RPZ-28/2009

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Poznań Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl RPZ- 61/5/09/KB Poznań, dnia 23 grudnia 2009 r. DECYZJA Nr RPZ 28/2009 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 134, poz. 939) w zw. z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów I . na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się, za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, określoną w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działanie Samodzielnego Koła Terenowego Nr 15 Społecznego Towarzystwa Oświatowego z siedzibą w Poznaniu, polegające na stosowaniu we wzorcach o nazwach: „Regulamin opłat i przyznawania ulg w czesnym w Społecznej Szkole Podstawowej nr 1 i Społecznym Gimnazjum nr 1 im. św. Urszuli Ledóchowskiej w Poznaniu Społecznego Towarzystwa Oświatowego” oraz „Umowa”, postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., o treści: a) „Zaleganie z opłatą czesnego lub innych opłat i kar umownych wynikających z niniejszego regulaminu w kwocie większej niż 2 krotność aktualnego czesnego stanowi podstawę do skreślenia z listy uczniów Szkoły” (§ 5 zd. 1 Regulaminu), b) „Umowa może zostać rozwiązana w trybie natychmiastowym przez Samodzielne Koło Terenowe Nr 15 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w przypadku zalegania z opłatą czesnego lub innych opłat i kar umownych wynikających z niniejszej umowy w kwocie większej niż 2 krotność aktualnego czesnego, co stanowi podstawę do skreślenia z listy uczniów Szkoły” (§ 6 podpkt 1 Umowy) i stwierdza się zaniechanie ich stosowania z dniem 1 września 2009 r. 2 II. na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działanie Samodzielnego Koła Terenowego Nr 15 Społecznego Towarzystwa Oświatowego z siedzibą w Poznaniu, polegające na stosowaniu we wzorcach o nazwach: „Regulamin opłat i przyznawania ulg w czesnym w Społecznej Szkole Podstawowej nr 1 i Społecznym Gimnazjum nr 1 im. św. Urszuli Ledóchowskiej w Poznaniu Społecznego Towarzystwa Oświatowego” oraz „Umowa”, postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., o treści: a) „Informacje o nowych stawkach czesnego Zarząd SKT nr 15 STO podaje do wiadomości rodziców z miesięcznym wyprzedzeniem poprzez wywieszenie treści uchwały na tablicy SKT nr 15 STO w Szkole” (§ 2 pkt 3 Regulaminu), b) „Brak wpłat czesnego w określonym terminie powoduje konieczność zapłaty kary umownej w wysokości 1 zł za każdy dzień zwłoki liczony od dnia, w którym czesne stało się wymagalne, aż do uiszczenia należności w pełnej wysokości” (§ 3 pkt 2 zd. 2 Regulaminu oraz § 5 pkt 2 zd. 2 Umowy), c) „Rodzic opłaca następujące wydatki, związane z kształceniem dziecka: wpisowe, regulowane przy przyjęciu dziecka do szkoły, które nie podlega zwrotowi w przypadku rezygnacji lub nie podjęcia nauki w szkole” (§ 5 pkt 1 podpkt 1 Umowy), d) „Czesne jest należne za pełne 12 miesięcy począwszy od 1 lipca i nie podlega umorzeniu w przypadku wcześniejszego rozwiązania umowy” (§ 5 pkt 4 zd. 1 Umowy), e) „Zmiana wysokości czesnego wprowadzana w sposób przewidziany w Statucie i Regulaminie opłat i przyznawania ulg nie stanowi zmiany umowy” (§ 5 pkt 4 zd. 2 Umowy), i nakazuje się zaniechanie jej stosowania. III. na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów umarza się postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczęte w związku z podejrzeniem stosowania przez Samodzielne Koło Terenowe Nr 15 Społecznego Towarzystwa Oświatowego z siedzibą w Poznaniu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegające na stosowaniu we wzorcu o nazwie „Regulamin opłat i przyznawania ulg w czesnym w Społecznej Szkole Podstawowej nr 1 i Społecznym Gimnazjum nr 1 im. św. Urszuli Ledóchowskiej w Poznaniu Społecznego Towarzystwa Oświatowego” postanowienia wpisanego do rejestru postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., o treści: „Stawki czesnego ustala Zarząd SKT nr 15 STO. Decyzje o wysokości czesnego podejmowane są w postaci uchwały” (§ 2 pkt 1 Regulaminu). IV. na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na Społeczne Towarzystwo Oświatowe Samodzielne Koło Terenowe Nr 15 z siedzibą w Poznaniu: a) w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ww. ustawy w zakresie opisanym w pkt I sentencji niniejszej decyzji, karę pieniężną w wysokości 6.177 zł (słownie: sześć tysięcy sto siedemdziesiąt siedem złotych), płatną do budżetu państwa, b) w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ww. ustawy w zakresie opisanym w pkt II sentencji niniejszej decyzji, karę pieniężną w 3 wysokości 24.270 zł (słownie: dwadzieścia cztery tysiące dwieście siedemdziesiąt złotych), płatną do budżetu państwa. Uzasadnienie W dniu 10 marca 2009 r. do Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu wpłynęła skarga związana z działalnością Samodzielnego Koła Terenowego Nr 15 Społecznego Towarzystwa Oświatowego z siedzibą w Poznaniu (dalej: SKT). W związku z powyższym, w dniu 13 marca 2009 r., na podstawie art. 48 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów zostało wszczęte postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy działania SKT mogą stanowić praktyki naruszające zbiorowe interesów konsumentów. W oparciu o materiał zgromadzony w toku postępowania wyjaśniającego, postanowieniem z dnia 27 maja 2009 r. wszczęte zostało postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Społecznemu Towarzystwu Oświatowemu Samodzielnemu Kołu Terenowemu Nr 15 w związku z podejrzeniem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, poprzez stosowanie we wzorcach o nazwach: „Regulamin opłat i przyznawania ulg w czesnym w Społecznej Szkole Podstawowej nr 1 i Społecznym Gimnazjum nr 1 im. św. Urszuli Ledóchowskiej w Poznaniu Społecznego Towarzystwa Oświatowego” oraz „Umowa”, postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. o treści: a) „Stawki czesnego ustala Zarząd SKT nr 15 STO. Decyzje o wysokości czesnego podejmowane są w postaci uchwały” (§ 2 pkt 1 Regulaminu), b) „Informacje o nowych stawkach czesnego Zarząd SKT nr 15 STO podaje do wiadomości rodziców z miesięcznym wyprzedzeniem poprzez wywieszenie treści uchwały na tablicy SKT nr 15 STO w Szkole” (§ 2 pkt 3 Regulaminu), c) „Brak wpłat czesnego w określonym terminie powoduje konieczność zapłaty kary umownej w wysokości 1 zł za każdy dzień zwłoki liczony od dnia, w którym czesne stało się wymagalne, aż do uiszczenia należności w pełnej wysokości” (§ 3 pkt 2 zd. 2 Regulaminu oraz § 5 pkt 2 zd. 2 Umowy), d) „Zaleganie z opłatą czesnego lub innych opłat i kar umownych wynikających z niniejszego regulaminu w kwocie większej niż 2 krotność aktualnego czesnego stanowi podstawę do skreślenia z listy uczniów Szkoły” (§ 5 zd. 1 Regulaminu), e) „Rodzic opłaca następujące wydatki, związane z kształceniem dziecka: wpisowe, regulowane przy przyjęciu dziecka do szkoły, które nie podlega zwrotowi w przypadku rezygnacji lub nie podjęcia nauki w szkole” (§ 5 pkt 1 podpkt 1 Umowy), f) „Czesne jest należne za pełne 12 miesięcy począwszy od 1 lipca i nie podlega umorzeniu w przypadku wcześniejszego rozwiązania umowy” (§ 5 pkt 4 zd. 1 Umowy), g) „Zmiana wysokości czesnego wprowadzana w sposób przewidziany w Statucie i Regulaminie opłat i przyznawania ulg nie stanowi zmiany umowy” (§ 5 pkt 4 zd. 2 Umowy), h) „Umowa może zostać rozwiązana w trybie natychmiastowym przez Samodzielne Koło Terenowe Nr 15 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w przypadku zalegania z opłatą czesnego lub innych opłat i kar umownych wynikających z 4 niniejszej umowy w kwocie większej niż 2 krotność aktualnego czesnego, co stanowi podstawę do skreślenia z listy uczniów Szkoły” (§ 6 podpkt 1 Umowy). