RWA-38/2009

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-1/09/JKa Warszawa, dn. 23 grudnia 2009 r. DECYZJA Nr RWA-38/2009 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) w zw. z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w toku którego zostało uprawdopodobnione, iż Orco Project Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, stosuje praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów , o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegające na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, poprzez stosowanie we wzorcu umownym o nazwie „ UMOWA Nr… pomiędzy ORCO PROJECT SPÓŁKĄ Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ a... ” postanowień o treści: 1. „ (…) W przypadku wystąpienia różnicy pomiędzy rzeczywistą powierzchnią użytkową Lokalu a powierzchnią Lokalu określoną w punkcie 1.3 niniejszej Umowy, Cena Lokalu oraz Cena Netto zostaną odpowiednio skorygowane według Ceny za Metr określonej w niniejszej Umowie. (…) ” (pkt 2.7.1 wzorca umowy), 2. „ Strony uzgadniają, iż do kwoty faktur z tytułu zapłaty poszczególnych zaliczek na poczet Ceny Netto doliczony każdorazowo zostanie podatek od towarów i usług, w odpowiedniej wysokości obowiązującej w chwili wystawienia faktury („Cena Brutto”) ” (pkt 3.6 wzorca umowy), 3. „ Brak wpłaty I Zaliczki na poczet Ceny Netto powiększonej o należny podatek od towarów i usług w terminie wskazanym w Harmonogramie powoduje, iż niniejsza Umowa uznana będzie za niezawartą co uprawnia Wykonawcę do sprzedaży osobom trzecim Lokalu wraz z prawem do wyłącznego korzystania z Ogródka Przydomowego, oraz udziału wynoszącego …/... w części Parkingu (pkt 4.2 wzorca umowy), 4. „ W przypadku odstąpienia od Umowy przez Wykonawcę z przyczyn opisanych powyżej lub innych przyczyn leżących po stronie Kupującego, Kupujący jest zobowiązany do zapłaty kary umownej w wysokości 10 % (dziesięć procent) Ceny Brutto. Wykonawca jest uprawniony do potrącenia kary umownej z zaliczek 2  otrzymanych od Kupującego na poczet Ceny Netto powiększonej o należny podatek od towarów i usług. Wykonawca jest uprawniony do dochodzenia odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary umownej (pkt 11.1 wzorca umowy), 5. „ Kupujący wyraża zgodę na przechowywanie i przetwarzanie swoich danych osobowych w bazach danych należących do Wykonawcy oraz do ich wykorzystania w związku z realizacją postanowień niniejszej Umowy, jak również w działaniach marketingowych prowadzonych przez i na zlecenie Wykonawcy ” (pkt 13.1 wzorca umowy), i przyjęciu przez Prezesa Urzędu zobowiązania Orco Project Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, do zaniechania tych działań poprzez: – wprowadzenie do obrotu konsumenckiego wzorca umownego uwzględniającego zastrzeżenia Prezesa Urzędu przedstawione w postanowieniu z dnia 12 lutego 2009 r., sygn. RWA-61-1/09/MSK; – dokonanie zmiany treści zakwestionowanych w przedmiotowej sprawie postanowień w ten sposób, że otrzymają one następujące brzmienie: 1. (usunięty) 2. „Strony uzgadniają, iż do kwoty faktur z tytułu zapłaty poszczególnych zaliczek na poczet Ceny Netto doliczony każdorazowo zostanie podatek od towarów i usług w wysokości 7% w przypadku Ceny Lokalu oraz w wysokości 22% w przypadku Ceny Miejsca Parkingowego i Boksu („Cena Brutto).”; 3. „Brak wpłaty I Zaliczki na poczet Ceny Brutto w terminie wskazanym w Harmonogramie powoduje, iż po bezskutecznym upływie dodatkowego terminu wyznaczonego przez Spółkę w wezwaniu do zapłaty I Zaliczki, niniejsza Umowa uznana będzie za niezawartą, co uprawnia Wykonawcę do sprzedaży osobom trzecim Lokalu oraz udziału wynoszącego….. w części Parkingu.” 4. „W przypadku odstąpienia od Umowy przez Wykonawcę z przyczyn opisanych w pkt (…) lub innych przyczyn leżących po stronie Kupującego, Kupujący jest zobowiązany do zapłaty kary umownej w wysokości 4,5% (cztery i pół procent) Ceny Brutto. Wykonawca jest uprawniony do potrącenia kary umownej z zaliczek otrzymanych od Kupującego na poczet Ceny Brutto.” 