RWR-36/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-27/08/ZR Wroc ł aw, 28 sierpnia 2008 r. DECYZJA RWR 36/2008 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Wroc ł awskiemu Stowarzyszeniu Na Rzecz Dzieci i M ł odzie ż y „Bajka” z siedzib ą we Wroc ł awiu prowadz ą cemu Przedszkole Niepubliczne „Bajka” we Wroc ł awiu przy ul. K ł odnickiej 22 - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , polegaj ą cych na stosowaniu we wzorcu umownym oznaczonym nazw ą „Umowa Nr … o ś wiadczeniu us ł ug w przedszkolu niepublicznym Bajka” nast ę puj ą cych postanowie ń : • § 3 zd.7 : „ Wysoko ść czesnego mo ż e by ć zmieniona w przypadku wzrostu kosztów utrzymania przedszkola, jednak nie cz ęś ciej ni ż 1 raz i nie wi ę cej ni ż o 20% w okresie obowi ą zywania umowy ”; • § 4 zd.4; „ W przypadku powstania opó ź nienia w p ł atno ś ci czesnego, Us ł ugobiorca zap ł aci kar ę umown ą w wysoko ś ci 1 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki po 10-tym danego miesi ą ca p ł atno ś ci ”; • § 9 ust.1 i 4 „ Us ł ugobiorca przyjmuje do akceptuj ą cej wiadomo ś ci, i ż Us ł ugodawca odst ą pi od niniejszej umowy po zaistnieniu nast ę puj ą cych okoliczno ś ci: Us ł ugobiorca nie wniesie w ci ą gu kolejnego miesi ą ca op ł aty za ś wiadczone us ł ugi przez Us ł ugodawc ę (ust.1) , (…) Nie przestrzegania zasad wspó ł pracy okre ś lonych w Statucie (ust. 4)”; które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone; J 1 i przyj ę ciu przez wymienionego przedsi ę biorc ę zobowi ą zania do zaniechania tych dzia ł a ń poprzez dokonanie nast ę puj ą cych zmian we wzorcu umownym „Umowa Nr … o ś wiadczeniu us ł ug w przedszkolu niepublicznym Bajka” : - zmiana tre ś ci § 4 zd.4, któremu nadano nast ę puj ą ce brzmienie: „ W przypadku powstania opó ź nienia w p ł atno ś ci (czesne, wy ż ywienie), Us ł ugobiorca zap ł aci kar ę umown ą zgodnie z art. 359 § 2 pkt 1 k.c. – odsetki maksymalne” ; - zmiana tre ś ci § 9 ust.1, któremu nadano nast ę puj ą ce brzmienie: „ Us ł ugobiorca nie wniesie w ci ą gu kolejnego miesi ą ca op ł aty za ś wiadczone us ł ugi przez Us ł ugodawc ę i nie wniesie je po pisemnym wezwaniu do zap ł aty w okre ś lonym przez Us ł ugodawc ę terminie”; - zmiana tre ś ci § 9 ust.1, któremu nadano nast ę puj ą ce brzmienie: „ Nie przestrzegania zasad i przepisów zawartych w Statucie przedszkola i niestosowanie si ę do nich przez Us ł ugobiorc ę pomimo uprzedniego pisemnego wezwania do ich przestrzegania ”; - wykre ś lenie § 3 ust.7. nak ł ada si ę obowi ą zek wykonania tego zobowi ą zania do dnia 30 wrze ś nia 2008 r . poprzez wprowadzenie zmian do obowi ą zuj ą cego wzorca umowy oraz poinformowania wszystkich Rodziców/Opiekunów korzystaj ą cych z us ł ug Przedszkola Niepublicznego „Bajka” we Wroc ł awiu przy ul. K ł odnickiej 22 o wprowadzonych zmianach (dotyczy dotychczasowych klientów z którymi umowa jest przed ł u ż ana bez podpisywania nowej umowy). II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939) - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nak ł ada si ę na Wroc ł awskie Stowarzyszenie Na Rzecz Dzieci i M ł odzie ż y „Bajka” z siedzib ą we Wroc ł awiu prowadz ą ce Przedszkole Niepubliczne „Bajka” we Wroc ł awiu przy ul. K ł odnickiej 22, obowi ą zek z ł o ż enia sprawozdania o stopniu realizacji przyj ę tego zobowi ą zania do dnia 15 pa ź dziernika 2008 r. UZASADNIENIE W zwi ą zku z dzia ł aniami Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów [zw. dalej tak ż e Prezesem Urz ę du] zwi ą zanymi z kontrol ą wzorców umownych stosowanych przez przedszkola niepubliczne, wroc ł awska Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadzi ł a czynno ś ci kontrolne dotycz ą ce dzia ł alno ś ci m.in. przedsi ę biorcy Wroc ł awskie Stowarzyszenie Na Rzecz Dzieci i M ł odzie ż