RWR-26/2009

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU 50-413 Wrocław, ul. Walońska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-2/09/JM Wrocław, 19.10.2009 r. DECYZJA RWR 26 /2009 I. Na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939) w zw. z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Kolegium Karkonoskiemu Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Jeleniej Górze, ul. Lwówecka 18 - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, umarza się postępowanie wszczęte w sprawie stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , polegających na zamieszczeniu we wzorcach umownych, stosowanych w obrocie z konsumentami, następujących postanowień: 1. „Umowa nr …… o kształcenie na studiach niestacjonarnych” : • § 6 ust. 7 „Zwrot wniesionej opłaty semestralnej lub jej części może nastąpić wyłącznie w okolicznościach o których mowa w § 5 Uchwały Senatu na pisemny wniosek Studenta do Kanclerza Kolegium Karkonoskiego.”; • § 9 ust. 1 „Każda ze stron może wypowiedzieć niniejszą umowę ze skutkiem na koniec semestru w którym nastąpiło wypowiedzenie (…) • § 9 ust. 3 „W przypadku, gdy opłata dokonywana jest w ratach, Student winien uregulować raty do końca semestru o którym mowa w ust. 1.” ; • § 10 ust. 3 „W sprawach ewentualnych sporów mogących wyniknąć na tle wykonywania niniejszej umowy sądem właściwym będzie Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze.”; 2. „Umowa nr …….. o kształcenie na studiach stacjonarnych”: • § 4ust. 1 pkt 4 „W celu realizacji przedmiotu niniejszej umowy Student zobowiązuje się 2 do: (…) wnoszenia opłat za świadczone usługi edukacyjne na zasadach określonych w uchwale Senatu Kolegium Karkonoskiego nr 29/2007 w sprawie szczegółowych zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz warunków zwalniania z tych opłat studentów Kolegium Karkonoskiego zwanej dalej „Uchwałą Senatu” oraz w wysokościach określanych corocznie zarządzeniami Rektora Kolegium Karkonoskiego w sprawie wysokości opłat za usługi edukacyjne, zwanymi dalej „Zarządzeniem Rektora”, których treść jest podawana do publicznej wiadomości poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń w Wydziale, Rektoracie oraz na stronie internetowej Kolegium Karkonoskiego www.kk.jgora.pl .” ; • § 6 ust. 2 „Uczelnia najpóźniej do 31. sierpnia każdego roku kalendarzowego informuje studenta o wysokości opłat obowiązujących od nowego roku akademickiego poprzez wywieszenie aktualnego Zarządzenia Rektora w Rektoracie, Dziekanacie i na stronie internetowej www.kk.jgora.pl .”; • § 6 ust. 3 „Zmiana stawki opłat nie wymaga wypowiedzenia ani aneksu do umowy.”; • § 9 ust. 3 „W sprawach ewentualnych sporów mogących wyniknąć na tle wykonywania niniejszej umowy sądem właściwym będzie Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze.” II. Na podstawie art. 27 ust.1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) w zw. z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Kolegium Karkonoskiemu Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Jeleniej Górze, ul.Lwówecka 18, - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której nowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działanie tego przedsiębiorcy polegające na zamieszczeniu we wzorcach umownych następujących zapisów: „Umowa nr …… o kształcenie na studiach niestacjonarnych” : • § 4ust. 1 pkt 4 „W celu realizacji przedmiotu niniejszej umowy Student zobowiązuje się do: (…) wnoszenia opłat za świadczone usługi edukacyjne na zasadach określonych w uchwale Senatu Kolegium Karkonoskiego nr 29/2007 w sprawie szczegółowych zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz warunków zwalniania z tych opłat studentów Kolegium Karkonoskiego zwanej dalej „Uchwałą Senatu” oraz w wysokościach określanych corocznie zarządzeniami Rektora Kolegium Karkonoskiego w sprawie wysokości opłat za usługi edukacyjne, zwanymi dalej „Zarządzeniem Rektora”, których treść jest podawana do publicznej wiadomości poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń w Wydziale, Rektoracie oraz na stronie internetowej Kolegium Karkonoskiego www.kk.jgora.pl .” ; • § 6 ust. 5 „Uczelnia najpóźniej do 31. sierpnia każdego roku kalendarzowego informuje studenta o wysokości opłat obowiązujących od nowego roku akademickiego poprzez wywieszenie aktualnego Zarządzenia Rektora w Rektoracie, Dziekanacie i na stronie internetowej www.kk.jgora.pl .” ; • § 6 ust. 6 „Zmiana stawki opłat nie wymaga wypowiedzenia ani aneksu do umowy.”; • § 9 ust. 2 „Uczelnia nie zwraca opłat wniesionych za czas studiów do końca semestru 3 określonego w ust. 1. z wyjątkiem sytuacji określonej w § 6 ust. 3 Uchwały Senatu.”; oraz stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 1 października 2008 r. III. Na podstawie art. 106 ust.1 pkt 4) ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939)w zw. z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Kolegium Karkonoskie Państwową Wyższą Szkołę Zawodową w Jeleniej Górze ul.Lwówecka 18, z tytułu naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w pkt II sentencji decyzji, karę pieniężną w wysokości 5.425 zł (słownie: pięć tysięcy czterysta dwadzieścia pięć złotych), płatną do budżetu państwa. UZASADNIENIE 1. Do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wrocławiu wpłynęła skarga konsumenta na działalność Kolegium Karkonoskiego Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Jeleniej Górze, dalej „Uczelnia”. W związku z powyższym przeprowadzone zostało postępowanie wyjaśniające, w wyniku którego powzięto podejrzenie, iż w stosowanych przez Uczelnię, w obrocie z konsumentami, wzorcach umownych pn. „Umowa nr …….. o kształcenie na studiach stacjonarnych” i „Umowa nr …….. o kształcenie na studiach niestacjonarnych” znajdują się powyżej przytoczone postanowienia, które są tożsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, dalej: „Rejestr” . 2. Wobec powyższego, Postanowieniem nr 27 /2009 z dnia 5 lutego 2009 r., Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, dalej: „Prezes Urzędu”, wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez przedsiębiorcę Kolegium Karkonoskie Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Jeleniej Górze ul.Lwówecka 18 , praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów o których stanowi art. 24 ust.1 i 2 pkt 1) wymienionej ustawy, polegających na zamieszczeniu we wzorcach umownych następujących zapisów: „Umowa nr …… o kształcenie na studiach niestacjonarnych” : • § 4ust. 1 pkt 4 „W celu realizacji przedmiotu niniejszej umowy Student zobowiązuje się do: (…) wnoszenia opłat za świadczone usługi edukacyjne na zasadach określonych w uchwale Senatu Kolegium Karkonoskiego nr 29/2007 w sprawie szczegółowych zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz warunków zwalniania z tych opłat studentów Kolegium Karkonoskiego zwanej dalej „Uchwałą Senatu” oraz w wysokościach określanych corocznie zarządzeniami Rektora Kolegium Karkonoskiego w sprawie wysokości opłat za usługi edukacyjne, zwanymi dalej „Zarządzeniem Rektora”, których treść jest podawana do publicznej wiadomości poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń w Wydziale, Rektoracie oraz na stronie internetowej Kolegium Karkonoskiego 4 www.kk.jgora.pl .” ; • § 6 ust. 5 „Uczelnia najpóźniej do 31. sierpnia każdego roku kalendarzowego informuje studenta o wysokości opłat obowiązujących od nowego roku akademickiego poprzez wywieszenie aktualnego Zarządzenia Rektora w Rektoracie, Dziekanacie i na stronie internetowej www.kk.jgora.pl .” ; • § 6 ust. 6 „Zmiana stawki opłat nie wymaga wypowiedzenia ani aneksu do umowy.”; • § 6 ust. 7 „Zwrot wniesionej opłaty semestralnej lub jej części może nastąpić wyłącznie w okolicznościach o których mowa w § 5 Uchwały Senatu na pisemny wniosek Studenta do Kanclerza Kolegium Karkonoskiego.”; • § 9 ust. 1 „Każda ze stron może wypowiedzieć