RWA-15/2009

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-50/08/JKa Warszawa, dn. 25 sierpnia 2009 r. DECYZJA Nr RWA- 15 /2009 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) w zw. z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 107, poz. 887) po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje się działanie Gminy Warka - Zakładu Usług Komunalnych w Warce , polegające na stosowaniu we wzorcach umów: Umowa na wywóz nieczystości stałych oraz Umowa na dzierżawę pojemników o treści: 1. „Wszelkie reklamacje należy zgłaszać w ciągu 7 dni od daty otrzymania faktury VAT lub upomnienia. Reklamacje wniesione po upływie tego terminu nie będą rozpatrywane i uwzględniane” (§5 wzorca Umowy na wywóz nieczystości stałych oraz §6 umowy na dzierżawę pojemników); 2. „Zmiany cen za wywóz nieczystości nie wymagają formy aneksu do umowy. Zleceniodawca informowany będzie o zmianie cen w formie zwyczajowo przyjętej” (§6 wzorca Umowy na wywóz nieczystości stałych ); 3. „Zmiany cen nie wymagają formy aneksu do umowy. Dzierżawca informowany będzie o zmianie cen w formie zwyczajowo przyjętej tj. tablica ogłoszeń, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego w Warce” (§5 umowy na dzierżawę pojemników ). za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, polegającą na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – i nakazuje zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) w zw. z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 107, poz. 887) po przeprowadzeniu postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada się na Gminę Warka – Zakład Usług Komunalnych w Warce karę pieniężną w wysokości [*] , płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. UZASADNIENIE W związku z przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym mającym na celu ustalenie, czy na lokalnych rynkach usług odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości oraz składowania odpadów komunalnych na terenie właściwości miejscowej Delegatury zachodzą okoliczności wskazujące na możliwość naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uzasadniające wszczęcie postępowania antymonopolowego, postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, bądź naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów uzasadniające podjęcie działań określonych w odrębnych ustawach (sygn. RWA-401-2/07/GM) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie przeprowadził kontrolę treści wzorców umów na świadczenie usług wykorzystywanych przez Gminę Warka - Zakład Usług Komunalnych w Warce (dalej również: Gmina) . Wyniki wstępnej analizy treści postanowień tego wzorca dały podstawę do sformułowania wniosku, że część z nich jest zbieżna z brzmieniem postanowień wpisanych już do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W związku z powyższym Prezes Urzędu, postanowieniem z dnia 7 lipca 2008 r. wszczął przeciwko Gminie postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów pod zarzutem stosowania postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jednocześnie postanowieniem z dnia 7 lipca 2008 r. Prezes Urzędu zaliczył w poczet materiałów dowodowych uzyskane przez Prezesa Urzędu w toku postępowania 3 wyjaśniającego wszczętego postanowieniem o sygn. RWA-401-2/07/GM pismo Gminy z dnia 25 stycznia 2008 roku wraz z załączonymi do pisma: statutem Zakładu Usług Komunalnych w Warce, zaświadczeniem o nadaniu numeru REGON, wnioskiem do Urzędu Skarbowego w Grójcu o potwierdzenie nadania NIP oraz wzorcami umów stosowanymi przez Gminę: Umowa na wywóz nieczystości stałych oraz Umowa na dzierżawę pojemników . Zawiadamiając Gminę o wszczęciu przedmiotowego postępowania, Prezes Urzędu wezwał go również do ustosunkowania się do zarzutów zawartych w postanowieniu o wszczęciu tego postępowania oraz do przekazania informacji o zakresie czasowym posługiwania się w obrocie zakwestionowanym wzorcem umowy oraz o liczbie umów zawartych pomiędzy przedsiębiorcą a klientami. W odpowiedzi na postawione zarzuty Gmina w piśmie z dnia 23 lipca 2008 r. wskazała, iż w czasie realizacji umów nie było żadnych reklamacji ze strony kontrahentów. Gmina podniosła, że jej działanie nie było świadome, a zakwestionowane postanowienia nie wyrządziły żadnej szkody kontrahentom. Wzorce umów zawierające kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia stosowane były od dnia 4 stycznia 2004 r. do dnia 20 czerwca 2008 r., a na jego podstawie zawarto 286 umów. W swym piśmie Gmina wskazała, iż w trybie pilnym zawarto nowe umowy ze wszystkimi kontrahentami w liczbie 286. Prezes Urzędu zawiadomił Przedsiębiorcę o zakończeniu postępowania dowodowego w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie został wyznaczony termin na zapoznanie się strony z materiałem zebranym w aktach postępowania. Przedsiębiorca skorzystał z przysługującego uprawnienia do zapoznania się z całością akt sprawy. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, co następuje Na terenie Gminy Warka działalność w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości prowadzi Gmina Warka za pośrednictwem swojej jednostki organizacyjnej – Zakładu Usług Komunalnych w Warce. Zakład Usług Komunalnych (dalej również: Zakład) działa na podstawie Statutu wprowadzonego przez Radę Miejską w Warce Uchwałą Nr XXXVIII/399/01 z dnia 30 marca 2001 r (zmienionym na mocy uchwały Rady Miejskiej w Warce Nr VIII/67/03 z dnia 23 maja 2003 r.). Zgodnie ze Statutem Zakład jest zakładem budżetowym, którego przedmiotem działania jest bieżąca obsługa Gminy Warka oraz stałe zaspokajanie podstawowych potrzeb komunalnych społeczeństwa i zbiorowych potrzeb wspólnoty (pkt. II.1 Statutu). W ramach wykonywania powierzonych zadań Gmina Warka za pośrednictwem Zakładu zawiera z właścicielami nieruchomości umowy, których przedmiotem jest odbiór i wywóz odpadów komunalnych oraz dzierżawa pojemników. Na podstawie analizy postanowień wzorców umownych pt: Umowa na wywóz nieczystości stałych oraz umowy na dzierżawę pojemników, którymi posługuje się Gmina Warka w obrocie konsumenckim Prezes Urzędu ustalił, iż w ich treści znajdują się następujące postanowienia umowne: 1. „Wszelkie reklamacje należy zgłaszać w ciągu 7 dni od daty otrzymania faktury VAT lub upomnienia. Reklamacje wniesione po upływie tego terminu nie będą rozpatrywane i uwzględniane” (§5 wzorca Umowy na wywóz nieczystości stałych 4 oraz §6 umowy na dzierżawę pojemników); 2. „Zmiany cen za wywóz nieczystości nie wymagają formy aneksu do umowy. Zleceniodawca informowany będzie o zmianie cen w formie zwyczajowo przyjętej” (§6 wzorca Umowy na wywóz nieczystości stałych ); 3. „Zmiany cen nie wymagają formy aneksu do umowy. Dzierżawca informowany będzie o zmianie cen w formie zwyczajowo przyjętej tj. tablica ogłoszeń, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego w Warce” (§5 umowy na dzierżawę pojemników ). W piśmie z dnia 23 lipca 2008 r. Gmina poinformowała, że wzorce umów zawierające kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia stosowane były od dnia 4 stycznia 2004 r. do dnia 20 czerwca 2008 r., a na jego podstawie zawarto 286 umów. Jak wynika z treści pisma w umowie na wywóz nieczystości stałych kwestionowane postanowienia zastąpiono postanowieniami w brzmieniu: „Zmiana ceny umowy wymaga każdorazowo formy aneksu podpisanego przez obydwie zainteresowane strony. Aneks zostanie niezwłocznie dostarczony przez ZUK stronie zainteresowanej. W razie nie podpisania aneksu przez którąkolwiek ze stron umowa przestaje je wiązać z datą wystawienia aneksu” (§5 wzorca Umowy na wywóz nieczystości); „Wszelkie reklamacje należy zgłaszać w ciągu 14 dni od daty otrzymania faktury VAT lub upomnienia. Reklamacje wniesione po upływie tego terminu będą rozpatrywane i uwzględniane w każdym czasie przy bezpośrednim udziale strony zainteresowanej (składającej reklamacje)” (§6 wzorca Umowy na wywóz nieczystości). W piśmie wskazano również, iż w umowie na dzierżawę pojemników kwestionowane postanowienia zastąpiono postanowieniami w brzmieniu: „Zmiany cen wymagają formy aneksu do umowy. Wydzierżawiający każdorazowo niezwłocznie prześle Dzierżawcy aneks do podpisu. W razie odmowy podpisu aneksu przez Dzierżawcę umowa przestaje wiązać strony z datą wystawienia aneksu” (§5 wzorca Umowy na dzierżawę pojemników); „Wszelkie reklamacje należy zgłaszać w ciągu 14 dni od daty otrzymania faktury VAT lub upomnienia. Reklamacje wniesione po upływie tego terminu będą rozpatrywane i uwzględniane w każdym czasie przy bezpośrednim udziale strony zainteresowanej składającej reklamacje” (§6 umowy na dzierżawę pojemników). W swym piśmie z dnia 23 lipca 2008 r. Gmina wskazała także, iż po zmianie treści §5 i §6 w trybie pilnym zawarto nowe umowy ze wszystkimi kontrahentami w liczbie 286. Jednocześnie do pisma załączono trzy wzorce nowoopracowanych umów wprowadzonych do obrotu z dniem 21 lipca 2008 r. W nowoopracowanych wzorcach w miejsce kwestionowanych w niniejszym postępowaniu postanowień wprowadzono postanowienia o treści: „ Zmiana ceny