RWA-44/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-16/08/MSK Warszawa, dn. 10 pa ź dziernika 2008 r. DECYZJA Nr RWA-44/2008 Na podstawie art. 26 ust. 1 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do tre ś ci art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Annie Hawryluk prowadz ą cej niepubliczn ą placówk ę o nazwie Niepubliczne Przedszkole „Calineczka” z siedzib ą w Siedlcach uznaje si ę , ż e dzia ł anie polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń zawartych we wzorcu umownym o nazwie „ Statut Niepublicznego Przedszkola Calineczka ” w Siedlcach o tre ś ci: 1. „ Informacj ę o wysoko ś ci op ł aty sta ł ej przekazuj ę si ę rodzicom w formie og ł oszenia na tablicy og ł osze ń ” (§ 38 ust. 5 wzorca umowy), 2. „ Op ł ata mo ż e by ć podniesiona z miesi ę cznym wyprzedzeniem ” (§ 38 ust. 6 wzorca umowy), stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , polegaj ą c ą na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. UZASADNIENIE Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie w ramach zaplanowanego badania wzorców umów, stosowanych przez przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść polegaj ą c ą na ś wiadczeniu us ł ug przedszkolnych, przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce (sygn. RWA-402-1/08/MSK) maj ą ce na celu kontrol ę wzorców umów stosowanych przez przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść w formie niepublicznych przedszkoli maj ą cych siedzib ę na terenie obj ę tym w ł a ś ciwo ś ci ą miejscow ą Delegatury. W toku prowadzonego post ę powania wyja ś niaj ą cego Prezes Urz ę du wyst ą pi ł min. do Niepublicznego Przedszkola „Calineczka” z siedzib ą w Siedlcach o przes ł anie wszelkich wzorców umownych stosowanych przez przedmiotow ą placówk ę w obrocie z klientami – rodzicami/opiekunami dzieci korzystaj ą cych z us ł ug placówki. W odpowiedzi na wezwanie Prezesa UOKiK Przedsi ę biorca Anna Hawryluk prowadz ą ca niepubliczn ą placówk ę o nazwie Niepubliczne Przedszkole „Calineczka” z siedzib ą w Siedlcach (dalej tak ż e: Przedsi ę biorca lub Przedszkole) przedstawi ł a min. „ Statut Niepublicznego Przedszkola Calineczka ”, w którym s ą uregulowane wzajemne zobowi ą zania rodziców i przedszkola. Analiza przedmiotowego Statutu wykaza ł a, i ż Przedsi ę biorca w stosunkach z konsumentami pos ł uguje si ę wzorcem umownym zawieraj ą cym w swojej tre ś ci niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego, uznane prawomocnym wyrokiem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone i wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego (dalej: rejestr niedozwolonych klauzul umownych). Maj ą c na uwadze powy ż sze, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2008 r. wszcz ął post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem, i ż stosowanie przez Ann ę Hawryluk prowadz ą c ą niepubliczn ą placówk ę o nazwie Niepubliczne Przedszkole „Calineczka” z siedzib ą w Siedlcach postanowie ń zawartych we wzorcu umownym o nazwie „ Statut Niepublicznego Przedszkola Calineczka ” w Siedlcach o tre ś ci: 1. „ Informacj ę o wysoko ś ci op ł aty sta ł ej przekazuj ę si ę rodzicom w formie og ł oszenia na tablicy og ł osze ń ” (§ 38 ust. 5 wzorca umowy), 2. „ Op ł ata mo ż e by ć podniesiona z miesi ę cznym wyprzedzeniem ” (§ 38 ust. 6 wzorca umowy), stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą c ą na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zawiadamiaj ą c Przedsi ę biorc ę o wszcz ę ciu przedmiotowego post ę powania, Prezes UOKiK w Warszawie wezwa ł go równie ż do ustosunkowania si ę do zarzutu zawartego w postanowieniu o wszcz ę ciu tego post ę powania oraz do przekazania wskazanych w pi ś mie informacji. Pismem z dnia 15 maja 2008 r. Przedsi ę biorca przekaza ł żą dane informacje oraz wyja ś nienia. Pismem z dnia 22 lipca 2008 r. Przedsi ę biorca zosta ł zawiadomiony o zamkni ę ciu post ę powania dowodowego oraz o mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z aktami sprawy w siedzibie Delegatury UOKiK w Warszawie. Mimo stosownego zawiadomienia, Przedsi ę biorca nie skorzysta ł z uprawnie ń do zapoznania si ę z ca ł o ś ci ą akt sprawy. 