RWA-47/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-13/07/DJ Warszawa, dn. 17 pa ź dziernika 2008 r. DECYZJA Nr RWA-47/2008 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w toku którego zosta ł o uprawdopodobnione, ż e Uniwersytet Warszawski w Warszawie stosuje: 1. praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą c ą na stosowaniu wzorca umownego Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim , który wbrew dyspozycji art. 160 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wy ż szym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) nie okre ś la warunków odp ł atno ś ci za studia w zakresie op ł at, pobieranych na podstawie art. 99 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, za powtarzanie zaj ęć , semestru lub roku z powodu niezadowalaj ą cych wyników w nauce, za zaj ę cia nieobj ę te planem studiów oraz op ł at, pobieranych na podstawie § 20 rozporz ą dzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów (Dz. U. Nr 224, poz. 1364), za wydanie legitymacji studenckiej i jej duplikatu, indeksu i jego duplikatu, dyplomu uko ń czenia studiów, jego duplikatu oraz dodatkowego odpisu dyplomu w t ł umaczeniu na j ę zyk obcy; 2. praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą c ą na stosowaniu postanowienia wzorca umowy wpisanego do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., poprzez zawarcie w § 9 ust. 3 Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim postanowienia, zgodnie z którym „Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej Umowy Strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu s ą dów powszechnych w ł a ś ciwych dla siedziby Uczelni” . oraz po z ł o ż eniu przez Uniwersytet Warszawski w Warszawie pismem z dnia 9 wrze ś nia 2008 r. zobowi ą zania do zawierania nowych umów ze studentami wed ł ug nowoopracowanego wzoru Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim, przekazanego przez Uniwersytet Warszawski w za łą czeniu do pisma z dnia 28 lutego 2008 r., oraz do dokonania we wszystkich umowach zawartych dotychczas wed ł ug kontrolowanego wzoru umowy odpowiednich zmian w drodze aneksów stosownie do tre ś ci nowoopracowanego wzoru Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim , – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nak ł ada si ę na Uniwersytet Warszawski w Warszawie obowi ą zek wykonania tego zobowi ą zania do dnia 30 listopada 2008 r. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nak ł ada si ę na Uniwersytet Warszawski w Warszawie obowi ą zek z ł o ż enia do dnia 10 grudnia 2008 r. sprawozdania o realizacji przyj ę tego zobowi ą zania, zawieraj ą cego: - informacj ę dotycz ą c ą liczby umów, których tre ść zosta ł a zmieniona do dnia 30 listopada 2008 r., stosownie do wzoru Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim , za łą czonego do pisma Uniwersytetu Warszawskiego w Warszawie z dnia 28 lutego 2008 r., - informacj ę dotycz ą c ą liczby nowych umów, zawartych do dnia 30 listopada 2008 r., na podstawie wzoru Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim , za łą czonego do pisma Uniwersytetu Warszawskiego w Warszawie z dnia 28 lutego 2008 r. III. Na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu post ę powania administracyjnego w zw. z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, umarza si ę jako bezprzedmiotowe post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Uniwersytet Warszawski w Warszawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu wzorca umownego Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim , który wbrew dyspozycji art. 160 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wy ż szym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) nie okre ś la warunków odp ł atno ś ci za studia w zakresie op ł at za kursy dokszta ł caj ą ce, pobieranych na podstawie art. 99 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wy ż szym oraz op ł at za wydanie dokumentu stwierdzaj ą cego uko ń czenie studiów podyplomowych i jego duplikatu, pobieranych na podstawie § 20 rozporz ą dzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów (Dz. U. Nr 224, poz. 1364). 2 UZASADNIENIE Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie przeprowadzi ł analiz ę tre ś ci wykorzystywanego przez Uniwersytet Warszawski w Warszawie (dalej: Uniwersytet lub Uczelnia) przy zawieraniu ze studentami umów o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych wzorca zatytu ł owanego Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim . Wyniki kontroli tre ś ci warunków zawartych w tym dokumencie da ł y podstaw ę do sformu ł owania zarzutów stosowania przez Uniwersytet praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.). Maj ą c na uwadze powy ż sze ustalenia, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2007 r. wszcz ął post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Uniwersytet Warszawski w Warszawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na: 1. stosowaniu wzorca umownego Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim , który wbrew dyspozycji art. 160 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wy ż szym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) nie okre ś la warunków odp ł atno ś ci za studia w zakresie op ł at, pobieranych na podstawie art. 99 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, za powtarzanie zaj ęć , semestru lub roku z powodu niezadowalaj ą cych wyników w nauce, za zaj ę cia nieobj ę te planem studiów, kursy dokszta ł caj ą ce oraz op ł at, pobieranych na podstawie § 20 rozporz ą dzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów (Dz. U. Nr 224, poz. 1364), za wydanie legitymacji studenckiej i jej duplikatu, indeksu i jego duplikatu, dyplomu uko ń czenia studiów, jego duplikatu oraz dodatkowego odpisu dyplomu w t ł umaczeniu na j ę zyk obcy, dokumentu stwierdzaj ą cego uko ń czenie studiów podyplomowych i jego duplikatu, co mo ż e stanowi ć praktyk ę , okre ś lon ą w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2. stosowaniu postanowienia wzorca umowy wpisanego do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., poprzez zawarcie w § 9 ust. 3 Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim postanowienia, zgodnie z którym „Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej Umowy Strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu s ą dów powszechnych w ł a ś ciwych dla siedziby Uczelni” , co mo ż e stanowi ć praktyk ę okre ś lon ą w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Odpowiadaj ą c na zawiadomienie Prezesa Urz ę du o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Uczelnia pismem z dnia 21 sierpnia 2007 r. ustosunkowa ł a si ę do postawionych jej zarzutów, wskazuj ą c na zmiany, jakie zamierza wprowadzi ć do tre ś ci kwestionowanego wzorca umownego celem dostosowania go do obowi ą zuj ą cych przepisów prawnych. 