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania, pismem z dnia 16 czerwca 2009r. SKT poinformowało, iż Zarząd Samodzielnego Koła Terenowego nr 15 STO w Poznaniu, po zapoznaniu się z treścią postanowienia Prezesa UOKiK z dnia 27 maja 2009 r. jak również z informacją Dyrektora Szkół, dotyczącą dotychczasowego stosowania postanowień Regulaminu i Umowy, w dniu 15 czerwca 2009 r. podjął uchwałę w sprawie zmiany Regulaminu, jak również wzorca Umowy. Jednocześnie poinformowało, iż Zarząd zamierza dokonać zmiany obowiązujących umów poprzez ich wypowiedzenie zmieniające, umożliwiające wszystkim rodzicom ewentualne nieprzyjęcie zmian wprowadzonych ww. uchwałą, a zmiana ta dokonana zostanie po dniu 1 września 2009 r. Prezes Urzędu ustalił co następuje: Samodzielne Koło Terenowe nr 15 Społecznego Towarzystwa Oświatowego działa jako Stowarzyszenie na podstawie wpisu nr 0000061987 do Rejestru Stowarzyszeń, Innych Organizacji Społecznych i Zawodowych, Fundacji i Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej Krajowego Rejestru Sądowego. Zgodnie z art. 4.1. Statutu Społecznego Towarzystwa Oświatowego, Towarzystwo może tworzyć terenowe jednostki organizacyjne w postaci Kół Terenowych i Samodzielnych Kół Terenowych. Samodzielne Koła Terenowe posiadają osobowość prawną. SKT nr 15 prowadzi Społeczną Szkołę Podstawową nr 1 w Poznaniu STO, która działa od dnia 1 września 1989 r. i liczy 404 uczniów oraz Społeczne Gimnazjum nr 1 w Poznaniu STO, które działa od dnia 1 września 1999 r. i liczy 157 uczniów (dane na dzień 2 kwietnia 2009 r.). Nauka w obu szkołach odbywa się na podstawie umów zawieranych przez SKT z rodzicami. SKT świadczy zatem odpłatnie usługi edukacyjne na podstawie umów, do których zgodnie z art. 750 k.c., stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia. Umowy te mają charakter wzajemny, zaś świadczeniem rodziców dzieci są opłaty w postaci czesnego. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 17 marca 2009 r. o przesłanie wszystkich wzorców umów aktualnie zawieranych z rodzicami uczniów, jak również obowiązujących w szkołach regulaminów, SKT przesłało wzorce o nazwach „Umowa” oraz „Regulamin opłat i przyznawania ulg w czesnym w Społecznej Szkole Podstawowej nr 1 i Społecznym Gimnazjum nr 1 im. Św. Urszuli Ledóchowskiej w Poznaniu Społecznego Towarzystwa Oświatowego”. W prowadzonym postępowaniu Prezes Urzędu zakwestionował postanowienia: § 5 pkt 2 zd. 2, § 5 pkt 1 podpkt 1, § 5 pkt 4 zd. 1 i 2 i § 6 podpkt 1 „Umowy” oraz § 2 pkt 1, § 2 pkt 3, § 3 pkt 2 zd 2 i § 5 zd. 1 „Regulaminu” jako postanowienia tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. W piśmie z dnia 16 czerwca 2009 r. SKT wniosło o umorzenie postępowania i niestwierdzenie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, oświadczając jednocześnie, iż Zarząd Samodzielnego Koła Terenowego Nr 15 STO z Poznaniu w dniu 15 czerwca 2009 r. podjął uchwałę „w sprawie zmiany Regulaminu opłat i przyznawania ulg w czesnym w Społecznej Szkole nr 1 i w Społecznym Gimnazjum nr 1 im. Św. Urszuli Ledóchowskiej w Poznaniu Społecznego Towarzystwa Oświatowego”. SKT poinformowało nadto, iż obowiązujące umowy zostaną zmienione poprzez ich wypowiedzenie zmieniające, umożliwiające wszystkim rodzicom uczniów, którzy je zawarli ewentualne nieprzyjęcie 5 wprowadzonych zamian, przy czym zadeklarowało dokonanie tej zmiany po dniu 1 września 2009 r. Zgodnie z treścią § 1 ww. uchwały, Zarząd Koła, po zapoznaniu się z wezwaniem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów otrzymanego w dniu 2 maja 2009 r, oraz opiniami prawników, a także z informacją Dyrektora Szkoły, mającą za przedmiot dotychczasową praktykę stosowania przepisów Regulaminu postanowił wprowadzić następujące zmiany do tekstu obowiązującego Regulaminu: 1) skreślić dotychczasowe brzmienie § 2 i wprowadzić nowe, w brzmieniu następującym: 1. Czesne na rok szkolny rozpoczynający się od dnia 1 lipca ustalane jest corocznie przez Zarząd SKT nr 15 STO w drodze uchwały i ogłaszane nie później niż do dnia 31 marca tego samego roku poprzez wywieszenie treści uchwały na tablicy SKT nr 15 STO w Szkole oraz poprzez zamieszczenie odpowiedniego komunikatu na stronie internetowej Szkoły ( www.spolecznajedynka.pl ). Stawka czesnego podawana jest jako stawka miesięczna. 2. W przypadku, gdyby ogłoszona przez Główny Urząd Statystyczny stopa inflacji w skali rocznej (CPI), za okres wrzesień do września roku poprzedniego była wyższa aniżeli 5%, Zarząd może, w terminie do 30 listopada tego samego roku podjąć uchwałę w sprawie zmiany czesnego o kwotę nie wyższą aniżeli wynikająca z pomnożenia dotychczasowej stawki czesnego o ogłoszoną przez Główny Urząd Statystyczny stopę inflacji, ze skutkiem od dnia 1 stycznia następnego roku. O zmianie czesnego Zarząd powiadamia Rodziców w sposób określony w ust. 1 oraz poprzez przekazanie pisemnej informacji. 2) skreślić dotychczasowe brzmienie postanowień ust. 2 i ust. 3 w § 3 i i wprowadzić nowe w brzmieniu: 2. Za dzień zapłaty uważa się dzień uznania rachunku bankowego szkoły. Od niezapłaconej lub nieopłaconej kwoty należności z tytułu wpisowego lub czesnego Szkoła uprawniona jest do naliczenia odsetek w wysokości dwu i półkrotności odsetek ustawowych od daty, w której należność była wymagalna. 3. Dokonywane wpłaty, w braku odmiennego uzgodnienia, zaliczane są w pierwszej kolejności na poczet odsetek za zwłokę. 3) skreślić dotychczasowe brzmienie przepisu § 5 i wprowadzić nowe, w brzmieniu następującym: Nieusprawiedliwiona szczególnymi okolicznościami zwłoka z wniesieniem czesnego, w kwocie stanowiącej równowartość dwukrotnego czesnego, stanowi przesłankę do wszczęcia przez Dyrektora postępowania w sprawie podjęcia decyzji o skreśleniu ucznia z listy uczniów. Dyrektor przed podjęciem decyzji w sprawie skreślenia ucznia z listy uczniów winien zakreślić dodatkowy termin na wniesienie zaległych opłat i umożliwić rodzicom ucznia wypowiedzenie się w sprawie. Zgodnie z § 2 pkt 4 uchwały, Zarząd postanowił wprowadzić zmiany do wzorca umowy, stanowiącego załącznik do Regulaminu. I tak, postanowienie § 5 pkt 3 nowego wzorca Umowy, zastępujące § 5 pkt 2 zd. 2 poprzedniej Umowy otrzymało treść: „ Od niezapłaconej lub nieopłaconej kwoty należności z tytułu wpisowego lub czesnego Szkoła uprawniona jest do naliczenia odsetek w wysokości dwu i półkrotności odsetek ustawowych od daty, w której należność była wymagalna. Dokonywane wpłaty, w braku odmiennego uzgodnienia, zaliczane są w pierwszej kolejności na poczet odsetek za zwłokę ”. § 5 pkt 1 podpkt 1 ww. umowy otrzymał brzmienie: „ Wpisowe podlega zwrotowi w pełnej wysokości, jeżeli Rodzic złoży w Szkole oświadczenie o rezygnacji z podjęcia przez dziecko nauki w Szkole do dnia 20 sierpnia przed rozpoczęciem zajęć szkolnych. W przypadku złożenia takiego oświadczenia po tym dniu, lecz przed 15 września, wpisowe podlega zwrotowi w pełnej wysokości o ile na zwolnione przez dziecko (dzieci) miejsce, zostanie przyjęte inne dziecko. Wpisowe nie podlega zwrotowi jeżeli oświadczenie o rezygnacji z 6 podjęcia nauki zostanie złożone po dniu 15 września, nawet jeśli dziecko nie podjęło nauki, chyba że okoliczności te są wynikiem szczególnych zdarzeń losowych ”. § 5 pkt 4 zd. 1 poprzedniej Umowy został zmieniony przez § 5 pkt 2 aktualnej Umowy o brzmieniu: „ Minimalnym okresem organizacji nauki w Szkole, zgodnie z przepisami ustawy o systemie oświaty, jest okres jednego roku szkolnego, który w Szkole trwa od dnia 1 