RWA-17/2006

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-15/05/MZ Warszawa, dn. 14 kwietnia 2006 r. DECYZJA Nr RWA – 17/2006 Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 w związku z art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje się za naruszające zbiorowe interesy konsumentów praktyki stosowane przez Spółdzielnię Mleczarską Mlekovita z siedzibą w Wysokiem Mazowieckiem polegające na: 1. bezprawnym oznaczeniu jako „ masło polskie półtłuste ” tłuszczowej substancji do smarowania nie spełniającej wymogów zastrzeŜonych dla masła półtłustego, co stanowi naruszenie art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2. uŜyciu w oznaczeniu wyrobu określenia „ masło półtłuste ” co - wobec niespełnienia przez wyrób wymagań zastrzeŜonych dla masła półtłustego - wprowadza klientów w błąd co do istotnych cech produktu w sposób określony w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 153 poz. 1503 ze zm.) i stanowi naruszenie art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 3. naruszeniu obowiązku udzielenia konsumentom rzetelnej i pełnej informacji poprzez nieumieszczenie na opakowaniu wyrobu „ masło polskie półtłuste ” jego składu, co stanowi naruszenie art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie stosowania ww. praktyk z dniem 1 kwietnia 2005 r. 2 UZASADNIENIE W dniu 25 sierpnia 2005 r. do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury w Warszawie wpłynęły dokumenty z oględzin i kontroli produktu „ masło polskie półtłuste ” wyprodukowanego przez Spółdzielnię Mleczarską Mlekovita w Wysokiem Mazowieckiem (dalej: SM Mlekovita lub Spółdzielnia), przeprowadzonej w dniach 3-7 lutego 2005 r. przez Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej w Poznaniu w związku ze skargą konsumenta dotyczącą fałszowania masła. W powołanej skardze konsument podniósł, Ŝe kupując wyrób o nazwie „ masło polskie półtłuste ” został oszukany przez producenta, poniewaŜ smak produktu przypominał bardziej margarynę niŜ masło. Aby sprawdzić czy przedmiotowy wyrób nie zawiera niedozwolonych domieszek tłuszczów roślinnych i odpowiada wymaganiom obowiązujących przepisów pod względem jakości, Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej w Poznaniu zlecił wykonane szczegółowych badań Laboratorium Instytutu Mięsnego i Tłuszczowego w Warszawie. Analiza próbek masła pobranych w sklepie „śabka” w Poznaniu potwierdziła zasadność zarzutów konsumenta, wykazała bowiem obecność tłuszczów roślinnych na przybliŜonym poziomie od 25% do 30%. Stosownie zaś do obowiązujących przepisów prawa masło powinno być produktem pozyskanym wyłącznie z mleka o odpowiedniej zawartości tłuszczu mlecznego. Tymczasem deklaracja producenta na opakowaniu „masła polskiego półtłustego ” informowała o 40% zawartości tłuszczu, z czego jak wykazały analizy laboratoryjne, prawie jedna trzecia została zastąpiona tłuszczami roślinnymi. Tym samym produkt ten nie powinien znaleźć się w obrocie pod nazwą masło bowiem w rzeczywistości był mieszanką tłuszczową zawierającą tłuszcze roślinne. PoniewaŜ dokumentacja uzasadniała podejrzenie, iŜ Spółdzielnia Mleczarską Mlekovita wprowadzając do obrotu produkt o nazwie „ masło polskie półtłuste ”, którego właściwości nie odpowiadają wymaganiom obowiązujących przepisów pod względem jakości ani deklaracjom producenta zawartym na opakowaniu naruszyła przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080), postanowieniem z dnia 20 października 2005 r., Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wszczął z urzędu postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania przez Spółdzielnię Mleczarską Mlekovita z siedzibą w Wysokiem Mazowieckiem praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na: 1. bezprawnym oznaczeniu jako „masło polskie półtłuste” tłuszczowej substancji do smarowania nie spełniającej wymogów zastrzeŜonych dla masła półtłustego, co moŜe stanowić naruszenie art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2. uŜyciu w oznaczeniu wyrobu określenia „ masło półtłuste ” co - wobec niespełnienia przez wyrób wymagań zastrzeŜonych dla masła półtłustego - wprowadza klientów w błąd co do istotnych cech produktu w sposób określony w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 153 poz. 1503 ze zm.) co moŜe stanowić naruszenie art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 3. naruszeniu obowiązku udzielenia konsumentom rzetelnej i pełnej informacji poprzez nieumieszczenie na opakowaniu wyrobu „masło polskie półtłuste” jego składu - co moŜe stanowić naruszenie art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W odpowiedzi na zawiadomienie Prezesa Urzędu o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz na wezwanie do przekazania 3 informacji i dokumentów, SM Mlekovita podniosła, iŜ nigdy świadomie nie dodawała tłuszczu roślinnego do masła i było