y „Bajka” z siedzib ą we Wroc ł awiu [zw. dalej tak ż e przedsi ę biorc ą i Stowarzyszeniem] prowadz ą cemu Przedszkole Niepubliczne „Bajka” we Wroc ł awiu przy ul. K ł odnickiej 22, Prezes Urz ę du w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego wst ę pnie ustali ł , i ż dzia ł alno ść przedsi ę biorcy mo ż e odbywa ć si ę z naruszeniem przepisów prawa uzasadniaj ą cym wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. (dowód: karta 2-3) W zwi ą zku z tym - Postanowieniem nr 116/2008 z dnia 21 kwietnia 2008 r. - Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez wymienionego przedsi ę biorc ę , praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której stanowi art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o J 2 ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) [zw. dalej tak ż e ustaw ą o ochronie (...)] polegaj ą cej na stosowaniu we wzorcu umowy p.n. „Umowa Nr … o ś wiadczeniu us ł ug w przedszkolu niepublicznym Bajka” ww. zapisów § 3 zd.7, § 4 zd.4, § 9 ust.1 i § 9 ust.4, które s ą zbie ż ne z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym stanowi art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Ponadto — zgodnie z punktem 2. Postanowienia nr 116/2008 — Prezes Urz ę du zaliczy ł w poczet dowodów materia ł y (17 kart) uzyskane podczas wymienionego wy ż ej post ę powania wyja ś niaj ą cego (nr sygn. RWR 403-2/08/ZR). (dowód: karta 2-3) I . Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Uczestnik post ę powania: — Wroc ł awskie Stowarzyszenie Na Rzecz Dzieci i M ł odzie ż y „Bajka” z siedzib ą we Wroc ł awiu wpisane do „Rejestru Stowarzysze ń , Innych Organizacji Spo ł ecznych Zawodowych, Fundacji, Publicznych Zak ł adów Opieki Zdrowotnej” przez S ą d Rejonowy we Wroc ł awiu VI Wydzia ł Gospodarczy Krajowego Rejestru S ą dowego pod numerem KRS 0000003465 na mocy postanowienia z dnia 22 marca 2001 r., jest przedsi ę biorc ą prowadz ą cym dzia ł alno ść gospodarcz ą polegaj ą c ą na prowadzeniu niepublicznego przedszkola na podstawie wpisu do ewidencji szkó ł i placówek niepublicznych prowadzonej przez Prezydenta Miasta Wroc ł awia (dowód: karta 5-8, 16). 2. Zasady dzia ł ania Przedszkola Niepublicznego „Bajka” okre ś lono w opracowanym przez przedsi ę biorc ę Statucie Przedszkola Niepublicznego „Bajka”, w którym zamieszczono m.in. postanowienia reguluj ą ce wzajemne prawa i obowi ą zki: prowadz ą cego Przedszkole i jego pracowników, a tak ż e konsumentów korzystaj ą cych z us ł ug Przedszkola. Ponadto, pocz ą wszy od miesi ą ca marca 2006 r., w zwi ą zku z prowadzon ą dzia ł alno ś ci ą w wy ż ej wymienionym zakresie przedsi ę biorca wprowadzi ł do obrotu i stosuje wzorzec umowny pn. „Umowa Nr …o ś wiadczeniu us ł ug w przedszkolu niepublicznym Bajka”, który zawiera m.in. nast ę puj ą ce zapisy: • § 3 zd.7 : „ Wysoko ść czesnego mo ż e by ć zmieniona w przypadku wzrostu kosztów utrzymania przedszkola, jednak nie cz ęś ciej ni ż 1 raz i nie wi ę cej ni ż o 20% w okresie obowi ą zywania umowy ”; • § 4 zd.4; „ W przypadku powstania opó ź nienia w p ł atno ś ci czesnego, Us ł ugobiorca zap ł aci kar ę umown ą w wysoko ś ci 1 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki po 10-tym danego miesi ą ca p ł atno ś ci ”; • § 9 ust.1 i 4 „ Us ł ugobiorca przyjmuje do akceptuj ą cej wiadomo ś ci, i ż Us ł ugodawca odst ą pi od niniejszej umowy po zaistnieniu nast ę puj ą cych okoliczno ś ci: Us ł ugobiorca nie wniesie w ci ą gu kolejnego miesi ą ca op ł aty za ś wiadczone us ł ugi przez Us ł ugodawc ę (ust.1) , (…) Nie przestrzegania zasad wspó ł pracy okre ś lonych w Statucie (ust. 4)”; (dowód: karta 19) 3. W Rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone zamieszczono m.in. nast ę puj ą ce klauzule: • poz. 59 „Czesne w nast ę pnych latach studiów mo ż e