niniejszą umowę ze skutkiem na koniec semestru w którym nastąpiło wypowiedzenie (…) • § 9 ust. 2 „Uczelnia nie zwraca opłat wniesionych za czas studiów do końca semestru określonego w ust. 1. z wyjątkiem sytuacji określonej w § 6 ust. 3 Uchwały Senatu.”; • § 9 ust. 3 „W przypadku, gdy opłata dokonywana jest w ratach, Student winien uregulować raty do końca semestru o którym mowa w ust. 1.” ; • § 10 ust. 3 „W sprawach ewentualnych sporów mogących wyniknąć na tle wykonywania niniejszej umowy sądem właściwym będzie Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze.”; „Umowa nr …….. o kształcenie na studiach stacjonarnych”: • § 4ust. 1 pkt 4 „W celu realizacji przedmiotu niniejszej umowy Student zobowiązuje się do: (…) wnoszenia opłat za świadczone usługi edukacyjne na zasadach określonych w uchwale Senatu Kolegium Karkonoskiego nr 29/2007 w sprawie szczegółowych zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz warunków zwalniania z tych opłat studentów Kolegium Karkonoskiego zwanej dalej „Uchwałą Senatu” oraz w wysokościach określanych corocznie zarządzeniami Rektora Kolegium Karkonoskiego w sprawie wysokości opłat za usługi edukacyjne, zwanymi dalej „Zarządzeniem Rektora”, których treść jest podawana do publicznej wiadomości poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń w Wydziale, Rektoracie oraz na stronie internetowej Kolegium Karkonoskiego www.kk.jgora.pl .” ; • § 6 ust. 2 „Uczelnia najpóźniej do 31. sierpnia każdego roku kalendarzowego informuje studenta o wysokości opłat obowiązujących od nowego roku akademickiego poprzez wywieszenie aktualnego Zarządzenia Rektora w Rektoracie, Dziekanacie i na stronie internetowej www.kk.jgora.pl .”; • § 6 ust. 3 „Zmiana stawki opłat nie wymaga wypowiedzenia ani aneksu do umowy.”; • § 9 ust. 3 „W sprawach ewentualnych sporów mogących wyniknąć na tle wykonywania niniejszej umowy sądem właściwym będzie Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze.”; które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Jednocześnie, ww. Postanowieniem nr 27 /2009 z dnia 5 lutego 2009 r. Prezes Urzędu zaliczył w poczet dowodów informacje uzyskane w postępowaniu wyjaśniającym sygn. akt RWR 403-5/08/JM. (dowód: karta 1-8 ) 3. Ustosunkowując się do postawionego zarzutu Uczelnia podała, iż ww. wzorce umowne nie są obecnie stosowane. Zarządzeniem Rektora Kolegium Karkonoskiego w Jeleniej Górze nr 32/2008 z dnia 19 września 2008 r. wprowadzono nowe wzory umów o kształcenie, w których uwzględniono niektóre zastrzeżenia podniesione w Postanowieniu nr 27 /2009 z dnia 5 lutego 2009 r. Na dowód Uczelnia przesłała nowe wzorce umowne, w których: „Umowa nr …….. o kształcenie na studiach stacjonarnych”: 5 - w § 4 ust. 1 pkt 4 i § 6 ust. 2 dokonano tylko redakcyjnych korekt , - § 6 ust. 3 i § 9 ust. 3 pozostały bez zmian, „Umowa nr …….. o kształcenie na studiach niestacjonarnych”: - w § 4 ust. 1 pkt 4 i § 6 ust. 5 dokonano tylko redakcyjnych korekt, - w § 6 ust. 5 dodano zdanie „Zmiana umowy w zakresie opłat jest wprowadzana w formie aneksu do umowy, który podpisywany jest w terminie do dnia 31 października każdego roku”, - w § 6 ust. 6 słowa „ani aneksu do umowy” zastąpiono słowami „umowy przez uczelnię”, - w § 6 ust. 7 słowa „o których mowa w § 5 Uchwały Senatu” zastąpiono słowami „uchwałą Senatu”, - § 9 ust. 1 i § 10 ust. 3 pozostawiono bez zmian, - § 9 ust. 2 został wykreślony, tym samym kwestionowany ust. 3 tego paragrafu o treści : „W przypadku, gdy opłata dokonywana jest w ratach, Student winien uregulować raty do końca semestru o którym mowa w ust. 1.” stał się ust. 2 . Jednocześnie przedsiębiorca zadeklarował, iż do końca semestru letniego roku akademickiego 2008/2009 zostaną opracowane nowe wzory umów uwzględniające zastrzeżenia Prezesa Urzędu. (dowód: karta nr 9, 13-16, 21-33) Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: 1. Kolegium Karkonoskie Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Jeleniej Górze zostało utworzone na podstawie rozporządzenia Rady Ministra z dnia 16 czerwca 1998 r. Uczelnia prowadzi następujące specjalności zawodowe: • język polski, • pedagogika opiekuńcza z wychowaniem fizycznym, • elektrotechnika i telekomunikacja. Ustawa o ochronie (...) obejmuje pojęciem „przedsiębiorcy” także podmioty, których działalność nie kojarzy się z typową działalnością gospodarczą. Takimi podmiotami są niepaństwowe uczelnie wyższe. Organizowanie i prowadzenie szkoły wyższej z odpowiednim programem nauczania stanowi świadczenie usług o charakterze użyteczności publicznej, podmiot organizujący i prowadzący takie nauczanie może być uznany za przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a) ustawy o ochronie (…). Tym samym podmiot ten (w niniejszej sprawie Uczelnia) posiada legitymację bierną w postępowaniu o uznaniu za niedozwolone postanowień w stosowanym przez niego wzorcu umów edukacyjnych. Zaś osoby (słuchacze), które korzystają z usług tej uczelni odpłatnie, stosownie do zawieranych w tym zakresie umów, są konsumentami w rozumieniu art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie (…). Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu znajduje swoje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym. I tak w wyroku z dnia 9 marca 2006 r. Sąd Najwyższy (sygn. akt I CSK 135/05) uznał prowadzącego szkołę policealną za przedsiębiorcę. Również Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 3 lipca 2003 r. (sygn. akt III CZP 38/03) stwierdził, iż niepaństwowe szkoły wyższe posiadają na gruncie prawa cywilnego status przedsiębiorcy. Sąd Najwyższy ocenił, iż „Odpłatne i systematyczne wykonywanie przez szkołę zajęć dydaktycznych jest wykonywaniem przez osobę prawną we własnym imieniu, zawodowo działalności usługowej w sposób zorganizowany i ciągły. Działalność taka , wykonywana przez uprawnionych pracowników uczelni, charakteryzuje się profesjonalnym charakterem, jest podporządkowana regułom opłacalności i racjonalnego gospodarowania, jest działaniem wykonywanym na własny rachunek uczelni jako odrębnej osoby prawnej, a nie na rachunek jej założyciela, a ponadto charakteryzuje się niewątpliwie powtarzalnością działań i uczestnictwem w obrocie gospodarczym”. Natomiast w wyroku z 6 dnia 7 kwietnia 2004 r.(sygn. akt III SK 22/2004) Sąd Najwyższy orzekł, iż „ Uczelnia niepaństwowa jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (jednolity tekst: Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.)” – obecnie art. 4 pkt 1 lit. a) ustawy o ochronie (…). (dowód: karta nr 39 ) 2. W obrocie z konsumentami Uczelnia stosuje dwa rodzaje wzorców umownych, zawierające następujące zapisy: „Umowa nr …… o kształcenie na studiach niestacjonarnych” : • § 4ust. 1 pkt 4 „W celu realizacji przedmiotu niniejszej umowy Student zobowiązuje się do: (…) wnoszenia opłat za świadczone usługi edukacyjne na zasadach określonych w uchwale Senatu Kolegium Karkonoskiego nr 29/2007 w sprawie szczegółowych zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz warunków zwalniania z tych opłat studentów Kolegium Karkonoskiego zwanej dalej „Uchwałą Senatu” oraz w wysokościach określanych corocznie zarządzeniami Rektora Kolegium Karkonoskiego w sprawie wysokości opłat za usługi edukacyjne, zwanymi dalej „Zarządzeniem Rektora”, których treść jest podawana do publicznej wiadomości poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń w Wydziale, Rektoracie oraz na stronie internetowej Kolegium Karkonoskiego www.kk.jgora.pl .” ; • § 6 ust. 5 „Uczelnia najpóźniej do 31. sierpnia każdego roku kalendarzowego informuje studenta o wysokości opłat obowiązujących od nowego roku akademickiego poprzez wywieszenie aktualnego Zarządzenia Rektora w Rektoracie, Dziekanacie i na stronie internetowej www.kk.jgora.pl .” ; • § 6 ust. 6 „Zmiana stawki opłat nie wymaga wypowiedzenia ani aneksu do umowy.”; • § 6 ust. 7 „Zwrot wniesionej opłaty semestralnej lub jej części