RKT-33/2008

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn. 28.08.2008r. RKT-61-57/08/SB DECYZJA Nr RKT-33/2008 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko I. K.-S. prowadz ą cej dzia ł alno ść jako Prywatne Przedszkole im. Kubusia Puchatka w Sosnowcu w którego toku zosta ł o uprawdopodobnione, ż e przedsi ę biorca stosuje praktyki, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 wymienionej na wst ę pie ustawy, polegaj ą ce na wykorzystywaniu w zawieranych z konsumentami umowach w sprawie korzystania z przedszkola postanowie ń , które mog ą by ć uznane za wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z zm.): 1. „ Wysoko ść czesnego mo ż e ulec zmianie w zwi ą zku ze wzrostem op ł at / koszty utrzymania przedszkola oraz koszty wy ż ywienia /. O zmianie skali podwy ż ki Rodzice informowani b ę d ą poprzez og ł oszenie na tablicy og ł osze ń w przedszkolu na 1 miesi ą c przed zamierzon ą podwy ż k ą . ” 2. „(...) Dyrektor przedszkola mo ż e rozwi ą za ć umow ę bez zachowania okresu wypowiedzenia, je ż eli Rodzice / prawni opiekunowie / zalegaj ą z op ł atami nale ż nymi za jeden miesi ą c. ” - po przyj ę ciu przez I. K.-S. prowadz ą c ą dzia ł alno ść jako Prywatne Przedszkole im. Kubusia Puchatka w Sosnowcu zobowi ą zania do stosowania od 01.09.2008r. zmienionych wzorców umów oraz do zawarcia nowych umów z dotychczasowymi klientami kontynuuj ą cymi pobyt dziecka w przedszkolu, poprzez dokonanie nast ę puj ą cej zmiany tre ś ci zakwestionowanych postanowie ń : 1) „ O zmianie skali podwy ż ki Rodzice informowani b ę d ą pisemnie z prawem do miesi ę cznego wypowiedzenia umowy oraz poprzez og ł oszenie na tablicy og ł osze ń w przedszkolu na 1 miesi ą c przed zamierzon ą podwy ż k ą .” 2) „ Rodzice / prawni opiekunowie / dziecka mog ą rozwi ą za ć umow ę z zachowaniem miesi ę cznego okresu wypowiedzenia z ł o ż onego na koniec miesi ą ca. Dyrektor przedszkola mo ż e rozwi ą za ć umow ę (powiadamiaj ą c wcze ś niej pisemnie i zaznaczaj ą c 7 dniowy termin uregulowania zaleg ł o ś ci), je ż eli Rodzice / prawni opiekunowie / zalegaj ą z op ł atami nale ż nymi za jeden miesi ą c .”, - nak ł ada si ę na I. K.-S. prowadz ą c ą dzia ł alno ść jako Prywatne Przedszkole im. Kubusia Puchatka w Sosnowcu obowi ą zek wykonania tego zobowi ą zania w terminie do dnia 30 wrze ś nia 2008r . II. na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę na I. K.- S. prowadz ą c ą dzia ł alno ść jako Prywatne Przedszkole im. Kubusia Puchatka w Sosnowcu 2 obowi ą zek z ł o ż enia do dnia 30 pa ź dziernika 2008r. sprawozdania o zrealizowaniu przyj ę tego zobowi ą zania, przy czym sprawozdanie powinno zawiera ć : − informacj ę o zawarciu nowych umów z wszystkimi konsumentami, których dzieci kontynuuj ą nauk ę w przedszkolu, − potwierdzenie zawarcia nowych umów z konsumentami, których dzieci kontynuuj ą nauk ę w przedszkolu wraz z kopiami przyk ł adowych 3 podpisanych nowych umów, − kopie umów zawartych z konsumentami w pierwszym tygodniu stosowania nowych wzorców umownych licz ą c od 1 wrze ś nia 2008r. Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej organem antymonopolowym) z urz ę du przeprowadzone zosta ł o post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy w zwi ą zku z dzia ł alno ś ci ą I. K.-S. prowadz ą cej dzia ł alno ść jako Prywatne Przedszkole im. Kubusia Puchatka w Sosnowcu (zwanej dalej przedsi ę biorc ą ) wyst ę puje naruszenie uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej te ż dalej ustaw ą antymonopolow ą ). W dniu 17.04.2007r. postanowieniem nr 1 (Karty nr 2-3) na podstawie ustale ń dokonanych w ww. post ę powaniu organ antymonopolowy wszcz ął z urz ę du post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez przedsi ę biorc ę bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej, polegaj ą cych na wykorzystywaniu w zawieranych z konsumentami