5. „Spółka będzie przetwarzać dane osobowe Klienta, wskazane w treści niniejszej Umowy, w zakresie niezbędnym do realizacji Umowy oraz wynikających z niej roszczeń, zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych. Podanie danych osobowych jest dobrowolne, a Klientowi przysługuje prawo dostępu do ich treści oraz ich poprawiania.” nakłada się obowiązek wykonania tego zobowiązania w terminie 30 dni od dnia doręczenia niniejszej decyzji poprzez zaniechanie dalszego stosowania postanowień umownych w kształcie zakwestionowanym przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz wystąpienie wobec wszystkich konsumentów, z którymi Orco Project Sp. z o.o. posiada wiążące umowy zawierające postanowienia zakwestionowane w niniejszym postępowaniu przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, z ofertą zawarcia pisemnego aneksu do ww. umów, zastępującego kwestionowane klauzule postanowieniami zaakceptowanymi w trakcie postępowania przez Prezesa Urzędu, przy uwzględnieniu treści art. 77 § 1 Kodeksu cywilnego. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości 3  miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939) w zw. z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 107, poz. 887), - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada się na Orco Project Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie obowiązek złożenia do dnia 1 marca 2010 r. sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania opisanego w pkt. I sentencji niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury UOKiK w Warszawie wpłynęło zawiadomienie konsumenta dotyczące niedozwolonych klauzul umownych stosowanych przez spółkę Orco Project Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (dalej: Orco Project, Spółka lub Przedsiębiorca). Spółka oferuje m.in. usługi polegające na wybudowaniu budynków w celu ustanowienia odrębnej własności znajdujących się w tych budynkach lokali mieszkalnych i przeniesieniu własności przedmiotowych lokali na konsumentów lub/i budynków mieszkalnych stanowiących odrębne nieruchomości (tzw. usługi deweloperskie). Z załączonej do zawiadomienia dokumentacji wynikało, iż Przedsiębiorca w stosunkach z konsumentami posługuje się wzorcem umownym mogącym zawierać w swojej treści niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego, uznane prawomocnym wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone i wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: rejestr niedozwolonych klauzul umownych). Po analizie dokumentów otrzymanych w zawiadomieniu, Prezes Urzędu w dniu 12 lutego 2009 r. wszczął z urzędu postępowanie w związku z podejrzeniem, iż stosowanie przez spółkę Orco Project Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie postanowień zawartych we wzorcu umownym o nazwie „ UMOWA Nr… pomiędzy ORCO PROJECT SPÓŁKĄ Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ a... ” o treści: 1. „ (…) W przypadku wystąpienia różnicy pomiędzy rzeczywistą powierzchnią użytkową Lokalu a powierzchnią Lokalu określoną w punkcie 1.3 niniejszej Umowy, Cena Lokalu oraz Cena Netto zostaną odpowiednio skorygowane według Ceny za Metr określonej w niniejszej Umowie. (…) ” (pkt 2.7.1 wzorca umowy), 2. „ Strony uzgadniają, iż do kwoty faktur z tytułu zapłaty poszczególnych zaliczek na poczet Ceny Netto doliczony każdorazowo zostanie podatek od towarów i usług, w odpowiedniej wysokości obowiązującej w chwili wystawienia faktury („Cena Brutto”) ” (pkt 3.6 wzorca umowy), 3. „ Brak wpłaty I Zaliczki na poczet Ceny Netto powiększonej o należny podatek od towarów i usług w terminie wskazanym w Harmonogramie powoduje, iż niniejsza Umowa uznana będzie za niezawartą co uprawnia Wykonawcę do sprzedaży osobom trzecim Lokalu wraz z prawem do wyłącznego korzystania z Ogródka Przydomowego, oraz udziału wynoszącego …/... w części Parkingu (pkt 4.2 wzorca umowy), 4  4. „ W przypadku odstąpienia od Umowy przez Wykonawcę z przyczyn opisanych powyżej lub innych przyczyn leżących po stronie Kupującego, Kupujący jest zobowiązany do zapłaty kary umownej w wysokości 10 % (dziesięć procent) Ceny Brutto. Wykonawca jest uprawniony do potrącenia kary umownej z zaliczek otrzymanych od Kupującego na poczet Ceny Netto powiększonej o należny podatek od towar i usług. Wykonawca jest uprawniony do dochodzenia odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary umownej (pkt 11.1 wzorca umowy), 5. „ Kupujący wyraża zgodę na przechowywanie i przetwarzanie swoich danych osobowych w bazach danych należących do Wykonawcy oraz do ich wykorzystania w związku z realizacją postanowień niniejszej Umowy, jak również w działaniach marketingowych prowadzonych przez i na zlecenie Wykonawcy ” (pkt 13.1 wzorca umowy), stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, polegającą na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spółka zawiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego w swych pismach z dnia 11 i 20 marca 2009 r. złożyła wyjaśnienia dotyczące zakresu i profilu swojej działalności, ilości