może nastąpić wyłącznie w okolicznościach o których mowa w § 5 Uchwały Senatu na pisemny wniosek Studenta do Kanclerza Kolegium Karkonoskiego.”; • § 9 ust. 1 „Każda ze stron może wypowiedzieć niniejszą umowę ze skutkiem na koniec semestru w którym nastąpiło wypowiedzenie (…) • § 9 ust. 2 „Uczelnia nie zwraca opłat wniesionych za czas studiów do końca semestru określonego w ust. 1. z wyjątkiem sytuacji określonej w § 6 ust. 3 Uchwały Senatu.”; • § 9 ust. 3 „W przypadku, gdy opłata dokonywana jest w ratach, Student winien uregulować raty do końca semestru o którym mowa w ust. 1.” ; • § 10 ust. 3 „W sprawach ewentualnych sporów mogących wyniknąć na tle wykonywania niniejszej umowy sądem właściwym będzie Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze.”; „Umowa nr …….. o kształcenie na studiach stacjonarnych”: • § 4ust. 1 pkt 4 „W celu realizacji przedmiotu niniejszej umowy Student zobowiązuje się do: (…) wnoszenia opłat za świadczone usługi edukacyjne na zasadach określonych w uchwale Senatu Kolegium Karkonoskiego nr 29/2007 w sprawie szczegółowych zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz warunków zwalniania z tych opłat studentów Kolegium Karkonoskiego zwanej dalej „Uchwałą Senatu” oraz w wysokościach określanych corocznie zarządzeniami Rektora Kolegium Karkonoskiego w sprawie wysokości opłat za usługi edukacyjne, zwanymi dalej „Zarządzeniem Rektora”, których treść jest podawana do publicznej wiadomości poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń w Wydziale, Rektoracie oraz na stronie internetowej Kolegium Karkonoskiego www.kk.jgora.pl .” ; • § 6 ust. 2 „Uczelnia najpóźniej do 31. sierpnia każdego roku kalendarzowego informuje studenta o wysokości opłat obowiązujących od nowego roku akademickiego poprzez wywieszenie aktualnego Zarządzenia Rektora w Rektoracie, Dziekanacie i na stronie 7 internetowej www.kk.jgora.pl .”; • § 6 ust. 3 „Zmiana stawki opłat nie wymaga wypowiedzenia ani aneksu do umowy.”; • § 9 ust. 3 „W sprawach ewentualnych sporów mogących wyniknąć na tle wykonywania niniejszej umowy sądem właściwym będzie Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze.” (dowód: karta nr 5-8) 3. W Rejestrze zamieszczono klauzule o treści: - 756 „Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniejszej umowy, które nastąpi poprzez zarządzenie Kanclerza Wyższej Szkole Edukacji Zdrowotnej w Łodzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarządzenia podane zostanie do wiadomości studentów przez ogłoszenie na tablicy informacyjnej oraz w dziekanacie” (wyrok SOKiK z dnia 21 kwietnia 2006 r., sygn. akt XVII AmC 49/05), - 972 „W przypadku dobrowolnej rezygnacji z kursu lub dyscyplinarnego skreślenia (…) z listy słuchaczy na zasadach wymienionych w punkcie 6 Ogólnych Warunków Uczestnictwa zwrot opłat wniesionych za kurs nie przysługuje” (wyrok SOKiK z dnia 6 marca 2006 r., sygn. akt XVII AmC 21/05) - 1186 " Czesne płatne jest za semestr z góry, jego wartość regulowana jest osobnym zarządzeniem, podawanym do publicznej wiadomości na głównej tablicy ogłoszeń, najpóźniej miesiąc przed rozpoczęciem semestru, jak również jest publikowana na stronie internetowej www.cek.pl " (wyrok SOKiK z dnia 1 marca 2007 r., sygn. akt XVII AmC 12/06), - 1191 "Wysokość czesnego i innych opłat określana jest odrębnym zarządzeniem podawanym do publicznej wiadomości na głównej tablicy ogłoszeń, najpóźniej miesiąc przez rozpoczęciem semestru, jak również jest publikowana na stronie internetowej: www.cek.pl (wyrok SOKiK z dnia 1 marca 2007 r., sygn. akt XVII AmC 12/06), - 1287 "Zarządzenia, o których mowa w § 1 ust. 2 o treści - nauka w Uczelni jest odpłatna, szczegółowe regulacje dotyczące opłat określają zarządzenia Kanclerza WSDG - podaje się do publicznej wiadomości poprzez umieszczenie na tablicach ogłoszeniowych Uczelni” (wyrok SOKiK z dnia 5 września 2006 r., sygn. akt XVII Amc 120/05), - 1285 "Zwrot opłaty w przypadku rezygnacji ze studiów może nastąpić z powodu: a) śmierci członka rodziny (rodzice, współmałżonek, dziecko) po przedstawieniu stosownego dokumentu; b) długotrwałej choroby udokumentowanej świadectwem lekarskim. W powyższych sytuacjach studentowi przysługuje zwrot ostatniej raty pod warunkiem, że rezygnacja została zgłoszona przed upływem jednego miesiąca od daty jej wpłacenia." (wyrok SOKiK z dnia 5 września 2006 r., sygn. akt XVII Amc 120/05), - 1283 "W sytuacji rezygnacji ze studiów w WSDG lub nie podjęcia nauki albo skreślenia z listy studentów zwrot opłat nie przysługuje." (wyrok SOKiK z dnia 5 września 2006 r., sygn. akt XVII Amc 120/05), - 642 „Wysokość opłat wymienionych w p. a, b, d ustala Rektor i podaje w formie zarządzenia do wiadomości, przed rozpoczęciem roku akademickiego” (wyrok SOKiK z dnia 5 października 2005 r., sygn. akt XVII Amc20/05), (strona internetowa: www.uokik.gov.pl/pl/ochrona_konsumentow/niedozwolone_klauzule/rejestr_klauzul_nied ozwolonych/ ). 4. Dnia 19 września 2008 r. Rektor Kolegium Karkonoskiego w Jeleniej Górze wydał zarządzenie nr 32/2008 w sprawie zawierania ze studentami umów o kształcenie, którym wprowadzone zostały nowe wzorce umowne o kształcenie na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych. Jednocześnie, do umów zawartych z konsumentami na podstawie ww. wzorców umownych i pozostających w obrocie prawnym wprowadzono następujące zmiany: 8 „Umowa nr …… o kształcenie na studiach niestacjonarnych” : • w kwestionowanym § 6 ust. 5 dodano zdanie „Zmiana umowy w zakresie opłat jest wprowadzana w formie aneksu do umowy, który podpisywany jest w terminie do dnia 31 października każdego roku” ; zdanie to jest dopełnieniem do negowanych postanowień § 4ust. 1 pkt 4 oraz § 6 ust. 5 i 6, • § 6 ust. 6 otrzymał nowe brzmienie „Zmiana stawki opłat nie wymaga wypowiedzenia umowy przez uczelnię.”, • § 6 ust. 7 otrzymał brzmienie: „Zwrot wniesionej opłaty semestralnej lub jej części może nastąpić wyłącznie w okolicznościach określonych uchwałą Senatu na pisemny wniosek studenta do Kanclerza Kolegium Karkonoskiego.”, • § 9 ust. 1 i § 10 ust. 3 pozostawiono bez zmian, • wykreślono kwestionowany § 9 ust. 2, • § 9 ust. 3 stał się § 9 ust. 2 i otrzymał brzmienie : „W przypadku, gdy opłata dokonywana jest w ratach, niezależnie od terminu dokonania wypowiedzenia, Student winien uregulować raty do końca semestru, o którym mowa w ust. 1.” „Umowa nr …….. o kształcenie na studiach stacjonarnych”: • w § 4ust. 1 pkt 4 wyrazy „ w Wydziale, Rektoracie oraz na stronie internetowej Kolegium Karkonoskiego www.kk.jgora.pl .” zastąpiono wyrazami „w Wydziale i Rektoracie oraz umieszczenie na stronie internetowej Kolegium Karkonoskiego www.kk.jgora.pl .” , • w § 6 ust. 2 wyrazy „w Rektoracie, Dziekanacie i na stronie internetowej www.kk.jgora.pl .” zastąpiono wyrazami „w Rektoracie i Dziekanacie oraz umieszczenie na stronie internetowej www.kk.jgora.pl .”, • § 6 ust. 3 i § 9 ust. 3 pozostały bez zmian. (dowód: karta 9-18, 21-33) 5. W związku z powyższym do umów o kształcenie na studiach niestacjonarnych zawartych, do dnia 19 września 2008 r., w celu dostosowania ich zapisów do zapisów umów wprowadzonych ww. zarządzeniem Rektora Kolegium Karkonoskiego nr 32/2008, zawarto aneksy z mocą obowiązywania od dnia 1 października 2008 r. Na ich mocy wprowadzono następujące zmiany: - w § 6 ust. 5 dodano zdanie: „ Zmiana umowy w zakresie opłat jest wprowadzana w formie aneksu do umowy, który podpisywany jest w terminie do dnia 31 października każdego roku.”, - § 6 ust. 6 otrzymał nowe brzmienie „Zmiana stawki opłat nie wymaga wypowiedzenia umowy przez uczelnię.” , - § 6 ust. 7 otrzymał nowe brzmienie „Zwrot wniesionej opłaty semestralnej lub jej części może nastąpić wyłącznie w okolicznościach określonych uchwałą Senatu na pisemny wniosek Studenta do Kanclerza Kolegium Karkonoskiego.”, - skreślono § 9 ust. 2 w wyniku czego ust. 3 tego paragrafu stał się ust. 2, - w § 9 