to „nieświadome zdarzenie incydentalne” . Spółdzielnia wskazała, Ŝe natychmiast po otrzymaniu sygnału od Wojewódzkiego Inspektoratu Jakości Handlowej w Poznaniu odnośnie zaistniałych nieprawidłowości podjęła działania mające na celu wyeliminowanie moŜliwości powtórzenia się w przyszłości podobnego – jak to nazwała - incydentu. SM Mlekovita udzielając wyjaśnień poinformowała, iŜ aktualnie znajduje się pod stałym nadzorem Inspekcji Weterynaryjnej, która po otrzymaniu informacji od Państwowej Inspekcji Sanitarnej przeprowadziła w przedmiotowej sprawie postępowanie wyjaśniające. Spółdzielnia podniosła, iŜ w trakcie niniejszego postępowania wyjaśniającego ponownie poddano analizie „masło polskie półtłuste” pochodzące z dwóch roŜnych partii produkcyjnych. Tym razem badania wykazały, iŜ „masło polskie półtłuste” nie zawiera tłuszczów roślinnych. Na potwierdzenie powyŜszego SM Mlekovita przekazała wyniki badań przeprowadzonych na zlecenie Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w Wysokiem Mazowieckiem (pismo z dnia 2 listopada 2005 r.). W związku z powyŜszym, Prezes Urzędu działając na podstawie art. 64 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zwrócił się do Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w Wysokiem Mazowieckiem o poinformowanie o wyniku prowadzonego postępowania wyjaśniającego a takŜe o przekazanie dokumentów obrazujących poczynione ustalenia w toku postępowania (pismo z dnia 14 grudnia 2005 r.). Pismem z dnia 19 stycznia 2006 r. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Wysokiem Mazowieckiem przekazał informacje dotyczące prowadzonego postępowania. Pismem z dnia 7 lutego 2006 r. SM Mlekovita przekazała Prezesowi Urzędu Kartę Działań Korygujących i Zapobiegawczych nr 07/05 wystawioną w dniu 21 marca 2005 r., w której wskazała działania podjęte w celu usunięcia nieprawidłowości. Uznając, iŜ zebrany materiał dowodowy jest wyczerpujący, pismem z dnia 21 lutego 2006 r. Prezes Urzędu zawiadomił Spółdzielnię o zakończeniu postępowania dowodowego w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie został wyznaczony termin na zapoznanie się strony z aktami sprawy. Mimo stosownego zawiadomienia SM Mlekovita nie skorzystała z uprawnienia do zapoznania się z całością akt. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, co następuje. Spółdzielnia Mleczarska Mlekovita z siedzibą w Wysokiem Mazowieckiem (województwo podlaskie) jest przedsiębiorcą wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000074309. Zgodnie z treścią wpisu, przedmiotem działalności Spółdzielni jest m.in.: przetwórstwo mleka i wyrób serów oraz produkcja margaryny i podobnych tłuszczów jadalnych. SM Mlekovita wchodzi w skład Grupy Kapitałowej Mlekovita, która jest jednym z największych w Polsce producentów w branŜy mleczarskiej, a jej produkty dostępne są na terenie całego kraju. Jednym z środków spoŜywczych produkowanych przez SM Mlekovita jest tłuszczowy produkt do smarowania o nazwie „ masło polskie półtłuste ”. Wyrób ten sprzedawany jest w opakowaniach jednostkowych o masie 200g. Opakowanie powyŜszego produktu jest następujące:
kostka w papierowym opakowaniu w kolorze zielono - Ŝółtym, na wierzchu opakowania centralnie umieszczona nazwa produktu „ masło polskie półtłuste ” 4 wraz z nazwą producenta (logo firmy) i wizerunkiem kobiety trzymającej skopek mleka.
po jednej stronie ścianki bocznej opakowania umieszczona informacja o 40 % zawartości tłuszczu, wyszczególniony skład produktu: śmietanka pasteryzowana, woda, Ŝelatyna spoŜywcza, maltodekstyna, emulgator: 471, sól, regulator kwasowości - kwas cytrynowy, substancja konserwująca - sorbinian potasu, barwnik beta–karoten wraz z podaną wartością odŜywczą produktu i datą przydatności do spoŜycia.
po drugiej stronie opakowania umieszczona informacja o masie produktu i adres producenta. W dniach 3-7 lutego 2005 r. w sklepie spoŜywczym „śabka” podległym P.H.U. „WIKADI” Wiesława Przybylskiego w Poznaniu przy ulicy Rolnej 17 Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej w Poznaniu przeprowadził kontrolę, w toku której pobrano do badań laboratoryjnych reprezentatywną próbkę z partii 7 opakowań jednostkowych „masła polskiego półtłustego” oznakowanego datą minimalnej trwałości - najlepiej spoŜyć przed 20.02.05 r. i numerem partii „B”. Próbki masła zostały przekazane do Laboratorium Badania śywności i Środowiska Instytutu Przemysłu Mięsnego i Tłuszczowego w Warszawie w celu zbadania składu kwasów tłuszczowych, zawartości cholesterolu i steroli. Wyniki przeprowadzonych badań wykazały, iŜ jest to masło krowie zawierające tłuszcze roślinne, których obecność ww. Instytut ocenił na przybliŜonym poziomie od 25% do 30%. Ponadto w toku czynności kontrolnych, na podstawie przeprowadzonych oględzin stwierdzono, iŜ etykieta znajdująca się na produkcie „ masło polskie półtłuste” nie zawiera