za wywóz i utylizację odpadów komunalnych każdorazowo wymaga aneksu do umowy. Dostawca dostarczy stronie zainteresowanej niezwłocznie aneks do podpisu. W razie nie podpisania aneksu, przez którąkolwiek ze stron umowa przestaje ją wiązać z datą sporządzenia aneksu” (§5 wzorca Umowy na wywóz nieczystości); „Wszelkie reklamacje należy zgłaszać w ciągu 14 dni od daty otrzymania faktury VAT lub upomnienia. Reklamacje wniesione po upływie tego terminu będą rozpatrywane 5 i uwzględniane w każdym czasie przy bezpośrednim udziale strony zainteresowanej (składającej reklamacje)” (§6 wzorca Umowy na wywóz nieczystości); „Zmiana ceny umowy wymaga każdorazowo formy aneksu podpisanego przez obydwie strony. Aneks zostanie niezwłocznie doręczony kontrahentowi do podpisu. W razie nie podpisania aneksu przez zainteresowanych, umowa przestaje strony wiązać z datą sporządzenia aneksu (§5 wzorca Umowy na dzierżawę pojemników KP-7); „Wszelkie reklamacje należy zgłaszać w ciągu 14 dni od daty otrzymania faktury VAT. Po tym okresie w każdym czasie reklamacja będzie przyjęta i rozpatrywana przy bezpośrednim udziale strony zainteresowanej (składającej reklamacje) (§6 wzorca Umowy na dzierżawę pojemników KP-7) ; „Zmiany cen wymagają formy aneksu do umowy. Wydzierżawiający każdorazowo niezwłocznie prześle Dzierżawcy aneks do podpisu. W razie nie podpisania aneksu przez Dzierżawcę, umowa przestaje wiązać strony z datą sporządzenia aneksu” (§5 wzorca Umowy na dzierżawę pojemników SM-1100); „Wszelkie reklamacje należy zgłaszać w ciągu 14 dni od daty otrzymania faktury VAT lub upomnienia. Reklamacje wniesione po upływie tego terminu będą rozpatrywane i uwzględniane w każdym czasie przy bezpośrednim udziale strony zainteresowanej składającej reklamacje” (§6 wzorca Umowy na dzierżawę pojemników SM-1100); Pismem z dnia 4 listopada 2008 r. Gmina poinformowała, że wzorzec umowy na wywóz nieczystości stałych, którego postanowienia zostały zakwestionowane w przedmiotowym postępowaniu jest stosowany również w umowach na wywóz nieczystości stałych opłacanych w formie ryczałtu, których Gmina zawarła z konsumentami 3234 sztuk. Jak wynika z treści pisma umowy te są wymienianie, a termin zakończenia wymiany tych umów wyznaczono na dzień 15 grudnia 2008 r. Do pisma załączono wzór nowej umowy na wywóz nieczystości stałych, w których postanowienia kwestionowane w niniejszym postępowaniu zastąpiono postanowieniami w brzmieniu: „Wszelkie reklamacje należy zgłaszać w ciągu 7 dni od daty otrzymania faktury VAT. Reklamacje wniesione po upływie tego terminu będą rozpatrywane i uwzględniane przy udziale zainteresowanej strony” (§5 wzorca Umowy na wywóz nieczystości stałych); „Zmiana ceny za wywóz nieczystości wymagają formy aneksu do umowy podpisanej przez obydwie strony” (§6 wzorca Umowy na wywóz nieczystości stałych). Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, „zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów”, przez które stosownie do definicji zawartej w art. 24 ust. 2 rozumie się „ godzące w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działanie przedsiębiorcy” . Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Działania te mogą okazać się bezprawne w razie 6 ustalenia, że doszło do naruszenia przepisów innych ustaw, ale także zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy ustalenie, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa. (por. Janusz Szwaja (red.) Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Komentarz , Warszawa 2000, s. 117-118). Przepisy regulujące postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w większości mają charakter procesowy. Materialnoprawne przesłanki, istotne z punktu widzenia wydania decyzji, znajdują się w innych niż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów aktach prawa powszechnie obowiązującego. Prezes Urzędu oceniając zachowanie Przedsiębiorcy pod kątem ewentualnego naruszenia przepisów zakazujących stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, musi zatem co do zasady stosować inne akty prawa powszechnie obowiązującego i na ich podstawie stwierdzić, czy działanie przedsiębiorcy było bezprawne. Jak wyżej wspomniano, art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jako godzące w nie bezprawne zachowanie przedsiębiorcy. Jednocześnie artykuł ten zawiera przykładowe wyliczenie zachowań przedsiębiorców uważanych za naruszające zbiorowe interesów konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umieścił stosowanie postanowień wzorów umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (pkt 1), naruszenie przez przedsiębiorcę obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji (pkt 2), nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Aby określone zachowanie mogło zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek, mianowicie zaistnieć musi - po pierwsze - bezprawne działanie przedsiębiorcy, które - po drugie - narusza zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów formułuje zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów odnosząc go przez przedsiębiorców. Wynika to bezpośrednio z art. 24 ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którym przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pod pojęciem przedsiębiorcy rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, a także: (a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, (b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, (c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę, w rozumieniu pkt 4, nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13, (d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2 - na potrzeby przepisów dotyczących 7 praktyk ograniczających konkurencję oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Wobec tego należy stwierdzić, że w zakresie, w jakim – poprzez swój zakład budżetowy – Gmina Warka świadczy usługi o charakterze użyteczności publicznej m.in. poprzez odbiór i wywóz nieczystości stałych, podlega przepisom ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W niniejszej sprawie Gmina ma przymiot przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a tej ustawy. Powyższe uregulowanie ustawowe oznacza, że w zakresie działań podejmowanych przez Zakład Usług Komunalnych w Warce, który nie ma osobowości prawnej i któremu ustawą nie przyznano zdolności prawnej, podmiotem, przeciwko któremu Prezes Urzędu prowadził postępowanie, jest Gmina Warka, jako jednostka organizacyjna wyposażona w podmiotowość prawną. Jak wskazano powyżej, bezprawność działań przedsiębiorcy co do zasady wynika z naruszenia innych przepisów powszechnie obowiązujących, niemniej należy wskazać, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku identyfikuje wprost jako bezprawne, a mianowicie działanie przedsiębiorcy polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru, prowadzonego przez Prezesa Urzędu. Jak wynika z wyroku SOKiK z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), w oparciu o art. 24 ust. 2 można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. A zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczającą przesłankę do uznania bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Należy bowiem podnieść, iż stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez SOKiK za niedozwolone zostało wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, jest prawnie zakazane. Prawomocny wyrok tego Sądu, wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, wskazujący treść postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone i zakazujący ich wykorzystywania ma od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru klauzul abuzywnych skutek wobec osób trzecich (art. 479 43 k.p.c.). Przepis tego artykułu rozszerza zatem prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. „Artykuł ten dotyczy rozszerzonej prawomocności materialnoprawnej w znaczeniu podmiotowym. Chodzi o grupę przypadków takiej prawomocności, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powagę rzeczy osądzonej dla wszystkich i przeciwko wszystkim. Przepis bowiem wyraźnie stanowi, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, wywołuje więc skutek erga omnes” (por. H. Ciepła [w:] K. Piasecki [red.], Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom II, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 249). Przepis art. 479 43 k.p.c. stanowiąc, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w żaden sposób kategorii tych podmiotów. Wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsiębiorcy, który klauzulę wprowadził do swoich wzorców umów, jak i do każdego innego przedsiębiorcy, stosującego własne warunki umów. Należy zatem przyjąć, że wyrok SOKiK od chwili 8 wpisania klauzuli do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK wywiera skutek względem wszystkich uczestników obrotu, co oznacza, że żaden z podmiotów uczestniczących w obrocie prawnym nie może posługiwać się przedmiotowym postanowieniem. W uchwale z dnia 13 lipca 2006 r., (sygn akt. III SZP 