2 Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł , co nast ę puje. Anna Hawryluk na podstawie wpisu do ewidencji szkó ł i placówek niepublicznych prowadzonej przez Miasto Siedlce prowadzi Przedszkole Niepubliczne o nazwie „Calineczka” z siedzib ą w Siedlcach. Anna Hawryluk jest za ł o ż ycielem przedszkola w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 7 wrze ś nia 1991 r. o systemie o ś wiaty (tekst. jedn. z 2004 r. Nr 256 poz. 2572 ze zm.), zgodnie z którym osoby prawne i fizyczne mog ą zak ł ada ć szko ł y i placówki niepubliczne po uzyskaniu wpisu do ewidencji prowadzonej przez jednostk ę samorz ą du terytorialnego obowi ą zan ą do prowadzenia odpowiedniego typu publicznych szkó ł i placówek. Przedszkole w stosunkach z konsumentami pos ł uguje si ę wzorcem umownym w rozumieniu art. 384 Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) zatytu ł owanym „ Statut Niepublicznego Przedszkola Calineczka ”. Po przeprowadzeniu analizy tego wzorca Prezes Urz ę du ustali ł , i ż w jego tre ś ci znajduj ą si ę nast ę puj ą ce postanowienia. W § 38 ust. 5 wzorca umowy stosowanego przez Niepubliczne Przedszkole „Calineczka” znajduje si ę postanowienie o tre ś ci: „ Informacj ę o wysoko ś ci op ł aty sta ł ej przekazuj ę si ę rodzicom w formie og ł oszenia na tablicy og ł osze ń ” (§ 38 ust. 5 wzorca umowy). Z kolei w § 38 ust. 6 wzorca umowy stosowanego przez Niepubliczne Przedszkole „Calineczka” znajduje si ę postanowienie o tre ś ci: „ Op ł ata mo ż e by ć podniesiona z miesi ę cznym wyprzedzeniem ”. Przedsi ę biorca ustosunkowuj ą c si ę do sformu ł owanego przez Prezesa Urz ę du zarzutu podniós ł , i ż jego zdaniem „ Statut Niepublicznego Przedszkola Calineczka ” w Siedlcach nie jest wzorcem umowy. Przedsi ę biorca wskaza ł , i ż statut przedszkola jest dokumentem wymaganym do uzyskania wpisu do ewidencji szkó ł i placówek niepublicznych powadzonej przez jednostk ę samorz ą du terytorialnego. Przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , i ż zakwestionowane przez Prezesa UOKiK „ s ą by ć mo ż e nieprecyzyjne, ale jego zdaniem nie naruszaj ą zbiorowych interesów konsumentów, poniewa ż informacj ę o wysoko ś ci sta ł ej op ł aty rodzice otrzymuj ą w dniu z ł o ż enia „Karty zg ł oszenia dziecka do przedszkola ”. Przedsi ę biorca wskaza ł , i ż pomimo istnienia zapisu § 38 ust. 6, op ł ata nie ulega zmianie w czasie trwania roku szkolnego tj. od dnia 1 wrze ś nia do dnia 30 czerwca nast ę pnego roku. Przedsi ę biorca wskaza ł , i ż wysoko ść op ł aty sta ł ej okre ś lona od dnia 1 wrze ś nia 2007 r. nie uleg ł a zmianie do 30 czerwca 2008 r. Przedsi ę biorca wskaza ł , i ż rodzice s ą informowani na pocz ą tku danego roku szkolnego o op ł acie sta ł ej na ca ł y rok szkolny. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje. Post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, podobnie jak ka ż de inne post ę powanie administracyjne, toczy si ę z udzia ł em osób maj ą cych przymiot strony. Zgodnie z art. 101 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stron ą post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów jest ka ż dy, wobec kogo zosta ł o wszcz ę te post ę powanie. W przedmiotowej sprawie stron ą , wobec której zosta ł o wszcz ę te post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, jest Anna Hawryluk prowadz ą ca niepubliczn ą placówk ę o nazwie Niepubliczne Przedszkole „Calineczka” w Siedlcach. 3 Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ilekro ć w ustawie jest mowa o przedsi ę biorcy rozumie si ę przez to przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz.U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095), oraz: a) osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą niemaj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej; b) osob ę fizyczn ą wykonuj ą c ą zawód we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek lub prowadz ą c ą dzia ł alno ść w ramach wykonywania takiego zawodu; c) osob ę fizyczn ą , która posiada kontrol ę nad co najmniej jednym przedsi ę biorc ą , cho ć by nie prowadzi ł a dzia ł alno ś ci gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, je