umowach postanowie ń , które mog ą by ć uznane za wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z zm.): 1. § 4 Umowy w sprawie korzystania z przedszkola „ Wysoko ść czesnego mo ż e ulec zmianie w zwi ą zku ze wzrostem op ł at / koszty utrzymania przedszkola oraz koszty wy ż ywienia /. O zmianie skali podwy ż ki Rodzice informowani b ę d ą poprzez og ł oszenie na tablicy og ł osze ń w przedszkolu na 1 miesi ą c przed zamierzon ą podwy ż k ą . ” 2. § 5 Umowy w sprawie korzystania z przedszkola „(...) Dyrektor przedszkola mo ż e rozwi ą za ć umow ę bez zachowania okresu wypowiedzenia, je ż eli Rodzice / prawni opiekunowie / zalegaj ą z op ł atami nale ż nymi za jeden miesi ą c. ” W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie powy ż szych praktyk, przedsi ę biorca wyja ś ni ł co nast ę puje. W zwi ą zku z wprowadzonymi zmianami w tre ś ci umowy zawieranej pomi ę dzy rodzicami, a Prywatnym Przedszkolem, które b ę d ą obowi ą zywa ć od dnia 1.09.2008r., przedsi ę biorca z ł o ż y ł deklaracj ę zawarcia nowych umów z klientami kontynuuj ą cymi pobyt dziecka w przedszkolu. Zosta ł o równie ż zadeklarowane, przes ł anie zmienionych umów (Karta nr 4). Organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje: W trakcie post ę powania, organ antymonopolowy ustali ł , ż e przedsi ę biorca prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej polegaj ą c ą m.in. na prowadzeniu przedszkola niepublicznego (Karty nr 13). Umowy w sprawie korzystania z przedszkola zawieraj ą postanowienia o tre ś ci: 1. „ Wysoko ść czesnego mo ż e ulec zmianie w zwi ą zku ze wzrostem op ł at / koszty utrzymania przedszkola oraz koszty wy ż ywienia /. O zmianie skali podwy ż ki Rodzice informowani b ę d ą poprzez og ł oszenie na tablicy og ł osze ń w przedszkolu na 1 miesi ą c przed zamierzon ą podwy ż k ą . ” 3 2. „(...) Dyrektor przedszkola mo ż e rozwi ą za ć umow ę bez zachowania okresu wypowiedzenia, je ż eli Rodzice / prawni opiekunowie / zalegaj ą z op ł atami nale ż nymi za jeden miesi ą c. ” (Karta nr 15). W trakcie post ę powania przedsi ę biorca poinformowa ł o planowanej zmianie tre ś ci umów od 1.09.2008r. Zakwestionowane postanowienia przyjm ą tre ść : 1) „ O zmianie skali podwy ż ki Rodzice informowani b ę d ą pisemnie z prawem do miesi ę cznego wypowiedzenia umowy oraz poprzez og ł oszenie na tablicy og ł osze ń w przedszkolu na 1 miesi ą c przed zamierzon ą podwy ż k ą .” 2) „ Rodzice / prawni opiekunowie / dziecka mog ą rozwi ą za ć umow ę z zachowaniem miesi ę cznego okresu wypowiedzenia z ł o ż onego na koniec miesi ą ca. Dyrektor przedszkola mo ż e rozwi ą za ć umow ę (powiadamiaj ą c wcze ś niej pisemnie i zaznaczaj ą c 7 dniowy termin uregulowania zaleg ł o ś ci), je ż eli Rodzice / prawni opiekunowie / zalegaj ą z op ł atami nale ż nymi za jeden miesi ą c .” (Karta nr 6). W toku niniejszego post ę powania organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy antymonopolowej, je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania - ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 24, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy antymonopolowej zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa antymonopolowa w art. 24 ust. 2 i 3 stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. Sprzeczne z prawem s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. /Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcj ą prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 - 118/ Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. 4 Przedsi ę biorcy zosta ł postawiony zarzut stosowania postanowie ń wzorców umownych, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. Wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 K.