3/06) Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał, iż „stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów”. Tym samym SN przesądził, iż stosowanie klauzuli tożsamej z klauzulą wpisaną do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, przez innego przedsiębiorcę, który nie był stroną lub uczestnikiem postępowania zakończonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Należy przy tym podkreślić, iż dla uznania, iż klauzula wpisana do rejestru i klauzula z nią porównywana są tożsame w treści nie jest konieczna dokładna literalna identyczność tych postanowień. Rozbieżność użytych wyrażeń, zmiana szyku zdania, czy zastosowanie synonimów nie eliminuje bowiem abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia, jeżeli cel, w jakim wprowadzone zostało postanowienie umowne, jest tożsamy. „Nie jest konieczna literalna zgodność porównywalnych klauzul. Głównym czynnikiem przesądzającym powinien być, zdaniem Sądu, zamiar, cel jakiemu ma służyć kwestionowana klauzula. Jeśli jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwoloną, można uznać, iż obie są tożsame” (wyrok SOKiK z dnia 25 maja 2005 r. sygn. akt XVII Ama 46/04). I.1 Strona niniejszego postępowania w wykorzystywanym w obrocie z konsumentami wzorcu umownym stosuje postanowienie o treści: „Wszelkie reklamacje należy zgłaszać w ciągu 7 dni od daty otrzymania faktury VAT lub upomnienia. Reklamacje wniesione po upływie tego terminu nie będą rozpatrywane i uwzględniane” (§5 wzorca Umowy na wywóz nieczystości stałych oraz §6 umowy na dzierżawę pojemników); Zdaniem Prezesa Urzędu postanowienie to jest tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycjami 1089 oraz 1212, o treści: „Reklamacje wniesione po upływie 7 dni od zakończenia imprezy uznane będą za bezskuteczne” (wpisanej na mocy wyroku SOKiK z dnia 29 stycznia 2007 r. do rejestru klauzul abuzywnych pod pozycją 1089, sygn. akt XVII Amc 160/05). „Nie zgłoszenie zastrzeżeń co do prawidłowości wystawienia faktury w terminie 7 dni od daty jej doręczenia jest jednoznaczne z jej akceptacją” (wpisane na mocy wyroku SOKiK z dnia 22 maja 2007 r. do rejestru klauzul abuzywnych pod pozycją 1212, sygn. akt XVII Amc 40/06). W uzasadnieniu wyroku z dnia 22 maja 2007 r. SOKiK stwierdził, że „zarówno siedmiodniowy, jak i czternastodniowy termin na zgłoszenie przez konsumenta reklamacji, czyli zastrzeżeń co do faktury są zbyt krótkie i jako takie naruszają interesy konsumenta i pozostają w sprzeczności z dobrymi obyczajami. Tak krótki okres w wielu sytuacjach może uniemożliwić konsumentom dokonanie reklamacji (…). Co więcej założenie, że brak zgłoszenia zastrzeżeń do prawidłowości wystawienia faktury jest równoznaczny z jej 9 akceptacją oznacza, że przedsiębiorcy przyznaje się uprawnienie do dokonywania wiążącej interpretacji umowy, co również stoi w sprzeczności z dobrymi obyczajami i narusza interesy konsumenta” . Na tym tle Prezes Urzędu uznał że siedmiodniowy termin na złożenie reklamacji w sprawie wymiaru należności nie jest terminem odpowiednim. Należy podkreślić, że Gmina nie przedstawiła żadnych dowodów, które mogłyby potwierdzić zasadność wyznaczenia konsumentowi tak krótkiego terminu na złożenie reklamacji w sprawie wymiaru należności. Interpretacja każdego postanowienia umownego dokonywana jest w oparciu o przepisy kodeksu cywilnego, w tym m.in. art. 65 k.c., zgodnie z którym oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których zostało złożone, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. W tym kontekście należy jednoznacznie stwierdzić, że celem kwestionowanego w przedmiotowym postępowaniu postanowienia jest ograniczenie konsumentowi możliwości złożenia reklamacji, a tym samym – w konsekwencji – ograniczenie względem konsumenta swojej odpowiedzialności. Postanowienie, umieszczone we wzorcu, którym posługuje się Spółka jest tożsame z postanowieniem umieszczonym pod numerem 1212 w rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Celem obu tych postanowień jest ograniczenie konsumentowi możliwości złożenia reklamacji, a tym samym ograniczenie względem konsumenta odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Są one zatem tożsame. Reasumując należy stwierdzić, że zakwestionowane przez Prezesa Urzędu w niniejszej sprawie postanowienia zmierzają de facto do ograniczenia konsumentowi pod względem czasowym możliwości złożenia reklamacji, a tym samym do ograniczenia względem konsumenta odpowiedzialności. W tym kontekście kwestionowane postanowienie jest tożsame z