepisem wysoko ść sk ł adek ubezpieczeniowych ustala zak ł ad ubezpiecze ń po dokonaniu oceny ryzyka ubezpieczeniowego (ust. 1). Sk ł adk ę ubezpieczeniow ą ustala si ę w wysoko ś ci, która powinna co najmniej zapewni ć wykonanie wszystkich zobowi ą za ń z umów ubezpieczenia i pokrycie kosztów wykonywania dzia ł alno ś ci ubezpieczeniowej zak ł adu ubezpiecze ń (ust. 2) . Zak ł ad ubezpiecze ń jest obowi ą zany gromadzi ć odpowiednie dane statystyczne w celu ustalania na ich podstawie sk ł adek ubezpieczeniowych i rezerw techniczno-ubezpieczeniowych (ust. 3) . Sk ł adka ubezpieczeniowa powinna by ć ustalana wed ł ug kryteriów przedstawionych w ogólnych warunkach ubezpieczenia, zw ł aszcza w zakresie zni ż ek lub podwy ż sze ń kwot zasadniczych (ust. 4). Zak ł ad ubezpiecze ń mo ż e dokonywa ć indeksacji sk ł adki ubezpieczeniowej oraz innych op ł at pobieranych od ubezpieczaj ą cego lub nale ż nych ubezpieczaj ą cemu z tytu ł u zawartej umowy, pod warunkiem przedstawienia w umowie ubezpieczenia metod i terminów, wed ł ug których dokonuje si ę indeksacji (ust. 5). Powo ł ane normy prawne wskazuj ą zatem sposób ustalenia sk ł adki ubezpieczeniowej: ryzyko ubezpieczeniowe to niepewno ść co do nast ą pienia okre ś lonego zdarzenia wywo ł uj ą cego szkod ę , przy jego uwzgl ę dnieniu sk ł adka ma by ć okre ś lona w kwocie umo ż liwiaj ą cej co najmniej wykonanie wszystkich zobowi ą za ń z umów ubezpieczenia i pokrycie kosztów wykonywania dzia ł alno ś ci ubezpieczeniowej zak ł adu ubezpiecze ń ; oraz zobowi ą zuj ą zak ł ad ubezpiecze ń do takiego okre ś lenia w umowie zasad wyliczenia sk ł adki, aby by ł y one zrozumia ł e i jasne dla klienta nabywaj ą cego dany produkt ubezpieczeniowy. Przepis art. 18 ustawy o dzia ł alno ś ci ubezpieczeniowej nie normuje zasad zwrotu sk ł adki ubezpieczeniowej w przypadku rozwi ą zania umowy przed up ł ywem okresu na który umowa zosta ł a zawarta; dlatego nie powinien on by ć rozpatrywany w opozycji do przepisu art. 813 § 1 kc. Z przedstawionych wy ż ej wzgl ę dów przyj ę ta przez PZU S.A. zasada ukszta ł towania obowi ą zków i praw stron umowy ubezpieczenia jest sprzeczna ze wskazanym wy ż ej przepisem prawa. Co do ustalenia wielko ś ci sk ł adki jaka winna zosta ć zwrócona ubezpieczaj ą cemu po wcze ś niejszym rozwi ą zaniu umowy obowi ą zuje bowiem jedna i niezmienna regu ł a – zwraca si ę sk ł adk ę proporcjonaln ą do okresu za który nie udzielono ochrony ubezpieczeniowej. Ubezpieczyciel nie mo ż e zatem zatrzyma ć jakiejkolwiek cz ęś ci sk ł adki. A zatem przedsi ę wzi ę ta przez PZU S.A. próba obej ś cia powy ż szej zasady poprzez uzale ż nienie wysoko ś ci zwracanej sk ł adki od wysoko ś ci wyp ł aconego ju ż odszkodowania stanowi dzia ł anie godz ą ce w powy ż sz ą zasad ę . Konsumentowi nale ż y si ę zwrot kwoty sk ł adki proporcjonalnie tylko do okresu niewykorzystanej ochrony ubezpieczeniowej. Z uwagi na powy ż sze, w ocenie Prezesa Urz ę dy, dosz ł o do naruszenia przepisu art. 813 § 1 k.c. 4. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów 21 Zarówno stosowanie postanowie ń wzorców umowy to ż samych z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, jak i stosowanie postanowie ń sprzecznych z bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa mo ż e by ć uznane za niedozwolon ą praktyk ę opisan ą w art. 24 ust. 1 i 2 lub art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pod warunkiem, i ż zachowania te naruszaj ą zbiorowy interes konsumentów. Mówi ą c o „zbiorowym interesie konsumentów” nale ż y zaznaczy ć , i ż ustawa o ochronie (…) nie podaje jego definicji, wskazuje w art. 24 ust. 3, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie PZU zawar ł o za ś z konsumentami oko ł o 3 963 538 umów z wykorzystaniem zakwestionowanych przez Prezesa Urz ę du postanowie ń wzorców umowy. Podkre ś li ć nale ż y, i ż mamy zatem do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów – to jest tych wszystkich konsumentów b ę d ą cych ju ż klientami PZU S.A. w zwi ą zku z prowadzon ą przez