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 K.p.c rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez organ antymonopolowy, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze, jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. I.1 W zakresie punktu I.1 sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczy stosowania w umowach w sprawie korzystania z przedszkola postanowienia wzorców umów, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c.: § 4 „ Wysoko ść czesnego mo ż e ulec zmianie w zwi ą zku ze wzrostem op ł at / koszty utrzymania przedszkola oraz koszty wy ż ywienia /. O zmianie skali podwy ż ki Rodzice informowani b ę d ą poprzez og ł oszenie na tablicy og ł osze ń w przedszkolu na 1 miesi ą c przed zamierzon ą podwy ż k ą . ” Kwestionowane postanowienie w pkt I.1 sentencji oraz postanowienia poni ż ej przytoczone wpisane do rejestru, pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, maj ą to ż samy charakter, a skutek ich stosowania jest identyczny. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 10.04.2003r. sygn. akt XVII Amc 17/01 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 14.08.2003r. pod numerem 59, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu. „ Czesne w nast ę pnych latach studiów mo ż e ulec zmianie w zwi ą zku z uzasadnionym wzrostem kosztów ponoszonych przez uczelni ę i zostanie ustalone przez rektora zarz ą dzeniem wi ążą cym strony umowy przed rozpocz ę ciem nowego roku akademickiego ”. Postanowienia o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł y uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 5.10.2005r. sygn. akt XVII Amc 20/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.04.2006r. pod numerami 642 i 643, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Turystyki i Hotelarstwa w Ł odzi. „ Wysoko ść op ł at wymienionych w p. a, b, d ustala Rektor i podaje w formie zarz ą dzenia do wiadomo ś ci, przed rozpocz ę ciem roku akademickiego ”, „ Wysoko ść czesnego mo ż e ulega ć zmianom w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia ”. W ww. wyroku S ą d stwierdzi ł co nast ę puje. „Pierwszy z zakwestionowanych postanowie ń wzorca umowy nie gwarantuje studentowi rzetelnej informacji o zmianie tre ś ci umowy zawartej z pozwan ą w zakresie ewentualnej zmiany wysoko ś ci op ł at, które winien on ponosi ć . Umowa łą cz ą ca studenta i pozwan ą ma charakter umowy ci ą g ł ej i podlega ona rygorom umów konsumenckich okre ś lonych w art. 384 i 384 1 k.c. (...) Nie dotyczy to tylko umów powszechnie 5 zawieranych w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego. Powy ż sze dotyczy równie ż zmiany wzorca umowy w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym, je ż eli druga strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie. Zapis powy ż szy jest niezgodny z w/w przepisami, a przyj ę ty w nim sposób powiadamiania studenta o wysoko ś ci op ł at poprzez wydanie zarz ą dzenia Rektora nie stanowi gwarancji, i ż ta informacja z pewno ś ci ą do niego dotrze, co rodzi ć mo ż e ujemne skutki w postaci powstania u konsumenta zad ł u ż enia w op ł atach z powodu braku wiedzy o ich podwy ż ce. Z tych powodów zakwestionowane postanowienie umowne kszta ł tuje prawa i obowi ą zki studenta (konsumenta) w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami a zarazem ra żą co narusza jego interes. Odno ś nie drugiego z zakwestionowanych postanowie ń wzorca umowy, to stanowi on niedozwolon ą klauzul ę umown ą okre ś lon ą w art. 385 3 pkt 20 k.c. O ile pozwana szko ł a ma pe ł ne prawo do podwy ż szenia wysoko ś ci czesnego w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia, o tyle studentowi (konsumentowi) powinno by ć gwarantowane prawo do odst ą pienia od zawartej umowy, gdy nie jest on w stanie ponie ść kosztów podwy ż ki. Wzorzec, którym pos ł uguje si ę pozwana takiego uprawnienia dla studenta nie przewiduje. Nie mo ż na uzna ć za s ł uszny argument pozwanej, ż e problem ten rozwi ą zuje prawo studenta do rozwi ą zania umowy w ka ż dym czasie zgodnie z § 9 wzorca umowy. W takim przypadku student do momentu rozwi ą zania umowy zmuszony by ł by do ponoszenia op ł aty w podwy ż szonej wysoko ś ci.” Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 21.04.2006r. sygn. akt XVII Amc 49/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 20.06.2006r. pod numerem 756, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Edukacji Zdrowotnej. „ Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniejszej umowy, które nast ą pi poprzez zarz ą dzenie Kanclerza Wy ż szej Szkole Edukacji Zdrowotnej w Ł odzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarz ą dzenia podane zostanie do wiadomo ś ci studentów przez og ł oszenie na tablicy informacyjnej oraz w dziekanacie ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 25.07.2005r. sygn. akt XVII Amc 46/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 7.10.2005r. pod numerem 547, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Marketingu i Biznesu w Ł odzi. „ Zmiana wysoko ś ci czesnego w ci ą gu roku akademickiego, mo ż e nast ą pi ć jedynie proporcjonalnie do oficjalnego wska ź nika wzrostu kosztów utrzymania ”. W ww. wyroku S ą d stwierdzi ł co nast ę puje. „W ś wietle przepisu art. 385 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentami nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami ra żą co naruszaj ą c jego interesy. (...) W ocenie S ą du kwestionowana klauzula jest sprzeczna z art. 385 3 pkt 20 k.c., który stanowi, i ż niedozwolonym postanowieniem umownym jest zapis uprawniaj ą cy kontrahenta konsumenta do podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. Istotnie klauzula ta pozwala na zmian ę czesnego bez mo ż liwo ś ci negocjacji czy te ż odst ą pienia od umowy przez konsumenta.” Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, prawo do zmiany wysoko ś ci op ł at bez prawa rodziców korzystaj ą cych z us ł ug przedszkola do wypowiedzenia umowy, nale ż y uzna ć za sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą ce ich interesy, a wi ę c za niedozwolone postanowienie umowne w my ś l art. 385 1 § 1 k.c. Dodatkowo w opinii organu antymonopolowego w/w postanowienie jest sprzeczne równie ż z art. 385 3 pkt 20 k.c. zgodnie z którym za niedozwolone postanowienie umowne, uwa ż a si ę w szczególno ś ci to, które uprawnia kontrahenta konsumenta do podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. 6 I.2 W zakresie punktu I.2 sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczy stosowania postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c.: § 5 Umowy w sprawie korzystania z przedszkola „(...) Dyrektor przedszkola mo ż e rozwi ą za ć umow ę bez zachowania okresu wypowiedzenia, je ż eli Rodzice / prawni opiekunowie / zalegaj ą z op ł atami nale ż nymi za jeden miesi ą c. ” Kwestionowane postanowienie w pkt I.2 sentencji oraz postanowienia poni ż ej przytoczone wpisane do rejestru, pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, maj ą to ż samy charakter, a skutek ich stosowania jest identyczny. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 27.02.2006r. sygn. akt XVII Amc 105/04 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 29.05.2006r. pod numerem 726, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Ekonomii i Informatyki w Krakowie. „Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studentów” Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 27.03.2006r. sygn. akt XVII Amc 40/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 20.06.2006r. pod numerem 754, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Katarzynie Rojkowskiej -„Leader School” w Radomiu. „ Nieop ł acenie zaj ęć w przedstawionych wy ż ej terminach powoduje skre ś lenie z listy uczestników bez zwrotu wp ł aconej wcze ś niej kwoty ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 