ww. postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Krótkie terminy reklamacji w istocie mogą powodować rezygnację konsumentów z ich składania. Jest to działanie stanowiące praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów. I.2 i I.3 Strona niniejszego postępowania w wykorzystywanym w obrocie z konsumentami wzorcu umownym stosuje również postanowienia o treści: „Zmiany cen za wywóz nieczystości nie wymagają formy aneksu do umowy. Zleceniodawca informowany będzie o zmianie cen w formie zwyczajowo przyjętej” (§6 wzorca Umowy na wywóz nieczystości stałych ); „Zmiany cen nie wymagają formy aneksu do umowy. Dzierżawca informowany będzie o zmianie cen w formie zwyczajowo przyjętej tj. tablica ogłoszeń, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego w Warce” (§5 umowy na dzierżawę pojemników ). Zdaniem Prezesa Urzędu ww. postanowienia są tożsame z postanowieniem o treści: Zmiana opłaty nie powoduje konieczności zmiany umowy (wyrok SOKiK z dnia 15 stycznia 2005 r., sygn. akt XVII Amc 2/04), które znajduje się pod numerem 400 w rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Zakwestionowane w niniejszej sprawie postanowienia są tożsame również z postanowieniem wpisanym do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją 712, o treści: „Bank będzie informował posiadacza rachunku 10 o zmianach w cenniku usług. Stawki prowizji i opłat podawane są do wiadomości w oddziałach Banku lub za pośrednictwem usługi telefonicznej” (wyrok SOKiK z dnia 5 czerwca 2003 r., sygn. akt XVII Amc 39/2002). W uzasadnieniu wyroku SOKiK z dnia 15 stycznia 2005 r. stwierdzono m.in., że zastosowane w umowie dotyczącej stosunku o charakterze ciągłym postanowienie, iż zmiana cen nie powoduje zmiany umowy uniemożliwia konsumentowi wypowiedzenie umowy na podstawie art. 384¹ k.c., a ponadto narusza dobre obyczaje takie jak: zaufanie stron umowy, poszanowanie prawa i rzetelność przedsiębiorcy prowadząc do naruszania interesów konsumentów poprzez utrudnianie lub uniemożliwianie wypowiedzenia umowy w przypadku jej zmiany. Argumenty, na które powołał się SOKiK w ww. orzeczeniu należy bezpośrednio odnieść do postanowień kwestionowanych w niniejszej sprawie. Ponadto należy zauważyć, że zmiana ceny świadczonej na podstawie zawartej z konsumentem umowy za usługi odbioru i wywozu odpadów, czy umowy na dzierżawę pojemników stanowi ingerencję w istotne postanowienia umowy. To właśnie cena jest najbardziej istotnym czynnikiem wpływającym na podjęcie przez konsumenta decyzji o zawarciu umowy i jej kontynuowaniu. O zmianie ceny konsumenta należy informować poprzez doręczenie nowego wzorca umownego (z podwyższoną ceną za usługę), względnie poprzez doręczenie informacji o zmianie ceny i terminie, od którego ma ona obowiązywać. Jedynie bowiem w taki sposób konsument może zapoznać się z nowymi warunkami umowy i zadecydować o ewentualnym kontynuowaniu stosunku umownego, a przedsiębiorca zadośćuczynić wymogom sprecyzowanym w art. 384§1 i 384¹ k.c. Powyższe stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W uzasadnieniu wyroku SOKiK z dnia 1 marca 2007 r. (sygn. akt XVII Amc 12/06) stwierdzono, iż „podanie informacji o wysokości czesnego do wiadomości publicznej np. poprzez wywieszenie stosownego ogłoszenia w siedzibie (…) czy też opublikowanie jej na stronie internetowej nie stanowi wypełnienia obowiązku doręczenia kontrahentowi wzorca. Obowiązek doręczenia dotyczy zarówno pierwotnego wzorca, jak i każdego kolejnego wzorca, poprzez który Szkoła wprowadza zmianę do treści istniejącego już stosunku prawnego (art. 384¹ k.c.)”. Również w orzeczeniu SOKiK z dnia 30 sierpnia 2006r. (sygn. akt. XVII Ama 26/05) wskazano, iż „ art. 384 i 384[1] kodeksu cywilnego nakazują doręczenie konsumentowi nie tylko całkowicie nowego, lecz także zmienionego wzorca umowy w trakcie trwania stosunku prawnego o charakterze ciągłym”. W tym kontekście należy jednoznacznie stwierdzić, że kwestionowane w przedmiotowym postępowaniu postanowienia stwarza Gminie możliwość zmiany istotnego warunku umownego, jakim jest cena za świadczone usługi bez jednoczesnego, indywidualnego poinformowania o tej zmianie konsumenta. Rozwiązanie to narusza art. 384 i 384¹ k.c. i jest tożsame z ww. postanowieniami naruszając w konsekwencji zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I sentencji decyzji. W tym miejscu należy podnieść, że w toku postępowania Gmina przedstawiła nowe wzorce umów dotyczące świadczenia usług wywozu nieczystości stałych oraz dzierżawy pojemników. Jak