lipca do dnia 30 czerwca następnego roku, w związku z tym czesne, płatne w okresach miesięcznych jest należne za cały rok szkolny, z tym jednak zastrzeżeniem, że w przypadku gdy przerwanie kształcenia przez Szkołę dziecka w wykonaniu Umowy jest następstwem: 1) skreślenia ucznia z listy uczniów z przyczyn określonych postanowieniami Statutu Szkoły leżących po stronie ucznia; 2) szczególnych okoliczności losowych; 3) złożenia przez Rodzica oświadczenia, o którym mowa w ustępie poprzednim [rezygnacja z korzystania ze Szkoły] przed dniem 15 września, Szkoła umarza pozostałą należność z tytułu kwot czesnego, które nie stały się wymagalne do dnia zaistnienia okoliczności, o których mowa w niniejszym ustępie powyżej” . Postanowienie § 5 pkt 4 nowego wzorca Umowy, zastępującego § 5 pkt 4 zd. 2, poprzedniej Umowy otrzymało brzmienie: „ Zmiana wysokości czesnego wynikająca z inflacji i dokonana w trybie i w granicach określonych postanowieniem paragrafu 2 ust. 2 Regulaminu opłat i przyznawania ulg nie stanowi zmiany Umowy i nie wymaga wypowiedzenia ”. Kwestionowane brzmienie § 6 podpkt 1 poprzedniego wzorca Umowy zostało usunięte. Zgodnie z § 2 ww. uchwały, zmiany Regulaminu i stanowiącego załącznik doń wzoru Umowy wchodzą w życie z chwilą podjęcia Uchwały (pkt 1), a Zarząd podejmie działania mające na celu zmianę treści obowiązujących umów w terminie do końca września 2009 roku (pkt 2). SKT załączyło wzorzec umowy odpowiadający postanowieniom ww. uchwały do pisma z dnia 2 września 2009 r., a w dniu 13 października 2009 r. przekazało umowy zawarte z rodzicami uczniów na podstawie nowego wzorca. W piśmie z dnia 4 września 2009 r. SKT oświadczyło, iż umowa mająca za przedmiot kształcenie dziecka zawierana jest każdorazowo na okres jednego roku. W roku 2008 SKT osiągnęło przychód w wysokości 5.515.805,54 zł. Prezes Urzędu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Wprawdzie okoliczność, iż SKT przysługuje status przedsiębiorcy nie był przez stronę kwestionowany, niemniej jednak należy zwrócić uwagę, iż rygorom ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów podlegają także różnego rodzaju tzw. instytucje niedochodowe, których działalność nie jest nastawiona na osiąganie zysku. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna, a także jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności 7 publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2007 r., nr 155, poz. 1095 z późn. zm.) Zważyć należy, iż w obowiązujących w tej materii przepisach prawnych brak legalnej definicji „użyteczności publicznej”. W orzecznictwie Sądu Okręgowego w Warszawie- Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) przyjmuje się, iż „użyteczność publiczną” należy utożsamiać z pojęciem „dóbr lub usług zbiorowych”. Ze względu na rolę społeczną, jaką dobra takie i usługi odgrywają, gwarantem ich dostępności jest państwo, które świadczy je lub organizuje, stwarzając specyficzne warunki funkcjonowania ich dostarczycieli, m.in. poprzez udzielanie im wsparcia finansowego (por. E. Modzelewska– Wąchal „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz” Twigger, Warszawa 2002, str. 32-33). Przepis art. 2 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004r., nr 256, poz. 2572 ze zm.) stanowi, że system oświaty w Polsce obejmuje m.in. szkoły podstawowe i gimnazja, które mogą być zarówno placówkami publicznymi, jak i niepublicznymi (art. 5 ust. 1 ustawy). Z kolei, jak głosi preambuła do ww. ustawy „oświata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro całego społeczeństwa” . Z uwagi na powyższe, świadczenie przez szkoły bądź gimnazja edukacji w ramach systemu oświaty uznawane jest za usługę o charakterze użyteczności publicznej. Taki charakter usług edukacyjnych potwierdza także uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 marca 1997 r. (TK W 8/96), w której stwierdzono, że zadania mające charakter użyteczności publicznej należy rozumieć możliwie najszerzej. Do zadań użyteczności publicznej Trybunał zaliczył między innymi rozwój nauki oraz zapewnienie oświaty. Jak wspomniano wcześniej, Samodzielne Koło Terenowe Nr 15 Społecznego Towarzystwa Oświatowego zostało wpisane do Rejestru Stowarzyszeń, Innych Organizacji Społecznych i Zawodowych, Fundacji i Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej Krajowego Rejestru Sądowego jako Stowarzyszenie posiadające status organizacji pożytku publicznego (nr KRS: 0000061987). Zgodnie z art. 4.1. Statutu Społecznego Towarzystwa Oświatowego, Samodzielne Koła Terenowe posiadają osobowość prawną. W kontekście powyższych stwierdzeń, skoro SKT posiada osobowość prawną i świadczy usługi edukacyjne, polegające na kształceniu uczniów szkoły podstawowej i gimnazjum na zasadzie odpłatności, to posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 ust. 1 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jest również poza sporem, iż rodzice uczniów zawierający umowy ze SKT w celu realizacji potrzeb edukacyjnych swoich dzieci są konsumentami w rozumieniu art. 4 pkt 12 ww. ustawy. Zgodnie bowiem z art. 22 1 k. c., do którego odsyła ww. przepis, za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą. Bezprawność działań SKT Stwierdzenie stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów wymaga spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Powołany wcześniej przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera w pkt 1-3 przykładowe wyliczenia praktyk zakazanych przez ustawodawcę. Katalog ten nawiązuje do stosowania klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., nieuczciwych praktyk rynkowych lub czynów nieuczciwej konkurencji oraz szeroko ujmowanego prawa konsumenta do informacji. Zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się stosowanie postanowień 8 wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza zatem, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. W uzasadnieniu uchwały 7 sędziów z dnia 13 lipca 2006r. sygn. III SZP 3/2006, Sąd Najwyższy uznał, że praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a 1 jest stosowanie identycznej klauzuli jak wpisana do rejestru niedozwolonych postanowień umownych przez innego przedsiębiorcę, który nie był stroną lub uczestnikiem postępowania zakończonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru (…). Odwołując się do argumentów o charakterze celowościowym oraz kierując się potrzebą zapewnienia skuteczności tego przepisu, Sąd Najwyższy podkreślił ponadto, że praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów obejmuje również przypadki wprowadzenia jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu szyku wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywołuje takie same skutki godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru. Nie jest więc konieczna dokładna, literalna zbieżność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej. Niedozwolone będą również takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. W prowadzonym postępowaniu administracyjnym Prezes Urzędu zakwestionował praktykę SKT, polegającą na posługiwaniu się w obrocie konsumenckim wzorcami „Umowy” oraz „Regulaminu opłat i przyznawania ulg w czesnym w Społecznej Szkole Podstawowej nr 1 i Społecznym Gimnazjum nr 1 im. św. Urszuli Ledóchowskiej w Poznaniu Społecznego Towarzystwa Oświatowego”, w których zawarte zostały postanowienia o treści tożsamej z klauzulami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. I. a) i b) W przedmiotowej sprawie zakwestionowane zostało postanowienie § 5 zd. 1 Regulaminu, zgodnie z którym „ Zaleganie z opłatą czesnego lub