21.11.2006r. sygn. akt XVII Amc 138/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 20.02.2007r. pod numerem 1028, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko IP Sp. z o.o. Internet Polska w Krakowie. „ Opó ź nienie uiszczenia nale ż nej wg umowy zap ł aty powy ż ej trzech miesi ę cy, mo ż e powodowa ć rozwi ą zanie umowy w trybie natychmiastowym z tym, ż e U ż ytkownik ma obowi ą zek niezw ł ocznego uiszczenia nale ż nej Operatorowi zap ł aty liczonej od dnia jej wymagalno ś ci. Reaktywacja us ł ugi zwi ą zana jest z ponownym pobraniem op ł aty instalacyjnej ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 31.10.2007r. sygn. akt XVII Amc 90/07 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.03.2008r. pod numerem 1350, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Towarzystwo Budownictwa Spo ł ecznego TBS- Budostal-3 Sp. z o.o. „ Towarzystwo mo ż e równie ż odst ą pi ć od niniejszej umowy ze skutkiem natychmiastowym w przypadku, gdy Partycypant opó ź ni si ę powy ż ej 14 dni z wp ł at ą : a) którejkolwiek z rat okre ś lonych w par. 2 pkt. 3; b) dop ł aty wynikaj ą cej z par. 2 pkt. 4; c) odsetek okre ś lonych w par. 2 pkt. 7" Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 24.08.2006r. sygn. akt XVII Amc 115/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 27.11.2006r. pod numerem 956, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Handlu i Prawa im. Ryszarda Ł azarskiego w Warszawie. 7 „ Bezskuteczny up ł yw terminu uiszczenia raty czesnego uznaje si ę za wyra ż enie woli rezygnacji ze studiów, je ż eli zaleg ł a rata nie zosta ł a uiszczona w ci ą gu czternastu dni od dnia up ł ywu terminu uiszczenia. Rezygnacja wywo ł uje skutek pi ę tnastego dnia po up ł ywie terminu uiszczenia raty ”. W ww. wyroku S ą d uzna ł co nast ę puje. „Postanowienia zak ł adaj ą ce, i ż brak raty op ł aty za studia jest równoznaczne z rezygnacj ą ze studiów uzna ć nale ż y za sprzeczne z art. 385 1 § 1 k.c. oraz art. 385 3 pkt 9 k.c. jako nadmiernie rygorystyczne i uprawniaj ą ce pozwan ą do zastosowania wobec konsumenta wprost tak dotkliwej sankcji za nieuiszczenie op ł aty w terminie jak ą jest skre ś lenie z listy studentów, niepoprzedzone wezwaniem do zap ł aty. Za ł o ż enie, i ż brak op ł aty uznaje si ę za wyra ż enie woli rezygnacji ze studiów oznacza przyznanie szkole uprawnienia do dokonywania wi ążą cej interpretacji umowy, poprzez przyj ę cie, i ż ka ż de zaniechanie studenta w dokonaniu op ł aty jest równoznaczne z wol ą rezygnacji ze studiów.” Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 18.05.2006r. sygn. akt XVII Amc 64/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 5.07.2007r. pod numerem 1198, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Poliglota Sp. z o. o. z /s w Warszawie. „ S ł uchacz zobowi ą zany jest do op ł acenia kursu w wyznaczonych przez Organizatora terminach. Nieop ł acenie raty w wyznaczonym terminie powoduje skre ś lenie z listy uczestników kursu, utrat ę prawa do rabatu za kontynuacj ę w przysz ł o ś ci oraz naliczenie kary umownej w wysoko ś ci 0,5 % nale ż nej kwoty za ka ż dy dzie ń zw ł oki ". „W ocenie S ą du pierwsze kwestionowane postanowienie kszta ł tuje prawa i obowi ą zki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami ra żą co naruszaj ą c ich interesy. Nak ł ada ono na konsumenta, który nieop ł aci ł w terminie kolejnej raty nale ż no ś ci za kurs niewspó ł mierne do stopnia jego zawinienia sankcje w postaci skre ś lenia z listy uczestników kursu i jednocze ś nie obowi ą zek zap ł aty kary umownej w wysoko ś ci 0,5% naliczonej kwoty za ka ż dy dzie ń zw ł oki. (...) Na ł o ż enie jednak na s ł uchacza obowi ą zku zap ł aty nale ż nej kwoty powi ę kszonej z ka ż dym dniem o kar ę w wysoko ś ci 182,5% w skali roku z jednoczesnym skre ś leniem z listy uczestników i utrat ą prawa