3 W za łą czeniu do pisma z dnia 28 lutego 2008 r. Uniwersytet przekaza ł wzór nowej Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim wraz z Za łą cznikiem stanowi ą cym jej integraln ą cz ęść . Stosowne informacje i wyja ś nienia żą dane przez Prezesa Urz ę du Uniwersytet przekaza ł ponadto w pismach z dnia 29 lipca 2008 r. i 21 sierpnia 2008 r. W pi ś mie z dnia 9 wrze ś nia 2008 r. Uniwersytet poinformowa ł , ż e w roku akademickim 2008/2009 zobowi ą zuje si ę zawiera ć ze studentami umowy wed ł ug wzorca umownego przekazanego do Delegatury UOKiK w Warszawie pismem z dnia 28 lutego 2008 r. oraz ż e zobowi ą zuje si ę dokona ć stosownej zmiany tre ś ci warunków umownych ze studentami, którzy zawarli umowy w roku akademickim 2006/2007 i 2007/2008 poprzez aneksowanie tych umów do ko ń ca listopada 2008 r. Pismem z dnia 18 wrze ś nia 2008 r. Prezes Urz ę du zawiadomi ł Uczelni ę o zako ń czeniu post ę powania dowodowego w przedmiotowej sprawie. Jednocze ś nie stronie zosta ł wyznaczony termin na zapoznanie si ę z aktami sprawy. Mimo stosownego zawiadomienia, Uczelnia nie skorzysta ł a z uprawnienia do zapoznania si ę z ca ł o ś ci ą akt sprawy. Prezes UOKiK ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny Uniwersytet Warszawski w Warszawie jest uczelni ą publiczn ą , dzia ł aj ą c ą na podstawie ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym i przepisów wykonawczych wydanych do tej ustawy. Jednym z podstawowych zada ń uczelni jest kszta ł cenie studentów w celu ich przygotowania do pracy zawodowej. Kszta ł cenie to odbywa si ę w formie nieodp ł atnych studiów stacjonarnych i odp ł atnych studiów niestacjonarnych. Stosownie bowiem do tre ś ci art. 99 ust. 1 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, uczelnia publiczna mo ż e pobiera ć op ł aty za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne m.in. zwi ą zane z kszta ł ceniem studentów na studiach niestacjonarnych. Zgodnie z art. 160 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, warunki odp ł atno ś ci za studia okre ś la umowa zawarta mi ę dzy uczelni ą a studentem w formie pisemnej. Uniwersytet zawiera ze studentami studiów niestacjonarnych umowy okre ś laj ą ce warunki odp ł atno ś ci za studia w formie pisemnej. Przy zawieraniu takich umów Uczelnia pos ł uguje si ę wzorcem umownym w rozumieniu art. 384 k.c., zatytu ł owanym Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim . Jak wskazuje § 1 tego wzorca, przedmiotem umowy jest okre ś lenie na podstawie art. 160 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wy ż szym warunków odp ł atno ś ci za studia. Prezes Urz ę du ustali ł , i ż stosowana przez Uczelni ę Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim nie precyzuje wysoko ś ci op ł at pobieranych przez t ę Uczelni ę w toku studiów. Umowa ta w § 4 ust. 5 nak ł ada jedynie na studenta obowi ą zek wnoszenia oprócz op ł aty czesnego op ł at za powtarzanie zaj ęć , semestru lub roku z powodu niezadowalaj ą cych wyników w nauce, za zaj ę cia nieobj ę te planem studiów, kursy dokszta ł caj ą ce, a tak ż e innych op ł at przewidzianych przepisami prawa powszechnie 4 obowi ą zuj ą cego, w szczególno ś ci za: wydanie legitymacji studenckiej, indeksu, dyplomu oraz ich duplikatów. Umowa stosowana przez Uczelni ę przewiduje zatem konieczno ść ponoszenia przez studenta oprócz op ł aty czesnego równie ż innych op ł at za us ł ugi edukacyjne i inne czynno ś ci wykonywane na rzecz studenta, nie okre ś la jednak warunków odp ł atno ś ci za nie. Ponadto, Prezes UOKiK ustali ł , i ż w § 9 ust. 3 Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim Uczelnia zawar ł a postanowienie, zgodnie z którym „Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej umowy strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu s ą dów powszechnych w ł a ś ciwych dla siedziby Uczelni”. W trakcie post ę powania Uniwersytet nie ustosunkowa ł si ę w sposób szczegó ł owy do stawianych mu zarzutów, podniós ł jedynie, ż e nie jest komercyjnym przedsi ę biorstwem nakierowanym na osi ą ganie zysku, ale pa ń stwow ą instytucja bud ż etow ą . Z tego wzgl ę du, Uniwersytet podda ł w w ą tpliwo ść mo ż liwo ść klasyfikowania go jako uczelni publicznej do grona przedsi ę biorców. Uczelnia, powo ł uj ą c si ę na wyrok S ą du Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2007 r. (VI ACa 186/07), wskaza ł a równie ż , ż e relacja mi ę dzy uczelni ą pa ń stwow ą a studentem opiera si ę na zasadach w ł a ś ciwych dla prawa administracyjnego. Regulacja art. 160 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, zgodnie z któr ą warunki odp ł atno ś ci za studia okre ś la pisemna umowa zawarta pomi ę dzy uczelni ą a studentem, poszerza t ę relacj ę o aspekt cywilny. Niemniej regulacja ta w odniesieniu do uczelni publicznych ma jedynie znaczenie deklaratoryjne, poniewa ż rodzaje i wysoko ść op ł at pobieranych przez te uczelnie s ą ustalane w trybie administracyjnym (art. 99 Prawa o szkolnictwie wy ż szym), nie pozostawiaj ą c uczelniom ż adnej swobody w tym zakresie. W toku post ę powania Uniwersytet przekaza ł nowoopracowany wzór Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim, którego analiza pozwoli ł a na nast ę puj ą ce ustalenia: Stosownie do pierwszego zarzutu naruszania zbiorowych interesów konsumentów poprzez stosowanie wzorca, który wbrew dyspozycji art. 160 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wy ż szym nie w pe ł ni okre ś la warunki odp ł atno ś ci za studia, ww. wzór umowy zosta ł uzupe ł niony o nast ę puj ą ce informacje: - w § 4 ust. 5 wzorca wskazano „Szczegó ł owy wykaz op ł at i ich wysoko ś ci, jak równie ż terminy i sposób ich wniesienia na rok akademicki….na kierunku…..zawiera za łą cznik nr 1 do niniejszej umowy, który stanowi jej integraln ą cz ęść ” , - w § 1 ust. 1 Za łą cznika okre ś lono wysoko ść op ł at za: wydanie legitymacji studenckiej, indeksu, elektronicznej legitymacji studenckiej, dyplomu uko ń czenia studiów wraz z odpisami oraz dodatkowego odpisu dyplomu w t ł umaczeniu na j ę zyk obcy, - w § 2 ust. 1 Za łą cznika wskazano, ż e za wydanie duplikatu dokumentu wymienionego w § 1 ust. 1 pobiera si ę op ł at ę o po ł ow ę wy ż sz ą ni ż za wydanie orygina ł u, - w § 2 ust. 2 Za łą cznika wskazano wysoko ść op ł aty pobieranej z tytu ł u legalizacji dokumentów przeznaczonych do obrotu prawnego z zagranic ą , - w Za łą czniku do umowy okre ś lono wysoko ść op ł at za: powtarzanie roku studiów, powtarzanie zaj ęć z jednego przedmiotu, konsultacje zwi ą zane ze wznowieniem studiów na 5 czas obrony pracy dyplomowej, za drug ą i kolejne specjalizacje zawodowe oraz op ł at czesnego na studiach niestacjonarnych I i II stopnia. Stosownie do drugiego zarzutu naruszania zbiorowych interesów konsumentów poprzez stosowanie postanowienia wzorca umowy wpisanego do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., poprzez zawarcie w § 9 ust. 3 Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim postanowienia, zgodnie z którym „Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej Umowy Strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu s ą dów powszechnych w ł a ś ciwych dla siedziby Uczelni” , ze wzorca usuni ę to kwestionowane postanowienie i zast ą piono je postanowieniem w brzmieniu: „Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej Umowy Strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu s ą dów powszechnych” . Maj ą c powy ż sze na uwadze Prezes UOKiK zwa ż y ł , co nast ę puje Uprawdopodobnienie stosowania praktyk, o których mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Przepis art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, ż e je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania – ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 24, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . W zwi ą zku z powy ż szym, dla zastosowania art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zachodzi w przedmiotowej sprawie konieczno ść uprawdopodobnienia naruszenia przez Uniwersytet przepisu art. 24 ww. ustawy. Zgodnie z tre ś ci ą art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, przez które stosownie do definicji zawartej w ust. 2 tego przepisu rozumie si ę godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy. Przepis ten zawiera tak ż e przyk ł adowe wyliczenie zachowa ń przedsi ę biorców uwa ż anych za naruszaj ą ce zbiorowe interesów konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umie ś ci ł (1) stosowanie postanowie ń wzorów umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, (2) naruszenie przez przedsi ę biorc ę obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, (3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie trzech przes ł anek, mianowicie zaistnie ć musi - po pierwsze - dzia ł anie przedsi ę biorcy, które - po drugie – jest bezprawne i - po trzecie - narusza zbiorowe interesy konsumentów. 