ponadto wynika z oświadczenia Gminy z dnia 11 września 2008 r. oraz z dnia 4 listopada 2008 r. wzorce te zostały wprowadzone do obrotu konsumenckiego 11 w miejsce dotychczas obowiązujących wzorców. W nowoopracowanych wzorcach umownych (umowy na wywóz nieczystości stałych oraz na dzierżawę pojemników KP-7 i SM-1100) postanowienia kwestionowane w niniejszym postępowaniu zastąpiono postanowieniami w brzmieniu: 1. „Zmiana ceny za wywóz i utylizację odpadów komunalnych każdorazowo wymaga aneksu do umowy. Dostawca dostarczy stronie zainteresowanej niezwłocznie aneks do podpisu. W razie nie podpisania aneksu, przez którąkolwiek ze stron umowa przestaje ją wiązać z datą sporządzenia aneksu” (§5 wzorca Umowy na wywóz nieczystości); 2. „Wszelkie reklamacje należy zgłaszać w ciągu 14 dni od daty otrzymania faktury VAT lub upomnienia. Reklamacje wniesione po upływie tego terminu będą rozpatrywane i uwzględniane w każdym czasie przy bezpośrednim udziale strony zainteresowanej (składającej reklamacje)” (§6 wzorca Umowy na wywóz nieczystości); 3. „Zmiana ceny umowy wymaga każdorazowo formy aneksu podpisanego przez obydwie strony. Aneks zostanie niezwłocznie doręczony kontrahentowi do podpisu. W razie nie podpisania aneksu przez zainteresowanych, umowa przestaje strony wiązać z datą sporządzenia aneksu (§5 wzorca Umowy na dzierżawę pojemników KP-7); 4. „Wszelkie reklamacje należy zgłaszać w ciągu 14 dni od daty otrzymania faktury VAT. Po tym okresie w każdym czasie reklamacja będzie przyjęta i rozpatrywana przy bezpośrednim udziale strony zainteresowanej (składającej reklamacje) (§6 wzorca Umowy na dzierżawę pojemników KP-7); 5. „Zmiany cen wymagają formy aneksu do umowy. Wydzierżawiający każdorazowo niezwłocznie prześle Dzierżawcy aneks do podpisu. W razie nie podpisania aneksu przez Dzierżawcę, umowa przestaje wiązać strony z datą sporządzenia aneksu” (§5 wzorca Umowy na dzierżawę pojemników SM-1100); 6. „Wszelkie reklamacje należy zgłaszać w ciągu 14 dni od daty otrzymania faktury VAT lub upomnienia. Reklamacje wniesione po upływie tego terminu będą rozpatrywane i uwzględniane w każdym czasie przy bezpośrednim udziale strony zainteresowanej składającej reklamacje” (§6 wzorca Umowy na dzierżawę pojemników SM-1100); 7. „Wszelkie reklamacje należy zgłaszać w ciągu 7 dni od daty otrzymania faktury VAT. Reklamacje wniesione po upływie tego terminu będą rozpatrywane i uwzględniane przy udziale zainteresowanej strony” (§5 wzorca Umowy na wywóz nieczystości stałych opłacanej w formie ryczałtu); 8. „Zmiana ceny za wywóz nieczystości wymagają formy aneksu do umowy podpisanej przez obydwie strony” (§6 wzorca Umowy na wywóz nieczystości stałych opłacanej w formie ryczałtu). Należy podkreślić, że okoliczność, iż Gmina zaczęła stosować nowe wzorce umowy nie miało żadnego wpływu na rozstrzygnięcie przyjęte w pkt I niniejszej decyzji. Nowe wzorce w miejsce kwestionowanych w niniejszym postępowaniu postanowień wprowadzają bowiem uregulowania, które w dalszym ciągu nie są zgodne z prawem. W kwestii terminu na rozpatrzenie reklamacji nowe wzorce przewidują, iż terminy te wynosić będą – w zależności od rodzaju wzorca umownego – 14 dni (§ 6 wzorca Umowy na wywóz nieczystości; § 6 wzorca Umowy na dzierżawę pojemników KP-7; § 6 wzorca 12 Umowy na dzierżawę pojemników SM-1100) lub 7 dni (§ 5 wzorca Umowy na wywóz nieczystości stałych opłacanej w formie ryczałtu). Oznacza to, że Gmina wprowadziła nowe wzorce nadal nie odpowiadają wymogom ustanowionym przez przepisy prawa. Nie uwzględniają one bowiem przyjętego przez SOKiK stanowiska, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt XVII Amc 40/06, stwierdził iż „zarówno siedmiodniowy, jak i czternastodniowy termin na zgłoszenie przez konsumenta reklamacji, czyli zastrzeżeń co do faktury są zbyt krótkie i jako takie naruszają interesy konsumenta i pozostają w sprzeczności z dobrymi obyczajami. Na negatywną ocenę ww. nowych postanowień umownych wprowadzonych przez Gminę nie miała wpływu okoliczność, że w nowych wzorcach umów przewidziano możliwość rozpatrzenia i uwzględnienia reklamacji złożonej po upływie wyznaczonego terminu „ przy bezpośrednim udziale strony zainteresowanej składającej reklamacje”. Wprowadzone przez Gminę postanowienie wprawdzie nie przesądza o tym, że Gmina nie rozpatrzy reklamacji złożonej przez konsumenta po upływie wyznaczonych we wzorcach terminów, jednakże uzależnia rozpatrzenie reklamacji od bezpośredniego udziału konsumenta. Różnicuje to sposób rozpatrzenia reklamacji w