zawartych z konsumentami umów, terminów ich stosowania oraz wysokości przychodów. Jednocześnie, stosownie do treści art. 28 ust. 1 uokik Spółka złożyła zobowiązanie do zaniechania dalszego stosowania wzorców umownych w kształcie zakwestionowanym przez Prezesa Urzędu w niniejszym postępowaniu oraz do wystąpienia do wszystkich konsumentów, z którymi Spółka posiada wiążące umowy zawierające zakwestionowane postanowienia, z ofertą zawarcia pisemnego aneksu do tych umów zastępując kwestionowane klauzule postanowieniami przyjętymi w treści zobowiązania. Spółka podtrzymała wolę zobowiązania jej przez Prezesa Urzędu do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom zbiorowych interesów konsumentów w swych kolejnych pismach z dni 19 czerwca 2009 r. oraz 11 sierpnia 2009 r. Pismem z dnia 11 września 2009 r. Prezes Urzędu zawiadomił Spółkę o zakończeniu postępowania dowodowego w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie strona została poinformowana o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Spółka nie skorzystała z przysługującego jej uprawnienia do zapoznania się z aktami sprawy. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, co następuje Orco Project Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie jest przedsiębiorcą wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000217014. Przedmiotem działalności Spółki jest m.in. świadczenie usług polegających na wybudowaniu budynków w celu ustanowienia odrębnej własności znajdujących się w tych budynkach lokali mieszkalnych i przeniesieniu własności przedmiotowych lokali na konsumentów lub/i budynków mieszkalnych stanowiących odrębne nieruchomości (tzw. usługi deweloperskie). Po przeprowadzeniu analizy wzorca umownego o nazwie „ UMOWA Nr… pomiędzy ORCO PROJECT SPÓŁKĄ Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ a... ”, którym 5  posługuje się Spółka Prezes Urzędu ustalił, iż w jego treści znajduje się postanowienie umowne o treści: 1. „ (…) W przypadku wystąpienia różnicy pomiędzy rzeczywistą powierzchnią użytkową Lokalu a powierzchnią Lokalu określoną w punkcie 1.3 niniejszej Umowy, Cena Lokalu oraz Cena Netto zostaną odpowiednio skorygowane według Ceny za Metr określonej w niniejszej Umowie. (…) ” (pkt 2.7.1 wzorca umowy), 2. „ Strony uzgadniają, iż do kwoty faktur z tytułu zapłaty poszczególnych zaliczek na poczet Ceny Netto doliczony każdorazowo zostanie podatek od towarów i usług, w odpowiedniej wysokości obowiązującej w chwili wystawienia faktury („Cena Brutto”) ” (pkt 3.6 wzorca umowy), 3. „ Brak wpłaty I Zaliczki na poczet Ceny Netto powiększonej o należny podatek od towarów i usług w terminie wskazanym w Harmonogramie powoduje, iż niniejsza Umowa uznana będzie za niezawartą co uprawnia Wykonawcę do sprzedaży osobom trzecim Lokalu wraz z prawem do wyłącznego korzystania z Ogródka Przydomowego, oraz udziału wynoszącego …/... w części Parkingu (pkt 4.2 wzorca umowy), 4. „ W przypadku odstąpienia od Umowy przez Wykonawcę z przyczyn opisanych powyżej lub innych przyczyn leżących po stronie Kupującego, Kupujący jest zobowiązany do zapłaty kary umownej w wysokości 10 % (dziesięć procent) Ceny Brutto. Wykonawca jest uprawniony do potrącenia kary umownej z zaliczek otrzymanych od Kupującego na poczet Ceny Netto powiększonej o należny podatek od towar i usług. Wykonawca jest uprawniony do dochodzenia odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary umownej (pkt 11.1 wzorca umowy), 5. „ Kupujący wyraża zgodę na przechowywanie i przetwarzanie swoich danych osobowych w bazach danych należących do Wykonawcy oraz do ich wykorzystania w związku z realizacją postanowień niniejszej Umowy, jak również w działaniach marketingowych prowadzonych przez i na zlecenie Wykonawcy ” (pkt 13.1 wzorca umowy). W swojej dotychczasowej działalności Spółka posługiwała się 7 wzorcami umowy przedwstępnej, na podstawie których zawarto 296 umów, z czego 10 umów przestało już obowiązywać. Obowiązujące wzorce zawierają w swej treści postanowienia zakwestionowane przez Prezesa Urzędu w przedmiotowej sprawie. W toku postępowania, pismami z dnia 11 marca 2009 r. oraz 20 marca 2009 r. , Spółka złożyła zobowiązanie do wprowadzenia do obrotu konsumenckiego wzorca umownego uwzględniającego zastrzeżenia Prezesa Urzędu oraz dokonanie zmiany treści zakwestionowanych w przedmiotowej sprawie postanowień. Wolę zobowiązania Spółki przez Prezesa Urzędu do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom zbiorowych interesów konsumentów Spółka podtrzymała w