ż eli podejmuje dalsze dzia ł ania podlegaj ą ce kontroli koncentracji; d) zwi ą zek przedsi ę biorców (…). Zgodnie za ś z art. 4 ust. 1 w zw. z art. 2 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, przedsi ę biorc ą w jej rozumieniu jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nieb ę d ą ca osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą – wykonuj ą ca we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą tj. jest zarobkow ą dzia ł alno ść wytwórcz ą , budowlan ą , handlow ą , us ł ugow ą oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze z ł ó ż , a tak ż e dzia ł alno ść zawodow ą , wykonywan ą w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , i ż - na podstawie wpisu do ewidencji szkó ł i placówek niepublicznych prowadzonej przez Miasto Siedlce Anna Hawryluk prowadzi Przedszkole Niepubliczne „Calineczka”. Anna Hawryluk jako osoba fizyczna ś wiadczy odp ł atnie us ł ugi wychowania przedszkolnego w ww. placówce. W ocenie Prezesa Urz ę du, dzia ł alno ść tak ą cechuje profesjonalny charakter. Jest podporz ą dkowana regu ł om op ł acalno ś ci i racjonalnego gospodarowania co wskazuje na jej zarobkowy charakter. Co wi ę cej, jest dzia ł aniem wykonywanym na w ł asny rachunek osoby prowadz ą cej placówk ę tj. Anny Hawryluk. Poddaj ą c dalszej analizie dzia ł alno ść Anny Hawryluk w przedmiotowym zakresie nale ż y wskaza ć , i ż jej zorganizowany i ci ą g ł y charakter nie wywo ł uj ą w ą tpliwo ś ci. Tym samym - w ocenie Prezesa Urz ę du - przes ą dza to, i ż ś wiadczenie odp ł atnych us ł ug wychowania przedszkolnego przez Ann ę Hawryluk spe ł nia przes ł anki uznania tej dzia ł alno ś ci za dzia ł alno ść gospodarcz ą w rozumieniu przepisu art. 2 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, zgodnie, z którym dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą jest zarobkowa dzia ł alno ść us ł ugowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. To z kolei umo ż liwia uznanie Anny Hawryluk za przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów powo ł anej ustawy. Stosownie do przepisu art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej przedsi ę biorc ą jest bowiem osoba fizyczna wykonuj ą ca we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą . Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem nie ma natomiast - dla takiej oceny - znaczenia to, czy przedsi ę biorca jest wpisany do rejestru przedsi ę biorców tj. do Ewidencji Dzia ł alno ś ci Gospodarczej. Mog ą bowiem faktycznie wykonywa ć dzia ł alno ść gospodarcz ą takie podmioty, które takiego wpisu nie dokona ł y. W zwi ą zku z tym podlegaj ą przepisom ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 6 grudnia 2007 r., sygn. akt. III SK 16/07). Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, „ zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów ” , przez które stosownie do definicji zawartej w art. 24 ust. 2 rozumie si ę „ godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy” . Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem dzia ł aniach przedsi ę biorców. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Dzia ł ania te mog ą okaza ć si ę bezprawne 4 w razie ustalenia, ż e dosz ł o do naruszenia przepisów innych ustaw, ale tak ż e zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy ustalenie, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. (por. J. Szwaja (red): Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Komentarz , Warszawa 2000, s. 117- 118). Przepisy reguluj ą ce post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w wi ę kszo ś ci maj ą charakter procesowy. Materialnoprawne przes ł anki, istotne z punktu widzenia wydania decyzji, znajduj ą si ę w innych ni ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów aktach prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego. Prezes Urz ę du oceniaj ą c zachowanie Przedsi ę biorcy pod k ą tem ewentualnego naruszenia przepisów zakazuj ą cych stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, musi zatem co do zasady stosowa ć inne akty prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego i na ich