6 Przedsi ę biorca Uczelnia jako podmiot ś wiadcz ą cy odp ł atnie us ł ugi edukacyjne spe ł nia przes ł anki uznania jej za przedsi ę biorc ę . Przez „przedsi ę biorc ę ” rozumie si ę (1) przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, a tak ż e (2) osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą niemaj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, jak równie ż (3) osob ę fizyczn ą wykonuj ą c ą zawód we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek lub prowadz ą c ą dzia ł alno ść w ramach wykonywania takiego zawodu, (4) osob ę fizyczn ą , która posiada kontrol ę nad co najmniej jednym przedsi ę biorc ą , cho ć by nie prowadzi ł a dzia ł alno ś ci gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, je ż eli podejmie dalsze dzia ł ania podlegaj ą ce kontroli koncentracji (5) zwi ą zek przedsi ę biorców (art. 4 ust. 1 lit a, b c i d ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). W ocenie Prezesa Urz ę du, Uczelnia w zakresie, w jakim ś wiadczy odp ł atnie us ł ugi edukacyjne na rzecz studentów studiów niestacjonarnych, ma status przedsi ę biorcy na gruncie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zm.). Stosownie do przepisu art. 4 pkt 1 w zw. z art. 2 ww. ustawy, przedsi ę biorc ą w rozumieniu tej ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nieb ę d ą ca osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą - wykonuj ą ca we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą tj. jest zarobkow ą dzia ł alno ść wytwórcz ą , budowlan ą , handlow ą , us ł ugow ą oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze z ł ó ż , a tak ż e dzia ł alno ść zawodow ą , wykonywan ą w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. Zawarte w przepisach ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej poj ę cie przedsi ę biorcy opiera si ę na dwóch kryteriach: podmiotowym i funkcjonalnym. Pierwsze z przywo ł anych kryteriów tj. kryterium podmiotowe ogranicza zakres tego poj ę cia do trzech kategorii podmiotów: osób fizycznych, osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieb ę d ą cych osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą . Uczelnia ma osobowo ść prawn ą , o czym stanowi art. 12 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, nie budzi zatem w ą tpliwo ś ci, i ż spe ł nia kryterium podmiotowe uznania jej za przedsi ę biorc ę na gruncie przywo ł anej definicji. Drugie kryterium poj ę cia przedsi ę biorcy tj. element funkcjonalny łą czy si ę z prowadzeniem dzia ł alno ś ci gospodarczej, do zakresu której zalicza si ę tak ż e dzia ł alno ść zawodow ą . Dla uznania okre ś lonej dzia ł alno ś ci za dzia ł alno ść gospodarcz ą , konieczne jest łą czne spe ł nienie trzech warunków. Po pierwsze, dana dzia ł alno ść musi by ć dzia ł alno ś ci ą zarobkow ą , po drugie, dzia ł alno ś ci ą wykonywan ą w sposób zorganizowany oraz, po trzecie, w sposób ci ą g ł y. Odnosz ą c si ę do pierwszego ze wskazanych warunków uznania danej dzia ł alno ś ci za dzia ł alno ść gospodarcz ą , wskaza ć nale ż y, ż e niew ą tpliwie uczelnie publiczne nie s ą podmiotami tworzonymi w celach komercyjnych, a ich dzia ł alno ść nie jest nastawiona na osi ą ganie zysku. Dzia ł alno ść podstawowa uczelni publicznej finansowana jest ze ś rodków bud ż etowych. Zgodnie z art. 98 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, przychodami uczelni publicznej s ą w szczególno ś ci: 1) dotacje z bud ż etu pa ń stwa, 2) uzyskane z bud ż etu pa ń stwa 7 ś rodki na nauk ę , 3) odp ł atno ś ci za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne, w szczególno ś ci za kszta ł cenie na studiach i studiach doktoranckich, prowadzonych w formach niestacjonarnych, oraz za ś wiadczone przez uczelnie artystyczne us ł ugi artystyczne; 4) op ł aty za post ę powanie zwi ą zane z przyj ę ciem na studia; 5) jednorazowe op ł aty za wydanie dyplomu, ś wiadectwa oraz innego dokumentu zwi ą zanego z tokiem studiów; 6) odp ł atno ś ci za us ł ugi badawcze i specjalistyczne, specjalistyczne i wysokospecjalistyczne us ł ugi diagnostyczne, rehabilitacyjne lub lecznicze, a tak ż e op ł aty licencyjne i przychody z dzia ł alno ś ci kulturalnej; 7) przychody z dzia ł alno ś ci gospodarczej; 8) przychody z udzia ł ów i odsetek; 9) przychody ze sprzeda ż y sk ł adników w ł asnego mienia oraz z odp ł atno ś ci za korzystanie z tych sk ł adników przez osoby trzecie na podstawie umowy najmu, dzier ż awy albo innej umowy; 10) przychody z tytu ł u darowizn, dziedziczenia, zapisów oraz ofiarno ś ci publicznej. Stosownie natomiast do tre ś ci art. 99 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, op ł aty pobierane przez uczelni ę za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne zwi ą zane z kszta ł ceniem studentów na studiach niestacjonarnych oraz uczestników niestacjonarnych studiów doktoranckich oraz powtarzaniem okre ś lonych zaj ęć na studiach stacjonarnych oraz stacjonarnych studiach doktoranckich z powodu niezadowalaj ą cych wyników w nauce nie mog ą przekracza ć kosztów ponoszonych przez Uczelni ę w zakresie niezb ę dnym do uruchomienia i prowadzenia tych studiów oraz zaj ęć na studiach z uwzgl ę dnieniem kosztów amortyzacji i remontów. Wysoko ść op ł at za te us ł ugi edukacyjne nie powinna zatem uwzgl ę dnia ć jakiegokolwiek zysku uczelni publicznej. Niemniej okoliczno ść , czy Uczelnia z prowadzonej dzia ł alno ś ci dydaktycznej na rzecz studentów studiów niestacjonarnych generuje zysk, nie ma przes ą dzaj ą cego znaczenia dla uznania, czy prowadzona przez ni ą dzia ł alno ść ma charakter dzia ł alno ś ci gospodarczej. Powy ż sze znajduje potwierdzenie w orzecznictwie i pi ś miennictwie. W doktrynie wypracowanej na gruncie przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej rozró ż nia si ę poj ę cie zysku od zarobku, wskazuj ą c, i ż wy łą cznie z tym drugim mamy do czynienia w przypadku dzia ł alno ś ci non for profit . Jest to dzia ł alno ść podmiotu, z której zarobek w ca ł o ś ci jest przeznaczany na pokrycie kosztów jego funkcjonowania oraz/lub realizacje celów statutowych (W. J. Katner „Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej. Komentarz. Orzecznictwo. Pi ś miennictwo” Warszawa 2003, s. 25). Zarazem w literaturze stwierdzono, ż e dzia ł anie podejmowane bez zamiaru osi ą gni ę cia zysku nie pozbawia automatycznie tej dzia ł alno ś ci charakteru dzia ł alno ś ci gospodarczej (por. W. Kubala: Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej. Komentarz, Warszawa 2000, s. 45; S. Czarnow: Dzia ł alno ść gospodarcza jednostek samorz ą du terytorialnego jako element gospodarki komunalnej, Rejent nr 2-3/2002, s. 48) . Przychody uzyskiwane przez uczelni ę publiczn ą zarówno z prowadzonej dzia ł alno ś ci dydaktycznej, badawczej, jak z wyodr ę bnionej dzia ł alno ś ci gospodarczej mog ą s ł u ż y ć jedynie realizacji celów, dla których uczelnia zosta ł a powo ł ana. Takie ustawowe ograniczenie mo ż liwo ś ci dysponowania przychodem uzyskiwanym przez uczelni ę zbli ż a j ą do dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez fundacje i stowarzyszenia, w przypadku których ustawa równie ż ogranicza mo ż liwo ś ci w zakresie dysponowania dochodem uzyskanym z prowadzonej dzia ł alno ś ci. Powy ż sze pozwala przyj ąć , i ż uczelnia ma charakter instytucji non for profit . W stosunkach zewn ę trznych wspomniana dzia ł alno ść w zasadzie niczym nie b ę dzie odbiega ć od dzia ł alno ś ci innych podmiotów prowadz ą cych j ą w celu osi ą gni ę cia zysku (a nie "tylko" zarobku). Wspomniane rozró ż nienie na poj ę cia „zarobku” oraz „zysku” ma 8 zatem znaczenie jedynie w stosunkach "wewn ę trznych" danego podmiotu, jako ż e przes ą dza o celach przeznaczenia wypracowanego dochodu (zarobku). Równie ż w orzecznictwie S ą du Najwy ż szego za utrwalone nale ż y uzna ć stanowisko, zgodnie z