innych opłat i kar umownych wynikających z niniejszego regulaminu w kwocie większej niż 2 krotność aktualnego czesnego stanowi podstawę do skreślenia z listy uczniów Szkoły ”, jak również postanowienie § 6 podpkt 1 Umowy, zgodnie z którym „ Umowa może zostać rozwiązana w trybie natychmiastowym przez Samodzielne Koło Terenowe Nr 15 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w przypadku zalegania z opłatą czesnego lub innych opłat i kar umownych wynikających z niniejszej umowy w kwocie większej niż 2 krotność aktualnego czesnego, co stanowi podstawę do skreślenia z listy uczniów Szkoły ”. W ocenie Prezesa Urzędu, postanowienia te są tożsame z klauzulą niedozwoloną wpisaną do rejestru pod nr 726, na mocy wyroku SOKiK z dnia 27 lutego 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 105/04), o treści: „ Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczaniem czesnego lub innych opłat spowoduje skreślenie z listy studentów ”. Porównywane postanowienia wywołują tożsame skutki prawne, wiążąc prawo SKT do skreślenia dziecka z listy uczniów Szkoły i tym samym rozwiązania umowy z niewykonaniem zobowiązania przez konsumenta, bez uprzedniego wyznaczenia konsumentowi dodatkowego 1 W obowiązującej obecnie ustawie z dnia 16.02.2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów uregulowana została w art. 24. 9 terminu do jego wykonania. Jednocześnie brak w przedłożonych wzorcach postanowień, które regulowałyby w takiej sytuacji rozliczenia stron umowy w zakresie świadczeń wzajemnych. W ocenie Prezesa Urzędu, dobre obyczaje we wzajemnych relacjach Przedsiębiorcy i konsumentów wymagają, aby w omówionym przypadku zastosowanie znalazł przepis art. 491 §1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej, druga strona może wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagrożeniem, iż w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będzie uprawniona do odstąpienia od umowy. Dopiero zatem po upływie dodatkowego, wyznaczonego konsumentowi terminu do wykonania świadczenia pieniężnego, Przedsiębiorca winien mieć zapewnione prawo do odstąpienia od umowy i skreślenia słuchacza z listy studentów. Z uwagi na powyższe, tak sformułowane postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza jego interesy (art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego). II. a) i e) W przedmiotowej sprawie zakwestionowane zostało postanowienie § 2 pkt 3 Regulaminu, zgodnie z którym „ Informacje o nowych stawkach czesnego Zarząd SKT nr 15 STO podaje do wiadomości rodziców z miesięcznym wyprzedzeniem poprzez wywieszenie treści uchwały na tablicy SKT nr 15 STO w Szkole ”, a także § 5 pkt 4 zd. 2 Umowy, zgodnie z którym „ Zmiana wysokości czesnego wprowadzana w sposób przewidziany w Statucie i Regulaminie opłat i przyznawania ulg nie stanowi zmiany umowy ”. Cytowane powyżej postanowienia określają tryb i sposób informowania o zmianach wysokości czesnego oraz skutki dla konsumentów zmian w tym zakresie. Te same zagadnienia są przedmiotem regulacji kilku klauzul, które zostały zamieszczone w rejestrze niedozwolonych klauzul umownych prowadzonym przez Prezesa Urzędu . Pod nr 1191, zamieszczona została klauzula niedozwolona o treści: „ Wysokość czesnego i innych opłat określana jest odrębnym zarządzeniem podawanym do publicznej wiadomości na głównej tablicy ogłoszeń, najpóźniej miesiąc przed rozpoczęciem semestru, jak również jest publikowana na stronie internetowej www.cek.pl.” (wpis na podstawie wyroku SOKiK z dnia 1 marca 2007r. sygn. akt XVII Amc 12/06) . Za niedozwolone uznano również postanowienie przewidujące, że „ Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniejszej umowy, które nastąpi poprzez zarządzenie Kanclerza Wyższej Szkoły Edukacji Zdrowotnej w Łodzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarządzenie podane zostanie do wiadomości studentów przez ogłoszenie na tablicy informacyjnej oraz w dziekanacie ” (nr 756 rejestru, wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 21 kwietnia 2006 r. sygn. akt XVII Amc 49/05). Analiza porównawcza zakwestionowanych powyżej zapisów regulaminu i umowy stosowanych przez SKT oraz przedstawionych postanowień wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowień umownych wskazuje, że ich treść jest tożsama. Zakwestionowane zapisy Regulaminu i Umowy w powyższym przypadku nie mają wprawdzie identycznego brzmienia, jednakże w ocenie Prezesa Urzędu, wykładnia ich treści prowadzi do wniosku, że mieszczą się w hipotezie przytoczonej klauzuli niedozwolonej. W rzeczy samej, po pierwsze, tożsamość treści ww. klauzul z kwestionowanymi postanowieniami odnosi się do zawartego w nich zastrzeżenia, iż zmiana wysokości czesnego nie stanowi zmiany umowy. Zauważyć należy, że tego rodzaju postanowienia pozbawiają konsumentów prawa do wypowiedzenia umowy o charakterze ciągłym na podstawie art. 384 1 k.c. oraz stanowią jednocześnie klauzulę niedozwoloną określoną w art. 385 3 pkt 20 k.c. albowiem przewidują prawo do zmiany istotnych warunków umowy (ceny) bez 10 zagwarantowania prawa odstąpienia od umowy. Zgodnie z treścią uzasadnienia wyroku SOKiK z dnia 25 lipca 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 46/05), umowa o pobieranie nauki jest źródłem zobowiązania o charakterze ciągłym, a w tego rodzaju stosunkach włączony jest element czasu, który wyznacza treść i rozmiar świadczeń. W okresie trwania tego stosunku zmiany okoliczności faktycznych lub prawnych mogą mieć niekiedy bezpośredni wpływ na kształt umowy łączącej strony, w tym wpływać na wysokość czesnego. Zmiana wysokości czesnego stanowi zawsze, jak podkreślono, zmianę umowy. Po drugie, w świetle kwestionowanego postanowienia § 2 pkt 3 Regulaminu oraz klauzul wpisanych do rejestru pod nr 756 i 1191, zmiana ceny w umowie dotyczącej stosunku o charakterze ciągłym dla swej skuteczności wymaga jedynie podania do wiadomości studenta informacji o zmianie wysokości opłat poprzez pisemne komunikaty na tablicach ogłoszeń oraz w systemie Internet. W uzasadnieniu ww. wyroku z dnia 1 marca 2007 r. SOKiK zaprezentował pogląd, iż „podanie informacji o wysokości czesnego do wiadomości publicznej np. poprzez wywieszenie stosownego ogłoszenia w siedzibie (…) czy też opublikowanie jej na stronie internetowej nie stanowi wypełnienia obowiązku doręczenia kontrahentowi wzorca. Obowiązek doręczenia dotyczy zarówno pierwotnego wzorca, jak i każdego kolejnego wzorca, poprzez który Szkoła wprowadza zmianę do treści istniejącego już stosunku prawnego (art. 384¹ k.c.)”