podstawie stwierdzi ć , czy dzia ł anie przedsi ę biorcy by ł o bezprawne. Jak wy ż ej wspomniano, art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jako godz ą ce w nie bezprawne zachowanie przedsi ę biorcy. Jednocze ś nie artyku ł ten zawiera przyk ł adowe wyliczenie zachowa ń przedsi ę biorców uwa ż anych za naruszaj ą ce zbiorowe interesów konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umie ś ci ł stosowanie postanowie ń wzorów umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (pkt 1), naruszenie przez przedsi ę biorc ę obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji (pkt 2), nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek, mianowicie zaistnie ć musi - po pierwsze - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, które - po drugie - narusza zbiorowe interesy konsumentów. Jak wskazano powy ż ej, bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy co do zasady wynika z naruszenia innych przepisów powszechnie obowi ą zuj ą cych, niemniej nale ż y wskaza ć , i ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku identyfikuje wprost okre ś lone dzia ł anie jako bezprawne, a mianowicie dzia ł anie przedsi ę biorcy polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Jak wskaza ł S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), w oparciu o art. 23a ust. 2 (obecnie: art. 24 ust. 2) mo ż na sformu ł owa ć samoistn ą przes ł ank ę bezprawno ś ci, je ż eli ustali si ę , ż e przedsi ę biorca stosowa ł postanowienia wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. A zatem wykazanie, ż e przedsi ę biorca wprowadzi ł do obrotu wzorzec umowny zawieraj ą cy postanowienia o tre ś ci ju ż wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczaj ą c ą przes ł ank ę do uznania bezprawno ś ci dzia ł ania tego przedsi ę biorcy. Nale ż y bowiem podnie ść , i ż stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, jest prawnie zakazane. Prawomocny wyrok tego S ą du, wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, wskazuj ą cy tre ść postanowie ń wzorca umowy uznanych za niedozwolone i zakazuj ą cy ich wykorzystywania, ma od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru klauzul abuzywnych skutek wobec osób trzecich (art. 479 43 k.p.c.). Przepis tego artyku ł u rozszerza zatem prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. „Artyku ł ten dotyczy rozszerzonej prawomocno ś ci 5 materialnoprawnej w znaczeniu podmiotowym. Chodzi o grup ę przypadków takiej prawomocno ś ci, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powag ę rzeczy os ą dzonej dla wszystkich i przeciwko wszystkim. Przepis bowiem wyra ź nie stanowi, i ż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, wywo ł uje wi ę c skutek erga omnes” (H. Ciep ł a (w:) K. Piasecki (red.) „Kodeks post ę powania cywilnego. Komentarz.” T. II, wydanie 3, s. 249). Przepis art. 479 43 k.p.c. stanowi ą c, i ż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w ż aden sposób kategorii tych podmiotów. Lege non distiguente, wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsi ę biorcy, który klauzul ę wprowadzi ł do swoich wzorców umów, jak i do ka ż dego innego przedsi ę biorcy, stosuj ą cego w ł asne warunki umów. Nale ż y zatem przyj ąć , ż e wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów od chwili wpisania klauzuli do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK wywiera skutek wzgl ę dem wszystkich uczestników obrotu, co oznacza, ż e ż aden z podmiotów uczestnicz ą cych w obrocie prawnym nie mo ż e pos ł ugiwa ć si ę przedmiotowym postanowieniem. W uchwale z dnia 13 lipca 2006 r., sygn akt. III SZP 3/06 S ą d Najwy ż szy jednoznacznie wskaza ł , i ż „stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów”. Tym samym SN przes ą dzi ł , i ż stosowanie klauzuli to ż samej z klauzul ą wpisan ą do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, przez innego przedsi ę biorc ę , który nie by ł stron ą lub uczestnikiem post ę powania zako ń czonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru, stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Nale ż y przy tym podkre ś li ć , i ż dla uznania, i ż klauzula wpisana