którym o gospodarczym charakterze dzia ł alno ś ci nie decyduje ukierunkowanie na osi ą ganie zysku (tak m.in. w uchwale SN z dnia 14 maja 1998 r., sygn. akt III CZP 12/98, opubl. w OSNC 1998, nr 10, poz. 151, uchwale SN z dnia 26 kwietnia 2002 r., sygn. akt III CZP 21/02 opubl. OSNC 1002, nr 12, poz. 149, wyroku SN z 6 grudnia 2007 r., III SK 16/07 opubl. W Dz. Urz. UOKiK 2008 nr 2 poz. 21). Ka ż da bowiem dzia ł alno ść gospodarcza zmierza do realizacji konkretnego celu i podlega okre ś lonym regu ł om ekonomicznym. Podstawow ą zasad ą , której podporz ą dkowana powinna by ć wszelka dzia ł alno ść gospodarcza, jest zasada racjonalnego gospodarowania, nazywana w skrócie zasad ą gospodarno ś ci. Zawsze wi ę c dzia ł alno ść powinna by ć prowadzona racjonalnie, ale nie zawsze jej celem jest osi ą gni ę cie zysku. Prowadz ą cy t ę dzia ł alno ść mo ż e jedynie zmierza ć do pokrywania wydatków zwi ą zanych z d ąż eniem do osi ą gni ę cia celu swojej dzia ł alno ś ci z przychodów z niej osi ą ganych. Z tego wzgl ę du za podmiot prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą uznano spó ł dzielnie mieszkaniowe, których podstawowym celem jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych cz ł onków i ich rodzin, a prowadzona przez nie dzia ł alno ść gospodarcza nie jest nastawiona na osi ą gni ę cie zysku (tak SN w uchwale z dnia 6 grudnia 1991 r., sygn. akt III CZP 117/91, opubl. W OSNCP 1992, nr 5, poz. 65 i uchwale z dnia 26 kwietnia 2002 r., sygn. akt III CZP 21/02, opubl. W OSNC 2002, nr 12, poz. 149). Kwesti ę , czy dzia ł alno ść gospodarcza powinna zawsze by ć nastawiona na zysk SN rozwa ż a ł równie ż w uchwale z dnia 11 maja 2005 r. (III CZP 11/05, OSNC 2006/3/48) w odniesieniu do dzia ł alno ś ci prowadzonej przez samodzielne publiczne zak ł ady opieki zdrowotnej. SN uzna ł , i ż chocia ż motywem dzia ł alno ś ci takich zak ł adów nie jest osi ą ganie zysku, lecz zaspokajanie potrzeb ludno ś ci w dziedzinie zdrowia, niew ą tpliwie jednak dzia ł alno ść lecznicz ą zak ł adów charakteryzuje d ąż enie do jej racjonalizacji wed ł ug rachunku ekonomicznego. Jest to zatem – a przynajmniej w za ł o ż eniu powinna by ć – dzia ł alno ść prowadzona wed ł ug zasad racjonalnego gospodarowania, co – jak uzna ł SN – jest wystarczaj ą cym kryterium dla uznania jej za dzia ł alno ść gospodarcz ą (podobnie R. Trzaskowski „Dzia ł alno ść gospodarcza w rozumienie przepisów prawa cywilnego na tle orzecznictwa” Glosa 2006 nr 2, s. 29). Zbie ż ne stanowisko zaj ął przyj ął NSA, uznaj ą c, ż e dzia ł alno ść gospodarcza powinna by ć prowadzona racjonalnie, ale nie zawsze jej celem jest osi ą gni ę cie zysku (por. wyrok NSA z 15 wrze ś nia 2005 r., FSK 2643/04, LEX nr 1538810). Stosownie do art. 100 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, uczelnia publiczna prowadzi samodzieln ą gospodark ę finansow ą na podstawie opracowywanego planu rzeczowo-finansowego, zgodnie z przepisami o finansach publicznych i o rachunkowo ś ci, co pozwala stwierdzi ć , ż e jej dzia ł alno ść podporz ą dkowana jest zasadzie racjonalnego gospodarowania. Uczelnia spe ł nia tak ż e drugi z warunków uznania prowadzonej przez ni ą dzia ł alno ś ci jako dzia ł alno ś ci gospodarczej tj. warunek prowadzenia jej w sposób zorganizowany. W literaturze zorganizowanie dzia ł alno ś ci uto ż samia si ę z dokonaniem wyboru formy organizacyjno-prawnej. Uczelnia ma osobowo ść prawn ą z mocy prawa, a przepisy ustawy – Prawo o szkolnictwie wy ż szym w sposób szczegó ł owy okre ś laj ą ustrój i sposób funkcjonowania Uczelni. Dzia ł alno ść ta ma zatem charakter zorganizowany. 9 Nie ulega równie ż w ą tpliwo ś ci, ż e dzia ł alno ść Uczelni realizuje tak ż e trzeci ą przes ł ank ę konieczn ą dla zakwalifikowania danej dzia ł alno ś ci jako dzia ł alno ś ci gospodarczej tj. przes ł ank ę ci ą g ł o ś ci dzia ł ania. Przes ł ank ę t ę powszechnie rozumie si ę jako istnienie zamiaru powtarzalno ś ci okre ś lonych czynno ś ci celem osi ą gni ę cia dochodu. Funkcjonowanie uczelni zak ł ada podejmowanie okre ś lonych czynno ś ci w ramach ustalonych z góry cyklów – lat i semestrów akademickich, co przes ą dza o zamiarze powtarzalno ś ci tych dzia ł a ń i dowodzi istnienia cechy ci ą g ł o ś ci dzia ł ania. Maj ą c na wzgl ę dzie wskazane powy ż ej cechy dzia ł alno ś ci gospodarczej, uzna ć nale ż y, ż e uczelnia publiczna ś wiadcz ą c odp ł atne us ł ugi edukacyjne, tak ą dzia ł alno ść gospodarcz ą prowadzi. Nale ż y równie ż zauwa ż y ć , i ż przymiotu przedsi ę biorcy nie odbiera uczelni przepis art. 106 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, zgodnie z którym prowadzenie przez uczelni ę dzia ł alno ś ci dydaktycznej, naukowej, badawczej, do ś wiadczalnej, artystycznej, sportowej, diagnostycznej, rehabilitacyjnej lub leczniczej nie stanowi dzia ł alno ś ci gospodarczej w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Przepis ten ma bowiem tylko to znaczenie, ż e wskazuje, i ż do tej kategorii podmiotów nie stosuje si ę wynikaj ą cych z ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej rygorów reguluj ą cych zasady prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej (uczelnie nie podlegaj ą wpisowi do rejestru przedsi ę biorców). Z ostro ż no ś ci procesowej wskaza ć te ż nale ż y, ż e nawet gdyby uzna ć , ż e Uniwersytet nie spe ł nia przes ł anek uznania go za przedsi ę biorc ę w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów tj. nie wype ł nia definicji przedsi ę biorcy w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, to niew ą tpliwie mo ż na przyj ąć , i ż spe ł nia on kryteria definicji przedsi ę biorcy z art. 4 pkt 1 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do przywo ł anego przepisu ustawy, przedsi ę biorc ą jest osoba fizyczna, osoba prawna, a tak ż e jednostka organizacyjna niemaj ą ca osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Niew ą tpliwym jest bowiem, i ż Uniwersytet ś wiadcz ą c us ł ugi edukacyjne, prowadzi dzia ł alno ść w sferze u ż yteczno ś ci publicznej. W prawie polskim brak jest definicji „u ż yteczno ś ci publicznej”, dla wyja ś nienia tego zjawiska powszechnie przyjmuje si ę jednak za punkt wyj ś cia poj ę cie „dóbr lub us ł ug zbiorowych”. Ze wzgl ę du na rol ę spo ł eczn ą , jak ą dobra takie i us ł ugi odgrywaj ą , gwarantem ich dost ę pno ś ci jest pa ń stwo, które ś wiadczy je lub organizuje, stwarzaj ą c specyficzne warunki funkcjonowania ich dostarczycieli, m.in. poprzez udzielanie im wsparcia finansowego (por. E. Modzelewska – W ą chal „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz” Twigger, Warszawa 2002, str. 32-33). Zadania maj ą ce charakter u ż yteczno ś ci publicznej nale ż y rozumie ć mo ż liwie najszerzej. Do zada ń u ż yteczno ś ci publicznej Trybuna ł zaliczy ł mi ę dzy innymi rozwój nauki oraz zapewnienie o ś wiaty. Zwa ż y ć nale ż y, ż e zapewnienie edukacji nale ż y do w ł adz publicznych. Na poziomie szkolnictwa wy ż szego zadanie to realizuj ą publiczne oraz niepubliczne szko ł y wy ż sze. Stosownie do tre ś ci art. 15 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, w ł adze publiczne, na zasadach okre ś lonych w tej ustawie, zapewniaj ą uczelniom publicznym ś rodki finansowe niezb ę dne do wykonywania ich zada ń oraz udzielaj ą pomocy uczelniom niepublicznym w zakresie i formach okre ś lonych w ustawie. 