przedsi ę biorc ę dzia ł alno ś ci ą , jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mog ą zawrze ć z nim umow ę ubezpieczeniow ą . W rozpatrywanym stanie faktycznym post ę powanie PZU S.A. nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami okre ś lonego kr ę gu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej, licznej grupy obecnych i przysz ł ych kontrahentów przedsi ę biorcy. Reasumuj ą c, skoro wykazano powy ż ej, i ż kwestionowane zapisy „Ogólnych warunków ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/83/2008 z dnia 12.02.2008 r. § 8 ust. 1 pkt 10, § 22 ust. 2 oraz „Ogólnych warunków ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/43/2009 z dnia 09.02.2009 r. § 8 ust. 1 pkt 10, § 22 ust. 2 s ą to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, to pos ł ugiwanie si ę nimi w obrocie konsumenckim uzna ć nale ż y za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakaza ć zaniechanie jej stosowania. W ten sam sposób odnie ść si ę nale ż y do stosowania drugiej z zarzuconych przedsi ę biorcy praktyk tj. bezprawnego wprowadzenia do tre ś ci wzorców umownych pn.: „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/83/2008 z dnia 12.02.2008 r. - § 20 ust. 3; 2. „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/43/2009 z dnia 09.02.2009 r. - § 20 ust. 3; „Ogólne warunki ubezpieczenia PZU DOM Plus” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/49/2008 z dnia 23.01.2008 r. - § 72 ust. 8; „Ogólne warunki kompleksowego ubezpieczenia „Bezpieczny Turysta” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/110/2008 z dnia 03.03.2008 r. - § 62 ust. 4; „Ogólne warunki jednostkowego i rodzinnego ubezpieczenia nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/110/2008 z dnia 03.03.2008 r. - § 37 ust. 4 oraz „Ogólne warunki zbiorowego ubezpieczenia nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków” ustalone uchwa łą Zarz ą du 22 Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/110/2008 z dnia 03.03.2008 r. - § 40 ust. 4 postanowienia, które narusza przepis art. 813 § 1 kc. Naruszenie powo ł anego przepisu prawa o charakterze iuris cogentis polega na wprowadzeniu przez ubezpieczyciela do tre ś ci umów ubezpieczenia nieobj ę tej dyspozycj ą ww. przepisu przes ł anki niewykorzystanej sumy ubezpieczenia jako warunkuj ą cej wysoko ść zwracanej konsumentowi przez zak ł ad ubezpiecze ń sk ł adki z tytu ł u niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej, prowadzi to do zmniejszenia zwracanej konsumentowi cz ęś ci niewykorzystanego ś wiadczenia. Dzia ł ania przedsi ę biorcy, który wprowadza do umów zawieranych z konsumentami rozwi ą zania sprzeczne z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa i naruszaj ą ce interesy konsumentów s ą bezprawne. Z tych wzgl ę dów opisane wy ż ej zachowanie PZU S.A. uzna ć nale ż y za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakaza ć zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 26 ustawy o ochronie (…), Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą c ą zaniechanie jej stosowania, je ż eli stwierdzi naruszenie zakazu okre ś lonego w art. 24 ustawy o ochronie (…). W tej sytuacji orzeczono jak w pkt I i II sentencji. Kara pieni ęż na Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10 % przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 . Z tre ś ci ww. przepisu wynika, i ż kara ma charakter fakultatywny, a w zwi ą zku z tym Prezes Urz ę du w ramach uznania administracyjnego decyduje czy zasadne jest w danej sprawie na ł o ż enie kary i w jakiej wysoko ś ci. Ustawa nie zawiera katalogu przes ł anek, od których uzale ż niona jest decyzja o na ł o ż eniu kary. W art. 111 ustawy o ochronie (…) wskazuje si ę jedynie, i ż ustalaj ą c wysoko ść kary Prezes Urz ę du winien wzi ąć pod uwag ę okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Na ustalenie wysoko ś ci kary w sprawie nn. wp ł yn ęł a ocena ca ł okszta ł tu okoliczno ś ci sprawy dokonana w ś wietle art.111 ustawy o ochronie (…). Maj ą c na uwadze