. Również w wyroku SOKiK z dnia 30 sierpnia 2006r. (sygn. akt. XVII Ama 26/05) wskazano, iż „ art. 384 i 384[1] kodeksu cywilnego nakazują doręczenie konsumentowi nie tylko całkowicie nowego, lecz także zmienionego wzorca umowy w trakcie trwania stosunku prawnego o charakterze ciągłym”. Podkreślenia wymaga, iż przyjęta w § 2 pkt 3 Regulaminu oraz w klauzul wpisanych do rejestru pod nr 756 i 1191 forma zawiadamiania o zmianach warunków umowy utrudnia konsumentowi wypowiedzenie umowy na podstawie art. 384¹ k.c. Zauważyć również trzeba, że zmiana ceny świadczonej na podstawie zawartej z konsumentem umowy stanowi istotną zmianę postanowień tej umowy. Cenę należy bowiem uznać za najbardziej istotny czynnik wpływający na podjęcie przez konsumenta decyzji o zawarciu umowy i jej kontynuowaniu. O zmianie ceny, konsumenta należy informować poprzez doręczenie nowego wzorca umownego (z podwyższoną ceną za usługę), względnie poprzez doręczenie informacji o zmianie ceny i terminie, od którego ma ona obowiązywać. Jedynie bowiem w taki sposób konsument może zapoznać się z nowymi warunkami umowy i zadecydować o ewentualnym kontynuowaniu stosunku umownego, a przedsiębiorca zadośćuczynić wymogom sprecyzowanym w art. 384 §1 i 384¹ k.c. Powyższe uprawnia do stwierdzenia, iż w odniesieniu do postanowień wskazanych w punkcie II a) i e) sentencji wykazano ich tożsamość z postanowieniami wpisanymi do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu. II. b) W przedmiotowej sprawie zakwestionowane zostało również postanowienie § 3 pkt 2 zd. 2 Regulaminu oraz § 5 pkt 2 zd. 2 Umowy, zgodnie z którym „ Brak wpłat czesnego w określonym terminie powoduje konieczność zapłaty kary umownej w wysokości 1 zł za każdy dzień zwłoki liczony od dnia, w którym czesne stało się wymagalne, aż do uiszczenia należności w pełnej wysokości ”. Wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 46/03) SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie, o treści:„ Nałożenie kary za zwłokę w dokonywaniu opłat następuje w sytuacji przekraczania określonych w par. 4 p. 2 terminach; wysokość naliczonych odsetek odpowiada wysokości 1,00 PLN za każdy dzień zwłoki ” (nr 1247 rejestru). Podobne postanowienie uznano za niedozwolone wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 38/05: W przypadku opóźnienia w regulowaniu należności za kurs szkoła każdorazowo naliczy słuchaczowi karę umowną w wysokości 0,50 zł za każdy dzień 11 zwłoki (nr 791 rejestru). W uzasadnieniu tego wyroku podkreślono, że zgodnie z art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego niedozwolone są postanowienia umowne, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Taki charakter mają, zdaniem Sądu, postanowienia ustalające odsetki w wysokości 0,50 zł za każdy dzień zwłoki, które są rażąco wygórowane. Analiza ww. postanowienia Regulaminu i Umowy, stosowanych przez SKT wykazała, iż jego treść jest tożsama z postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. W ocenie Prezesa Urzędu, pomimo bezpośredniego wskazania w kwestionowanym powyżej postanowieniu, że kwota ta jest „karą umowną” za zwłokę konsumenta, nie można przypisać jej takiego charakteru. Przepis art. 483 § 1 k.c., będący podstawą do zastosowania kary umownej przewiduje bowiem jej zastrzeżenie na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Zastrzeżona w ww. postanowieniu „kara umowna”, zdaniem Prezesa Urzędu, w istocie stanowi odsetki za zwłokę konsumenta w wykonaniu zobowiązania pieniężnego, które- biorąc pod uwagę ocenę SOKiK dokonaną w uzasadnieniu ww. wyroku z dnia 13 kwietnia 2006r. (sygn. akt XVII Amc 38/05)- uznać należy za rażąco wygórowane. Tym samym należało przyjąć, iż wykazana została tożsamość postanowień stosowanych przez SKT z postanowieniami wpisanymi do rejestru. II. c) i d) W przedmiotowej sprawie zakwestionowane zostało postanowienie § 5 pkt 1 podpkt 1 Umowy, zgodnie z którym „ Rodzic opłaca następujące wydatki, związane z kształceniem dziecka: wpisowe, regulowane przy przyjęciu dziecka do szkoły, które nie podlega zwrotowi w przypadku rezygnacji lub nie podjęcia nauki w szkole ”, jak również postanowienie § 5 pkt 4 zd. 1 Umowy, zgodnie z którym „ Czesne jest należne za pełne 12 miesięcy począwszy od 1 lipca i nie podlega umorzeniu w przypadku wcześniejszego rozwiązania umowy ”. Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 66/05) SOKiK uznał za niedozwolone postanowiene o treści: „ Rodzice zobowiązani są do wpłacenia jednorazowo do Kasy Towarzystwa Oświatowego w dniu podpisania niniejszej umowy wpisowego w wysokości (1.200) zł. Wpisowe nie podlega zwrotowi ” (nr 1400 rejestru). Z kolei, wyrokami z dnia 20 października 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 78/05),oraz 12 lipca 2006 r. (sygn. akt. XVII Amc 116/05), SOKiK uznał za niedozwolone postanowienia o treści odpowiednio: „ W przypadku rezygnacji studenta z nauki w trakcie semestru, wpłacone w całości czesne za cały semestr nie podlega zwrotowi ” (nr 625 rejestru) oraz„ Student rezygnujący z własnej woli ze studiów w trakcie semestru, ma obowiązek wniesienia całości opłaty za dany semestr ” (nr 1279 rejestru). Ww. postanowienia zostały uznane przez SOKiK za niedozwolone, gdyż wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej przez niego zapłaty za świadczenie niespełnione w całości lub części, jeżeli konsument rezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania (art. 385 3 pkt 12 k.c.) oraz nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy (art. 385 3 pkt 16 k.c.). Kształtują tym samym prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 385 1 § 1 k.c.). Abuzywny charakter tego rodzaju klauzul wynika zatem z faktu, iż pozbawiaja konsumenta zwrotu wniesionych przez niego na rzecz przedsiębiorcy opłat (wpisowe, czesne) w sytuacji, gdy rezygnuje z zawarcia lub wykonania umowy. Jednocześnie nakładają taki obowiązek jedynie na konsumenta, który zostaje zmuszony do zapłaty określonej z góry kwoty w każdym przypadku rezygnacji z zawarcia (wykonania) umowy, bez względu na przyczyny tej rezygnacji. Analiza ww. postanowień wzorca Umowy, stosowanego przez SKT potwierdza, zdaniem Prezesa Urzędu, ich tożsamość z postanowieniami wpisanymi do rejestru 12 niedozwolonych postanowień umownych. W oparciu o te postanowienia, rodzic dziecka uczęszczającego do Szkoły, odstępujący od umowy, może ponieść koszty świadczenia, z którego dziecko nie korzystało. SKT natomiast może zatrzymać część świadczenia rodzica, sama będąc zwolniona z wykonania własnego świadczenia. Może zatem otrzymać świadczenie pieniężne o wartości przewyższającej wartość własnego świadczenia, a jednocześnie zostaje zwolniona z jego wykonania. Z uwagi na powyższe, postanowienia te rażąco niekorzystnie kształtują prawa i obowiązki konsumenta w porównaniu do praw i obowiązków przyznanych przedsiębiorcy. Należy podkreślić, że kwestionując ww. postanowienia Prezes Urzędu, nie wyklucza zarazem możliwości umownego uregulowania przez SKT zasad odpowiedzialności finansowej konsumentów, w przypadku rozwiązania przez nich umowy (nie podjęcia nauki, rezygnacji z nauki). Zasady tej odpowiedzialności muszą jednak pozostawać w związku z kosztami i ryzykiem, które ponosi w konkretnej sytuacji SKT jako prowadzący szkołę. Zgodnie bowiem z art. 395 § 2 kodeksu cywilnego, w razie wykonania prawa odstąpienia od umowy, to co strony już świadczyły ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba że zmiana była konieczna w granicach zwykłego zarządu. Za świadczone usługi należy się drugiej stronie odpowiednie wynagrodzenie. Przedmiotowe postanowienia wyłączają natomiast możliwość zwrotu konsumentowi uiszczonych wpłat za świadczenie nie spełnione w całości lub części przez SKT w każdym przypadku wcześniejszego rozwiązania umowy. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Do stwierdzenia, iż dane zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona praktyk zakazanych w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów niezbędne jest wykazanie, iż bezprawne działanie przedsiębiorcy godzi w zbiorowy interes konsumentów . W tym zakresie istotne jest ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. W ocenie Prezesa Urzędu, nie ma wątpliwości, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zidentyfikować. Przesądza o tym powszechny charakter usług edukacyjnych świadczonych przez SKT oraz treść i sposób zawierania umów. W rzeczy samej skutkami działań polegających na zawieraniu lub oferowaniu zawarcia umowy, w której zostały zamieszczone postanowienia tożsame z postanowieniami uznanymi za niedozwolone i wpisanymi do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu zostali dotknięci (lub mogli zostać dotknięci) wszyscy aktualni, jak i potencjalni rodzice uczniów obu szkół prowadzonych przez SKT. Treść tych umów nadto nie podlegała negocjacjom i była jednolita dla wszystkich rodziców. Ocena zmian w Regulaminie i Umowie dokonanych przez SKT Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24, natomiast zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ww. ustawy, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów Prezes Urzędu wydaje 13 decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą jej zaniechanie. SKT dokonało zmian zarówno w treści Regulaminu, jak i w treści umowy, co spowodowało potrzebę rozważenia, czy możliwe jest stwierdzenie zaniechania zarzucanej Szkole praktyki. Po dokonaniu analizy wprowadzonych zmian stwierdzono, iż rozstrzygnięcie takie jest możliwe jedynie w stosunku do § 5 zd. 1 Regulaminu oraz § 6 podpkt 1 Umowy. Zmieniony § 5 zd. 1 Regulaminu otrzymał brzmienie: „ Nieusprawiedliwiona szczególnymi okolicznościami zwłoka z wniesieniem czesnego, w kwocie stanowiącej równowartość dwukrotnego czesnego, stanowi przesłankę do wszczęcia przez Dyrektora postępowania w sprawie podjęcia decyzji o skreśleniu ucznia z listy uczniów. Dyrektor przed podjęciem decyzji w sprawie skreślenia ucznia z listy uczniów winien zakreślić dodatkowy termin na wniesienie zaległych opłat i umożliwić rodzicom ucznia wypowiedzenie się w sprawie ”, a § 6 podpkt 1 poprzedniej Umowy został usunięty. Powyższe postanowienie wzorca ww. Regulaminu w obecnym brzmieniu, w ocenie Prezesa Urzędu, reguluje tryb skreślenia ucznia z listy uczniów zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Przed skreśleniem bowiem, Dyrektor wyznacza dodatkowy termin do wykonania zobowiązania, a dopiero po jego bezskutecznym upływie, a także po umożliwieniu rodzicom ucznia wypowiedzenie się w sprawie, odstępuje od umowy. Można więc uznać iż stosowanie postanowienia § 5 zd. 1 w nowym brzmieniu, nie narusza zbiorowych interesów konsumentów. W powyższych okolicznościach do ustalenia pozostaje data zaniechania praktyki w zakresie ww. postanowień. SKT, w piśmie z dnia 16 czerwca 2009 r., oświadczyło, iż Zarząd w dniu 15 czerwca 2009 r. podjął uchwałę w sprawie zmiany treści Regulaminu i Umowy. Zgodnie z § 2 ww. uchwały, zmiany Regulaminu i stanowiącego załącznik doń wzoru Umowy wchodzą w życie z chwilą podjęcia niniejszej Uchwały (pkt 1), a Zarząd podejmie działania mające na celu zmianę treści obowiązujących Umów w terminie do końca września 2009 roku (pkt 2). SKT poinformowało nadto, iż obowiązujące umowy zostaną zmienione poprzez ich wypowiedzenie zmieniające, umożliwiające wszystkim rodzicom uczniów, którzy je zawarli ewentualne nieprzyjęcie wprowadzonych zamian, przy czym zadeklarowało dokonanie tej zmiany po dniu 1 września 2009 r. SKT jednak nie dostarczyło takich wypowiedzeń zmieniających, przedłożyło natomiast w dniu 13 października 2009 r. umowy zawarte z rodzicami uczniów na rok szkolny 2009/2010, na podstawie wzorca, który treścią odpowiada załącznikowi do uchwały z dnia 15 czerwca 2009 r. Biorąc pod uwagę, iż istotą zarzuconej praktyki jest stosowanie postanowień wzorców umów wpisanych do rejestru, co przejawia się przede wszystkim w oferowaniu zawarcia umowy z użyciem wzorca, w którym takie postanowienia się znajdują oraz fakt, iż pomimo zmiany Regulaminu i załączonego doń wzorca umowy w dniu 15 czerwca br. umowy te były oferowane dopiero z początkiem nowego roku szkolnego, uznać należało, iż praktyka związana ze stosowaniem § 5 zd. 1 Regulaminu oraz § 6 podpkt 1 Umowy została zaniechana ostatecznie z dniem 1 września 2009 r. Wobec powyższego, orzeczono jak w pkt I sentencji decyzji. Stwierdzenie zaniechania stosowanej praktyki nie było natomiast możliwe w odniesieniu do § 2 pkt 3 Regulaminu, § 3 pkt 2 zd. 2 Regulaminu, § 5 pkt 2 zd. 2 Umowy, § 5 pkt 1 podpkt 1 Umowy, § 5 pkt 4 zd. 1 Umowy oraz § 5 pkt 4 zd. 2 Umowy. 14 W przypadku klauzul wskazanych w pkt II. a) i e) sentencji decyzji, zgodnie z treścią § 2 nowego Regulaminu (zmieniającego postanowienie kwestionowane w pkt II. a) sentencji niniejszej decyzji): „ 1. Czesne na rok szkolny rozpoczynający się od dnia 1 lipca ustalane jest corocznie przez Zarząd SKT nr 15 STO w drodze uchwały i ogłaszane nie później niż do dnia 31 marca tego samego roku poprzez wywieszenie treści uchwały na tablicy SKT nr 15 STO w Szkole oraz poprzez zamieszczenie odpowiedniego komunikatu na stronie internetowej Szkoły (www.spolecznajedynka.pl ). Stawka czesnego podawana jest jako stawka miesięczna. 2. W przypadku, gdyby ogłoszona przez Główny Urząd Statystyczny stopa inflacji w skali rocznej (CPI), za okres wrzesień do września roku poprzedniego była wyższa aniżeli 5 %, Zarząd może, w terminie do 30 listopada tego samego roku podjąć uchwałę w sprawie zmiany czesnego o kwotę nie wyższą aniżeli wynikająca z pomnożenia dotychczasowej stawki czesnego o ogłoszoną przez Główny Urząd Statystyczny stopę inflacji, ze skutkiem od dnia 1 stycznia następnego roku. O zmianie czesnego Zarząd powiadamia Rodziców w sposób określony w ust. 1 oraz poprzez przekazanie pisemnej informacji”. Jednocześnie postanowienie § 5 pkt 4 nowego wzorca „Umowy”, zastępującego § 5 pkt 4 zd. 2 , poprzedniej „Umowy” otrzymało brzmienie: „ Zmiana wysokości czesnego wynikająca z inflacji i dokonana w trybie i w granicach określonych postanowieniem paragrafu 2 ust. 2 Regulaminu opłat i przyznawania ulg nie stanowi zmiany Umowy i nie wymaga wypowiedzenia ”. W ocenie Prezesa Urzędu, dokonanych zmian nie sposób uznać za równoznaczne z zaniechaniem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w zakresie opisanym w pkt II a) i e) sentencji niniejszej decyzji. Nadal bowiem informacja o nowych stawkach czesnego nie jest podawana w sposób zgodny z przepisami prawa (§ 2 Regulaminu). Ponadto w razie zmiany wysokości czesnego rodzicowi ucznia nie przysługuje prawo wypowiedzenia umowy w przypadku braku akceptacji takich stawek, jak wynika z postanowienia § 5 pkt 4 nowego wzorca „Umowy”, które w ocenie Prezesa Urzędu, stanowi klauzulę niedozwoloną wskazaną w art. 385 3 pkt 20 k.c. Jednocześnie należy podkreślić, iż bez znaczenia pozostaje fakt zawierania umów z rodzicami uczniów na okres jednego roku, bowiem dla uznania danej praktyki za zakazaną, bez znaczenia pozostaje czas jej trwania. W odniesieniu do postanowienia wskazanego w pkt II. b) niniejszej decyzji, postanowienia Regulaminu w ust. 2 i ust. 3 § 3 odpowiednio otrzymały następujące brzmienie: „2. Za dzień zapłaty uważa się dzień uznania rachunku bankowego szkoły. Od niezapłaconej lub nieopłaconej kwoty należności z tytułu wpisowego lub czesnego Szkoła uprawniona jest do naliczenia odsetek w wysokości dwu i półkrotności odsetek ustawowych od daty, w której należność była wymagalna. 