10 W tym miejscu nale ż y nadmieni ć , ż e w wyroku z dnia 7 kwietnia 2004 r. (sygn. akt SK 22/04) S ą d Najwy ż szy jednoznacznie orzek ł , i ż ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych jest dzia ł alno ś ci ą w sferze u ż yteczno ś ci publicznej. Wyrok wprawdzie dotyczy ł szkó ł niepublicznych, maj ą c jednak na wzgl ę dzie, ż e takie same zadania w ł adzy publicznej w zakresie zapewnienia edukacji jak niepubliczne szko ł y wy ż sze realizuj ą uczelnie publiczne, przywo ł ane powy ż ej stanowisko S ą du nale ż y tak ż e odnosi ć do tej kategorii podmiotów. Maj ą c na wzgl ę dzie powy ż sze, stwierdzi ć nale ż y, ż e równie ż Uniwersytet w zakresie swojej dzia ł alno ś ci ś wiadczy us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, co oznacza, ż e posiada status przedsi ę biorcy na gruncie art. 4 pkt 1 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Reasumuj ą c, uzna ć nale ż y, ż e Uniwersytet podlega podmiotowemu zakresowi ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów co najmniej wed ł ug definicji przedsi ę biorcy z art. 4 pkt 1 a ustawy. Uprawdopodobnienie bezprawno ś ci dzia ł ania Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed wymierzonymi w nie bezprawnymi dzia ł aniami przedsi ę biorców. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów co do zasady nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Przepisy reguluj ą ce post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w wi ę kszo ś ci maj ą charakter procesowy. Materialnoprawne przes ł anki, istotne z punktu widzenia wydania decyzji, znajduj ą si ę w innych ni ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów aktach prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego. Prezes Urz ę du oceniaj ą c zachowanie przedsi ę biorcy pod k ą tem ewentualnego naruszenia przepisów zakazuj ą cych stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, co do zasady musi zatem stosowa ć inne akty prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego i na ich podstawie stwierdzi ć , czy dzia ł anie przedsi ę biorcy jest bezprawne. Zgodnie z art. 87 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) ź ród ł ami powszechnie obowi ą zuj ą cego prawa Rzeczypospolitej Polskiej s ą : Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy mi ę dzynarodowe oraz rozporz ą dzenia. Ź ród ł ami powszechnie obowi ą zuj ą cego prawa Rzeczypospolitej Polskiej s ą na obszarze dzia ł ania organów, które je ustanowi ł y, akty prawa miejscowego. Podnie ść przy tym nale ż y, ż e bezprawno ść w rozumieniu przepisów z zakresu ochrony konkurencji i konsumentów jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega nie tylko na jego sprzeczno ś ci z normami prawa, ale tak ż e z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego b ą d ź dobrych obyczajów bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy zatem ustalenie, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa, zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego czy dobrymi obyczajami. Bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy co do zasady wynika z naruszenia innych ni ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów przepisów powszechnie obowi ą zuj ą cych, niemniej nale ż y wskaza ć , i ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku identyfikuje wprost jako bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, a mianowicie dzia ł anie polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Jak wynika z wyroku SOKiK z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), w oparciu o art. 24 ust. 2 mo ż na sformu ł owa ć samoistn ą przes ł ank ę 11 bezprawno ś ci, je ż eli ustali si ę , ż e przedsi ę biorca stosowa ł postanowienia wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. A zatem wykazanie, ż e przedsi ę biorca wprowadzi ł do obrotu wzorzec umowny zawieraj ą cy postanowienia o tre ś ci ju ż wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczaj ą c ą przes ł ank ę do uznania bezprawno ś ci dzia ł ania tego przedsi ę biorcy. Nale ż y bowiem podnie ść , ż e stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, jest prawnie zakazane. Prawomocny wyrok SOKiK, wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, wskazuj ą cy tre ść postanowie ń wzorca umowy uznanych za niedozwolone i zakazuj ą cy ich wykorzystywania ma od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru klauzul abuzywnych skutek wobec osób trzecich (art. 479 43 k.p.c.). Przepis tego artyku ł u rozszerza zatem prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Przepis art. 479 43 k.p.c. stanowi ą c, i ż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w ż aden sposób kategorii tych podmiotów. Lege non distinguente, wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsi ę biorcy, który klauzul ę wprowadzi ł do swoich wzorców umów, jak i do ka ż dego innego przedsi ę biorcy, stosuj ą cego w ł asne warunki umów. Nale ż y zatem przyj ąć , ż e wyrok SOKiK od chwili wpisania klauzuli do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK wywiera skutek wzgl ę dem wszystkich uczestników obrotu, co oznacza, ż e ż aden z podmiotów uczestnicz ą cych w obrocie prawnym nie mo ż e pos ł ugiwa ć si ę przedmiotowym postanowieniem. Nale ż y przy tym podkre ś li ć , ż e dla uznania, i ż klauzula wpisana do rejestru i klauzula z ni ą porównywana s ą to ż same nie jest konieczna dok ł adna literalna identyczno ść tych postanowie ń . Rozbie ż no ść u ż ytych wyra ż e ń , zmiana szyku zdania czy zastosowanie synonimów nie eliminuje abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia. By zaistnia ł a mo ż liwo ść uznania dwóch postanowie ń za to ż same wystarczy, by hipoteza postanowienia kwestionowanego w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów mie ś ci ł a si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru. „Nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywalnych klauzul. G ł ównym czynnikiem przes ą dzaj ą cym powinien by ć , zdaniem S ą du, zamiar, cel jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowana klauzula. Je ś li jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwolon ą , mo ż na uzna ć , i ż obie s ą to ż same” (wyrok SOKiK z dnia 25 maja 2005 r. sygn. akt XVII Ama 46/04). Stanowisko to znalaz ł o równie ż potwierdzenie w uchwale SN z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt III SZP 3/06, w której S ą d ten argumentowa ł , i ż „stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywo ł uje takie same skutki, godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru” . Uprawdopodobnienie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Dla stwierdzenia przez Prezesa Urz ę du stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyki okre ś lonej w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest tak ż e wykazanie, ż e w wyniku jej stosowania przez przedsi ę biorc ę naruszony zosta ł zbiorowy interes konsumentów. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotycz ą cy ogó ł u, a naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą 12 o ochronie konkurencji i konsumentów dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, jak i wtedy, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą inne niekorzystne zjawiska. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne jest, by dzia ł anie przedsi ę biorcy zosta ł o skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da si ę z góry oznaczy ć indywidualnie. Wobec tego dzia ł anie to jest w stanie wywo ł a ć niekorzystne nast ę pstwa w odniesieniu do ka ż dego z konsumentów (a nie jedynie wobec okre ś lonego konsumenta) i zagra ż a ono, przynajmniej potencjalnie, interesom ka ż dego z cz ł onków zbiorowo ś ci konsumentów. Prezes Urz ę du odniós ł ww. przes ł anki stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów do poszczególnych zachowa ć Uczelni kwestionowanych w toku niniejszego post ę powania, oceniaj ą c odr ę bnie stosowany przez ni ą wzorzec umowny Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim w odniesieniu do op ł at ponoszonych w toku studiów niestacjonarnych (ad. I.1 sentencji decyzji), w odniesieniu do zamieszczonego w tre ś ci tego wzorca postanowienia wpisanego do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (ad. I.2 sentencji decyzji) oraz w odniesieniu do op ł at ponoszonych w trakcie kursów dokszta ł caj ą cych i studiów podyplomowych (ad. III sentencji decyzji). Ad. I.1 sentencji decyzji - naruszenie art. 160 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wy ż szym Zgodnie z art. 160 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, warunki odp ł atno ś ci za studia okre ś la umowa zawarta mi ę dzy uczelni ą a studentem w formie pisemnej. Przepisy ustawy nie precyzuj ą zakresu uregulowania, jaki winien zosta ć zawarty w tre ś ci umowy zawieranej ze studentem. Przywo ł any przepis ustawy wskazuje jedynie, i ż umowa ta ma „okre ś la ć warunki odp ł atno ś ci za studia”. Skoro ustawa pos ł uguje si ę szerokim poj ę ciem „warunków odp ł atno ś ci za studia”, to zakresu znaczeniowego tego poj ę cia nie mo ż na dowolnie ogranicza ć . Tym samym uzna ć nale ż y, ż e fragmentaryczne uregulowanie tych kwestii w umowie ze studentem nie jest wystarczaj ą ce. Zgodnie z art. 99 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, Uczelnia publiczna mo ż e pobiera ć op ł aty za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne zwi ą zane z: 1) kszta ł ceniem studentów na studiach niestacjonarnych oraz uczestników niestacjonarnych studiów doktoranckich; 2) powtarzaniem okre ś lonych zaj ęć na studiach stacjonarnych oraz stacjonarnych studiach doktoranckich z powodu niezadowalaj ą cych wyników w nauce; 3) prowadzeniem studiów w j ę zyku obcym; 4) prowadzeniem zaj ęć nieobj ę tych planem studiów; 5) prowadzeniem studiów podyplomowych oraz kursów dokszta ł caj ą cych. Na podstawie § 20 ust. 1 rozporz ą dzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego w sprawie dokumentacji przebiegu studiów, Uczelnia pobiera op ł aty za wydanie: 1) legitymacji studenckiej i jej duplikatu; 2) indeksu i jego duplikatu; 3) dyplomu uko ń czenia studiów, jego duplikatu oraz dodatkowego odpisu dyplomu w t ł umaczeniu na j ę zyk obcy; 13 4) dokumentu stwierdzaj ą cego uko ń czenie studiów podyplomowych i jego duplikatu. Analiza postanowie ń wzorca umownego Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim wykaza ł a, ż e umowa ta zobowi ą zuje studenta do ponoszenia okre ś lonych op ł at w toku studiów tj. op ł aty czesnego, op ł aty za powtarzanie zaj ęć , semestru lub roku z powodu niezadowalaj ą cych wyników w nauce, op ł at za zaj ę cia nie obj ę te planem studiów i inne op ł aty przewidziane przepisami prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego. Umowa ta wskazuje wysoko ść czesnego na danym kierunku studiów, nie reguluje natomiast wysoko ś ci pozosta ł ych op ł at ponoszonych przez studenta w trakcie studiów. W ocenie Prezesa Urz ę du, zawarcie w tre ś ci umowy zobowi ą zania studenta do uiszczania wymienionych w tej umowie op ł at, jak równie ż innych op ł at przewidzianych przepisami prawa, w ż aden sposób nie stanowi wype ł nienia obowi ą zku „okre ś lenia” w umowie warunków odp ł atno ś ci za studia. Zasadne jest zatem twierdzenie, ż e Uniwersytet, wbrew ci ążą cemu na nim obowi ą zkowi nie uregulowa ł w umowie warunków odp ł atno ś ci za studia w zakresie op ł at, pobieranych na podstawie art. 99 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, za powtarzanie zaj ęć , semestru lub roku na studiach niestacjonarnych z powodu niezadowalaj ą cych wyników w nauce i prowadzenie zaj ęć nieobj ę tych planem studiów, oraz op ł at pobieranych na podstawie § 20 rozporz ą dzenia Ministra Nauki i szkolnictwa Wy ż szego w sprawie dokumentacji przebiegu studiów, za wydanie legitymacji studenckiej i jej duplikatu, indeksu i jego duplikatu, dyplomu uko ń czenia studiów i jego duplikatu oraz dodatkowego odpisu dyplomu w t ł umaczeniu na j ę zyk obcy. Takie dzia ł anie Uczelni narusza dyspozycj ę art. 160 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, co uzasadnia zarzut bezprawno ś ci. Ustosunkowuj ą c si ę do przedstawionego w toku niniejszego post ę powania stanowiska Uniwersytetu, ż e relacja pomi ę dzy Uczelni ą publiczn ą a studentem opiera si ę g ł ównie na zasadach w ł a ś ciwych dla prawa administracyjnego, wskaza ć nale ż y, ż e w przynajmniej w zakresie dotycz ą cym warunków odp ł atno ś ci za studia relacja ta ma charakter cywilnoprawny (tak te ż stwierdzi ł S ą d Apelacyjny w Warszawie w przywo ł ywanym przez stron ę post ę powania wyroku z dnia 19 czerwca 2007 r., VI ACa 186/07). Powy ż sze argumenty Uniwersytetu nie mog ą by ć uznane w odniesieniu do relacji mi ę dzy uczelni ą publiczna a studentem, które s ą przedmiotem niniejszej sprawy. Decyduj ą ce s ą tu unormowania ustawowe. Zgodnie bowiem z tre ś ci ą art. 160 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, warunki odp ł atno ś ci za studia okre ś la umowa zawarta mi ę dzy uczelni ą a studentem w formie pisemnej. Przepis ten jednoznacznie wskazuje, ż e pomi ę dzy uczelni ą a studentem powstaj ą relacje maj ą ce cechy stosunku cywilnoprawnego. Ze sformu ł owania tre ś ci tego przepisu wynika, i ż intencj ą ustawodawcy by ł o podporz ą dkowanie stosunków uczelnia – student tym samym rygorom, które - zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego – obowi ą zuj ą innych profesjonalistów zawieraj ą cych umowy z konsumentami. Gdyby celem ustawodawcy nie by ł o przes ą dzenie, i ż pomi ę dzy uczelni ą a studentem nawi ą zuje si ę relacja cywilnoprawna, nie pos ł u ż y ł by si ę on poj ę ciem „umowy” typowym dla prawa cywilnego. Zwa ż y ć przy tym nale ż y, ż e wzajemna relacja, jaka nawi ą zuje si ę mi ę dzy studentem a uczelni ą w zakresie odp ł atno ś ci za studia, cechuje si ę podstawowymi cechami stosunku cywilnoprawnego. Charakterystyczn ą cech ą stosunku cywilnoprawnego jest fakt, ż e zawi ą zuje si ę on z woli stron, które wed ł ug w ł asnego uznania mog ą do niego przyst ą pi ć lub te ż nie. Nie ma za ś w ą tpliwo ś ci, ż e student nie mo ż e by ć przymuszony przez jakikolwiek organ Pa ń stwa do korzystania z us ł ug edukacyjnych konkretnej uczelni, jak równie ż , ż e 14 uczelnia nie ma obowi ą zku pobierania op ł at od studenta. Uczelnia, zgodnie z art. 99 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wy ż szym mo ż e w zakresie okre ś lonym ustaw ą pobiera ć op ł aty za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne, ale na podstawie art. 99 ust. 3 tej ustawy mo ż e równie ż w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci zwalnia ć studentów z tych op ł at. Zwa ż y ć przy tym równie ż nale ż y, ż e op ł ata za studia nie ma charakteru daniny publicznej. Nie stanowi ona przychodu bud ż etu pa ń stwa, jest przychodem uczelni, a jej wysoko ść jest powi ą zana z ekwiwalentem w postaci okre ś lonych ś wiadcze ń edukacyjnych (wyk ł adów, ć wicze ń , egzaminów itp.), na co wskazuje chocia ż by, powszechnie znany fakt ró ż nicowania op ł at na ró ż nych kierunkach studiów. Fakt, ż e umowa mi ę dzy uczelni ą a studentem powstaje z woli samych stron, brak tu przymusu ze strony Pa ń stwa, a strony pozostaj ą w tym zakresie wzgl ę dem siebie autonomiczne, ś wiadcz ą o nawi ą zaniu mi ę dzy uczelni ą a studentem, przynajmniej w odniesieniu do odp ł atno ś ci za studia, relacji cywilnoprawnej. Bez znaczenia pozostaje równie ż podnoszona przez Uniwersytet okoliczno ść , ż e umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia, o której mowa w art. 160 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, ma „jedynie znaczenie deklaratoryjne”, gdy ż rodzaje i wysoko ść pobieranych przez uczelnie op ł at ustalane s ą w trybie administracyjnoprawnym na warunkach okre ś lonych w art. 99 Prawa o szkolnictwie wy ż szym. Fakt, ż e wysoko ść op ł at ustalana jest przez jedn ą ze stron tego stosunku tj. przez Uczelni ę i musi mie ć swoje uzasadnienie w faktycznych kosztach prowadzenia studiów nie zmienia cywilnoprawnego charakteru umowy zawieranej przez Uczelni ę ze studentami. Podkre ś li ć przy tym nale ż y, ż e przedmiotem zarzutu wobec Uczelni jest okoliczno ść , i ż Uczelnia nie zamieszcza odpowiedniej regulacji dotycz ą cej op ł at za studia w tre ś ci