wskazane okoliczno ś ci Prezes Urz ę du uzna ł za uzasadnione wymierzenie w stosunku do PZU S.A. nast ę puj ą cych kar pieni ęż nych: • ad I w wysoko ś ci 4 930 673,40 z ł (s ł ownie: cztery miliony dziewi ęć set trzydzie ś ci tysi ę cy sze ść set siedemdziesi ą t trzy z ł ote czterdzie ś ci groszy); po my ś li art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów maksymaln ą kar ą , jak ą móg ł by w niniejszej sprawie zastosowa ć Prezes Urz ę du by ł aby kara na poziomie 10% przychodu uzyskanego przez PZU S.A. w 2008 roku, to jest kara w wysoko ś ci 821 778 900 z ł , orzeczona kara stanowi 0,06% przychodu przedsi ę biorcy za rok 2008 r. stanowi ą cego podstaw ę obliczenia kary i 0,6 % maksymalnej wielko ś ci kary jaka mog ł aby by ć w tym przypadku na ł o ż ona; • ad II w wysoko ś ci 9 861 347 z ł (s ł ownie: dziewi ęć milionów osiemset sze ść dziesi ą t jeden tysi ę cy trzysta czterdzie ś ci siedem z ł otych); po my ś li art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów maksymaln ą kar ą , jak ą móg ł by w niniejszej sprawie zastosowa ć Prezes Urz ę du by ł aby kara na poziomie 10% przychodu uzyskanego przez PZU S.A. w 2008 roku, to jest kara w wysoko ś ci 821 778 900 z ł , orzeczona kara stanowi 0,12 % przychodu przedsi ę biorcy za rok 2008 r. stanowi ą cego podstaw ę obliczenia kary i 1,2 % maksymalnej wielko ś ci kary jaka mog ł aby by ć w tym przypadku na ł o ż ona. 23 Fakt na ł o ż enia kary podkre ś la ć ma naganno ść zachowania podmiotu, który dopu ś ci ł si ę stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, a tym samym naruszy ł ustaw ę o ochronie konkurencji i konsumentów. Kara pieni ęż na nak ł adana przez Prezesa Urz ę du pe ł ni funkcj ę represyjn ą , prewencyjn ą oraz edukacyjn ą . Funkcja represyjna ma stanowi ć dolegliwo ść dla przedsi ę biorcy ł ami ą cego prawo oraz ma na celu przymuszenie go do powstrzymania si ę od podobnych dzia ł a ń . Funkcja prewencyjna oraz edukacyjna maj ą na celu powstrzymanie przedsi ę biorcy stosuj ą cego praktyk ę oraz innych przedsi ę biorców przed stosowaniem w przysz ł o ś ci tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. W kontek ś cie powy ż szego trzeba wskaza ć , i ż zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du postanowienia umowne znajduj ą si ę a ż w oko ł o 3 963 538 umowach zawartych z konsumentami. Podstaw ą obliczenia wysoko ś ci kary jest warto ść przychodu Spó ł ki osi ą gni ę tego w roku poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary tj. kwota 8 217 789 000 z ł . Prezes Urz ę du uzna ł za celowe wymierzenie jednej kwoty bazowej za stosowanie przez PZU praktyk opisanych w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Przy ustalaniu kwoty bazowej kary Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę fakt, i ż naruszenie przez PZU S.A. zbiorowych interesów konsumentów polega na stosowaniu dwóch rodzajów niedozwolonych postanowie ń umownych to ż samych z wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Stosowane przez zak ł ad ubezpiecze ń postanowienia umowne daj ą ubezpieczycielowi mo ż liwo ść swobodnego kszta ł towania zakresu udzielanej ochrony ubezpieczeniowej. W okre ś lonych bowiem przypadkach, w oparciu o obowi ą zuj ą ce zapisy umowne, ubezpieczyciel mo ż e nie tylko w sposób niedozwolony ograniczy ć odszkodowanie przys ł uguj ą ce ubezpieczonemu z tytu ł u poniesionej szkody ale równie ż nawet i uchyli ć si ę od obowi ą zku wyp ł aty odszkodowania w ogólno ś ci. W sposób istotny zatem powy ż sze zapisy wp ł ywaj ą na sfer ę uprawnie ń s ł abszej strony nawi ą zywanego przez ubezpieczyciela stosunku prawnego – konsumenta, prowadz ą bowiem do sytuacji umniejszenie przys ł uguj ą cych mu roszcze ń finansowych. Wobec powy ż szego, w ocenie Prezesa Urz ę du waga naruszenia w przedmiotowej sprawie kszta ł tuje si ę na poziomie 0,05 % przychodu pochodz ą cego ze sk ł adek osobowych i maj ą tkowych osi ą gni ę tego przez Spó ł k ę w 2008 r., a ustalona przez Prezesa Urz ę du kwota bazowa wynosi 4 108 894,50 z ł . Wymierzaj