ust. 3 po wyrazach „w ratach” dodano wyrazy „niezależnie od terminu dokonania wypowiedzenia. Do umów o kształcenie na studiach stacjonarnych, podpisanych przed dniem 19 września 2008 r., nie zawierano aneksów uznając, iż są tożsame z wzorcami umownymi wprowadzonymi ww. zarządzeniem nr 32/2008. W wyniku wprowadzonych zmian tj. wykreślenia kwestionowanego postanowienia § 9 ust. 2 oraz wprowadzenia zasady aneksowania umów negowane przez Prezesa Urzędu postanowienia § 4 ust. 1 pkt 4 oraz § 6 ust. 5 i 6 wzorca umownego pn. „Umowa nr…. o kształcenie na studiach niestacjonarnych” straciły charakter postanowień naruszających interesy studentów. Ponadto, zmiana brzmienia § 6 ust. 6 wzorca umownego zapewniła 9 spójność z dodanym w § 6 ust. 5 zdaniem „ Zmiana umowy w zakresie opłat jest wprowadzana w formie aneksu do umowy, który podpisywany jest w terminie do dnia 31 października każdego roku.” (dowód: karta nr 34-35, 40, 42) 6. Na podstawie wzorca umownego pn. „Umowa nr ….. o kształcenie na studiach niestacjonarnych”, obowiązującego do 19 września 2008 r., Uczelnia zawarła 580 umów, z czego aneksowanych było 512. Pozostałe umowy dotyczyły studentów, którzy zrezygnowali ze studiów, bądź zostali skreśleni i nie podjęli nauki z dniem 1 października 2008 r. Natomiast na podstawie wzorca umownego pn. „Umowa nr ….. o kształcenie na studiach stacjonarnych”, obowiązującego do 19 września 2008 r., zawartych zostało 1435 umów, z czego w obrocie prawnym pozostało 1231. (dowód: karta 38, 40, 42) 7. W dniu 25 maja 2009 r. Rektor Kolegium Karkonoskiego w Jeleniej Górze wydał zarządzenie nr 22/2009 zmieniające zarządzenie nr 32/2008 z dnia 19 września 2008 r. w sprawie zawierania ze studentami umów o kształcenie. Na jego mocy we wzorcu umownym pn. „Umowa nr …… o kształcenie na studiach niestacjonarnych” : - w § 6 wykreślono ust. 7, - w § 9 ust. 1 wykreślono wyrazy: „ze skutkiem na koniec semestru, w którym nastąpiło wypowiedzenie, - w § 9 wykreślono ust. 2, - w § 10 wykreślono ust. 3. Natomiast we wzorcu umownym pn. „Umowa nr …… o kształcenie na studiach stacjonarnych” : - § 6 ust. 2 otrzymał nowe brzmienie „W przypadku przyznania usług edukacyjnych, o których mowa w ust. 1, podlegających opłacie, student jest zawiadamiany o przyznaniu tych usług oraz wysokości i terminie wniesienia opłaty pisemnie. Decyzję student odbiera osobiście w dziekanacie lub jest ona przesyłana listem poleconym”, zaś § 6 ust. 1 stanowi: „Student zobowiązuje się do uiszczania opłat za świadczone usługi edukacyjne związane z kształceniem na studiach stacjonarnych w wysokościach i terminach określonych w Uchwale Senatu oraz Zarządzeniu Rektora, o którym mowa w § 4 ust. 1 pkt 4”, - w § 6 wykreślono ust. 3, - w § 9 wykreślono ust. 3. Zgodnie z § 7 tego zarządzenia, do wszystkich umów zawartych przed dniem 1 czerwca 2009 r., w tym do umów zawartych na postawie przedmiotowych wzorców umownych, zostaną sporządzone aneksy. (dowód : karta nr 48-49) 8. Wzory aneksów do umów o kształcenie na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych zawartych przed dniem 1 czerwca 2009 r. zostały ustalone w załącznikach nr 1 i 3 zarządzenia nr 23/2009 z dnia 25 maja 2009 r. Rektora Kolegium Karkonoskiego w Jeleniej Górze, w których zawarto wszystkie zmiany, wymienione w powyższym pkt 7 stanu faktycznego. Powyższe wzory aneksów obowiązują od dnia 1 czerwca 2009 r. (dowód: karty nr 50-57) 9. Jednocześnie zostały opracowane nowe wzorce umowne pn. „Umowa nr …… o kształcenie na studiach stacjonarnych” i „Umowa nr …… o kształcenie na studiach 10 niestacjonarnych”, które będą zawierane od 1 czerwca 2009 r. z przyszłymi studentami, w których Prezes Urzędu nie dopatrzył się stosowania postanowień niedozwolonych. (dowód: karty nr 57-63) Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu zważył: Dyspozycja art. 105 § 1 k.p.a. stanowi, iż organ administracji państwowej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Umorzenie postępowania na tej podstawie jest obligatoryjne, co oznacza, iż ustalenie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania stwarza obowiązek zakończenia postępowania w danej instancji przez jego umorzenie, ponieważ brak jest podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Dalsze prowadzenie postępowania w takim przypadku stanowiłoby o jego wadliwości, mającej istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym należy, iż przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania, co zostanie ujawnione w toczącym się postępowaniu, a może ona powstać także w czasie trwania postępowania, a więc w sprawie już zawisłej przed organami administracyjnymi. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2003 r. (sygn. akt III SA 2225/01) bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a w związku z tym nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie Uczelni postawiony został zarzut stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów o których stanowi art. 24 ust.1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie (…), polegających na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowień § 6 ust. 7, § 9 ust. 1, § 9 ust. 3 i § 10 ust. 3 „Umowy nr ….. o kształcenie na studiach niestacjonarnych” oraz § 4 ust. 1 pkt 4, § 6 ust. 2, § 6 ust. 3 i § 9 ust. 3 „Umowy nr ….. o kształcenie na studiach stacjonarnych”, które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (patrz pkt 2 uzasadnienia decyzji, s.3-4) Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego w dniu 19 września 2008 r. Rektor Kolegium Karkonoskiego w Jeleniej Górze wydał zarządzenie nr 32/2008 w sprawie zawierania ze studentami umów o kształcenie, którym wprowadzone zostały nowe wzorce umowne o kształcenie na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych. Jednocześnie, do umów o kształcenie na studiach niestacjonarnych, zawartych z konsumentami na podstawie ww. wzorców umownych i pozostających w obrocie prawnym, w celu dostosowania ich zapisów do zapisów umów wprowadzonych ww. zarządzeniem Rektora Kolegium Karkonoskiego nr 32/2008, zawarto aneksy z mocą obowiązywania od dnia 1 października 2008 r., wprowadzając następujące zmiany: - § 6 ust. 7 otrzymał nowe brzmienie „Zwrot wniesionej opłaty semestralnej lub jej części może nastąpić wyłącznie w okolicznościach określonych uchwałą Senatu na pisemny wniosek Studenta do Kanclerza Kolegium Karkonoskiego.”, - skreślono § 9 ust.2 w wyniku czego ust. 3 tego paragrafu stał się ust. 2, - w § 9 ust. 3 po wyrazach „w ratach” dodano wyrazy „niezależnie od terminu dokonania wypowiedzenia (patrz pkt 4 i 5 ustaleń stanu faktycznego, s. 7-9) . 11 Zatem na dzień wszczęcia niniejszego postępowania nie występowały w obrocie prawnym postanowienia o treści zakwestionowanej przez Prezesa Urzędu, gdyż w wyniku wejścia w życie zarządzenia Rektora nr 32/2008 brzmienie § 6 ust.7 i § 9 ust. 3 uległo zmianie. W tym miejscu podnieść należy, iż przed Prezesem Urzędu toczyło się postępowanie (sygn. RWR 61-15/09/JM) w sprawie podejrzenia stosowania przez Uczelnię , praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust.1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie (…), polegających na zamieszczeniu we wzorcach umownych, stosowanych w obrocie z konsumentami od 19 września 2008 r., m.in. postanowień § 9 ust. 1 i § 10 ust. 3 „Umowy nr …… o kształcenie na studiach niestacjonarnych” oraz § 4ust. 1, pkt 4, § 6 ust. 2, § 6 ust. 3 i § 9 ust. 3 „Umowy nr …… o kształcenie na studiach stacjonarnych”, opisanych w pkt I sentencji decyzji. Rozstrzygnięcie odnośnie powyższych zarzutów zostało zawarte w decyzji Prezesa Urzędu nr RWR 15/2009 z dnia 16.07.2009 r. W pkt I sentencji decyzji z dnia 16.07.2009 r. został nałożony na Uczelnię obowiązek wykonania przyjętego przez nią zobowiązania do zaniechania działań polegających na zamieszczaniu, w stosowanych w obrocie z konsumentami wzorcach umownych, postanowień tożsamych z postanowieniami umownymi wpisanymi do Rejestru, poprzez wprowadzenie w umowach już istniejących w obrocie prawnym i będących w trakcie wykonywania, sporządzonych w oparciu o wzorzec pn. „Umowa nr ….. o kształcenie na studiach stacjonarnych” i „Umowa nr ….. o kształcenie na studiach nie stacjonarnych”, zmian skutkujących wyeliminowaniem niedozwolonych postanowień umownych. Ponadto postępowaniem tym (sygn. RWR 61- 15/09/JM) objęte zostały postanowienia § 6 ust. 7 i § 9 ust. 2 „Umowy nr …. o kształcenie na studiach niestacjonarnych” w brzmieniu obowiązującym od dnia wejścia w życie zarządzenia Rektora Uczelni nr 32/2008. W decyzji kończącej to postępowanie z dnia 16 lipca 2009 r. Prezes Urzędu nałożył na Uczelnię obowiązek wykreślenia postanowień § 6 ust. 7 i § 9 ust. 2 (dawniej ust. 3). A zatem postępowanie w zakresie opisanym w pkt I sentencji stało się bezprzedmiotowe, gdyż rozstrzygnięcie co do zarzutów nim objętych zostało zawarte w decyzji Prezesa Urzędu nr RWR 15/2009 z dnia 16 lipca 2009 r. W związku z powyższym postanowiono, jak w pkt I sentencji niniejszej decyzji. Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą słuchaczami (studentami) Uczelni. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie (…). Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, iż „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ”, natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. (…).” 12 Do stwierdzenia praktyki, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1) ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, iż przedsiębiorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zostały wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urzędu Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. Podkreślić należy, iż zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochronie przed działaniami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, tj. przepisami określonych aktów prawnych oraz zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami. Wskazać przy tym należy, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c. ) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie były zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego . Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(…) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „ (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.ok.ik. [obecnie art. 24] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.ok.ik. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będzie także takie postanowienie umowy, którego wykładnia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru. W toku niniejszego postępowania wykazano, że zakwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia wzorca umownego pn. „Umowa nr …….. o kształcenie na studiach niestacjonarnych”, stosowanego przez Uczelnię w obrocie z konsumentami, są tożsame z 13 treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego: • § 4 ust. 1 pkt 4 i § 6 ust. 5 „Umowy nr …… o kształcenie na studiach niestacjonarnych” mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru pod poz. 642, 1186, 1191, 1287, • § 6 ust. 6 „Umowy nr …… o kształcenie na studiach niestacjonarnych” mieści się w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru pod poz. 756, • § 9 ust. 2 „Umowy nr …… o kształcenie na studiach niestacjonarnych” mieści się w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru pod poz. 972, 1283, 1285. A) § 4ust. 1 pkt 4 „W celu realizacji przedmiotu niniejszej umowy Student zobowiązuje się do: (…) wnoszenia opłat za świadczone usługi edukacyjne na zasadach określonych w uchwale Senatu Kolegium Karkonoskiego nr 29/2007 w sprawie szczegółowych zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz warunków zwalniania z tych opłat studentów Kolegium Karkonoskiego zwanej dalej „Uchwałą Senatu” oraz w wysokościach określanych corocznie zarządzeniami Rektora Kolegium Karkonoskiego w sprawie wysokości opłat za usługi edukacyjne, zwanymi dalej „Zarządzeniem Rektora”, których treść jest podawana do publicznej wiadomości poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń w Wydziale, Rektoracie oraz na stronie internetowej Kolegium Karkonoskiego www.kk.jgora.pl .” § 6 ust. 5 „Uczelnia najpóźniej do 31. sierpnia każdego roku kalendarzowego informuje studenta o wysokości opłat obowiązujących od nowego roku akademickiego poprzez wywieszenie aktualnego Zarządzenia Rektora w Rektoracie, Dziekanacie i na stronie internetowej www.kk.jgora.pl.” W wyroku z dnia 5 października 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 20/05), SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne o treści: „Wysokość opłat wymienionych w p. a, b, d ustala Rektor i podaje w formie zarządzenia do wiadomości, przed rozpoczęciem roku akademickiego” , które następnie zostało wpisane do Rejestru pod poz. 642 . W ocenie Sądu zapis ten nie gwarantuje studentowi rzetelnej informacji o zmianie treści umowy zawartej ze szkołą w zakresie ewentualnej zamiany wysokości opłat, które winien on ponosić. Umowa łącząca studenta i szkołę ma charakter umowy ciągłej i podlega ona rygorom umów konsumenckich określonym w art. 384 i 384 1 k.c., w myśl których ustalony przez jedną ze stron (w niniejszej sprawie – Uczelnię) wzorzec umowny wiąże drugą stronę (konsumenta), jeżeli został jej doręczony przed zawarciem umowy (art. 384 k.c.). Powyższe dotyczy również zmiany wzorca umowy w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym, jeżeli druga strona nie wypowiedziała umowy w najbliższym terminie (art. 384 1 k.c.). Zapis powyższy jest niezgodny z ww. przepisami prawa, a przyjęty w nim sposób powiadamiania studenta o wysokości opłat poprzez wydanie zarządzenia Rektora nie stanowi gwarancji, iż ta informacja do niego dotrze, co rodzić może ujemne skutki w postaci powstania u konsumenta zadłużenia w opłatach z powodu braku wiedzy o ich podwyżce. Z tych powodów zakwestionowane postanowienie umowne kształtuje prawa i obowiązki studenta (konsumenta) w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, a zarazem rażąco narusza jego interes. Podobne stanowisko zajął SOKiK uznając w wyroku z dnia 21 kwietnia 2006 r. (sygn. akt XVII 49/05) za niedozwolone postanowienia umowne o treści: " Czesne płatne jest za semestr z góry, jego wartość regulowana jest osobnym zarządzeniem, podawanym do publicznej wiadomości na głównej tablicy ogłoszeń, najpóźniej miesiąc przed rozpoczęciem semestru, jak również jest publikowana na stronie internetowej www.cek.pl " (poz. 1186) oraz „ Wysokość czesnego i innych opłat określana jest odrębnym zarządzeniem podawanym do 14 publicznej wiadomości na głównej tablicy ogłoszeń, najpóźniej miesiąc przez rozpoczęciem semestru, jak również jest publikowana na stronie internetowej: www.cek.pl ” (poz. 1191). W uzasadnieniu Sąd podkreślił, iż zapisy te naruszają wymogi prawa dotyczące obowiązku doręczania konsumentowi wzorca umowy (art. 384 § 1 k.c.). W związku z tym, że umowy o świadczenie usług edukacyjnych mają charakter umów konsumenckich i nie są zawierane w drobnych, bieżących sprawach życia codziennego, nie odnosi się do nich żaden ze wskazanych w przepisach kodeksu cywilnego wyjątków. Podanie informacji o wysokości czesnego do wiadomości publicznej np. poprzez wywieszenie stosowanego ogłoszenia w siedzibie Szkoły czy też opublikowanie jej na stronie internetowej, nie stanowi wypełnienia obowiązku doręczenia konsumentowi wzorca. Obowiązek doręczenia dotyczy zarówno pierwotnego wzorca, jak i każdego kolejnego, poprzez który Szkoła wprowadza zmianę do treści istniejącego już stosunku prawnego (art. 384 1 k.c.). Działanie szkoły polegające na niedoręczaniu wzorców umów powoduje brak odpowiedniej informacji dla konsumentów o treści łączącego ich stosunku prawnego. Prowadzi to do ukształtowania stosunku prawnego na zasadzie rażącej nierówności stron, co