3. Dokonywane wpłaty, w braku odmiennego uzgodnienia, zaliczane są w pierwszej kolejności na poczet odsetek za zwłokę ”. Z kolei § 5 pkt 3 nowego wzorca Umowy, który zastąpił § 5 pkt 2 zd. 2 poprzedniej Umowy otrzymał treść: „ Od niezapłaconej lub nieopłaconej kwoty należności z tytułu wpisowego lub czesnego Szkoła uprawniona jest do naliczenia odsetek w wysokości dwu i półkrotności odsetek ustawowych od daty, w której należność była wymagalna. Dokonywane wpłaty, w braku odmiennego uzgodnienia, zaliczane są w pierwszej kolejności na poczet odsetek za zwłokę ”. Biorąc pod uwagę zarzut postawiony SKT w odniesieniu do postanowienia wskazanego w pkt II. b) sentencji decyzji, zmiana tego postanowienia, nie oznacza zaniechania stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Zmienione postanowienie wprowadza wprawdzie odsetki umowne za zwłokę w miejsce poprzednio obowiązującej kary umownej na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania pieniężnego, jednak w ostatecznym rachunku nie jest to postanowienie kształtujące odmienne skutki uiszczenia po terminie czesnego (lub innych należności na rzecz 15 SKT) od tych, które kwestionowano w postanowieniu o wszczęciu postępowania. Nadal bowiem przewidziane w Regulaminie odsetki są wygórowane, przekraczają bowiem maksymalną ich wysokość określoną w przepisach kodeksu cywilnego. Zgodnie bowiem z art. 359 § 2 1 k.c., maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego banku Polskiego (odsetki maksymalne). W chwili obecnej stopa kredytu lombardowego wynosi 5 %, w związku z powyższym wysokość odsetek maksymalnych wynosi 20 % w stosunku rocznym. Z kolei zgodnie z aktualnym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 4.12.2008 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych (Dz.U. Nr 220 z 2008 r., poz. 1434) wysokość odsetek ustawowych wynosi 13 % w stosunku rocznym. Biorąc to pod uwagę wysokość odsetek wynikająca ze zmienionego Regulaminu wynosi 32,5 % i przekracza wysokość odsetek maksymalnych. W przypadku postanowień wskazanych w pkt II. c) i d) sentencji decyzji, § 5 pkt 1 podpkt 1 ww. Umowy otrzymał brzmienie: „ Wpisowe podlega zwrotowi w pełnej wysokości, jeżeli Rodzic złoży w Szkole oświadczenie o rezygnacji z podjęcia przez dziecko nauki w Szkole do dnia 20 sierpnia przed rozpoczęciem zajęć szkolnych, W przypadku złożenia takiego oświadczenia po tym dniu, lecz przed 15 września, wpisowe podlega zwrotowi w pełnej wysokości o ile na zwolnione przez dziecko (dzieci) miejsce, zostanie przyjęte inne dziecko. Wpisowe nie podlega zwrotowi jeżeli oświadczenie o rezygnacji z podjęcia nauki zostanie złożone po dniu 15 września, nawet jeśli dziecko nie podjęło nauki, chyba że okoliczności te są wynikiem szczególnych zdarzeń losowych ”. § 5 pkt 4 zd. 1 poprzedniej Umowy został zmieniony przez § 5 pkt 2 aktualnej Umowy o brzmieniu: „ Minimalnym okresem organizacji nauki w Szkole, zgodnie z przepisami ustawy o systemie oświaty, jest okres jednego roku szkolnego, który w Szkole trwa od dnia 1 lipca do dnia 30 czerwca następnego roku, w związku z tym czesne, płatne w okresach miesięcznych jest należne za cały rok szkolny, z tym jednak zastrzeżeniem, że w przypadku gdy przerwanie kształcenia przez Szkołę dziecka w wykonaniu Umowy jest następstwem: 1) skreślenia ucznia z listy uczniów z przyczyn określonych postanowieniami Statutu Szkoły leżących po stronie ucznia; 2) szczególnych okoliczności losowych; 3) złożenia przez Rodzica oświadczenia, o którym mowa w ustępie poprzednim [rezygnacja z korzystania ze Szkoły] przed dniem 15 września, Szkoła umarza pozostałą należność z tytułu kwot czesnego, które nie stały się wymagalne do dnia zaistnienia okoliczności, o których mowa w niniejszym ustępie powyżej” . Dokonana zmiana ww. postanowień tylko w ograniczonym zakresie reguluje kwestie finansowe w taki sposób, aby uwzględniały poniesione przez SKT koszty i ryzyko. Oświadczenie kontrahenta o rezygnacji z kontynuowania umowy musi bowiem nastąpić do 15 września, a tylko „szczególne zdarzenia losowe” uprawniać będą kontrahenta do zwrotu zapłaconej kwoty po tym terminie. Oznacza to, że powyższe zasady nie obowiązują po upływie tego terminu, a kwestia uznania jakie okoliczności mogą stanowić „szczególne zdarzenia losowe”, pozostawiona została do decyzji SKT. W konsekwencji, rodzic nadal może zostać zmuszony do ponoszenia kosztów świadczenia, z którego dziecko nie skorzystało, a Szkoła otrzyma świadczenie pieniężne o wartości przewyższającej wartość świadczenia własnego, jednocześnie będąc zwolnioną z jego wykonania. Tym samym przedmiotowe postanowienia naruszają zasadę ekwiwalentności świadczeń stron umowy wzajemnej. Jeżeli konsument po złożeniu rezygnacji z nauki lub skreśleniu go z listy słuchaczy nie będzie już pobierał nauki w szkole, to tym samym nie będzie świadczona na jego rzecz żadna usługa. Treść ww. postanowień pozostaje w sprzeczności z przepisem art. 746 k.c., który w sposób wyczerpujący reguluje kwestię świadczeń stron na wypadek odstąpienia od umowy zlecenia (umowa o świadczenie usług edukacyjnych jest typem umowy zbliżonej do umowy zlecenia, a na mocy art. 750 k.c. do umów o świadczenie usług, 16 które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu). Zgodnie z tym przepisem dający zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie, powinien jednak zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki, które ten poczynił w celu należytego wykonania zlecenia; w razie odpłatnego zlecenia obowiązany jest uiścić przyjmującemu zlecenie część wynagrodzenia odpowiadającą jego dotychczasowym czynnościom. Nie oznacza to jednak, że SKT może żądać od rodzica ucznia opłat stanowiących równowartość za cały semestr nauki. Przy ustalaniu wysokości odszkodowania należy odliczyć choćby wartość zaoszczędzonego przez przedsiębiorcę świadczenia, co wyklucza możliwość ustalenia odszkodowania na poziomie równym opłacie za świadczenie usług edukacyjnych. Jak wynika z analizy orzecznictwa, zakazane jest stosowanie klauzul, które wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi opłaty w każdym przypadku rezygnacji przez niego z usług Uczelni. Dozwolone jest wprawdzie stosowanie postanowień wzorca umownego określającego zasady odpowiedzialności finansowej konsumenta w przypadku wcześniejszego wypowiedzenia przez niego umowy, ale zasady tej odpowiedzialności muszą pozostawać w związku z kosztami i ryzykiem przedsiębiorcy, tak aby nie dochodziło do przerzucania na konsumenta ryzyka prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności. W związku z powyższym, w ocenie Prezesa Urzędu stosowanie postanowienia § 5 pkt 1 podpkt 1 oraz § 5 pkt 2 aktualnej Umowy narusza zbiorowe interesy konsumentów w zakresie pkt II c) i d) sentencji niniejszej decyzji. Wobec powyższego, orzeczono jak w pkt II sentencji decyzji. III. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o którym stanowi ww. przepis, oznacza brak któregokolwiek z elementów materialnego stosunku prawnego, tj. elementu podmiotowego lub przedmiotowego. Okoliczności stanowiące podstawę do umorzenia postępowania mogą pojawić się zarówno przed wszczęciem postępowania, jak i w jego trakcie. Ww. przepis znajduje zastosowanie nawet wówczas, gdy przesłanka czyniąca postępowanie bezprzedmiotowym istniała już w chwili jego wszczęcia, ale stała się organowi znana dopiero w toku postępowania administracyjnego. Umorzenie postępowania nie jest zależne ani od woli organu administracji, ani, tym bardziej, pozostawione do uznania organu – organ ten jest zobowiązany do umorzenia postępowania w przypadku stwierdzenia jego bezprzedmiotowości. Powyższe rozstrzygnięcie stało się konieczne w odniesieniu do zarzutu stosowania przez SKT praktyki polegającej na stosowaniu we wzorcu o nazwie „Regulamin opłat i przyznawania ulg w czesnym w Społecznej Szkole Podstawowej nr 1 i Społecznym Gimnazjum nr 1 im. św. Urszuli Ledóchowskiej w Poznaniu Społecznego Towarzystwa Oświatowego” postanowienia o treści: „Stawki czesnego ustala Zarząd SKT nr 15 STO. Decyzje o wysokości czesnego podejmowane są w postaci uchwały” (§ 2 pkt 1 Regulaminu). Ww. postanowienie, określające tryb ustalania wysokości czesnego zostało zakwestionowane ze względu na tożsamość z postanowieniami zamieszczonymi w rejestrze niedozwolonych klauzul umownych pod nr 756, 1191, które wskazane zostały w poprzedniej części uzasadnienia oraz 642, ta ostatnia wpisana na mocy wyroku SOKiK z dnia 5 października 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 20/05) o brzmieniu: „ Wysokość opłat wymienionych w p. a, b, d ustala Rektor i podaje w formie zarządzenia do wiadomości, przed rozpoczęciem roku akademickiego ”. Rzecz jednak w tym, że analiza uzasadnień orzeczeń 17 SOKiK wykazała, iż podstawą uznania tych klauzul za niedozwolone był przyjęty w nich sposób powiadamiania o wysokości opłat w sposób nie gwarantujący dodarcia do adresata. W przypadku natomiast wzorców stosowanych przez SKT kwestia ta została uregulowana w § 2 pkt 3 Regulaminu i była już przedmiotem zarzutu opisanego w punkcie II.a) sentencji. Oznacza to, iż postanowienie § 2 pkt 1 Regulaminu stosowanego przez SKT samo przez się nie może być kwestionowane skoro określa ono jedynie, kto i w jakiej formie ustala wysokość czesnego. W związku z tym uznać należy, iż nie stanowi ono klauzuli niedozwolonej wpisanej do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu. Wobec powyższego, orzeczono jak w pkt III sentencji decyzji. IV. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w rozumieniu art. 24 ustawy, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary . Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny. Zatem o tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje, w ramach uznania administracyjnego, Prezes Urzędu. Zwrócić należy uwagę, iż przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 ww. ustawy te okoliczności, które Prezes Urzędu winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej wymieniając okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W 2008 roku SKT osiągnęło przychód w wysokości 5.515.805,54 zł. Maksymalna wysokość kary, jaką Prezes Urzędu mógł nałożyć wynosi zatem 551.580,55 zł. W punkcie I i II sentencji decyzji stwierdzono stosowanie przez SKT 7 postanowień niedozwolonych, z których każde negatywnie wpływa na sytuację konsumentów, umożliwiając SKT, w szczególności, pozbawienie rodzica ucznia prawa do odstąpienia od umowy w sytuacji braku akceptacji zmiany stawki czesnego, pozbawiając konsumentów możliwości zwrotu wartości świadczeń, z których nie skorzystali, jak również pobieranie odsetek w wygórowanej wysokości za niewłaściwe wykonanie zobowiązania pieniężnego. W ocenie Prezesa Urzędu, postanowienia te są przejawem nierównorzędnego i nierzetelnego traktowania konsumentów i bezpośrednio naruszają ich interesy. Wprawdzie nie są one w równym stopniu dolegliwe, niemniej jednak ich ilość sama w sobie przesądza o konieczności nałożenia kary na SKT. W związku z tym Prezes Urzędu uznał za zasadne nałożenie na SKT kary pieniężnej w związku z naruszeniem art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ustalenie kary w niniejszej sprawie miało charakter wieloetapowy. W pierwszej kolejności Prezes Urzędu dokonał oceny wagi stwierdzonej praktyki i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń wysokości kary, a następnie - w oparciu o stwierdzone w sprawie okoliczności mającej wpływ na wysokość kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. W powyższym kontekście wzięto pod uwagę, iż naruszenie przez SKT zbiorowych interesów konsumentów polegało na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych 18 wpisanych do powszechnie dostępnego rejestru postanowień umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu. IV. a) Postanowienia wskazane w punkcie I sentencji przyznają SKT prawo do skreślenia dziecka z listy uczniów Szkoły i tym samym do rozwiązania umowy w trybie natychmiastowym w przypadku niewykonania zobowiązania przez konsumenta, bez uprzedniego wyznaczenia konsumentowi dodatkowego terminu do jego wykonania. Dolegliwość tej regulacji dla konsumentów polega na wyłączeniu stosowania trybu określonego w art. 491 §1 k.c., którego stosowanie w relacjach pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem wymagają, w ocenie Prezesa Urzędu, dobre obyczaje. Charakter tego naruszenia uzasadnia ustalenie kwoty bazowej kary w wysokości 0,16 % przychodu SKT, tj. kwoty 8.825 zł. Jako jedyną, ale istotną okoliczność łagodzącą w zakresie naruszenia opisanego w punkcie I sentencji należało uwzględnić fakt, że SKT natychmiast po wszczęciu postępowania podjęło działania zmierzające do zaprzestania praktyki. Postępowanie zostało bowiem wszczęte w dniu 27 maja 2009 r., zaś już w dniu 15 czerwca 2009 r. Zarząd SKT podjął uchwałę w sprawie zmiany kwestionowanych postanowień Regulaminu oraz wzoru umowy. Dokonane zmiany nie doprowadziły wprawdzie do dostosowania wszystkich kwestionowanych postanowień do wymogów prawa, niemniej jednak były równoznaczne z zaniechaniem praktyki w odniesieniu do klauzul wskazanych w punkcie I sentencji (z dniem 1 września 2009 r.). W ocenie Prezesa, powyższa okoliczność uzasadnia zmniejszenie ustalonej kwoty bazowej kary o 30 %, tj. do kwoty 6.177 zł. Prezes Urzędu nie doszukał się natomiast okoliczności obciążających wpływających na zaostrzenie wymiaru kary. Biorąc to pod uwagę orzekł jak w punkcie IV. a) sentencji. IV. b) Za najbardziej dolegliwe z postanowień kwestionowanych w punkcie II decyzji należy uznać postanowienia wskazane w pkt II e) sentencji niniejszej decyzji, które dotykają bezpośrednio sfery ekonomicznej interesów konsumentów. Jej skutkiem jest bowiem pozbawienia rodziców uczniów uprawnienia do wypowiedzenia umowy w przypadku zmiany wysokości czesnego.. Wymaga podkreślenia, iż tego rodzaju klauzula należy do najbardziej typowych naruszeń praw konsumentów zawierających z przedsiębiorcami umowy o charakterze ciągłym. Sfery interesów ekonomicznych dotyczą również postanowienia wskazane w punkcie II b), c) i d) sentencji. Pierwsze z nich bowiem nakłada na konsumentów obowiązek zapłaty kary umownej za zwłokę w spełnieniu świadczenia pieniężnego, która ma charakter rażąco wygórowany, zaś kolejne dwa wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej przez niego zapłaty za świadczenie niespełnione w całości lub części, jeżeli konsument rezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż natura tych naruszeń uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu wymiaru kary pieniężnej na poziomie 0,44 % przychodu uzyskanego przez SKT w 2008 r., co jest równe kwocie 24.270 zł. Jednocześnie, w przypadku postanowień wskazanych w punkcie II decyzji Prezes Urzędu nie dopatrzył się okoliczności łagodzących lub obciążających, które uzasadniałyby dalszą modyfikację określonej kwoty bazowej. Wobec powyższego, orzeczono jak w pkt IV. b) sentencji decyzji. Ustalając wysokość kary w łącznej kwocie 30.447 zł, Prezes Urzędu uwzględnił również zasady: rozsądku i celowości karania, zakładające, że Prezes Urzędu nie powinien 19 stosować sankcji, która doprowadziłaby po stronie przedsiębiorcy do trwałej niezdolności prowadzenia działalności gospodarczej ani wyższej niż ta, jaka jest wystarczająca dla osiągnięcia zakładanego celu (por. wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 9 kwietnia 1997r. sygn. akt XVII Ama 3/97, Lex nr 56442). Zdaniem Prezesa Urzędu, tak określona kara spełni zarówno rolę represyjną jako odczuwalna sankcja i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i prewencyjną, zapobiegającą ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest też jej walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszający dla innych przedsiębiorców prowadzących sprzedaż na odległość przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Otrzymuje: Andrzej Mikosz – radca prawny pełnomocnik Samodzielnego Koła Terenowego nr 15 STO