informacji o występowaniu w przedmiotowym wyrobie tłuszczu roślinnego. Od dnia 1 maja 2004 r. przedsiębiorcy polscy są zobligowani do przestrzegania przepisów obowiązujących w UE. W przypadku tłuszczów do smarowania jednym z uregulowań wspólnotowych jest Rozporządzenie Rady Wspólnoty Europejskiej Nr 2991/94 z dnia 5 grudnia 1994 r. określające normy dla tłuszczów do smarowania (Dz. U. UE. Nr L 316 z dnia 9 grudnia 1994 r.). Rozporządzenie to w zaleŜności od składu dzieli tłuszcze do smarowania na trzy podstawowe grupy: tłuszcze mleczne (masło), tłuszcze o zawartości tłuszczu mlecznego do 3% (margaryny), tłuszcze złoŜone z produktów roślinnych i zwierzęcych o zawartości tłuszczu mlecznego między 10% a 80% (mieszanki). Ponadto kaŜda grupa podzielona jest na kategorie, którym zostało przypisane odpowiednie nazewnictwo w zaleŜności od zawartości tłuszczu ogółem. Określenie w przedmiotowym rozporządzeniu jednolitej klasyfikacji uzupełnionej regułami dotyczącymi nazewnictwa ma m.in. za zadanie ułatwić konsumentowi dokonywanie wyboru spośród bardzo szerokiej gamy tłuszczów do smarowania oferowanych na rynku. Zgodnie z definicją zawartą w części A załącznika do powołanego rozporządzenia Rady (WE), tłuszcze mleczne są to produkty pozyskiwane wyłącznie z mleka i/lub pewnych produktów mlecznych, dla których tłuszcz jest zasadniczym elementem wartości. JednakŜe mogą być dodawane inne substancje niezbędne do ich produkcji, pod warunkiem, Ŝe substancje te nie są uŜywane w celu zastąpienia, ani w całości, ani w części, jakichkolwiek składników mleka. Zgodnie z definicją zawartą w części A pkt 4 załącznika do ww. rozporządzenia Rady (WE) Nr 2991/94, termin „ masło półtłuste” odnosi się do produktu wyłącznie mlecznego, w którym zawartość tłuszczu mlecznego waha się od 39% do 41%. Oznacza to, iŜ masło półtłuste powinno być produktem pozyskanym wyłącznie z mleka o podanej wyŜej zawartości tłuszczu mlecznego. Uregulowania dotyczące ciąŜącego na przedsiębiorcy obowiązku właściwego oznaczania produktów znajdują się równieŜ w przepisach prawa krajowego. Stosownie do 5 przepisu art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych Ŝywności i Ŝywienia (Dz. U. z 2005 r. Nr 31 poz. 265) opakowania jednostkowe środków spoŜywczych przeznaczonych bezpośrednio dla konsumenta nie mogą zawierać informacji wprowadzających konsumenta w błąd w zakresie charakterystyki środka spoŜywczego, w szczególności odnośnie do jego rodzaju, właściwości lub składu. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spoŜywczych (Dz. U. z 2005 r. Nr 187, poz. 1577) w oznakowaniu środków spoŜywczych w opakowaniach jednostkowych i zbiorczych przeznaczonych bezpośrednio dla konsumenta naleŜy podać dane niezbędne do identyfikacji środka spoŜywczego, istotne z punktu widzenia konsumenta. Stosownie zaś do przepisu art. 6 ust. 5 oznakowanie artykułu rolno-spoŜywczego nie moŜe w szczególności wprowadzać w błąd konsumenta co do toŜsamości tego artykułu, w tym jego rodzaju, właściwości, składu, ilości, trwałości, pochodzenia oraz sposobu produkcji, lub sugerować, Ŝe artykuł ten posiada specjalne właściwości, jeŜeli ich nie posiada lub jeŜeli inne podobne artykuły rolno-spoŜywcze posiadają takie właściwości. SM Mlekovita ustosunkowując się pismem z dnia 2 listopada 2005 r. do sformułowanych przez Prezesa Urzędu zarzutów podniosła, iŜ jej pracownicy nigdy świadomie nie dodawali tłuszczu roślinnego do masła a zaistniały wypadek dotyczył jednej partii masła i miał charakter incydentalny. Spółdzielnia stwierdziła, Ŝe na tej samej linii technologicznej produkuje mieszanki tłuszczowe (masło + tłuszcze roślinne) i „masło polskie półtłuste ” w związku z czym przyczyną obecności tłuszczu roślinnego w maśle mogło być niedokładne oczyszczenie przez pracowników maszyn i urządzeń, które są uŜywane zarówno do produkcji masła jak i miksów tłuszczowych. Spółdzielnia wskazała, iŜ po otrzymaniu informacji od Wojewódzkiego Inspektoratu Jakości Handlowej w Poznaniu o zaistniałych nieprawidłowościach niezwłocznie podjęła działania mające na celu niedopuszczenie w przyszłości powtórzenia się podobnej sytuacji. SM Mlekovita poinformowała, iŜ w dniu 21 marca 2005 r. została wystawiona - zgodnie z obowiązującym system jakości - Karta Działań Korygujących i Zapobiegawczych nr 07/05 , w ramach, której zostały podjęte następujące środki ostroŜności: 1. W celu usunięcia pozostałości mieszanek tłuszczowych został wprowadzony obowiązek dokładnego mycia linii technologicznej kaŜdorazowo po zakończeniu produkcji mieszanek tłuszczowych a przed rozpoczęciem produkcji „masła polskiego półtłustego ” . 2. Spółdzielnia zapoznała i przeszkoliła pracowników w zakresie zasad mycia linii technologicznej. 