swych kolejnych pismach z dni 19 czerwca 2009 r. oraz 11 sierpnia 2009 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa Urzędu jest prowadzona w interesie publicznym. Działania oparte na przepisach niniejszej ustawy są zatem podejmowane w interesie publicznym, w celu ochrony interesów zbiorowości, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzględny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urzędu do rozstrzygnięcia 6  określonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy oceniane działania godzą w interesy ogólnospołeczne i dotykają szerokiego kręgu uczestników rynku i poprzez to powodują zaburzenia w jego prawidłowym funkcjonowaniu. Do naruszenia interesu publicznego dochodzi, gdy skutki określonych działań mają charakter powszechny, dotykają wszystkich potencjalnych podmiotów na danym rynku 1 . Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie przedmiotowa przesłanka została spełniona, istniała możliwość poddania zachowania Spółki dalszej ocenie pod kątem art. 28 ust. 1 uokik. Przepis art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, iż „ jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. ” W związku z powyższym, dla zastosowania art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zachodzi w przedmiotowej sprawie konieczność uprawdopodobnienia naruszenia przez Spółkę przepisu art. 24 ww. ustawy. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, „zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów”, przez które stosownie do definicji zawartej w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne zachowanie przedsiębiorcy. Jednocześnie artykuł ten zawiera przykładowe wyliczenie zachowań przedsiębiorców uważanych za naruszające zbiorowe interesów konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umieścił stosowanie postanowień wzorów umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (pkt 1), naruszenie przez przedsiębiorcę obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji (pkt 2), nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Aby określone zachowanie mogło zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek, mianowicie zaistnieć musi - po pierwsze - bezprawne działanie przedsiębiorcy, które - po drugie - narusza zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ww. ustawy pod pojęciem przedsiębiorcy rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, a także: (a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, (b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, (c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę, w rozumieniu pkt 4, nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13, (d) związek 1 Konrad Kohutek w: „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz”, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008 r., strona 47. 7  przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2 - na potrzeby przepisów dotyczących praktyk ograniczających konkurencję oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Orco Project Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie jest przedsiębiorcą wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzącą we własnym imieniu działalność gospodarczą. Nie ulega zatem wątpliwości, iż Spółka posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu powoływanego powyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Oznacza to, że przy wykonywaniu działalności gospodarczej Spółka podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym jej działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawność działań przedsiębiorcy co do zasady wynika z naruszenia innych przepisów powszechnie obowiązujących, niemniej należy wskazać, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku identyfikuje wprost jako bezprawne, a mianowicie działanie przedsiębiorcy polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Jak wynika z wyroku SOKiK z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), w oparciu o art. 24 ust. 2 pkt 1 można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. A zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczającą przesłankę do uznania bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Należy bowiem podnieść, iż stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez SOKiK za niedozwolone zostało wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, jest prawnie zakazane. Prawomocny wyrok tego Sądu, wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, wskazujący treść postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone i zakazujący ich wykorzystywania ma od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru klauzul abuzywnych skutek wobec osób trzecich (art. 479 43 k.p.c.). Przepis tego artykułu rozszerza zatem prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. „Artykuł ten dotyczy rozszerzonej prawomocności materialnoprawnej w znaczeniu podmiotowym. Chodzi o grupę przypadków takiej prawomocności, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powagę rzeczy osądzonej dla wszystkich i przeciwko wszystkim. Przepis bowiem wyraźnie stanowi, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, wywołuje więc skutek erga omnes” (por. H. Ciepła, [w:] K. Piasecki [red.], Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom II, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 249). Przepis art. 479 43 k.p.c. stanowiąc, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w żaden sposób kategorii tych podmiotów. Wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsiębiorcy, który klauzulę wprowadził do swoich wzorców umów, jak i do każdego innego przedsiębiorcy, stosującego własne warunki umów. Należy zatem przyjąć, że wyrok SOKiK od chwili wpisania klauzuli do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK wywiera skutek względem wszystkich uczestników obrotu, co oznacza, że żaden z podmiotów uczestnic zących w obrocie prawnym nie może posługiwać się przedmiotowym postanowieniem. W uchwale z dnia 13 lipca 2006 r., sygn akt. III SZP 3/06 Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał, iż „stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony 8  Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów”. Tym samym SN przesądził, iż stosowanie klauzuli tożsamej z klauzulą wpisaną do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, przez innego przedsiębiorcę, który nie był stroną lub uczestnikiem postępowania zakończonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Podkreślić trzeba, iż dla uznania, iż klauzula wpisana do rejestru i klauzula z nią porównywana są tożsame w treści nie jest konieczna dokładna literalna identyczność tych postanowień. Rozbieżność użytych wyrażeń, zmiana szyku zdania, czy zastosowanie synonimów nie eliminuje bowiem abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia, jeżeli cel, w jakim wprowadzone zostało postanowienie umowne jest tożsamy. „Nie jest konieczna literalna zgodność porównywalnych klauzul. Głównym czynnikiem przesądzającym powinien być, zdaniem Sądu, zamiar, cel jakiemu ma służyć kwestionowana klauzula. Jeśli jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwoloną, można uznać, iż obie są tożsame” (wyrok SOKiK z dnia 25 maja 2005 r. sygn. akt XVII Ama 46/04). Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, iż strona niniejszego postępowania w wykorzystywanym w obrocie z konsumentami wzorcu umownym zatytułowanym „ UMOWA Nr… pomiędzy ORCO PROJECT SPÓŁKĄ Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ a... ” stosuje postanowienia o następującej treści: Ad. I.1 sentencji decyzji Pkt 2.7.1 wzorca umowy o nazwie „ UMOWA Nr… pomiędzy ORCO PROJECT SPÓŁKĄ Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ a... ” zawiera postanowienie o treści: „ (…) W przypadku wystąpienia różnicy pomiędzy rzeczywistą powierzchnią użytkową Lokalu a powierzchnią Lokalu określoną w punkcie 1.3 niniejszej Umowy, Cena Lokalu oraz Cena Netto zostaną odpowiednio skorygowane według Ceny za Metr określonej w niniejszej Umowie (…) ”. Zdaniem Prezesa Urzędu, treść niniejszego postanowienia jest tożsama z treścią następującego, uznanego za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 28 stycznia 2008 r. (Sygn. akt XVII AmC 109/07) postanowienia o treści: „ W przypadku, gdy powierzchnia Apartamentu ulegnie zmianie w stosunku do powierzchni, o której mowa w par. 2 o więcej niż 3 (trzy) procent tej powierzchni, Strona sprzedająca jest upoważniona do żądania odpowiedniej dopłaty (w przypadku zwiększenia powierzchni) lub zobowiązana do zwrotu Stronie kupującej odpowiedniej kwoty uiszczonej ceny (w przypadku zmniejszenia powierzchni) ”. Postanowienie to zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 1379. W przedmiotowym wyroku Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, iż kwestionowane postanowienie stanowi niedozwoloną klauzulę umowną w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. i art. 385 3 pkt 20 k.c. zgodnie z którym za niedozwolone postanowienia umowne uważa się te postanowienia, które przewidują uprawnienie kontrahenta konsumenta do określania lub podwyższania ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy. Sąd zważył, iż przedmiotowe postanowienie jest sprzeczne z dobrymi obyczajami a zarazem rażąco naruszające interes konsumenta w zakresie, w jakim pozbawia konsumenta prawa do odstąpienia od umowy w razie zmiany ceny lokalu będącej następstwem zmiany jego powierzchni. W przedmiotowej sprawie Spółka zawierając w stosowanym przez siebie wzorcu umownym zastrzegła możliwość zmiany ceny bez jednoczesnego przyznania konsumentowi prawa do odstąpienia od umowy, co rażąco narusza interes konsumenta. 