do rejestru i klauzula z ni ą porównywana s ą to ż same w tre ś ci, nie jest konieczna dok ł adna literalna identyczno ść tych postanowie ń . Rozbie ż no ść u ż ytych wyra ż e ń , zmiana szyku zdania, czy zastosowanie synonimów nie eliminuje bowiem abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia. By zaistnia ł a mo ż liwo ść uznania dwóch postanowie ń za to ż same wystarczy, by hipoteza zapisu kwestionowanego w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów mie ś ci ł a si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru. „ Nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywalnych klauzul. G ł ównym czynnikiem przes ą dzaj ą cym powinien by ć , zdaniem S ą du, zamiar, cel jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowana klauzula. Je ś li jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwolon ą , mo ż na uzna ć , i ż obie s ą to ż same ” (wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 maja 2005 r. sygn. akt XVII Ama 46/04). W zakresie prowadzonej przez Niepubliczne Przedszkole „Calineczka” dzia ł alno ś ci tre ść wzajemnych praw i obowi ą zków w stosunkach umownych z konsumentami wyznacza wzorzec Statut Niepublicznego Przedszkola „Calineczka” w Siedlcach. Powy ż szy zbiór zasad zgodnie z art. 384 § 1 k.c. stanowi wzorzec umowny, czyli zestaw jednostronnie przygotowanych, z góry przed zawarciem umowy gotowych klauzul. I. W § 38 ust. 5 wzorca umowy stosowanego przez Niepubliczne Przedszkole „Calineczka” znajduje si ę postanowienie o tre ś ci: „ Informacj ę o wysoko ś ci op ł aty sta ł ej przekazuj ę si ę rodzicom w formie og ł oszenia na tablicy og ł osze ń ” (§ 38 ust. 5 wzorca umowy). W wyroku z dnia 5 wrze ś nia 2006 r. (Sygn. akt XVII Amc 120/05) S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „ Zarz ą dzenia, o których mowa w § 1 ust. 2 o tre ś ci - nauka w Uczelni jest odp ł atna, szczegó ł owe regulacje 6 dotycz ą ce op ł at okre ś laj ą zarz ą dzenia Kanclerza WSDG - podaje si ę do publicznej wiadomo ś ci poprzez umieszczenie na tablicach og ł oszeniowych Uczelni. ” Postanowienie zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod nr 1287. W powo ł anym wyroku S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł , i ż tre ść postanowienia za niedozwolone postanowienie umowne ze wzgl ę du na naruszenie przez Szko łę obowi ą zku dor ę czania konsumentowi wzorca umowy. W uzasadnieniu wyroku S ą d podniós ł , i ż w ś wietle uregulowania zawartego w art. 384 § 1 k.c. ka ż da umowa zawierana z u ż yciem wzorca wymaga jego dor ę czenia drugiej stronie umowy. S ą d wskaza ł , i ż od powy ż szej zasady zosta ł y przewidziane w art. 384 § 2 k.c. dwa wyj ą tki. Stworzenie mo ż liwo ś ci ł atwego zapoznania si ę z tre ś ci ą wzorca (jako alternatywa wobec dor ę czenia wzorca) jest wystarczaj ą c ą przes ł ank ą wi ą zania wzorca, po pierwsze, w umowach niekonsumenckich, gdy pos ł ugiwanie si ę wzorcem jest w stosunkach danego rodzaju zwyczajowo przyj ę te, po drugie, w konsumenckich umowach bagatelnych tj. umowach powszechnie zawieranych w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego. W zwi ą zku z tym, ż e umowy mi ę dzy Szko łą a jej s ł uchaczami maj ą charakter umów konsumenckich i nie s ą zawierane w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego, nie odnosi si ę do nich ż aden ze wskazanych w ustawie wyj ą tków. Tym samym koniecznym warunkiem do zwi ą zania s ł uchacza tre ś ci ą wzorca umownego przygotowanego przez Szko łę jest dor ę czenie go s ł uchaczowi. Dlatego te ż podanie informacji o wysoko ś ci op ł at (zarz ą dze ń Kanclerza WSDG w sprawie op ł at za nauk ę ) do wiadomo ś ci publicznej np. poprzez wywieszenie stosownego og ł oszenia na tablicy og ł osze ń w siedzibie Szko ł y nie czyni zado ść obowi ą zkowi dor ę czenia konsumentowi wzorca. Obowi ą zek dor ę czenia dotyczy zarówno pierwotnego wzorca, jak i ka ż dego kolejnego wzorca, poprzez który Szko ł a wprowadza zmian ę do tre ś ci istniej ą cego ju ż stosunku prawnego (art. 384 1 k.c.). Postanowienie, które wskazuje na wy łą czenie obowi ą zku dor ę czenia wzorca, narusza nie tylko przepisy powszechnie obowi ą zuj ą ce, ale