3. W badaniach laboratoryjnych kaŜdej wyprodukowanej partii „ masła polskiego półtłustego” wprowadzone zostały dodatkowe oznaczania liczby jodowej. Jednocześnie SM Mlekovita oświadczyła, iŜ wszystkie nieprawidłowości zostały usunięte do dnia 1 kwietnia 2005 r., a wprowadzone działania naprawcze są skuteczne. Spółdzielnia stwierdziła, iŜ nie mogła wycofać kwestionowanego produktu z rynku, ani sprawdzić prób trwałościowych z produktów pozostawionych w zakładzie, poniewaŜ otrzymała informację od Inspekcji Handlowej w Poznaniu w dniu 20 marca 2005 r., a termin przydatności ww. produktu upłynął miesiąc wcześniej tj. w dniu 20 lutego 2005 r. SM Mlekovita podniosła równieŜ, iŜ „ masło polskie półtłuste ” jest nowym produktem, tym bardziej zaleŜy jej na akceptacji tego produktu przez klientów, a nie na ich negatywnej ocenie. Spółdzielnia podkreśliła, iŜ nigdy nie chciała wprowadzić konsumentów w błąd i zawsze rzetelnie podaje na opakowaniu w wykazie składników, co dany produkt zawiera. 6 SM Mlekovita podniosła, iŜ jest równieŜ producentem mieszanek tłuszczowych masła z tłuszczem roślinnym, ale wtedy na opakowaniu wyraźnie zaznacza zawartość tłuszczu mlecznego i roślinnego. Ponadto Spółdzielnia poinformowała, iŜ Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej w Poznaniu informację o zafałszowaniu masła tłuszczem roślinnym przekazał do Powiatowej Inspekcji Sanitarnej w Wysokiem Mazowieckiem, ta zaś do Powiatowego Lekarza Weterynarii w Wysokiem Mazowieckiem. Spółdzielnia składając dalsze wyjaśnienia poinformowała, iŜ aktualnie znajduje się pod stałym nadzorem Inspekcji Weterynaryjnej, która po otrzymaniu informacji od Państwowej Inspekcji Sanitarnej przeprowadziła w przedmiotowej sprawie postępowanie wyjaśniające. Spółdzielnia podniosła, iŜ w trakcie niniejszego postępowania ponownie pobrano do badań produkt „ masło polskie półtłuste ” pochodzący z dwóch róŜnych partii produkcyjnych. Badania zostały przeprowadzone w dwóch laboratoriach: Laboratorium Instytutu Przemysłu Mięsnego i Tłuszczowego w Warszawie i Laboratorium Specjalistycznym Krajowego Centrum Głównego Inspektoratu Jakości Handlowej Artykułów Rolno-SpoŜywczych. Tym razem badania nie wykazały w „maśle polskim półtłustym” obecności tłuszczów roślinnych. Na potwierdzenie powyŜszego SM Mlekovita przekazała wyniki badań przeprowadzonych na zlecenie Powiatowego Inspektora Weterynarii w Wysokiem Mazowieckiem. W związku z powyŜszym, Prezes Urzędu działając na podstawie art. 64 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zwrócił się do Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w Wysokiem Mazowieckiem o przekazanie informacji dotyczących wyniku przeprowadzonego postępowania i o przekazanie dokumentów obrazujących poczynione ustalenia w toku postępowania. W odpowiedzi na pismo Prezesa Urzędu, Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Wysokiem Mazowieckiem pismem z dnia 19 stycznia 2006 r. przekazał informacje z przebiegu niniejszego postępowania w pełni potwierdzające informacje przekazane przez Spółdzielnię. Zdaniem Powiatowego Lekarza Weterynarii, przegląd prowadzonej przez SM Mlekovita dokumentacji nie wskazuje na celowe dodawanie tłuszczu roślinnego do produkcji „ masła polskiego półtłustego ” jak i na kolejne przypadki mogące powodować mieszanie róŜnych asortymentów podczas produkcji. W toku dalszych czynności postępowania SM Mlekovita przekazała Kartę Działań Korygujących i Naprawczych nr 07/05 i poinformowała, iŜ w dniu 1 kwietnia 2005 r. zostało przeprowadzone szkolenie pracowników w zakresie zasad prowadzenia mycia linii produkcyjnej. Na potwierdzenie SM Mlekovita przekazała listę obecności ze szkolenia stanowiskowego w zakresie prowadzenia mycia linii produkcyjnej (pismo z dnia 7 lutego 2006 r.). Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwaŜył, co następuje: W myśl art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, „przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. ” Zgodnie natomiast z art. 23a ust. 2 przywołanej ustawy, „ za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uwaŜa się w szczególności naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwą lub 7 wprowadzającą w błąd reklamę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godzące w zbiorowe interesy konsumentów ”. Na mocy ww. uregulowań, zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochronie przed godzącymi w nie naruszeniami polegającymi na bezprawnych działaniach przedsiębiorców. Tworząc w art. 23a ust. 2 ww. ustawy katalog działań, które będą uznawane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, ustawodawca posłuŜył się zwrotem „w szczególności” . Oznacza to, Ŝe wskazany w przedmiotowym zapisie katalog ma charakter przykładowy. Zgodnie z uzasadnieniem projektu rządowego ustawy z dnia 5 lipca 2002 r., nowelizującej ustawę o ochronie konkurencji i konsumentów, „ Same przepisy art. 23a – 23d nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Działania te mogą okazać się bezprawne w razie