9  Ad. I.2 sentencji decyzji Pkt 3.6 wzorca umowy o nazwie „ UMOWA Nr… pomiędzy ORCO PROJECT SPÓŁKĄ Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ a... ” zawiera postanowienie o treści: „ Strony uzgadniają, iż do kwoty faktur z tytułu zapłaty poszczególnych zaliczek na poczet Ceny Netto doliczony każdorazowo zostanie podatek od towarów i usług, w odpowiedniej wysokości obowiązującej w chwili wystawienia faktury („Cena Brutto”). ” Zdaniem Prezesa Urzędu, treść przedmiotowego postanowienia jest tożsama z treścią następujących niedozwolonych postanowień: 1. „ Strony oświadczają, że ustalona pomiędzy nimi cena przedmiotu umowy uwzględnia obecnie obowiązujące stawki podatku VAT od sprzedaży lokali, wobec czego gdyby stawki te uległy zmianie, cena przedmiotu umowy ulegnie zmianie proporcjonalnie do zmiany stawek podatku VAT. Ponadto, w przypadku wprowadzenia lub zmian stawek innych podatków lub danin publicznoprawnych o charakterze cenotwórczym, a związanych z budownictwem, ewentualny wzrost ceny z tego tytułu pokryje Nabywca. Postanowienie to zostało uznane za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 grudnia 2006 r. (Sygn. akt XVII AmC 126/05) i wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 1386. 2. „ Do ceny netto zostanie doliczony podatek VAT zgodnie z obowiązującymi przepisami. Na dzień podpisania umowy stawka podatku VAT na lokal mieszkalny wynosi 7%, a na garaż i miejsce parkingowe 22%. W przypadku zmiany stawki podatku VAT nastąpi odpowiednia zmiana ceny. Postanowienie to zostało uznane za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 18 maja 2005 r. (Sygn. akt XVII AmC 86/03) i wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 885. Postanowienie umowne w brzmieniu zakwestionowanym przez Prezesa Urzędu w niniejszym postępowaniu uprawnia Spółkę do wskazania ceny sprzedaży, którą konsument ma możliwość poznać dopiero przed zawarciem umowy przyrzeczonej. Może to doprowadzić do sytuacji, w której konsument nie będzie w stanie zapłacić tak ustalonej ceny, a Spółka nie stwarza konsumentowi prawa do odstąpienia od takiej umowy. Przedmiotowe postanowienie narusza zatem art. 385 § 1 i art. 385 3 pkt 20 k.c. ze względu na uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy. Ad. I.3 sentencji decyzji Pkt 4.2 wzorca umowy zawiera postanowienie o treści: „ Brak wpłaty I Zaliczki na poczet Ceny Netto powiększonej o należny podatek od towarów i usług w terminie wskazanym w Harmonogramie powoduje, iż niniejsza Umowa uznana będzie za niezawartą co uprawnia Wykonawcę do sprzedaży osobom trzecim Lokalu wraz z prawem do wyłącznego korzystania z Ogródka Przydomowego, oraz udziału wynoszącego../... w części Parkingu. ” Zdaniem Prezesa Urzędu, treść tego postanowienia jest zbieżna z treścią klauzuli: „ Stronie sprzedającej przysługuje prawo do wypowiedzenia niniejszej umowy ze skutkiem natychmiastowym przy uwzględnieniu par. 4 umowy według wyboru Strony sprzedającej, jeżeli Strona kupująca będzie zalegała z zapłatą chociażby jednej raty (części) ceny sprzedaży lub jakiejkolwiek kwoty podatku od towaru i usług i nie dokona odpowiedniej płatności wraz z należnymi odsetkami w terminie 21 dni od dnia wymagalności, określonego w par. 3 10  niniejszej umowy. ” Przedmiotowa klauzula została uznana przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 28 stycznia 2008 r. (Sygn. akt XVII AmC 109/07) za niedozwolone postanowienie umowne. Postanowienie to zostało wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 1375. Uzasadniając wyrok Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał przedmiotowe postanowienie za sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interesy konsumenta w zakresie, w jakim ustanawia dla strony sprzedającej prawo do odstąpienia od umowy bez uprzedniego wyznaczenia stronie kupującej dodatkowego terminu do wykonania ciążącego na niej obowiązku zapłaty ceny czy też innych