tak ż e dobre obyczaje jak, zaufanie stron umowy, poszanowanie prawa i rzetelno ść przedsi ę biorcy. Zdaniem Prezesa Urz ę du, tre ść postanowienia § 38 ust. 5 jest zbie ż na z tre ś ci ą ww. niedozwolonego postanowienia. Tak jak postanowienie wpisane do rejestru pod nr 1287 narusza obowi ą zek dor ę czania konsumentowi wzorca umowy. Podanie informacji o wysoko ś ci op ł at do wiadomo ś ci publicznej poprzez wywieszenie og ł oszenia na tablicy og ł osze ń w siedzibie Przedszkola nie czyni zado ść obowi ą zkowi dor ę czenia konsumentowi wzorca. II. W § 38 ust. 6 wzorca umowy o nazwie Statut Niepublicznego Przedszkola „Calineczka” w Siedlcach stosowanego przez Niepubliczne Przedszkole „Calineczka” znajduje si ę postanowienie o tre ś ci: „ Op ł ata mo ż e by ć podniesiona z miesi ę cznym wyprzedzeniem ”. Z analizy rejestru klauzul abuzywnych wynika, ż e zosta ł o do niego wpisanych co najmniej kilka klauzul dotycz ą cych mo ż liwo ś ci podniesienia ceny przez przedsi ę biorc ę po zawarciu umowy z konsumentem. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia 5 pa ź dziernika 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 20/05) uzna ł za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „ Wysoko ść czesnego mo ż e ulega ć zmianom w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia ” (wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych pod nr 643). W uzasadnieniu przedmiotowego wyroku S ą d uzna ł , i ż postanowienie to wype ł nia znamiona abuzywnej klauzuli okre ś lonej w art. 385 3 pkt 20 k.c. S ą d zwa ż y ł , ż e „ O ile pozwana szko ł a ma pe ł ne prawo do podwy ż szenia wysoko ś ci czesnego w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia, o tyle studentowi (konsumentowi) powinno by ć zagwarantowane prawo do odst ą pienia od zawartej umowy, gdy nie jest on w stanie ponie ść kosztów podwy ż ki. Wzorzec, którym pos ł uguje si ę pozwana takiego uprawnienia dla studenta nie przewiduje. Nie mo ż na 7 uzna ć za s ł uszny argument pozwanej, ż e problem ten rozwi ą zuje prawo studenta do rozwi ą zania umowy w ka ż dym czasie zgodnie z § 9 wzorca umowy. W takim przypadku student do momentu rozwi ą zania umowy zmuszony by ł by do ponoszenia op ł aty w podwy ż szonej wysoko ś ci. ” S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia 6 lipca 2006 r. (Sygn. akt XVII AmC 60/05) uzna ł za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „ Wysoko ść odp ł atno ś ci ustala dyrektor placówki w oparciu o kalkulacj ę kosztów bie żą cych. Odp ł atno ść mo ż e ulec zmianie w ci ą gu roku szkolnego ” (wpisane pod nr 848 do rejestru). S ą d uzna ł , i ż postanowienie to narusza art. 385 3 pkt 20 k.c., gdy ż przewiduj ą c mo ż liwo ść podniesienia ceny Szko ł a nie przewidzia ł a mo ż liwo ś ci odst ą pienia od umowy przez konsumenta. Przepis art. 385 3 pkt 20 k.c. stanowi natomiast, i ż za niedozwolone postanowienia umowne uwa ż a si ę te postanowienia, które przewiduj ą uprawnienie kontrahenta konsumenta do okre ś lania lub podwy ż szania ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. W opinii Prezesa Urz ę du, to ż samo ść porównywalnych klauzul tj. klauzuli stosowanej przez Przedszkole w § 38 ust. 6 wzorca umowy i powy ż ej wymienionych klauzul wpisanych do rejestru jest oczywista. Wszystkie przewiduj ą mo ż liwo ść podniesienia przez przedsi ę biorc ę wysoko ś ci czesnego bez przyznania z tego ty ł u konsumentowi mo ż liwo ść odst ą pienia od umowy. Tym samym przyznaj ą c prawo Przedsi ę biorcy do podwy ż szenia ceny bez przyznania konsumentowi prawa do wypowiedzenia umowy naruszaj ą art. 385 3 pkt 20. Maj ą c powy ż sze na uwadze Prezes Urz ę du uzna ł , ż e kwestionowane postanowienia § 38 ust. 5 i 6 Statutu Niepublicznego Przedszkola „Calineczka” w Siedlcach - pomimo, ż e nie s ą literalnie identyczne z zapisami przytoczonych postanowie ń wpisanych do rejestru klauzul abuzywnych, wywieraj ą takie same jak one skutki dla konsumenta. Nale ż y przy tym doda ć i podkre ś li ć , i ż przytoczone wy ż ej postanowienia, b ę d ą ce przedmiotem oceny S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, dotyczy ł y równie ż us ł ug o charakterze