ulec zmianie w zwi ą zku z. uzasadnionym wzrostem kosztów ponoszonych przez uczelni ę i zostanie ustalone przez J 3 rektora zarz ą dzeniem wi ążą cym strony umowy przed rozpocz ę ciem nowego roku akademickiego.” ; • poz. 547 „Zmiana wysoko ś ci czesnego w ci ą gu roku akademickiego, mo ż e nast ą pi ć jedynie proporcjonalnie do oficjalnego wska ź nika wzrostu kosztów utrzymania.”; • poz. 643 „Wysoko ść czesnego mo ż e ulega ć zmianom w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia.” • poz. 791: „W przypadku opó ź nienia w regulowaniu nale ż no ś ci za kurs szko ł a ka ż dorazowo naliczy s ł uchaczowi kar ę umown ą w wysoko ś ci 0,50 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki”; • poz. 1016: „W przypadku nie wywi ą zywania si ę s ł uchacza z warunków okre ś lonych w § 4 pkt 1 dot. terminu p ł atno ś ci Szko ł a mo ż e obci ąż y ć s ł uchacza op ł at ą w wysoko ś ci 1 PLN za ka ż dy dzie ń zw ł oki do momentu dokonania zaleg ł ej wp ł aty”; • poz.1247: „Na ł o ż enie kary za zw ł ok ę w dokonywaniu op ł at nast ę puje w sytuacji przekraczania okre ś lonych w par. 4 p. 2 terminach; wysoko ść naliczonych odsetek odpowiada wysoko ś ci 1,00 PLN za ka ż dy dzie ń zw ł oki". • poz. 850: „Notoryczne nieusprawiedliwione nieobecno ś ci ucznia na zaj ę ciach spowoduj ą skre ś lenie z listy przy obowi ą zku op ł aty czesnego za trwaj ą cy semestr”. • poz. 1028: „Opó ź nienie uiszczenia nale ż nej wg umowy zap ł aty powy ż ej trzech miesi ę cy, mo ż e powodowa ć rozwi ą zanie umowy w trybie natychmiastowym z tym, ż e U ż ytkownik ma obowi ą zek niezw ł ocznego uiszczenia nale ż nej Operatorowi zap ł aty liczonej od dnia jej wymagalno ś ci. Reaktywacja us ł ugi zwi ą zana jest z ponownym pobraniem op ł aty instalacyjnej”; • poz.1350: „Towarzystwo mo ż e równie ż odst ą pi ć od niniejszej umowy ze skutkiem natychmiastowym w przypadku, gdy Partycypant opó ź ni si ę powy ż ej 14 dni z wp ł at ą : a) którejkolwiek z rat okre ś lonych w par. 2 pkt. 3; b) dop ł aty wynikaj ą cej z par. 2 pkt. 4; c) odsetek okre ś lonych w par. 2 pkt. 7". 4. W trakcie post ę powania przedsi ę biorca, w szczególno ś ci w pi ś mie z dnia 5 maja 2008 r., uzna ł zarzuty zawarte w Postanowieniu Nr 116/2008 oraz zobowi ą za ł si ę do wprowadzenia zmian w umowie przedstawiaj ą c propozycje zmiany tre ś ci kwestionowanych postanowie ń wskazuj ą c, i ż w zwi ą zku z wszcz ę tym post ę powaniem zakwestionowane zapisy zostan ą zmienione lub skre ś lone a zmiany te zostan ą wprowadzone we wzorcach umownych na rok 2008/2009. Po zmianach, kwestionowanym zapisom „ Umowy Nr … o ś wiadczeniu us ł ug w przedszkolu niepublicznym Bajka” nadano nast ę puj ą ce brzmienie: - § 4 zd.4: „ W przypadku powstania opó ź nienia w p ł atno ś ci (czesne, wy ż ywienie), Us ł ugobiorca zap ł aci kar ę umown ą zgodnie z art. 359 § 2 pkt 1 k.c. – odsetki maksymalne” ; - § 9 ust.1: „ Us ł ugobiorca nie wniesie w ci ą gu kolejnego miesi ą ca op ł aty za ś wiadczone us ł ugi przez Us ł ugodawc ę i nie wniesie je po pisemnym wezwaniu do zap ł aty w okre ś lonym przez Us ł ugodawc ę terminie”; - § 9 ust.4: „ Nie przestrzegania zasadi przepisów zawartych w Statucie przedszkola i niestosowanie si ę do nich przez Us ł ugobiorc ę pomimo uprzedniego pisemnego wezwania do ich przestrzegania ”; - § 3 ust.7 wykre ś lono. (dowód: karta 23) II. Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje : J 4 Podstaw ą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (...) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e to nast ą pi ł o pozwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urz ę du rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy s ą lub b ę d ą klientami korzystaj ą cymi z us ł ug Przedszkola Niepublicznego „Bajka”. Interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi s ł owy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez Prezesa Urz ę du dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie (...). Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (...) stanowi, i ż ‚„Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów.”, natomiast art. 24 ust. 2 okre ś la, i ż „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks post ę powania cywilnego. (...).„ Przedmiotem niniejszego post ę powania jest wykazanie, ż e zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du zapisy wzorca umownego „Umowa Nr …o ś wiadczeniu us ł ug w przedszkolu niepublicznym Bajka” stosowanego przez Stowarzyszenie, przy zawieraniu umów dotycz ą cych sprawowania opieki nad dzieckiem, s ą to ż same z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, m.in. pod pozycjami: 59, 547, 643, 791, 1016, 1247, 850, 1028 i 1350. Tak wi ę c, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: 1. bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w interes konsumentów, 2. dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych a tak ż e sprzeczne z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wy ż ej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (...)„ za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Nale ż y w tym miejscu wskaza ć , i ż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 — 479 45 k.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy postanowienia wzorca by ł y, czy te ż nie by ł y zastosowane przy konkretnej umowie . Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie — S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść J 5 wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(...) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (...)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „(...) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.ok.ik. [obecnie art. 24] obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (...). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a u.ok.ik. znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (...)”. Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej i st ą d niedozwolone b ę d ą tak ż e takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Ad.1. a) postanowienie dotycz ą ce zmiany wysoko ś ci czesnego: S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów wielokrotnie kwestionowa ł postanowienia wzorców umów, które przyznawa ł y prawo przedsi ę biorcy do podniesienia ceny bez wskazania konkretnej przyczyny oraz bez przyznania konsumentowi jednoczesnego prawa odst ą pienia od umowy z odpowiednim terminem wypowiedzenia. Przyk ł adem tego s ą ww. postanowienia wpisane do Rejestru pod poz. 59, 547 i 643. S ą d uznawa ł tego rodzaju zapisy za postanowienia o których stanowi art. 385 3 pkt 10 kodeksu cywilnego, zgodnie z tre ś ci ą którego niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie uprawniaj ą ce kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez wa ż nej przyczyny wskazanej w tej umowie, oraz art. 385 3 pkt 20 kodeksu cywilnego, zgodnie z tre ś ci ą którego niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie przewiduj ą ce uprawnienie kontrahenta konsumenta do okre ś lenia lub podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. Przyk ł adowo, w uzasadnieniu wyroku z dnia z dnia 5 pa ź dziernika 2005 r. sygn. akt XVII Amc 20/05 w sprawie dotycz ą cej uznania za niedozwolone ww. postanowienia wpisanego do Rejestru pod numerem 643, S ą d stwierdzi ł m.in., ż e zakwestionowane postanowienie przyznaj ą c Przedsi ę biorcy prawo do jednostronnej zmiany wysoko ś ci czesnego nie precyzuje okoliczno ś ci, w których taka zmiana mo ż e nast ą pi ć . Postanowienie to odnosi si ę wprawdzie do g ł ównego J 6 ś wiadczenia konsumenta (wynagrodzenia za ś