ustalenia, Ŝe doszło do naruszenia przepisów innych ustaw, ale takŜe zasad współŜycia społecznego i dobrych obyczajów ” (druk sejmowy nr 366, s. 20). Przepisy regulujące postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w przewaŜającej mierze mają charakter procesowy. Normy materialnoprawne istotne z punktu widzenia stwierdzenia praktyki znajdują się natomiast w innych ustawach. Prezes Urzędu dokonuje analizy dopuszczalności zachowania przedsiębiorcy w świetle przepisów innych ustaw, stosując zaś art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stwierdza, czy zachowanie takie, jeŜeli nosi cechy bezprawności, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. W celu zastosowania normy wyinterpretowanej z treści art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu musi więc wykazać, iŜ działania przedsiębiorcy spełniają łącznie trzy przesłanki: a) są bezprawne, b) godzą w interesy konsumentów, c) interesy konsumentów, w które godzą zakwestionowane działania przedsiębiorcy, mają charakter zbiorowy. Odnośnie do punktu I punktu sentencji. Odnosząc powyŜsze uwagi do działań podejmowanych przez SM Mlekovita polegających na oznaczeniu jako „ masło polskie półtłuste ” tłuszczowej substancji do smarowania niespełniającej wymogów zastrzeŜonych dla masła półtłustego, naleŜy wskazać, iŜ bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę działań wynika z naruszenia przepisów rozporządzenia Rady Wspólnoty Europejskiej Nr 2991/94 z dnia 5 grudnia 1994 r. określającego normy dla tłuszczów do smarowania. Stosownie bowiem do przepisów niniejszego rozporządzenia, konkretne nazwy mogą być uŜywane wyłącznie do oznakowania określonych rodzajów tłuszczów do smarowania. Termin „masło” powinien być uŜywany wyłącznie dla produktu mlecznego, z jasno określoną zawartością tłuszczu; termin „masło półtłuste” moŜe być uŜyty wyłącznie do oznakowania produktu o zawartości tłuszczu mlecznego nie mniejszej niŜ 39% i nie większej niŜ 41%, w którym inne składniki dodane w procesie produkcji nie zastępują składników mleka. Tymczasem deklaracja SM Mlekovita na opakowaniu „ masła polskiego półtłustego ” informowała o 40% zawartości tłuszczu, z czego - jak wykazały analizy laboratoryjne - prawie jedna trzecia została zastąpiona tłuszczami roślinnymi. A zatem produkt ten nie powinien znaleźć się w obrocie pod nazwą masło, bowiem w rzeczywistości był mieszanką tłuszczową zawierającą tłuszcze roślinne. Tym samym za bezprawne naleŜy uznać zakwestionowane przez Prezesa Urzędu działania podejmowane przez SM Mlekovita, polegające na oznaczeniu jako „ masło polskie 8 półtłuste ” tłuszczowej substancji do smarowania niespełniającej wymogów zastrzeŜonych dla masła półtłustego. Zdaniem Prezesa Urzędu, bezprawne – niewłaściwe oznakowanie produktu naleŜy zakwalifikować jako godzące w interesy konsumentów. Jednym z podstawowych praw konsumentów jest prawo do bezpieczeństwa ekonomicznego, wobec czego konsumenci powinni mieć zapewnioną moŜliwość świadomego podejmowania decyzji w zakresie dokonywania wyboru dóbr i usług. Prawo konsumenta do rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji o towarze, który nabywa ma umoŜliwić konsumentowi prawidłowe korzystanie z zakupionego dobra. Stwierdzenie przez Prezesa Urzędu stosowania praktyki, wymaga takŜe wykazania, iŜ w wyniku jej stosowania przez przedsiębiorcę został naruszony zbiorowy interes konsumentów. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotyczący ogółu, a naruszenie tego interesu moŜe mieć miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w odniesieniu do konsumentów chroni ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne jest, by działanie przedsiębiorcy zostało skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da się z góry oznaczyć indywidualnie. Wobec tego działanie to jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa w odniesieniu do kaŜdego z konsumentów (a nie jedynie wobec określonego konsumenta) i zagraŜa ono, przynajmniej potencjalnie, interesom kaŜdego z członków zbiorowości konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się do końca zidentyfikować. Wymaga podkreślenia fakt, iŜ produkty Spółdzielni są powszechnie dostępne. Potencjalny konsument moŜe zostać nabywcą wyrobu „ masło polskie półtłuste ” a tym samym zostać adresatem zakwestionowanych w przedmiotowej decyzji praktyk. Zatem działania SM Mlekovita są podejmowane w stosunku do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. W związku z powyŜszym naleŜy stwierdzić, iŜ w niniejszej sprawie został naruszony zbiorowy interes konsumentów. Mając powyŜsze na względzie, zdaniem Prezesa Urzędu, za uzasadnione uznać naleŜy stwierdzenie, iŜ oznaczenie przez SM Mlekovita jako „ masło polskie półtłuste ” tłuszczowej substancji do smarowania niespełniającej wymogów zastrzeŜonych dla masła