do rabatów stawia konsumenta w szczególnie niekorzystnej sytuacji. (...) Wp ł aty dokonywane s ą „z góry” przed rozpocz ę ciem kolejnych zaj ęć . Z wzorca nie wynika, ż e jest inaczej. Oznacza to, ż e konsument, który niedokona ł op ł aty w terminie nie tylko jest skre ś lony z listy uczestników bez uprzedniego wezwania, ale musi zap ł aci ć za zaj ę cia, w których utraci ł ju ż prawo uczestnictwa przy czym op ł ata jest powi ę kszona o kar ę umown ą zastrze ż on ą w analizowanym postanowieniu. Takie ukszta ł towanie pozycji konsumenta nale ż y uzna ć za szczególnie ra żą ce naruszenie dobrych obyczajów. Podkre ś lenia wymaga, ż e pozwany niew ł a ś ciwie zinterpretowa ł przepis art. 476 k.c. i wynikaj ą cy z niego obowi ą zek przeprowadzenia dowodu, który w przypadku nie spe ł nienia ś wiadczenia w terminie obci ąż a konsumenta a nie pozwanego. Do chwili, gdy konsument nie wyka ż e, ż e nie ponosi odpowiedzialno ś ci za uchybienie terminu pozwany mo ż e uwa ż a ć , ż e pozostawa ł on w zw ł oce i musi jedynie wykaza ć , i ż zap ł aty nie dokonano w terminie.” Przedsi ę biorca przewiduje sytuacje, w której umowa zostaje rozwi ą zana ze skutkiem natychmiastowym bez obowi ą zku wcze ś niejszego powiadomienia konsumenta. Maj ą c na uwadze, ż e umowa o ś wiadczenie us ł ug przez przedszkole jest kontraktem wzajemnym, dokonanie ww. czynno ś ci bez uprzedniego wezwania konsumenta do spe ł nienia ś wiadczenia jest sprzeczne z art. 491 k.c., który stanowi, ż e je ż eli jedna ze stron dopuszcza si ę zw ł oki w wykonaniu zobowi ą zania z umowy wzajemnej, druga strona mo ż e wyznaczy ć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagro ż eniem, ż e w razie bezskutecznego up ł ywu wyznaczonego terminu b ę dzie uprawniona do odst ą pienia od umowy. Przedmiotowe twierdzenie zosta ł o potwierdzone wielokrotnie przez S ą d w powy ż ej przytoczonych orzeczeniach. S ą d stwierdzi ł , i ż skre ś lenie z listy korzystaj ą cych z us ł ug, niepoprzedzone wezwaniem do zap ł aty nale ż y uzna ć za nadmiernie rygorystyczne i uprawniaj ą ce przedsi ę biorc ę do zastosowania wobec konsumenta zbyt dotkliwej sankcji za nieuiszczenie op ł aty w terminie, a tym samym za sprzeczne z art. 385 1 § 1 k.c. oraz art. 385 3 pkt 9 k.c. 8 Przedmiotowe praktyki dotycz ą konsekwencji, jakie wynikaj ą dla konsumenta z uniemo ż liwienia mu wypowiedzenia umowy w sytuacji podwy ż szenia pobieranych op ł at, a tak ż e z tytu ł u niewywi ą zania si ę przez konsumenta z zobowi ą za ń terminowego wnoszenia op ł at z tytu ł u korzystania z us ł ug sprawowania opieki. W pierwszym ocenianym przypadku konsument jest zobowi ą zany do zap ł aty wy ż szego czesnego, natomiast drugie postanowienie uprawnia przedsi ę biorc ę do wypowiedzenia umowy, gdy konsument zalega z p ł atno ś ci ą przez jeden pe ł ny miesi ą c, bez wcze ś niejszego wezwania do zap ł aty. Poniewa ż zakwestionowane postanowienia s ą wa ż ne zarówno dla osób, które aktualnie realizuj ą umowy, jak i dla osób, które b ę d ą korzysta ć z us ł ug przedszkola, dlatego te ż zakwestionowane praktyki naruszaj ą interesy konsumentów, którzy zawarli umowy, a tak ż e przysz ł ych potencjalnych klientów. Umowy mog ą zawrze ć wszystkie osoby ni ą zainteresowane. Tym samym oferta korzystania z us ł ug przedszkola niepublicznego skierowana jest do nieograniczonej grupy konsumentów. W trakcie post ę powania przedsi ę biorca zadeklarowa ł zamiar dokonania zmiany tre ś ci umów w nast ę puj ą cy sposób (Karty nr 6). § 4 Nowej umowy w sprawie korzystania z przedszkola przyjmie tre ść „ O zmianie skali podwy ż ki Rodzice informowani b ę d ą pisemnie z prawem do miesi ę cznego wypowiedzenia umowy oraz poprzez og ł oszenie na tablicy og ł osze ń w przedszkolu na 1 miesi ą c przed zamierzon ą podwy ż k ą .” § 5 Nowej umowy w sprawie korzystania z przedszkola przyjmie tre ść „ Rodzice / prawni opiekunowie / dziecka mog ą rozwi ą za ć umow ę z zachowaniem miesi ę cznego okresu wypowiedzenia z ł o ż onego na koniec miesi ą ca. Dyrektor przedszkola mo ż e rozwi ą za ć umow ę (powiadamiaj ą c wcze ś niej pisemnie i zaznaczaj ą c 7 dniowy termin uregulowania zaleg ł o ś ci), je ż eli Rodzice / prawni opiekunowie / zalegaj ą z op ł atami nale ż nymi za jeden miesi ą c .” W sprawie nowej tre ś ci § 4 oraz § 5 umowy, organ antymonopolowy uzna ł , i ż dokonana zmiana bior ą c pod uwag ę charakter ś wiadczonych us ł ug zapewnia konsumentom otrzymanie informacji, które pozwol ą im na dokonanie oceny okoliczno ś ci ewentualnych zmian wysoko ś ci pobieranych przez przedsi ę biorc ę op ł at i wypowiedzenia umowy, bez konieczno ś ci zap ł aty wy ż szego czesnego. Natomiast drugie z zaproponowanych postanowie ń gwarantuje konsumentom otrzymanie wezwania do zap ł aty zaleg ł ych p ł atno ś ci przed wypowiedzeniem umowy przez przedsi ę biorc ę . Tym samym, prawa konsumentów s ą chronione w przedmiotowym zakresie. Dokonanie powy ż szych zmian w tre ś ciach umów zosta ł o potwierdzone przez o ś wiadczenie przedsi ę biorcy, który zadeklarowa ł , i ż zmiany tre ś ci umów b ę d ą obowi ą zywa ć od dnia 1.09.2008r. oraz, i ż zostan ą zawarte nowe umowy z klientami kontynuuj ą cymi korzystanie z us ł ug. Przedsi ę biorca zobowi ą za ł si ę do przes ł ania zmienionych umów (Karta nr 4). W zwi ą zku z tym, ż e przedsi ę biorca przejawia inicjatyw ę maj ą c ą na celu eliminacj ę dzia ł a ń powoduj ą cych naruszenie prawa, istnieje mo ż liwo ść skorzystania z instrumentu przewidzianego w art. 28 ust. 1 ustawy antymonopolowej, który stanowi, ż e je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania - ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 24, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Z uwagi na to, ż e w toku niniejszego post ę powania uprawdopodobniono, i ż dosz ł o do naruszenia art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ze wzgl ę du na fakt, ż e przedsi ę biorca przedstawi ł nowy wzorzec umowy, którego zapisy s ą prawid ł owe i zapewniaj ą ochron ę konsumentom w zakresie obj ę tym post ę powaniem, istnieje mo ż liwo ść skorzystania z uprawnienia wynikaj ą cego z art. 28 ustawy antymonopolowej. Celowa i uzasadniona jest 9 akceptacja propozycji przedsi ę biorcy, z której wynika zamiar wprowadzenia w ż ycie zmienionego wzorca z dniem 1.09.2008r. Przyj ę te przez przedsi ę biorc ę regulacje precyzuj ą sposób informowania o planowanych zmianach wysoko ś ci czesnego oraz gwarantuj ą prawo do wypowiedzenia umowy z przedmiotowego powodu, a tak ż e gwarantuj ą konsumentowi otrzymanie wezwania do zap ł aty przed wypowiedzeniem umowy w sytuacji, gdy zalega z dokonaniem p ł atno ś ci, co zabezpiecza interesy konsumentów. Dodatkowo na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy antymonopolowej zakre ś lony zosta ł ostateczny termin wykonania decyzji do dnia 30.09.2008r. Na ł o ż ony zosta ł obowi ą zek z ł o ż enia do dnia 30 pa ź dziernika 2008r. sprawozdania o zrealizowaniu przyj ę tego zobowi ą zania, przy czym sprawozdanie powinno zawiera ć : − informacj ę o zawarciu nowych umów z wszystkimi konsumentami, których dzieci kontynuuj ą nauk ę w przedszkolu, − potwierdzenie wydania ww. dokumentów konsumentom, których dzieci kontynuuj ą nauk ę w przedszkolu wraz z kopiami przyk ł adowych 3 podpisanych nowych umów, − kopie umów zawartych z konsumentami w pierwszym tygodniu stosowania nowych wzorców umownych licz ą c od 1 wrze ś nia 2008r. Organowi antymonopolowemu nale ż y przedstawi ć informacje o wykonaniu zobowi ą zania okre ś lonego w pkt I sentencji decyzji do dnia 30.10.2008r. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt I i II sentencji decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kpc – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Maciej Fragsztajn