edukacyjnym – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Uznanie, i ż postanowienie umowne stosowane w obrocie konsumenckim przez przedsi ę biorc ę s ą to ż same z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone przes ą dza o bezprawno ś ci tego dzia ł ania. Jak wskazano bowiem powy ż ej, art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów formu ł uje samoistn ą przes ł ank ę bezprawno ś ci dzia ł a ń polegaj ą cych na stosowaniu przez przedsi ę biorc ę postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Dla stwierdzenia przez Prezesa Urz ę du stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyki, okre ś lonej w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest tak ż e wykazanie, ż e w wyniku jej stosowania przez przedsi ę biorc ę naruszony zosta ł zbiorowy interes konsumentów. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotycz ą cy ogó ł u, a naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku – konsumentów. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne jest, by dzia ł anie przedsi ę biorcy zosta ł o skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da si ę z góry oznaczy ć indywidualnie. Wobec tego dzia ł anie to jest w stanie wywo ł a ć niekorzystne nast ę pstwa w odniesieniu do ka ż dego z konsumentów (a nie jedynie wobec okre ś lonego konsumenta) i zagra ż a ono, przynajmniej potencjalnie, interesom ka ż dego z cz ł onków zbiorowo ś ci konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie sposób zindywidualizowa ć . Oczywistym jest bowiem, i ż dzia ł anie Przedsi ę biorcy jest skierowane do 8 nieoznaczonego kr ę gu odbiorców – dotyczy wszystkich potencjalnych konsumentów korzystaj ą cych z us ł ug Niepublicznego Przedszkola „Calineczka”. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż y stwierdzi ć , i ż kwestionowane przez Prezesa Urz ę du dzia ł anie Przedszkola narusza zbiorowy interes konsumentów. Wykazanie, i ż dzia ł anie Niepublicznego Przedszkola „Calineczka” ma charakter bezprawny i narusza zbiorowy interes konsumentów, przes ą dza, i ż dzia ł anie to ma charakter praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec stwierdzenia stosowania w niniejszej decyzji przez Ann ę Hawryluk praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, nale ż y zauwa ż y ć , ż e w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewidziana zosta ł a mo ż liwo ść na ł o ż enia przez Prezes Urz ę du na przedsi ę biorc ę stosuj ą cego tak ą praktyk ę kary pieni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego przez tego przedsi ę biorc ę w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kara ta ma charakter fakultatywny, co oznacza, i ż o celowo ś ci jej na ł o ż enia Prezes Urz ę du rozstrzyga ka ż dorazowo bior ą c pod uwag ę okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy. W przedmiotowej sprawie Prezes Urz ę du uzna ł za zasadne odst ą pienie od na ł o ż enia kary. Podejmuj ą c tak ą decyzj ę Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę nast ę puj ą ce okoliczno ś ci. Naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez tego przedsi ę biorc ę mia ł o miejsce po raz pierwszy. Ponadto, odst ę puj ą c od wymierzenia kary, Prezes Urz ę du wzi ął tak ż e pod uwag ę ograniczony zakres dzia ł ania przedsi ę biorcy i aktywne wspó ł dzia ł anie Przedsi ę biorcy z Prezesem UOKiK w trakcie post ę powania, w szczególno ś ci dostarczanie wyczerpuj ą cych wyja ś nie ń w terminach wyznaczonych przez Prezesa Urz ę du. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze – w ocenie Prezesa Urz ę du – mimo niena ł o ż enia na przedsi ę biorc ę kary pieni ęż nej z tytu ł u stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, przedsi ę biorca ten nie dopu ś ci si ę w przysz ł o ś ci stosowania analogicznych praktyk. Zdaniem Prezesa Urz ę du, sam fakt wydania przedmiotowej decyzji odniesie wystarczaj ą cy skutek wychowawczy na przysz ł o ść . Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w sentencji decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. Otrzymuje: Anna Hawryluk Niepubliczne Przedszkole „Calineczka” ul. Prymasa Stefana Wyszy ń skiego 3 08-110 Siedlce 9