bezsprzecznie narusza dobre obyczaje i w sposób istotny godzi w interesy konsumentów. Postanowienia te, jako sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszające interesy konsumentów, wypełniają dyspozycję art. 385 1 § 1 kc. Także w wyroku z dnia z dnia 5 września 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 120/05) SOKiK stwierdził, iż postanowienie o treści "Zarządzenia, o których mowa w § 1 ust. 2 o treści - nauka w Uczelni jest odpłatna, szczegółowe regulacje dotyczące opłat określają zarządzenia Kanclerza WSDG - podaje się do publicznej wiadomości poprzez umieszczenie na tablicach ogłoszeniowych Uczelni” jest postanowieniem niedozwolonym (poz. 1287). Kwestionowane zapisy § 4 ust. 1 pkt 4 i § 6 ust. 5 „Umowy nr …… o kształcenie na studiach niestacjonarnych” również uprawniają przedsiębiorcę do zamieszczania informacji o zmianie wysokości czesnego poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń w Wydziale, Dziekanacie i Rektoracie oraz umieszczenie na stronie internetowej Kolegium Karkonoskiego www.kk.jgora.pl .” Natomiast, zdaniem Prezesa Urzędu, taka forma przekazywania wiadomości na temat zmian opłat nie daje gwarancji, że wiadomość ta dotrze do konsumentów, a tym samym, że przekazywana przez Uczelnię informacja jest rzetelna. Ponadto sam fakt wywieszania powyższych danych na tablicach ogłoszeń oraz zamieszczenie ich w internecie nie wypełnia obowiązku doręczenia konsumentowi wzorca, wynikającego z art. 384 § 1 kc i art. 384 1 kc. Mając powyższe na względzie, Prezes Urzędu uznał, iż wskazane zapisy umowne § 4 ust. 1 pkt 4 i § 6 ust. 5 „Umowy nr …… o kształcenie na studiach niestacjonarnych” mieszczą się w hipotezach wymienionych klauzul wpisanych do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod poz. 642, 1186, 1191 i 1287. B) § 6 ust. 6 „Zmiana stawki opłat nie wymaga wypowiedzenia ani aneksu do umowy.” W wyroku z dnia 21 kwietnia 2006r. (sygn. akt XVII Amc 49/05) postanowienie o treści: „ Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniejszej umowy, które nastąpi poprzez zarządzenie Kanclerza Wyższej Szkoły Edukacji Zdrowotnej w Łodzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarządzenie podane zostanie do wiadomości studentów przez ogłoszenie na tablicy informacyjnej oraz w dziekanacie .”, wpisane do Rejestru pod poz. 756, zostało uznane przez SOKiK za kształtujące prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Sąd uznał argumenty Prezesa Urzędu, iż postanowienie to wypełnia dyspozycję art. art. 384 1 i art. 384 k.c. i tym samym jest bezprawne. W przypadku kształtowania stosunku prawnego między przedsiębiorcą a konsumentem przy użyciu wzorca umowy doręczenie zgodnie z cytowanym wcześniej art. 384 k.c. (do którego odwołuje się ww. art. 384 1 k.c.) jest jedynym skutecznym 15 sposobem zawarcia umowy z użyciem wzorca. Umowa o studiowanie nie jest umową bagatelną. Nie jest to umowa zawierana codziennie w celu zaspokojenia bieżących potrzeb, a wysokość czesnego nie jest kwotą drobną. W związku z powyższym niedoręczenie wzorca umowy przez składającego ofertę (proponenta) w żadnym wypadku nie może mieć zastosowania w umowach między szkołą (przedsiębiorcą) a studentami (konsumentami). Zgodnie zaś treścią z art. 384 1 k.c. wymóg doręczenia obowiązuje również w przypadku wydania nowego wzorca lub zmiany już istniejącego w czasie trwania stosunku prawnego o charakterze ciągłym nastawionego na trwanie, którego swoistym sposobem zakończenia jest wypowiedzenie. Doręczenie wzorca polega na wręczeniu lub przesłaniu za potwierdzeniem odbioru konsumentowi dokumentu obejmującego całość wzorca, to jest nie tylko umowy wzorcowej, ale również innych dokumentów jak regulaminy, zarządzenia, warunki ogólne, itp. akty, do których odwołuje się wspomniana umowa. Powyższy obowiązek w takim samym stopniu dotyczy wzorca istniejącego, jak i jego zmian. Nie jest dopuszczalne w przedmiotowej sprawie doręczenie wyciągu wzorca lub informacji o jego istnieniu, ustne powiadomienie, lub obwieszczenie na tablicy ogłoszeń (porównaj: Wojciech Popiołek, Kodeks cywilny, Komentarz, Tom 1, Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2002, 3. wydanie, s. 791). „Umowa nr …… o kształcenie na studiach niestacjonarnych” jest wzorcem umownym ustalonym przez Uczelnię, która w myśl art. 384 kc wiąże konsumenta, jeżeli została mu doręczona przed zawarciem umowy. Umowa ta jest umową o charakterze ciągłym, a zatem do zmiany jej treści zastosowanie ma przepis z art. 384 1 kc, zgodnie z którym wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym wiąże drugą stronę, jeżeli został jej doręczony, a strona nie wypowiedziała umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia. W oprotestowanym § 6 ust 6 ww. wzorca umownego Uczelnia zagwarantowała sobie prawo zmiany wysokości czesnego, bez obowiązku wypowiedzenia umowy lub sporządzenia stosowanego aneksu. Zdaniem Prezesa Urzędu, kwestia wysokości opłat, jakie konsument musi ponosić, jest istotnym warunkiem umownym, o zmianie którego winien być on informowany osobiście. Zatem zmiany warunków umowy powinny być studentowi doręczone (art. 384 1 kc), bowiem z tą czynnością nierozerwalnie związane jest prawo studenta do wypowiedzenia umowy, jeżeli nie wyraża zgody na jej nowe warunki. Natomiast Uczelnia, wprowadzając przedmiotowe postanowienia do wzorców umownych, wykluczyła prawo konsumenta do wypowiedzenia umowy w trakcie trwania stosunku prawnego. Podkreślić należy, iż SOKiK wielokrotnie zwracał uwagę na ww. obowiązek przedsiębiorcy m.in. oceniając przytoczone powyżej postanowienia wpisane do Rejestru pod poz. 642, 1186, 1191 i 1287. Tym samym wykazano, iż kwestionowane postanowienie umowy, tak jak postanowienie wpisane do Rejestru pod poz. 756, wyłącza prawo konsumenta do uzyskania pełnej informacji dotyczącej tak istotnej kwestii, jak wysokość opłat, które ma on ponieść, a jednocześnie pozbawia go prawa do wypowiedzenia umowy w przypadku niezaakceptowania jej zmian. Tym samym § 6 ust. 6 „Umowy nr …… o kształcenie na studiach niestacjonarnych” mieszcci się w hipotezie powyżej wymienionej klauzuli, czego nie naruszają odmienności wynikające z różnic w sformułowaniu i użytych zwrotach porównywanych klauzul. C) § 9 ust. 2 „Uczelnia nie zwraca opłat wniesionych za czas studiów do końca semestru określonego w ust. 1. z wyjątkiem sytuacji określonej w § 6 ust. 3 Uchwały Senatu.” Przepis § 6 ust. 3 Uchwały Senatu Kolegium Karkonoskiego w Jeleniej Górze z dnia 29/2007 z dnia 18 czerwca 2007 r., na który powołuje się Uczelnia w ww. postanowieniu § 9 16 ust. 2, stanowi: „Za szczególnie uzasadnione przypadki uważa się : 1) pełne sieroctwo; 2) poważną lub długotrwałą chorobę studenta lub bliskiej osoby (dziecka, rodzeństwa, rodzica, małżonka, opiekuna pranego); 3) wyjątkowo trudną sytuację materialną lub życiową studenta powstałą na skutek zdarzenia losowego.” (karta 45). W wyroku z dnia 5 września 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 120/05) za niedozwolone postanowienie umowne Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) uznał zapis o treści: „ Zwrot opłaty w przypadku rezygnacji ze studiów może nastąpić z powodu: a) śmierci członka rodziny (rodzice, współmałżonek, dziecko) po przedstawieniu stosownego dokumentu; b) długotrwałej choroby udokumentowanej świadectwem lekarskim. W powyższych sytuacjach studentowi przysługuje zwrot ostatniej raty pod warunkiem, że rezygnacja została zgłoszona przed upływem jednego miesiąca od daty jej wpłacenia." (poz. 1285). W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, iż powyższe postanowienie spełnia przesłanki niedozwolonej klauzuli umownej okreś1onej w art. 385 3 pkt 12 k.c., bowiem wyłącza obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie niespełnione w całości lub części. Nadto spełnia ono przesłanki niedozwolonej klauzuli umownej określonej w art. 385 pkt 13 k.c. przewidując