wiadczone przez Przedsi ę biorc ę us ł ugi), ale nie zosta ł o sformu ł owane w sposób jednoznaczny. O ile Przedsi ę biorca ma pe ł ne prawo do podwy ż szenia wysoko ś ci op ł at za ś wiadczone us ł ugi w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów dzia ł alno ś ci, to nie mo ż e on - zastrzegaj ą c sobie prawo do zmiany wysoko ś ci op ł aty na mocy jednostronnej decyzji – narusza ć wynikaj ą cego z art. 384 1 § 1 Kodeksu cywilnego obowi ą zek dor ę czenia wzorca stronie umowy. Zgodnie z ww. przepisem, wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym wi ąż e drug ą stron ę , je ż eli zosta ł dor ę czony stronie przed zawarciem umowy, a strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie wypowiedzenia. Zgodnie z art. 385 3 pkt 20 Kodeksu cywilnego za niedozwolone uznaje si ę te postanowienia umowne, które przewiduj ą uprawnienie kontrahenta konsumenta do okre ś lenia lub podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy, bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. Postanowienia § 10 ust. 10 Statutu upowa ż niaj ą Przedsi ę biorc ę do istotnej (10%) zmiany wysoko ś ci op ł aty obci ąż aj ą cej konsumenta, przy czym zmiana wysoko ś ci tej op ł aty nie jest uznana za zmian ę warunków umowy. Oznacza to, ż e konsument w przypadku podwy ż szenia wysoko ś ci op ł aty nie ma prawa do odst ą pienia od umowy, przed wej ś ciem w ż ycie zmienionych warunków ś wiadczenia us ł ug i”. Postanowienie § 3 zd.7 „Umowy Nr …o ś wiadczeniu us ł ug w przedszkolu niepublicznym Bajka” tak ż e przyznaje przedsi ę biorcy mo ż liwo ść zmiany op ł at miesi ę cznego czesnego. Op ł ata ta, stanowi g ł ówne ś wiadczenie po stronie konsumenta, a tym samym istotny warunek zawartej przez strony umowy. Sformu ł owania zastrzegaj ą ce mo ż liwo ść zmian op ł at - pomimo ograniczenia, i ż mog ą by ć wprowadzane tylko 1 raz i nie mog ą wynosi ć wi ę cej ni ż 20% - nie zapewniaj ą konsumentom poczucia bezpiecze ń stwa, co do sta ł o ś ci okre ś lonych op ł at. Nale ż y w tym miejscu wskaza ć , i ż powy ż sza umowa zawierana jest na stosunkowo krótki okres jednego roku okre ś lanego jako „rok szkolny”, a tym samym przedsi ę biorca ma mo ż liwo ść takiego skalkulowania przedmiotowych op ł at aby osi ą gn ąć zamierzony w danym roku wynik ekonomiczny. Oczywistym jest równie ż fakt, i ż w trakcie roku szkolnego zmiana przedszkola jest bardzo utrudniona, w zwi ą zku z czym rodzice s ą de facto przymuszeni do zaakceptowania nowej stawki. Tak wi ę c, w opinii Prezesa Urz ę du, podwy ż szanie przedmiotowych op ł at w ci ą gu „roku przedszkolnego” powinno by ć zatem wyj ą tkiem i nadto opiera ć si ę na wymiernym wska ź niku jakim winien by ć wska ź nik inflacji. Reasumuj ą c, w ocenie Prezesa Urz ę du wymienione postanowienie wzorca umowy wywo ł uje te same skutki prawne co przytoczone postanowienia z Rejestru, przyznaj ą c prawo przedsi ę biorcy do podwy ż szenia ceny bez precyzyjnego wskazania przyczyn oraz bez przyznania konsumentowi prawa do wypowiedzenia umowy. W zwi ą zku z tym, mimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci nale ż y uzna ć je za to ż same z ww. klauzulami Rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone na podstawie wyroków S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. b) postanowienie zastrzegaj ą ce nadmiernie wygórowane odsetki z tytu ł u nieterminowych wp ł at S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów zakwestionowa ł postanowienia wzorców umów, które przyznawa ł y przedsi ę biorcy nak ł adanie na konsumenta odsetek za niedope ł nienie terminowo ś ci wp ł at rat, w wysoko ś ci znacznie przewy ż szaj ą cej stawk ę maksymaln ą okre ś lon ą w stosownych przepisach kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 359 § 2 1 -2 3 k.c., maksymalna wysoko ść