umów ze studentami. Obowi ą zek Uczelni w tym zakresie jest natomiast niezale ż ny od trybu i sposobu ustalania wysoko ś ci tych op ł at przez Uczelni ę . Umowy zawierane przez Uczelni ę powinny w sposób prawid ł owy regulowa ć warunki odp ł atno ś ci za studia. Przejawia ć si ę to powinno przede wszystkim w ukszta ł towaniu wzajemnych relacji w sposób pe ł ny tj. bez pomini ę cia jakichkolwiek kwestii wymagaj ą cych regulacji. Zaniechanie wprowadzenia do umów obligatoryjnych tj. wymaganych z mocy art. 160 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wy ż szym regulacji sytuuje umow ę jako godz ą c ą w interesy najs ł abszych uczestników rynku, jakimi s ą konsumenci. Student, który w pe ł ni ponosi ci ęż ar finansowy pobieranej nauki i w zwi ą zku z tym zawiera z uczelni ą stosown ą umow ę , musi na etapie zawierania tej umowy mie ć zapewnione prawo do korzystania z podstawowych praw kontraktowych. „ Obowi ą zek informowania partnera o istotnych (z jego punktu widzenia) okoliczno ś ciach dotycz ą cych kontraktu, jego przedmiotu i tre ś ci, przedmiotu ś wiadczenia, a tak ż e powinno ść czynienia tego w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny – jest cech ą generaln ą prawa umów i wyp ł ywa z obowi ą zku lojalnego kontraktowanie” (E. Łę towska „Prawo umów konsumenckich” Wydanie 2, Warszawa 2002, str. 216-217). Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, uzna ć nale ż y, ż e ustawodawca wprowadzaj ą c obowi ą zek zawierania przez uczelnie umów cywilnoprawnych ze studentami niew ą tpliwie zmierza ł do tego, by ju ż na etapie zapisu na studia konsument otrzymywa ł pe ł ne i rzetelne informacje na temat p ł atno ś ci, jakie b ę dzie zobowi ą zany ponosi ć pobieraj ą c nauk ę w Uczelni, a tak ż e warunków wnoszenia tych p ł atno ś ci. Nale ż y podkre ś li ć , ż e z faktu istnienia utrudnie ń w zapoznaniu si ę z ca ł okszta ł tem uprawnie ń i obowi ą zków studenta wynika, i ż z powodu niepe ł nej ich znajomo ś ci uci ąż liwe, a nawet niemo ż liwe mo ż e okaza ć si ę prawid ł owe wykonywanie jego zobowi ą za ń . 15 W przedmiotowej sprawie opisane zachowanie Uczelni dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, gdy ż skierowane jest do nieokre ś lonego kr ę gu konsumentów, których nie sposób jednoznacznie zidentyfikowa ć . Antykonsumenckie ostrze stosowanych praktyk wymierzone jest bowiem we wszystkich studentów, z którymi Uniwersytet zawar ł umow ę o nauk ę na studiach niestacjonarnych o tre ś ci zakwestionowanej w toku niniejszego post ę powania, jak równie ż w jego potencjalnych studentów, b ę d ą cych konsumentami w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Powy ż sze wskazuje na naruszenie w przedmiotowej sprawie zbiorowego interesu konsumentów, przez który nale ż y rozumie ć prawo wszystkich studentów (konsumentów) do ukszta ł towania umowy o nauk ę na studiach niestacjonarnych zgodnie z przepisami prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, za uprawdopodobnione nale ż y uzna ć , i ż niezamieszczenie w umowach zawieranych ze studentami postanowie ń okre ś laj ą cych warunki odp ł atno ś ci za studia w zakresie op ł at, pobieranych na podstawie art. 99 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, za powtarzanie zaj ęć , semestru lub roku z powodu niezadowalaj ą cych wyników w nauce, za zaj ę cia nieobj ę te planem studiów oraz op ł at, pobieranych na podstawie § 20 rozporz ą dzenia w sprawie dokumentacji przebiegu studiów, za wydanie legitymacji studenckiej i jej duplikatu, indeksu i jego duplikatu, dyplomu uko ń czenia studiów, jego duplikatu oraz dodatkowego odpisu dyplomu w t ł umaczeniu na j ę zyk obcy jest bezprawne i godzi w zbiorowy interes konsumentów. Ad. I.2 sentencji decyzji – stosowanie we wzorcu umownym postanowienia wpisanego do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone W § 9 Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim Uczelnia zawar ł a postanowienie, zgodnie z którym „Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej Umowy Strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu s ą dów powszechnych w ł a ś ciwych dla siedziby Uczelni” . Postanowienie to wskazuje jako s ą d w ł a ś ciwy do rozstrzygania kwestii spornych pomi ę dzy stronami umowy s ą d miejscowo w ł a ś ciwy dla siedziby przedsi ę biorcy. W rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone znajduje si ę szereg klauzul wskazuj ą cych, i ż jedynym s ą dem w ł a ś ciwym do rozstrzygni ę cia spraw spornych, które mog ą wynikn ąć z łą cz ą cego strony stosunku prawnego, jest s ą d miejscowo w ł a ś ciwy dla siedziby przedsi ę biorcy. S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów wielokrotnie ju ż stwierdza ł (por. wyroki SOKiK o sygn. akt XVII Amc 50/01, XVII Amc 162/05, XVII Amc 156/05, XVII Amc 60/02, XVII Amc 59/03, XVII Amc 35/01, XVII Amc 78/03, XVII Amc 119/03, XVII Amc 94/03, XVII Amc 80/03) abuzywno ść postanowie ń umownych zawieraj ą cych klauzule prorogacyjne, wskazuj ą c, i ż narzucanie konsumentowi we wzorcu umownym s ą du w ł a ś ciwego do rozstrzygania spraw, które mog ą w przysz ł o ś ci wynikn ąć z łą cz ą cego strony stosunku prawnego, godzi w interesy konsumenta, gdy ż utrudnia mu znacznie drog ę s ą dow ą . Postanowienie takie niejednokrotnie zmusza bowiem konsumenta do prowadzenia sporu s ą dowego w odleg ł ej od jego miejsca zamieszkania miejscowo ś ci. Takie postanowienia stanowi ą klauzule abuzywne okre ś lone w art. 385 3 pkt 23 k.c., gdy ż narzucaj ą rozpoznanie sprawy przez s ą d, który wedle ustawy nie jest miejscowo w ł a ś ciwy. 16 Przyk ł adowo, w wyroku SOKiK z dnia 11 maja 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 176/05) za niedozwolone zosta ł o uznane postanowienie: „W przypadku nie doj ś cia przez strony do porozumienia, s ą dem w ł a ś ciwym do rozstrzygni ę cia wszelkich sporów b ę dzie s ą d w ł a ś ciwy dla siedziby Uniwersyteckiej Szko ł y Kszta ł cenia Indywidualnego”. Postanowienie to zosta ł o wpisane do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w dniu 3 sierpnia 2006 r. pod pozycj ą nr 801. Jak wskazano powy ż ej, dla uznania to ż samo ś ci postanowie ń umownych nie jest konieczna dok ł adna literalna identyczno ść porównywanych postanowie ń , istotnym jest natomiast, czy postanowienia te rodz ą jednakowe skutki dla konsumenta b ę d ą cego kontrahentem przedsi ę biorcy stosuj ą cego wzorzec. W zwi ą zku z tym, ż e obie analizowane klauzule wskazuj ą jako s ą d w ł a ś ciwy do rozstrzygania kwestii spornych pomi ę dzy stronami umowy s ą d miejscowo w ł a ś ciwy dla siedziby przedsi ę biorcy, nale ż y uzna ć , i ż wywo ł uj ą one dla konsumenta identyczne konsekwencje prawne. Zasadne jest zatem twierdzenie, ż e postanowienie § 9 ust. 3 Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim jest to ż same z ww. postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul abuzywnych pod numerem 801. Wzorzec umowny zawieraj ą cy wskazane powy ż ej postanowienie kierowany jest do nieoznaczonego kr ę gu osób tj. faktycznych i potencjalnych studentów Uniwersytetu Warszawskiego. Tym samym bezprawne dzia ł anie Uczelni, polegaj ą ce na wykorzystywaniu postanowienia wpisanego do rejestru klauzul abuzywnych, mo ż e godzi ć w interesy konsumentów o charakterze zbiorowym. Za uprawdopodobnione uzna ć zatem nale ż y, ż e dzia ł anie Uczelni, polegaj ą ce na stosowaniu w § 9 ust. 3 Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim postanowienia o tre ś ci „Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej Umowy Strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu s ą dów powszechnych w ł a ś ciwych dla siedziby Uczelni” stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zobowi ą zanie przedsi ę biorcy do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Je ż eli, stosownie do przepisu art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie przepisu art. 24 ww. ustawy, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia ww. naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, zobowi ą za ć przedsi ę biorc ę do wykonania tych zobowi ą za ń . W toku post ę powania Prezes UOKiK ustali ł , i ż wzorzec Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim zosta ł zmodyfikowany w ten sposób, i ż nie narusza ju ż art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Nowy wzór umów spe ł nia bowiem standardy okre ś lone w ustawie – Prawo o szkolnictwie wy ż szym i nie zawiera postanowie ń o tre ś ci to ż samej z postanowieniami wpisanymi do rejestru klauzul abuzywnych . 