utratę prawa do żądania zwrotu świadczenia konsumenta spełnionego wcześniej niż świadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy, tym samym kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interes. W oparciu o tak skonstruowane postanowienie wzorca umownego szkoła nie jest zobowiązana do zwrotu nawet części wpłaconych przez studenta opłat na wypadek rezygnacji ze studiów (odstąpienia od umowy). Tym samym rezygnacja z nauki uzasadniona innymi przyczynami nie obliguje szkoły do zwrotu uiszczonych opłat. Dodatkowo można wskazać, iż w wyroku SOKiK z dnia 6 marca 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 21/05 ) postanowienie o treści: „W przypadku dobrowolnej rezygnacji z kursu lub dyscyplinarnego skreślenia (…) z listy słuchaczy na zasadach wymienionych w punkcie 6 Ogólnych Warunków Uczestnictwa zwrot opłat wniesionych za kurs nie przysługuje” zostało uznane za niedozwolone i wpisane do Rejestru pod poz. 972. Zdaniem Sądu jest to klauzula w rażący sposób naruszająca powszechnie obowiązujące przepisy kodeksu cywilnego o zobowiązaniach wzajemnych. Stosując kwestionowane postanowienia przedsiębiorca dąży do całkowitego przerzucenia na konsumentów ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Podobne stanowisko zajął SOKiK w przywołanym powyżej wyroku z dnia 5 września 2006 r., sygn. akt XVII Amc 120/05, w którym zakwestionował postanowienie o treści: "W sytuacji rezygnacji ze studiów w WSDG lub nie podjęcia nauki albo skreślenia z listy studentów zwrot opłat nie przysługuje." (poz. 1283 Rejestru). Niewątpliwie, w kwestionowanym przez Prezesa Urzędu § 9 ust. 2 wzorca umownego pn . „Umowa nr …… o kształcenie na studiach niestacjonarnych” prawo konsumenta do uzyskania zwrotu uiszczonych wpłat zostało ograniczone tylko i wyłącznie do sytuacji jednostronnie określonych przez Uczelnię, wymienionych w § 6 ust. 3 Uchwały nr 29/2007 Senatu Kolegium Karkonoskiego w Jeleniej Górze z dnia 18 czerwca 2007 r. Natomiast studentom niespełniającym tych warunków, którzy wypowiedzą umowę w trybie przewidzianym w § 9 ust. 1 pkt 2 ww. wzorca (tj. w przypadku złożenia pisemnej rezygnacji ze studiów, które jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy lub niewywiązywania się 17 Uczelni z zobowiązań wynikających z niniejszej umowy), odmówiono prawa zwrotu wniesionej opłaty semestralnej lub jej części. Podkreślić należy, iż SOKiK w przytoczonych powyżej wyrokach zakwestionował, jako zasadę, brak zwrotu opłaty semestralnej w całości lub w części w przypadku rezygnacji studenta z nauki, bez względu na powód tej rezygnacji. Sąd uznał, iż przedsiębiorca (Uczelnia) nie może pozbawić studenta, odstępującego od umowy, prawa zwrotu zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości. A takie właśnie rozwiązanie przewidują kwestionowane przez Prezesa Urzędu § 9 ust. 2 umowy o kształcenie na studiach niestacjonarnych. Zatem przedmiotowe postanowienie wywiera taki sam, negatywny skutek i narusza interes konsumentów, jak powyżej przytoczone postanowienia niedozwolone. W związku z powyższym analiza porównawcza tego postanowienia umownego z klauzulami wpisanymi do rejestru pod poz. 1283 i 1285, jak również przytoczonego powyżej postanowienia wpisanego pod poz. 972, wskazuje, na ich tożsamość z porównywanymi klauzulami, której nie naruszają odmienności w zakresie użytych sformułowań i wyrazów. W myśl art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie (…) stosowanie postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Mówiąc o „zbiorowym interesie konsumentów” należy zaznaczyć, iż ustawa o ochronie (...) nie podaje jego definicji, wskazując jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie zostało uprawdopodobnione, iż powyżej opisane działania Uczelni naruszają prawa licznej grupy konsumentów, będących już słuchaczami oraz przyszłych jej studentów. Tak więc, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych klientów przedsiębiorcy. W wyniku powyższego, zdaniem Prezesa Urzędu, uznać należy, iż działaniem swoim Uczelnia naruszyła zakaz zawarty w art. 24 ust.2 pkt 1) ustawy o ochronie (…) poprzez stosowanie we wzorcach umownych postanowień tożsamych z klauzulami wpisanymi do Rejestru. W niniejszym postępowaniu wykazano, że § 4 ust. 1 pkt 4, § 6 ust. 5 i 6 oraz § 9 ust. 2 wzorca umownego pn. „Umowa nr….. o kształcenie na studiach niestacjonarnych”, są tożsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone i naruszają interesy konsumentów – będących już lub w przyszłości studentami Uczelni. Dyspozycja art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…) stanowi, iż nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki. W takim przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdza zaniechanie jej stosowania. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Uczelnia podpisała ze studentami aneksy do umów o kształcenie na studiach niestacjonarnych, obowiązujące od dnia 1 października 18 2008 r. (pkt 5 ustaleń stanu faktycznego, karta nr 34). Na ich mocy zostało wykreślone kwestionowane postanowienie § 9 ust. 2 o treści: „Uczelnia nie zwraca opłat wniesionych za czas studiów do końca semestru określonego w ust. 1. z wyjątkiem sytuacji określonej w § 6 ust. 3 Uchwały Senat” . Natomiast w § 6 ust. 5 dodano zdanie: „ Zmiana umowy w zakresie opłat jest wprowadzana w formie aneksu do umowy, który podpisywany jest w terminie do dnia 31 października każdego roku.” , zaś § 6 ust. 6 otrzymał nowe brzmienie: „Zmiana stawki opłat nie wymaga wypowiedzenia umowy przez uczelnię.” Tym samym Uczelnia wprowadziła zasadę aneksowania umów w związku ze zmianą opłat, co powoduje, że dotychczasowe kwestionowane postanowienia § 4 ust. 1 pkt 4 i § 6 ust. 5 i 6 „Umowy nr …… o kształcenie na studiach niestacjonarnych” przestają być abuzywne. Zauważyć także należy, że zmiana brzmienia § 6 ust. 6 przedmiotowego wzorca umownego miała na celu zapewnienie jego spójności z dodanym zdaniem w § 6 ust. 5, zgodnie z którym zmiany umowy w zakresie opłat następują w drodze aneksu. Powyższe zmiany dokonane przez Uczelnię spowodowały, iż zakwestionowane przez Prezesa Urzędu ww. postanowienia z dniem 1 października 2008 r. straciły swój abuzywny charakter. W związku z tym, należało orzec jak, w pkt II sentencji decyzji . Zgodnie z art.106 ust.1 pkt 4 ustawy o ochronie (…), Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10 % przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 . Z treści przepisu wynika, iż ww. kara ma charakter fakultatywny. W związku z tym Prezes Urzędu w ramach uznania administracyjnego decyduje czy zasadne jest w danej sprawie nałożenie kary. Ustawa nie zawiera katalogu przesłanek, od których uzależniona jest decyzja o nałożeniu kary. Jedynie w art. 111 ustawy o ochronie (…) wskazano, iż „Przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, o których mowa w art. 106-108, należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy.” W rozpatrywanej sprawie, w punkcie III sentencji decyzji stwierdzono, że Uczelnia naruszyła zakaz, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie (…). Zakaz ten ma charakter bezwzględny, tym samym nie istnieją przesłanki natury prawnej, które umożliwiały zalegalizowanie tych praktyk. Spełniona jest zatem podstawowa przesłanka warunkująca nałożenie kary pieniężnej. Dopuszczenie się naruszenia przepisów ustawy może nastąpić zarówno umyślnie (tj. kiedy przedsiębiorca miał taki zamiar), jak też i nieumyślnie (tj. kiedy przedsiębiorca nie miał na celu postąpienia niezgodnego z normami wynikającymi z przepisów tej ustawy). Kara pieniężna może zostać nałożona także w przypadku, gdy przedsiębiorca „choćby nieumyślnie” dopuścił się określonego czynu (art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie (…)). Oznacza to, że kara może być nałożona, także w razie gdy po stronie przedsiębiorcy nie będzie występować wina, rozumiana jako świadomość bezprawności zachowania. Nakładając karę pieniężną określoną w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ww. ustawy o ochronie Prezes Urzędu wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w ww. przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę przesłanki winy w przypadku stosowania kar pieniężnych wynika bezpośrednio z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tego względu, nakładając karę pieniężną, Prezes Urzędu wziął pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, które wskazywać mogą na nieumyślny charakter naruszenia przez Przedsiębiorcę zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. 