odsetek wynikaj ą cych z czynno ś ci prawnej nie mo ż e w stosunku rocznym przekracza ć czterokrotno ś ci wysoko ś ci stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki J 7 maksymalne). Je ż eli wysoko ść odsetek wynikaj ą cych z czynno ś ci prawnej przekracza wysoko ść odsetek maksymalnych, nale żą si ę odsetki maksymalne. Postanowienia umowne nie mog ą wy łą cza ć ani ogranicza ć ww. przepisów o odsetkach maksymalnych, tak ż e w razie dokonania wyboru prawa obcego. W przeciwnym razie w takim przypadku stosuje si ę ww. przepisy kodeksu cywilnego. W zwi ą zku z tym, takie postanowienia umowne S ą d uzna ł za sprzeczne z dobrymi obyczajami (art. 385 1 § 1 k.c.) oraz z art. 385 3 pkt 17 k.c. zgodnie z którym za niedozwolone postanowienie umowne, uwa ż a si ę w szczególno ś ci to, które nak ł ada na konsumenta, który nie wykona ł zobowi ą zania lub odst ą pi ł od umowy, obowi ą zek zap ł aty ra żą co wygórowanej kary umownej lub odst ę pnego. Przyk ł adem tego s ą ww. postanowienia wpisane do Rejestru pod poz. 791, 1016 i 1247. W opinii Prezesa Urz ę du zakwestionowane postanowienie § 4 zd.4 „Umowy Nr …o ś wiadczeniu us ł ug w przedszkolu niepublicznym Bajka”, przewiduj ą ce kar ę umown ą w wysoko ś ci 1 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki po up ł ywie terminu p ł atno ś ci (wyznaczonego na 10 dzie ń ka ż dego miesi ą ca) wywo ł uje identyczne skutki dla konsumenta jak wskazane wy ż ej postanowienia wpisane do Rejestru, tj. przewiduje odsetki umowne z tytu ł u opó ź nienia p ł atno ś ci na znacznie wy ż szym poziomie, ni ż przewidziane w ustawie odsetki maksymalne. Na dzie ń 1.08.2008 r. stopa kredytu lombardowego opublikowanego przez NBP wynosi 7,50%. Tym samym odsetki za czynno ś ci nie powinny przekracza ć 30% w skali roku. Natomiast w badanym przypadku z tytu ł u opó ź nienia w zap ł acie czesnego naliczane s ą odsetki karne wynosz ą ce 1 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki. W dostarczonych wzorcach umownych wysoko ść czesnego zosta ł a okre ś lona w wysoko ś ci 435 z ł miesi ę cznie (dowód karta 19). Podana w umowie kara w kwocie 1 z ł stanowi odpowiednio ok. 0,2 % czesnego za ka ż dy dzie ń opó ź nienia w spe ł nieniu ś wiadczenia. W skali roku odsetki wynosz ą wi ę c 73 % a wi ę c prawie 2,5-krotnie przewy ż szaj ą odsetki maksymalne. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze przedmiotowe odsetki naliczane z tytu ł u opó ź nienia w zap ł acie czesnego, nale ż y uzna ć za ra żą co wygórowane, poniewa ż s ą one znacznie wy ż sze od stawki maksymalnej. W zwi ą zku z powy ż szym, mimo pewnych ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci postanowienie umowne § 4 zd.4 nale ż y uzna ć za to ż same z ww. klauzulami Rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone na podstawie wyroków S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. c) postanowienia przyznaj ą ce przedsi ę biorcy prawo do jednostronnego rozwi ą zania umowy bez uprzedniego wezwania do spe ł nienia ś wiadczenia W orzecznictwie S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwestionowano równie ż postanowienia wzorców umów, na mocy których umowa zostaje rozwi ą zana ze skutkiem natychmiastowym bez obowi ą zku wcze ś niejszego powiadomienia konsumenta w sytuacji np. opó ź nienia si ę klienta z zap ł at ą ś wiadczenia lub na skutek innych zdarze ń (np. wyd ł u ż ona nieobecno ść na kursie / zaj ę ciach). Wydaj ą c wyrok z dnia 31.10.2007 r. w sprawie uznania za niedozwolone ww. postanowienia wpisanego do Rejestru pod poz. 1350 (sygn. akt XVII Amc 90/07) o tre ś ci: „ Towarzystwo mo ż e równie ż odst ą pi ć od niniejszej umowy ze skutkiem natychmiastowym w przypadku, gdy Partycypant opó ź ni si ę powy ż ej 14 dni z wp ł at ą : a) którejkolwiek z rat okre ś lonych w par. 2 