ą c kar ę za pos ł ugiwanie si ę ww. klauzulami niedozwolonymi Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł okoliczno ść obci ąż aj ą c ą przedsi ę biorc ę tj. fakt, i ż zarzucana PZU praktyka mia ł a zasi ę g ogólnopolski. Wzorce obowi ą zywa ł y bowiem na terenie ca ł ej Rzeczypospolitej Polskiej. Bior ą c pod uwag ę powy ż sz ą okoliczno ść Prezes Urz ę du uzna ł za uzasadnione podwy ż szenie kary o 20% jej wysoko ś ci, to jest o kwot ę 821 778,90 z ł . – do kwoty 4 930 673,40 z ł . Przy ustalaniu przez Prezesa Urz ę du kary za stosowanie przez PZU S.A. we wzorcach umowy pod nazw ą : „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/83/2008 z dnia 12.02.2008 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz ma ł ego lub ś redniego przedsi ę biorcy” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/43/2009 z dnia 09.02.2009 r., „Ogólne warunki ubezpieczenia PZU DOM Plus” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/49/2008 z dnia 23.01.2008 r.” „Ogólne warunki kompleksowego ubezpieczenia „Bezpieczny Turysta” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/110/2008 z dnia 03.03.2008 r., „Ogólne warunki jednostkowego i rodzinnego ubezpieczenia nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków” ustalone uchwa łą Zarz ą du 24 Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/110/2008 z dnia 03.03.2008 r. oraz „Ogólne warunki zbiorowego ubezpieczenia nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków” ustalone uchwa łą Zarz ą du Powszechnego Zak ł adu Ubezpiecze ń Spó ł ki Akcyjnej nr UZ/110/2008 z dnia 03.03.2008 r. postanowienia o tre ś ci :„sk ł adk ę podlegaj ą c ą zwrotowi ustala si ę proporcjonalnie do niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz niewykorzystanej sumy ubezpieczenia” wzi ę to pod uwag ę , fakt, i ż poprzez wprowadzenie, nieobj ę tej dyspozycj ą przepisu art. 813§1 k.c. przes ł anki niewykorzystanej sumy ubezpieczenia jako warunkuj ą cej wysoko ść zwracanej konsumentowi przez zak ł ad ubezpiecze ń sk ł adki z tytu ł u niewykorzystanego okresu ochrony ubezpieczeniowej; dochodzi do ograniczenia wysoko ś ci zwracanej konsumentowi sk ł adki. Do naruszenia tego dochodzi na etapie zawierania kontraktu; wykorzystuj ą c swoj ą przewag ę przedsi ę biorca tak kszta ł tuje tre ść postanowie ń reguluj ą cych kwesti ę zwrotu sk ł adki, i ż konsument w razie rozwi ą zania umowy w sposób bezprawny pozbawiony zostaje przys ł uguj ą cego mu z mocy prawa roszczenia do zwrotu sk ł adki za niewykorzystany okres ochrony ubezpieczeniowej w pe ł nej wysoko ś ci. Stosowanie zatem przedmiotowych postanowie ń przez ubezpieczyciela w sposób istotny wp ł ywa na sfer ę uprawnie ń s ł abszej strony nawi ą zywanego przez ubezpieczyciela stosunku prawnego – konsumenta. Z uwagi na powy ż sze oraz d ł ugotrwa ł o ść naruszenia (wzorzec stosowany jest od dnia 16.04.2008 r.) Prezes Urz ę du za uzasadnione uzna ł ukszta ł towanie wagi naruszenia na poziomie 0,1 %, osi ą gni ę tej przez Spó ł k ę w 2008 r., a ustalona przez Prezesa Urz ę du kwota bazowa wynosi 8 217 789 z ł . Wymierzaj ą c kar ę za pos ł ugiwanie si ę ww. postanowieniem niedozwolonym Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł okoliczno ść obci ąż aj ą c ą przedsi ę biorc ę tj. fakt, i ż zarzucana PZU praktyka mia ł a zasi ę g ogólnopolski. Wzorce obowi ą zywa ł y bowiem na terenie ca ł ej Rzeczypospolitej Polskiej. Bior ą c pod uwag ę powy ż sz ą okoliczno ść Prezes Urz ę du uzna ł za uzasadnione podwy ż szenie kary o 20% jej wysoko ś ci, to jest o kwot ę 1 643 557,80 z ł . – do kwoty 9 861 346,80 z ł . Maj ą c na uwadze powy ż sze orzeczono jak w pkt III sentencji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie (…) kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawie: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000 . Stosownie do tre ś ci art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wroc ł awiu. Otrzymuj ą : PZU S.A. al. Jana Paw ł a II 24, 00 – 133 Warszawa Radca Prawny Jaros ł aw Wójcik