19 Niezależnie od powyższego, już stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia na Przedsiębiorcę kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…). Zatem Prezes Urzędu uznał za uzasadnione w niniejszej sprawie, wobec stwierdzenia stosowania przez Uczelnię takiej praktyki, nałożenie na nią kary pieniężnej w wysokości 5.425 zł (słownie: pięć tysięcy czterysta dwadzieścia pięć złotych), płatną do budżetu państwa, co stanowi (tajemnica przedsiębiorstwa) % jej przychodu za rok 2008 r. (dane wg.: rachunek zysków i strat sporządzony za okres 01.01.2008 – 31.12.2008 – karta nr 43 ), czyli (tajemnica przedsiębiorstwa) % kary jaka mogłaby być w tym przypadku nałożona. Podstawą obliczenia wysokości kary jest przychód przedsiębiorcy osiągnięty w roku poprzedzającym rok nałożenia kary tj. kwota (tajemnica przedsiębiorstwa) zł. Stosownie do zapisu art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie, maksymalna kara może stanowić 10 % przychodu, co stanowi kwotę (tajemnica przedsiębiorstwa) zł. Fakt nałożenia kary podkreślać ma naganność zachowania podmiotu, który dopuścił się stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, a tym samym naruszył ustawę o ochronie konkurencji i konsumentów. Kara pieniężna nakładana przez Prezesa Urzędu pełni funkcję represyjną, prewencyjną oraz edukacyjną. Funkcja represyjna ma stanowić dolegliwość dla przedsiębiorcy łamiącego prawo oraz ma na celu przymuszenie go do powstrzymania się od podobnych działań. Funkcja prewencyjna oraz edukacyjna mają na celu powstrzymanie przedsiębiorcy stosującego praktykę oraz innych przedsiębiorców przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Ustalenie kary w przedmiotowej sprawie miało charakter wieloetapowy, co spowodowane było zaistnieniem w postępowaniu licznych okoliczności mających wpływ na jej wysokość. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wysokość kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. Przede wszystkim wzięto pod uwagę fakt, iż naruszenie przez Uczelnię zbiorowych interesów konsumentów polegało na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych tożsamych z tymi, wpisanymi do Rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której konsument zawiera z Uczelnią umowę o kształcenie na studiach niestacjonarnych. Z kolei działanie przedsiębiorcy to stosowanie praktyki polegającej na takim opracowaniu wzorca umownego „Umowa nr …… o kształcenie na studiach niestacjonarnych”, który zawiera w swojej treści zapisy sprzeczne z obowiązującymi regulacjami prawnymi. Konsument, podejmując decyzję o zawarciu umowy w oparciu o narzucony mu przez przedsiębiorcę i zawierający bezprawne zapisy wzorzec umowny, nie ma możliwości rzeczywistego wpływu na istnienie i treść zawartych w nim postanowień. Strona zawierająca umowę, według narzuconego wzorca, jest nim związana z chwilą zawarcia umowy. Podkreślić należy, iż to na przedsiębiorcy prowadzącym działalność gospodarczą, jako na profesjonaliście, ciąży obowiązek działania zgodnie z obowiązującymi normami prawa. W niniejszej decyzji stwierdzono stosowanie przez Uczelnię do dnia 30 września 2008 r. czterech niedozwolonych postanowień we wzorcu umownym pn. „Umowa nr …. o kształcenie na studiach niestacjonarnych”. Każde z nich w istotny sposób wpływało na sytuację prawną konsumentów, pozbawiając ich pełnej informacji o zmianach wysokości opłat za studia oraz ograniczając krąg osób, którym przysługuje zwrot opłat wniesionych za czas studiów. Prezes Urzędu zważył, że w wyniku powyższego zachowania sytuacja konsumentów została osłabiona, jednakże wpływ, jaki na uprawnienia konsumentów miały 20 poszczególne postanowienia należało przeanalizować oddzielnie dla każdego zakwestionowanego postanowienia. Nie ulega wątpliwości, że pośród kwestionowanych w przedmiotowym postępowaniu postanowień największą wagą naruszenia charakteryzuje się postanowienie zapisane w § 9 ust. 2 tego wzorca umownego. W rezultacie jego stosowania w przypadku wypowiedzenia umowy przez studenta z przyczyn innych, niż wymienione w Uchwale Senatu, Uczelnia zapewniła sobie prawo do zatrzymania uiszczonej przez konsumenta zapłaty, godząc tym samym w jego ekonomiczne interesy. Kwestionowane postanowienie spełnia zatem przesłanki klauzuli, o której mowa w art. 385 pkt 12 k.c., gdyż wyłącza obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za zaświadczenia niespełnione w całości lub w części. Postanowienia zawarte w § 4 ust. 1 pkt 4 i § 6 ust. 5 i 6 „Umowy nr …….. o kształcenie na studiach niestacjonarnych” naruszają przepisy kodeksu cywilnego (art. 384 k.c.), co skutkuje brakiem odpowiedniej informacji dla konsumenta o treści łączącego go z Uczelnią stosunku prawnego. Wobec powyższego Prezes Urzędu uznał, iż łącznie waga naruszeń w przedmiotowej sprawie kształtuje się na poziomie przychodu osiągniętego przez Spółkę w 2008 r. Tym samym ustalona przez Prezesa Urzędu kwota bazowa stanowiąca równowartość (tajemnica przedsiębiorstwa) % przychodu osiągniętego przez Uczelnię i wynosi (tajemnica przedsiębiorstwa) zł. Dokonując ustalenia ostatecznego wymiaru kary pieniężnej nałożonej na przedsiębiorcę dokonano również oceny zaistniałych w postępowaniu okoliczności łagodzących jak i zaostrzających wymiar kary. Prezes Urzędu uwzględniając poszczególne ww. okoliczności miał na uwadze całokształt zebranego w postępowaniu materiału dowodowego. W przedmiotowej sprawie okolicznością łagodzącą, mającą wpływ na wymiar kary, był fakt zaniechania przez przedsiębiorcę stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów poprzez wykreślenie z umowy o studia niestacjonarne § 9 ust. 2 oraz zmodyfikowanie § 6 ust. 5 w ten sposób, iż zarówno on, jak i § 4 ust. 1 pkt 4 i § 6 ust. 6 przestały być postanowieniami niedozwolonymi. Podkreślić należy, iż zmian tych Uczelnia dokonała jeszcze przed wszczęciem niniejszego postępowania. Tym samym uwzględnienie wskazanej powyżej okoliczności łagodzącej wymiar kary pieniężnej spowodowało jej obniżenie o 30% (tajemnica przedsiębiorstwa) zł (w zaokrągleniu do 1 zł). Zdaniem Prezesa Urzędu, tak określona kara spełni zarówno rolę represyjną jako sankcja i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurenci i konsumentów, jak i prewencyjną, zapobiegając ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest też jej walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszający dla innych przedsiębiorców działających w branży przed podobnym naruszaniem słusznych interesów konsumentów. Przyjmując wspomniane ww. wcześniej okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie (...), jak również fakt, iż kara winna być orzekana na poziomie wystarczającym do osiągnięcia zamierzonego celu i odczuwalna dla przedsiębiorcy, Prezes Urzędu postanowił nałożyć karę w wysokości określonej jak w punkcie II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie (…) karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawie: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000 . Stosownie do treści art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony 21 Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wrocławiu. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor UOKiK Del. we Wrocławiu Zbigniew Jurczyk