pkt. 3; b) dop ł aty wynikaj ą cej z par. 2 pkt. 4; c) odsetek okre ś lonych w par. 2 pkt. 7", S ą d podzieli ł przedstawione w pozwie stanowisko Prezesa Urz ę du, J 8 ż e w umowach o charakterze wzajemnym, odst ą pienie przez przedsi ę biorc ę od umowy bez uprzedniego wezwania konsumenta do spe ł nienia ś wiadczenia jest sprzeczne z art. 491 k.c, który stanowi, ż e je ż eli jedna ze stron dopuszcza si ę zw ł oki w wykonaniu zobowi ą zania z umowy wzajemnej, druga strona mo ż e wyznaczy ć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagro ż eniem, ż e w razie bezskutecznego up ł ywu wyznaczonego terminu b ę dzie uprawniona do odst ą pienia od umowy. Chocia ż powy ż szy przepis posiada charakter dyspozytywny, to jednak jego tre ść jest powszechnie stosowana w obrocie gospodarczym i stanowi jeden z jego dobrych obyczajów (art.385 1 § 1 k.c.). S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł tego typu postanowienia za niedozwolone, niezale ż nie od charakteru dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy. Jako przyk ł ad mo ż na poda ć cytowane wy ż ej klauzule z Rejestru wpisane pod poz. 1028 (dot. wzorca umowy operatora / dostawcy Internetu), czy z poz. 850 (dot. wzorca umowy szko ł y prywatnej). W uzasadnieniu do innego wyroku, odnosz ą cego si ę do postanowienia z Rejestru z poz. 956 o tre ś ci.: „ Bezskuteczny up ł yw terminu uiszczenia raty czesnego uznaje si ę za wyra ż enie woli rezygnacji ze studiów, je ż eli zaleg ł a rata nie zosta ł a uiszczona w ci ą gu czternastu dni od dnia up ł ywu terminu uiszczenia. Rezygnacja wywo ł uje skutek pi ę tnastego dnia po up ł ywie terminu uiszczenia raty ” (sygn. akt XVII Amc 115/05), S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdzi ł , ż e „ Postanowienia zak ł adaj ą ce, i ż brak raty op ł aty za studia jest równoznaczne z rezygnacj ą ze studiów uzna ć nale ż y za sprzeczne z art. 385 1 § 1 k.c. oraz art. 385 3 pkt 9 k.c. jako nadmiernie rygorystyczne i uprawniaj ą ce pozwan ą do zastosowania wobec konsumenta wprost tak dotkliwej sankcji za nieuiszczenie op ł aty w terminie jak ą jest skre ś lenie z listy studentów, niepoprzedzone wezwaniem do zap ł aty. Za ł o ż enie, i ż brak op ł aty uznaje si ę za wyra ż enie woli rezygnacji ze studiów oznacza przyznanie szkole uprawnienia do dokonywania wi ążą cej interpretacji umowy, poprzez przyj ę cie, i ż ka ż de zaniechanie studenta w dokonaniu op ł aty jest równoznaczne z wol ą rezygnacji ze studiów .” W opinii Prezesa Urz ę du zakwestionowane postanowienie § 9 ust.1 i 4 „Umowy Nr …o ś wiadczeniu us ł ug w przedszkolu niepublicznym Bajka”, przewiduj ą rozwi ą zanie umowy bez wezwania konsumenta do spe ł nienia ś wiadczenia w okre ś lonym terminie pod rygorem rozwi ą zania umowy (§ 9 ust. 1), b ą d ź te ż zak ł adaj ą rozwi ą zanie umowy bez uprzedniego wezwania konsumenta do zaniechania narusze ń Statutu w okre ś lonym terminie pod rygorem rozwi ą zania umowy (§ 9 ust.4). Tak wi ę c pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, postanowienia te wywo ł uj ą te same skutki prawne co przytoczone wy ż ej postanowienia z Rejestru a w zwi ą zku z tym s ą to ż same z cytowanymi wy ż ej klauzulami niedozwolonymi. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, Prezes Urz ę du uzna ł , i ż wskazane zapisy umowne mieszcz ą si ę w hipotezach wymienionych klauzul wpisanych do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone: - tre ść § 3 zd.7 wzorca umownego p.n. „Umowy Nr …o ś wiadczeniu us ł ug w przedszkolu niepublicznym Bajka” w klauzulach z poz. 59, 547 i 643; - tre ść § 4 zd. 4 wzorca umownego p.n. „Umowy Nr …o ś wiadczeniu us ł ug w przedszkolu niepublicznym Bajka” w klauzulach z poz.791, 106 i 1247; - tre ść § 9 ust.1 i ust. 4 wzorca umownego p.n. „. „Umowy Nr …o ś wiadczeniu us ł ug