półtłustego, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jednocześnie wobec podjęcia przez SM Mlekovita działań naprawczych poprzez wystawienie w dniu 21 marca 2005 r. Karty Działań Korygujących i Zapobiegawczych i wcielenie jej w Ŝycie przez SM Mlekovita z dniem 1 kwietnia 2005 r., zdaniem Prezesa Urzędu, za uzasadnione naleŜy uznać, iŜ kwestionowana w punkcie I przedmiotowej decyzji praktyka została zaprzestana. W związku z tym uzasadnione jest zakończenie prowadzonego postępowania rozstrzygnięciem wydanym na podstawie art. 23e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis art. 23e ww. ustawy stanowi, iŜ w przypadku, gdy przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdza zaniechanie jej stosowania. Dodatkowo, naleŜy podkreślić, iŜ stosownie do art. 23e ust. 3 ww. ustawy, „ CięŜar udowodnienia okoliczności, o których mowa w ust. 1 (a więc sytuacji, w której przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a ww. ustawy) spoczywa na przedsiębiorcy .” Zatem, stosownie do powołanego przepisu, to przedsiębiorca obarczony jest cięŜarem udowodnienia okoliczności, iŜ jego zachowanie 9 przestało naruszać zakazy praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, a więc uzasadniających wydanie decyzji na podstawie art. 23e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku prowadzonego postępowania administracyjnego SM Mlekovita pismem z dnia 7 lutego 2005 r. przekazała Kartę Działań Korygujących i Zapobiegawczych wystawioną w dniu 21 marca 2005 r. i wykazała, iŜ w dniu 1 kwietnia 2005 r. odbyło się szkolenie, podczas którego pracownicy SM Mlekovita zostali przeszkoleni w zakresie wprowadzonych zasad prowadzenia mycia linii produkcyjnej. Tym samym Prezes Urzędu stwierdził, iŜ zarzucana SM Mlekovita praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów, polegająca na bezprawnym oznaczeniu jako „ masło polskie półtłuste ” tłuszczowej substancji do smarowania nie spełniającej wymogów zastrzeŜonych dla masła półtłustego została zaniechana w dniu 1 kwietnia 2005 r. Podjęcie przez SM Mlekovita stosownych działań, mających na celu usunięcie wskazanych nieprawidłowości w produkcji i oznaczeniu wyrobu „ masło polskie półtłuste ”, nie wyłącza moŜliwości stwierdzenia przez Prezesa Urzędu, iŜ działania Strony niniejszego postępowania stanowiły praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Fakt usunięcia nieprawidłowości przez Stronę postępowania oraz jej stwierdzenie, Ŝe nie były one wynikiem zamierzonego działania, świadczy w istocie o pośrednim przyznaniu się do zarzucanych czynów. Z uwagi na to, iŜ przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie uznania praktyk za naruszające zbiorowe interesy konsumentów nie zawierają przepisów uzaleŜniających stwierdzenie stosowania praktyki od przypisania przedsiębiorcy winy, wyjaśnienia SM Mlekovita w tym zakresie pozostają bez wpływu na ocenę charakteru podejmowanych przez nią działań. Niemniej jednak naleŜy podnieść, iŜ Spółdzielnia, jako profesjonalny uczestnik obrotu powinna zachować szczególną staranność w zakresie prowadzonej działalności. Odnośnie do punktu II punktu sentencji. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 153 poz. 1503 ze zm.) „czynem nieuczciwej konkurencji jest takie oznaczenie towarów lub usług albo jego brak, które moŜe wprowadzić klientów w błąd co do pochodzenia, ilości, jakości, składników, sposobu wykonania, przydatności, moŜliwości zastosowania, naprawy, konserwacji lub innych istotnych cech towarów albo usług, a takŜe zatajenie ryzyka, jakie wiąŜe się z korzystaniem z nich.” Obowiązek właściwego oznaczenia (etykietowania) ciąŜy na producencie - do niego adresowane są przepisy prawa Ŝywnościowego o oznaczaniu produktów. SM Mlekovita – jako producent „ masła polskiego półtłustego ” - ponosi odpowiedzialność za treść opakowania. Ma ona obowiązek wcześniejszego weryfikowania wiarygodności i prawdziwości danych na opakowaniu produktów, które zamierza wprowadzić do obrotu detalicznego. Jako profesjonalista, zajmujący się produkcją tłuszczów do smarowania, obowiązana jest do zastosowania się do zasad i norm prawnych obowiązujących przy sprzedaŜy tego rodzaju produktów. Sposób oznakowania artykułów Ŝywnościowych występujących w obrocie konsumenckim regulują m.in. przepisów ustawy o jakości handlowej artykułów rolno - spoŜywczych i przepisy ustawy o warunkach zdrowotnych Ŝywności i Ŝywienia. SM Mlekovita w przedmiotowej sprawie uchybiła obowiązującym przepisom dotyczącym oznaczenia artykułów spoŜywczych. Zdaniem Prezesa Urzędu, SM Mlekovita dopuściła się naruszenia art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spoŜywczych (Dz.U. z 2005 r. Nr 187, poz. 1577), zgodnie z którym 10 oznakowanie artykułu rolno-spoŜywczego nie moŜe wprowadzać w błąd konsumenta w szczególności, co do toŜsamości tego artykułu, w tym jego rodzaju, właściwości, składu, ani