17 Jednocze ś nie Uniwersytet zobowi ą za ł si ę , i ż przy zawieraniu nowych umów ze studentami b ę dzie stosowa ć nowy wzorzec Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim, który zosta ł przekazany Prezesowi Urz ę du wraz z pismem z dnia 28 lutego 2008 r. oraz, ż e w drodze aneksów dokona zmian we wszystkich dotychczas zawartych umowach stosownie do tre ś ci ww. nowego wzorca umownego. Nale ż y uzna ć , ż e przyj ę te przez Uniwersytet rozwi ą zania s ą równoznaczne z podj ę ciem dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia uprawdopodobnionym w toku niniejszego post ę powania naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z uwagi na powy ż sze, istnieje mo ż liwo ść skorzystania z instrumentu prawnego przewidzianego art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jako ż e przedsi ę biorca przejawi ł inicjatyw ę maj ą c ą na celu eliminacj ę dzia ł a ń powoduj ą cych naruszenie prawa, celowa i uzasadniona jest akceptacja propozycji Uczelni, z której wynika zamiar stosowania przy zawieraniu umów ze studentami nowych wzorców umownych, jak równie ż zamiar zmiany wszystkich umów zawartych na podstawie wzorów umownych kontrolowanych w niniejszym post ę powaniu do dnia 30 listopada 2008 r. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punktach I.1. i I.2. sentencji niniejszej decyzji. Zobowi ą zanie do z ł o ż enia sprawozdania o stopniu realizacji zobowi ą za ń . Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w decyzji (…) Prezes Urz ę du nak ł ada na przedsi ę biorc ę obowi ą zek sk ł adania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowi ą za ń . Zgodnie z tym przepisem Uniwersytet zosta ł zobowi ą zany do z ł o ż enia do dnia 10 grudnia 2008 r. sprawozdania o realizacji przyj ę tego zobowi ą zania, które ma zawiera ć : - informacj ę dotycz ą c ą liczby umów, których tre ść zosta ł a zmieniona do dnia 30 listopada 2008 r., stosownie do wzoru Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim , za łą czonego do pisma Uniwersytetu z dnia 28 lutego 2008 r., - informacj ę dotycz ą c ą liczby nowych umów, zawartych do dnia 30 listopada 2008 r. na podstawie wzoru Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim , za łą czonego do pisma Uniwersytetu z dnia 28 lutego 2008 r. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie II. sentencji decyzji. Ad. III sentencji decyzji – cz ęś ciowe umorzenie post ę powania Przedmiotem postawionego Uniwersytetowi zarzutu by ł o tak ż e niezawarcie w stosowanym wzorze Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim , wbrew dyspozycji art. 160 ust. 3 Prawa szkolnictwie wy ż szym, postanowie ń okre ś laj ą cych warunki odp ł atno ś ci za studia w zakresie op ł at, pobieranych na podstawie art. 99 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, za kursy dokszta ł caj ą ce oraz op ł at, pobieranych na podstawie § 20 rozporz ą dzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów (Dz. U. Nr 224, poz. 1364), za wydanie dokumentu stwierdzaj ą cego uko ń czenie studiów podyplomowych i jego duplikatu, co mo ż e stanowi ć praktyk ę , okre ś lon ą w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 18 Jednak, jak stwierdzono w trakcie prowadzonego post ę powania, przepis art. 160 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, wprowadzaj ą cy obowi ą zek zawarcia umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia nie odnosi si ę do studiów podyplomowych ani kursów dokszta ł caj ą cych. Przepis ten u ż ywa bowiem terminu „studia”. Stosownie natomiast do tre ś ci art. 2 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, ilekro ć w ustawie jest mowa o studiach bez bli ż szego okre ś lenia – rozumie si ę przez to studia wy ż sze tj. studia prowadzone przez uczelni ę posiadaj ą c ą uprawnienia do ich prowadzenia, ko ń cz ą ce si ę uzyskaniem odpowiedniego tytu ł u zawodowego, jakim – w ś wietle art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy – jest tytu ł licencjata, in ż yniera, magistra lub tytu ł równorz ę dny. Z powy ż szego wynika zatem, ż e przepis art. 160 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wy ż szym nie ma zastosowania do form kszta ł cenia, nie b ę d ą cych studiami wy ż szymi w rozumieniu ustawy, tj. studiów podyplomowych czy kursów dokszta ł caj ą cych. Powy ż sze ustalenia czyni ą – zdaniem Prezesa Urz ę du – bezprzedmiotowym post ę powanie dotycz ą ce omawianego zarzutu. Oczywistym jest bowiem, i ż Uczelnia nie mia ł a obowi ą zku regulowa ć we wzorcu umownym Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim warunków odp ł atno ś ci za studia w zakresie op ł at pobieranych za kursy dokszta ł caj ą ce oraz op ł at pobieranych za wydanie dokumentu stwierdzaj ą cego uko ń czenie studiów podyplomowych i jego duplikatu. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy post ę powanie z jakiejkolwiek przyczyny sta ł o si ę bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzj ę o umorzeniu post ę powania. W orzecznictwie utrwalony jest pogl ą d, ż e przes ł anka bezprzedmiotowo ś ci wyst ę puje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygni ę cia danej sprawy w ogóle b ą d ź nie by ł o podstaw do jej rozpoznania w drodze post ę powania administracyjnego. Naczelny S ą d Administracyjny w wyroku z dnia 24 kwietnia 2003 r. (sygn. akt III SA 2225/01) podniós ł , ż e bezprzedmiotowo ść post ę powania oznacza brak którego ś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkuj ą cego tym, i ż nie mo ż na za ł atwi ć sprawy przez rozstrzygni ę cie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, ko ń cz ą ce post ę powanie bez jego merytorycznego rozstrzygni ę cia. Bezprzedmiotowo ść wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Bezprzedmiotowo ść post ę powania administracyjnego to brak przedmiotu post ę powania. Tym przedmiotem jest za ś konkretna sprawa, w której organ administracji pa ń stwowej jest w ł adny i jednocze ś nie zobowi ą zany rozstrzygn ąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowi ą zkach indywidualnego podmiotu. W analizowanej tu sprawie mamy do czynienia z tak ą w ł a ś nie sytuacj ą . Prezes Urz ę du postawi ł zarzut stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na nieuregulowaniu w Umowie o warunkach odp ł atno ś ci za studia w Uniwersytecie Warszawskim warunków odp ł atno ś ci za studia w zakresie op ł at pobieranych za kursy dokszta ł caj ą ce oraz op ł at pobieranych za wydanie dokumentu stwierdzaj ą cego uko ń czenie studiów podyplomowych i jego duplikatu. W toku prowadzonego post ę powania ujawniono jednak, ż e takie dzia ł anie Uczelni nie narusza dyspozycji art. 160 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wy ż szym i nie mo ż e ś wiadczy ć o stosowaniu praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Z tego wzgl ę du konieczne sta ł o si ę umorzenie w tym zakresie post ę powania w trybie art. 105 § 1 k.p.a. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o orzec jak w pkt III sentencji decyzji. 19 Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów o ochronie konkurencji i konsumentów w zw. z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. Otrzymuje: Uniwersytet Warszawski ul. Krakowskie Przedmie ś cie 26/28 00-927 Warszawa 20