w przedszkolu niepublicznym Bajka” w klauzulach z poz. 850, 1028 i 1350; Ad.2. W my ś l art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (...) stosowanie postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. J 9 Mówi ą c o „zbiorowym interesie konsumentów” nale ż y zaznaczy ć , i ż ustawa o ochronie (...) nie podaje jego definicji, wskazuj ą c jednak w art. 24 ust. 3, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów b ę d ą cych klientami przedsi ę biorcy, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mog ą zawrze ć z nim umow ę w zakresie sprawowania opieki nad dzieckiem. Nale ż y mie ć na uwadze, i ż z uwagi na specyfik ę dzia ł alno ś ci prowadzonej przez przedsi ę biorc ę , kr ą g klientów z którymi w kolejnych okresach zawierane s ą przedmiotowe umowy, w ka ż dym roku „przedszkolnym” jest inny. Tak wi ę c, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami okre ś lonego kr ę gu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej, licznej grupy obecnych i przysz ł ych klientów przedsi ę biorcy. Reasumuj ą c, skoro wykazano powy ż ej, i ż kwestionowane zapisy wzorca umowy s ą to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone i naruszaj ą interesy konsumentów – b ę d ą cych klientami przedsi ę biorcy, to pos ł ugiwanie si ę nimi w obrocie konsumenckim uzna ć nale ż y za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów okre ś lon ą w art. 24 ust.2 pkt 1 i nakaza ć zaniechanie jej stosowania Zgodnie z art. 28 ustawy o ochronie (…), je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania z urz ę du – ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Stowarzyszenie zobowi ą za ł o si ę do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia wzmiankowanym naruszeniom poprzez zmian ę postanowie ń umów, naruszaj ą cych przepisy art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), oraz przedstawi ł o projekt tych zmian. Analizuj ą c ww. projekt Prezes Urz ę du uzna ł , i ż nie zawiera on ju ż zapisów mog ą cych godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów. Sporz ą dzaj ą c nowe postanowienia w miejsce negowanych lub je usuwaj ą c (patrz pkt 4 ustalonego stanu faktycznego, str. 4 decyzji), Stowarzyszenie uwzgl ę dni ł o obowi ą zuj ą ce przepisy prawa, w szczególno ś ci art. 385 i nast. k.c. Zdaniem Prezesa Urz ę du tak opracowane zapisy Umowy mog ą zosta ć wprowadzone do obrotu konsumenckiego w miejsce dotychczas obowi ą zuj ą cych (patrz pkt I decyzji). Nale ż y jednak wskaza ć , i ż przez zast ą pienie kwestionowanych postanowie ń nowymi, zaakceptowanymi przez Prezesa Urz ę du, rozumie si ę nie tylko stosowanie ich przy nowo podpisywanych umowach, ale i tak ż e ich zmian ę w aktualnie obowi ą zuj ą cych umowach, co oznacza konieczno ść aneksowania wszystkich umów istniej ą cych w obrocie b ą d ź przynajmniej podj ę cia przez przedsi ę biorc ę udokumentowanych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zmiany wcze ś niej zawartych umów, polegaj ą cych na przedstawieniu wszystkim kontrahentom aneksów zawieraj ą cych nowe regulacje. Maj ą c powy ż sze na uwadze, nale ż a ł o orzec jak w pkt I sentencji decyzji. J 10 Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie (…) Prezes Urz ę du nak ł ada na Stowarzyszenie obowi ą zek z ł o ż enia w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowi ą za ń . W zwi ą zku z tym, nale ż a ł o orzec jak w pkt II sentencji decyzji . Stosownie do tre ś ci art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w zwi ą zku art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury we Wroc ł awiu. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury we Wroc ł awiu Zbigniew Jurczyk otrzymuje: Wroc ł awskie Stowarzyszenie Na Rzecz Dzieci i M ł odzie ż y „Bajka” ul. K ł odnicka 22 54-218 Wroc ł aw J 11