należności. Postanowienie to stoi bowiem w sprzeczności z dyspozycją art. 491 § 1 k.c., której treść powinna być uwzględniona przy konstruowaniu wzorca umowy przedwstępnej sprzedaży (będącej umową wzajemną). Sąd zwrócił, co prawda uwagę na dyspozytywny charakter art. 491 § 1 k.c., jednak zdaniem Sądu zastosowanie przez przedsiębiorcę w ramach zawieranych umów warunków mniej korzystnych należy uznać za działanie sprzeczne z dobrymi obyczajami. W konsekwencji nie wyznaczenie stronie będącej w zwłoce w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku dodatkowego terminu stanowi naruszenie klauzuli generalnej wskazanej w art. 385 § 1 k.c. Ad. I.4 sentencji decyzji Pkt 11.1 wzorca umowy Spółka zawiera postanowienie o treści: „ W przypadku odstąpienia od Umowy przez Wykonawcę z przyczyn opisanych powyżej lub innych przyczyn leżących po stronie Kupującego, Kupujący jest zobowiązany do zapłaty kary umownej w wysokości 10 % (dziesięć procent) Ceny Brutto. Wykonawca jest uprawniony do potrącenia kary umownej z zaliczek otrzymanych od Kupującego na poczet Ceny Netto powiększonej o należny podatek od towar i usług. Wykonawca jest uprawniony do dochodzenia odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary umownej .” Zdaniem Prezesa Urzędu, treść przedmiotowych postanowień jest tożsama z treścią następujących niedozwolonych postanowień: 1. „ Tytułem kary umownej Sprzedający ze zwracanej kwoty potrąci kwotę 10% ceny określonej w par. 5 niniejszej umowy ” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 16 kwietnia 2007 r. (Sygn. akt XVII AmC 43/06 23) i wpisane do rejestru klauzul abuzywnych pod pozycją 1206. 2. „ W przypadku określonym w § 5 ust. 11 i § 10 ust. 2 pkt b) Kupujący zapłaci sprzedającemu karę umowną w wysokości 10% ceny określonej w § 6 ust. 1 ” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 22 listopada 2004 r. (Sygn. akt XVII Amc 55/03) i wpisane do rejestru klauzul abuzywnych pod pozycją 369. W powołanych wyrokach Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, iż przedmiotowe postanowienia wypełniają dyspozycję art. 385 3 pkt 17 k.c., zgodnie z którym za klauzule abuzywne uznaje się postanowienia nakładające na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej. Powołane klauzule przewidują dla konsumentów karę umowną w wysokości 10 % wartości przedmiotu umowy. W odniesieniu do stosowania takiej kary umownej przez dewelopera wobec konsumentów – uznana została przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za rażąco wygórowaną. Zdaniem Sądu, zastrzeżenie kary umownej w wysokości 10% ceny lokalu stanowić będzie kwotę bardzo znaczną i niewątpliwie bardzo dotkliwą dla konsumenta. 11  Ad. I.5 sentencji decyzji Pkt 13.4 wzorca umowy zawiera postanowienie o treści: „ Kupujący wyraża zgodę na przechowywanie i przetwarzanie swoich danych osobowych w bazach danych należących do Wykonawcy oraz do ich wykorzystania w związku z realizacją postanowień niniejszej Umowy, jak również w działaniach marketingowych prowadzonych przez i na zlecenie Wykonawcy .” Zdaniem Prezesa Urzędu, treść tego zapisu jest tożsama z treścią klauzuli: „ Wyrażam zgodę na wprowadzenie do bazy danych i przetwarzanie moich danych osobowych obecnie i w przyszłości przez "FF" (zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Ochronie Danych Osobowych) w zakresie wynikającym z niezbędnych czynności kontrolnych z tytułu ubiegania się oraz otrzymania pożyczki ” , uznanej za niedozwoloną wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 15 lutego 2006 r. (Sygn. akt. XVII AmC 30/05) i wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych pod pozycją 1181. W powołanym wyroku Sąd zważył, iż przedmiotowa klauzula stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. Wyrażenie zgody na przetworzenie danych osobowych konsumenta jest jego decyzją autonomiczną i zależy tylko od jego woli. Zamieszczenie we wzorcu jednoznacznej deklaracji wyrażenia zgody pozbawia konsumenta swobody podjęcia decyzji. Dla uprawdopodobnienia przez Prezesa Urzędu naruszenia przez przedsiębiorcę art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest także uprawdopodobnienie, że w wyniku działań przedsiębiorcy naruszony został zbiorowy interes konsumentów. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotyczący ogółu, a naruszenie tego interesu może mieć miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, jak i wtedy, gdy działania te wywołują inne niekorzystne zjawiska. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne jest, by działanie przedsiębiorcy zostało skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da się z góry oznaczyć indywidualnie. Wobec tego działanie to jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa w odniesieniu do każdego z konsumentów (a nie jedynie wobec określonego konsumenta) i zagraża ono, przynajmniej potencjalnie, interesom każdego z członków zbiorowości konsumentów. Z ustalonego przez Prezesa Urzędu stanu faktycznego wynika, iż działania Spółki dotyczą zbiorowego interesu konsumentów, gdyż skierowane są do nieokreślonego kręgu konsumentów, których nie sposób jednoznacznie zidentyfikować. W związku z powyższym za uprawdopodobnione należy uznać, iż kwestionowane przez Prezesa Urzędu działanie przedsiębiorcy narusza zbiorowe interesy konsumentów. Mając na względzie przytoczoną powyżej argumentację należy uznać , iż w toku niniejszego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało uprawdopodobnione , iż posługiwanie się przez Spółkę zakwestionowanymi przez Prezesa Urzędu postanowieniami umownymi analogicznymi do postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone wypełnia znamiona praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do przepisu art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie przepisu art. 24 ww. ustawy, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia ww. naruszeniom, Prezes Urzędu – po uprawdopodobnieniu w toku postępowania, iż 12  przedsiębiorca stosuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów – może, w drodze decyzji, zobowiązać przedsiębiorcę do wykonania tych zobowiązań. Odpowiadając na zarzuty zawarte w postanowieniu o wszczęciu postępowania w swych pismach z dnia 11 i 20 marca 2009 r. pełnomocnik Spółki wskazał, iż Spółka zobowiązuje się wyeliminowania wskazanych przez Prezesa Urzędu uchybień poprzez wprowadzenie zmian w przytoczonym już brzmieniu oraz złożył wniosek o przyjęcie takiego zobowiązania. Analizując projekt zmian zaproponowanych przez Spółkę Prezes Urzędu uznał, iż nie zawierają one w swej treści kwestionowanych w niniejszej decyzji postanowień, zawartych we wcześniejszych wzorach umowy. Redagując nowe postanowienia Spółka uwzględniła obowiązujące przepisy prawa. Zdaniem Prezesa Urzędu, tak opracowane postanowienia wzorca umowy mogą zostać wprowadzone do obrotu konsumenckiego w miejsce dotychczas obowiązujących. Należy uznać, że przyjęte przez Spółkę rozwiązania są równoznaczne z podjęciem działań zmierzających do zapobieżenia uprawdopodobnionym w toku niniejszego postępowania naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z uwagi na powyższe, zaistniała możliwość skorzystania z instrumentu prawnego przewidzianego art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ze względu na okoliczność, iż Spółka przejawiła inicjatywę mającą na celu eliminację działań powodujących naruszenie prawa, celowa i uzasadniona jest akceptacja propozycji Spółki, z której wynika zamiar zmiany umów zawartych na podstawie kontrolowanych w ramach niniejszego postępowania wzorów stosownie do treści nowoopracowanych postanowień wzorca umowy. Stosownie do przepisu art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „ w decyzji (…) Prezes Urzędu może określić termin wykonania zobowiązań. ” Mając powyższe na uwadze, Prezes Urzędu – zgodnie z wnioskiem Spółki – zobowiązał Spółkę do wykonania przyjętego przez nią zobowiązania w terminie 30 dni od daty otrzymania niniejszej decyzji. Wyznaczając powyższy termin Prezes Urzędu wziął pod uwagę możliwość przeprowadzenia przez Spółkę czynności, do których się ona zobowiązała. W ocenie Prezesa Urzędu, wyznaczony termin jest wystarczający do wykonania nałożonego zobowiązania. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w punkcie I sentencji decyzji. II. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „ w decyzji (…) Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań ”. Zgodnie z tym przepisem Spółka została zobowiązana do złożenia do dnia 1 marca 2010 r. sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania opisanego w pkt. I sentencji niniejszej decyzji. Prezes Urzędu wyznaczając powyższy termin miał na uwadze termin wykonania zobowiązania wyznaczony w niniejszej decyzji. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w punkcie II sentencji decyzji. 13  Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. Otrzymują: Pan Andrzej Springer Pełnomocnik OrcoProject Sp. z o.o. Kancelaria Prawna „Grynhoff, Woźny, Maliński Sp. k.” ul. Bonifraterska 17 00-203 Warszawa