teŜ nie moŜe sugerować, Ŝe artykuł ten posiada specjalne właściwości, jeŜeli ich nie posiada a takŜe naruszenia art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych Ŝywności i Ŝywienia (Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 265), stosownie do którego opakowania jednostkowe środków spoŜywczych przeznaczonych bezpośrednio dla konsumenta nie mogą zawierać informacji wprowadzających konsumenta w błąd w zakresie charakterystyki środka spoŜywczego, w szczególności odnośnie do jego rodzaju, właściwości. Odnosząc powyŜsze przepisy do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, naleŜy wskazać, iŜ SM Mlekovita wprowadziła do obrotu produkt pod nazwą „ masło polskie półtłuste” , będący mieszaniną tłuszczu mlecznego oraz tłuszczu roślinnego, którego procentowa zawartość nie została podana na opakowaniu, ani w nazwie, ani w składzie tego produktu. Natomiast oznaczenie wyrobu jako „ masło półtłuste” wprost daje do zrozumienia, iŜ produkt ten składa się ze składników pochodzących z mleka. Przedsiębiorcy mają moŜliwość wytwarzania produktów spoŜywczych o róŜnych zawartościach tłuszczu i w celu uniknięcia wprowadzania konsumenta w błąd terminy „ masło ” i „ margaryna ” powinny być uŜywane wyłącznie do pewnych kategorii produktów z jasno określoną zawartością tłuszczu a ich nazwa rodzajowa powinna być widoczna i zrozumiała dla konsumenta. W tym zakresie konsument przy zakupie produktu spoŜywczego nie powinien mieć wątpliwości co do jego rodzaju, właściwości i jakości. W ocenie Prezesa Urzędu, nieprawidłowe oznakowanie przez SM Mlekovita wyrobu „ masło polskie półtłuste ” prowadzi do mylnych wyobraŜeń konsumentów odnośnie składu surowcowego tego wyrobu, jego składników. Wobec powyŜszego, zdaniem Prezesa Urzędu, ujawniony w sprawie stan faktyczny daje podstawę do stwierdzenia, Ŝe działania Strony postępowania z uwagi na naruszenie wymogów przewidzianych w stosownych przepisach prawa, co wykazano powyŜej, wypełniają przesłanki zawarte w cytowanym art. 10 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Zdaniem Prezesa Urzędu, bezprawne – niewłaściwe oznakowanie produktu naleŜy zakwalifikować jako godzące w interesy konsumentów. Jak wskazano juŜ w niniejszej decyzji, jednym z podstawowych praw konsumentów jest prawo do bezpieczeństwa ekonomicznego, wobec czego konsumenci powinni mieć zapewnioną moŜliwość świadomego podejmowania decyzji w zakresie dokonywania wyboru dóbr i usług. W ocenie Prezesa Urzędu, przedmiotowe działanie SM Mlekovita zagraŜa i narusza interes klienta, bowiem wprowadzająca w błąd nazwa produktu mleczarskiego moŜe wpływać na decyzję klienta w zakresie jego nabycia. Oznakowanie to zmierza do ograniczenia prawa konsumenta do wyboru i zakupu produktu stosownie do indywidualnych preferencji i wyboru najodpowiedniejszego dostępnego na rynku towaru. Biorąc powyŜsze pod uwagę, działanie to ma charakter bezprawny i stanowi czyn nieuczciwej konkurencji, o którym mowa w art. 10 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, który godząc w zbiorowe interesy konsumentów, stanowi tym samym praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23 a ust. 2 ustawy, polegającą na wprowadzającym w błąd co do istotnych cech produktu oznakowaniu produktu „ masło polskie półtłuste ”. Stwierdzenie przez Prezesa Urzędu stosowania praktyki, wymaga takŜe wykazania, iŜ w wyniku jej stosowania przez przedsiębiorcę został naruszony zbiorowy interes konsumentów. Mając na względzie, iŜ w odniesieniu do praktyk, o których mowa w punkcie I i II niniejszej decyzji, istnieje toŜsamość podmiotowa – dotyczą one tego samego przedsiębiorcy - Spółdzielni Mleczarskiej Mlekovita, a dodatkowo dotyczą tego samego 11 produktu „ masło polskie półtłuste ”, wskazać naleŜy, iŜ w niniejszej decyzji skutecznie wykazano, Ŝe naruszony działaniem przedsiębiorcy interes konsumentów ma charakter zbiorowy (pkt I uzasadnienia in fine ). PoniewaŜ praktyka, o której mowa w punkcie drugim sentencji przedmiotowej decyzji jest ściśle skorelowana z praktyką punktu I, wobec wprowadzenia przez Spółdzielnię z dniem 1 kwietnia 2005 r. Karty Działań Korygujących i Zapobiegawczych z dnia 21 marca 2005 r., - zdaniem Prezesa Urzędu - naleŜy uznać, iŜ takŜe praktyka określona w punkcie II sentencji została przez SM Mlekovita zaprzestana w dniu 1 kwietnia 2005 r. W związku z tym uzasadnione jest zakończenie prowadzonego postępowania rozstrzygnięciem wydanym na podstawie art. 23e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis art. 23e ust. 2 ww. ustawy stanowi bowiem, iŜ w przypadku, gdy przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Odnośnie do punktu III decyzji . W odniesieniu do praktyki SM Mlekovita, polegającej na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej i pełnej informacji, poprzez nieumieszczenie na opakowaniu wyrobu „ masło polskie półtłuste ” jego składu, naleŜy wskazać, iŜ bezprawność działania przedsiębiorcy polega na naruszeniu obowiązku wynikającego ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spoŜywczych. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy w oznakowaniu środków spoŜywczych w opakowaniach jednostkowych i zbiorczych, przeznaczonych bezpośrednio dla konsumenta, podaje się dane niezbędne do identyfikacji środka spoŜywczego, istotne z punktu widzenia konsumenta. A zatem opakowanie musi zawierać informacje o naturze, przeznaczeniu i innych właściwościach produktu, trwałości, składzie wewnętrznym zawartości, pochodzeniu, metodzie wytworzenia, warunkach, sposobach przechowywania lub wykorzystywania. Opakowanie musi zawierać informacje o wszystkich składnikach wraz z konserwantami i barwnikami. W przedmiotowej sprawie SM Mlekovita nie umieściła na opakowaniu „ masła polskiego półtłustego ” zawierającego mieszaninę tłuszczu roślinnego i mlecznego informacji o występowaniu w powołanym produkcie tłuszczu roślinnego. Stosownie zaś do art. 23a ust. 2 za praktykę naruszająca zbiorowe interesy konsumentów uwaŜa się w szczególności naruszenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej i pełnej informacji. Prawo konsumenta do informacji, do uzyskania wiedzy o przedmiocie i warunkach transakcji (a nawet szerzej – o warunkach uczestnictwa na rynku), do uzyskania w ten sposób podstaw oceny sytuacji rynkowej i swobodnego podjęcia decyzji, a więc świadomego odgrywania na nim roli „ biernego podmiotu ekonomicznego ” – jest prawem zasadniczym konsumenta. Obowiązek informowania partnera o istotnych (z jego punktu widzenia) okolicznościach dotyczących kontraktu, jego przedmiotu i treści, przedmiotu świadczenia, a takŜe powinność czynienia tego w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny – jest cechą generalną prawa umów i wypływa z obowiązku lojalnego kontraktowania, dotyczącego zarówno stadium przedkontraktowego, jak i wszelkich dalszych faz juŜ istniejącego stosunku prawnego (por. E. Łętowska: „ Prawo umów konsumenckich ”, Wydawnictwo C.H. BECK 2002 r.). Z kolei Europejski Trybunał Sprawiedliwości w sprawie Spółki INNO (wyrok z dnia 7 marca 1990 r., w sprawie nr C-362/88, Zb. Orz. I-667) stwierdził, Ŝe prawo konsumenta do informacji jest jednym z jego zasadniczych praw, bowiem brak pełnej wiedzy uniemoŜliwia konsumentowi swobodę oceny i wyboru, ograniczając wolność jego decyzji rynkowych. 12 Bezprawność działania SM Mlekovita jest, co wykazano powyŜej, wyprowadzona z naruszenia przez Spółdzielnię przepisów ustawy o jakości handlowej artykułów rolno - spoŜywczych w konsekwencji czego SM Mlekovita naruszyła ciąŜący na niej obowiązek udzielania konsumentom rzetelnej i pełnej informacji. Wobec – stwierdzonej przez Inspekcję Handlową w trakcie kontroli i badań laboratoryjnych – zawartości tłuszczu roślinnego w produkcie oznaczonym przez SM Mlekovita jako „ masło polskie półtłuste ” na Spółdzielni spoczywał obowiązek umieszczenia na etykiecie produktu informacji o rzeczywistym składzie tego wyrobu. Brak tej informacji stanowi naruszenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej i pełnej informacji. Stwierdzenie przez Prezesa Urzędu stosowania praktyki, wymaga takŜe wykazania, iŜ w wyniku jej stosowania przez przedsiębiorcę został naruszony zbiorowy interes konsumentów. Mając na względzie, iŜ w odniesieniu do praktyk, o których mowa w punkcie I, II i III niniejszej decyzji, istnieje toŜsamość podmiotowa – dotyczą one tego samego przedsiębiorcy - Spółdzielni Mleczarskiej Mlekovita, a dodatkowo dotyczą tego samego produktu „ masło polskie półtłuste”, wskazać naleŜy, iŜ w niniejszej decyzji tak jak wykazano powyŜej, naruszony działaniem przedsiębiorcy interes konsumentów ma charakter zbiorowy (pkt I i II uzasadnienia in fine). PoniewaŜ praktyka, o której mowa w punkcie trzecim sentencji przedmiotowej decyzji jest ściśle skorelowana z praktyką punktu I i punktu III, wobec wprowadzenia przez Spółdzielnię z dniem 1 kwietnia 2005 r. Karty Działań Korygujących i Zapobiegawczych z dnia 21 marca 2005 r., zdaniem Prezesa Urzędu naleŜy uznać, iŜ takŜe praktyka określona w punkcie III sentencji została przez SM Mlekovita zaprzestana. W związku z tym uzasadnione jest zakończenie prowadzonego postępowania rozstrzygnięciem wydanym na podstawie art. 23e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mając powyŜsze na względzie Prezes Urzędu uznał, iŜ stosowanie przez SM Mlekovita praktyki naruszającej zbiorowy interes konsumentów zostało zaniechane z dniem wcielenia w Ŝycie Karty Działań Korygujących i Zapobiegawczych tj. w dniu 1 kwietnia 2005 r. Mając powyŜsze na względzie, orzeczono jak w sentencji. Stosownie do treści art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Otrzymuje: Spółdzielnia Mleczarska Mlekovita ul. Ludowa 122 18-200 Wysokie Mazowieckie