zależności od tego, czy reklamacja została złożona przed, czy po upływie terminu wyznaczonego we wzorcach umownych, a nadto może być dla konsumenta uciążliwe. Nie zawsze bowiem konsument może mieć możliwość bezpośredniego uczestnictwa w prowadzonej procedurze reklamacyjnej. W opinii Prezesa Urzędu również nowoopracowane postanowienia wzorców umownych dotyczące zmiany ceny usługi nie odpowiadają wymogom ustanowionym przez przepisy prawa. Treść tych klauzul stanowi bowiem obecnie, iż umowa przestaje wiązać z datą sporządzenia aneksu (por. § 5 wzorca Umowy na wywóz nieczystości; § 5 wzorca Umowy na dzierżawę pojemników KP-7; § 5 wzorca Umowy na dzierżawę pojemników SM- 1100). Tymczasem na to, co to za data, konsument nie ma żadnego wpływu. To przedsiębiorca bowiem ustala tę datę, skoro to on sporządza aneksu. W tym stanie rzeczy Gmina de facto nadal samowolnie decyduje o dacie, od której przestaje go wiązać umowa ze zmienioną już ceną za usługę. Nie można tez uznać, by zgodna z prawem była treść § 5 wzorca Umowy na wywóz nieczystości. Przewiduje on bowiem, że obowiązek dostarczenia aneksu do podpisu stronie zainteresowanej spoczywa na „Dostawcy”, którym w świetle postanowień umowy jest konsument, a nie na „Odbiorcy”, którym w świetle postanowień umowy jest Gmina. W świetle wszystkich powyższych argumentów Prezes Urzędu uznał, iż Gmina nie zaniechała stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz orzekł jak w punkcie I sentencji decyzji. II. Stosownie do art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes UOKiK może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu, osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie, dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów wprowadziła zasadę fakultatywności kar nakładanych przez Prezesa UOKiK na przedsiębiorców, którzy dopuścili się naruszenia tego zakazu. W przypadku stwierdzenia jego naruszenia przez przedsiębiorcę Prezes UOKiK może nałożyć na przedsiębiorcę karę pieniężną. 13 W niniejszej sprawie zostało udowodnione, iż doszło do naruszenia przez Gminę określonego w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazu stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w sposób określony w pkt I sentencji decyzji. Charakter i uciążliwość tego naruszenia uzasadniają nałożenie na Gminę kary pieniężnej. Nakładając karę pieniężną określoną w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ww. ustawy Prezes Urzędu wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w ww. przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę przesłanki winy w przypadku stosowania kar pieniężnych wynika bezpośrednio z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tego względu, nakładając karę pieniężną, Prezes Urzędu wziął pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, które wskazywać mogą na nieumyślny charakter naruszenia przez Gminę zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Zdaniem Prezesa UOKiK, opisane w niniejszej decyzji działania dotyczące wyznaczenia w wykorzystywanych w obrocie konsumenckim wzorcach umowy tak krótkiego terminu do złożenia reklamacji na świadczoną usługę powinny były kojarzyć się Gminie z możliwością naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Należy zarazem przyznać, że w zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednoznacznych dowodów wyraźnej intencji Gminy naruszenia tych interesów. Zebrane wyjaśnienia i informacje mogą wskazywać na nieumyślność działania Przedsiębiorcy. Niezależnie od powyższego, już stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia na Gminę kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Art. 106 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy przewiduje możliwość nałożenia na przedsiębiorcę kary pieniężnej w wysokości nie większej niż 10% przychodu, osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenie kary. Ustawa nie przesądza bezwzględnie wysokości kary nakładanej przez Prezesa UOKiK, który decyduje o tym w każdym konkretnym przypadku, kierując się założeniem, że sankcja musi spełniać zarówno funkcję represyjną, jak i prewencyjną (dyscyplinującą). Przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, o których mowa w art. 106-108, Prezes UOKiK powinien wziąć pod uwagę w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy (art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). W punkcie I.1, I.2 i I.3 sentencji niniejszej decyzji organ antymonopolowy stwierdził stosowanie przez Gminę Warka - Zakład Usług Komunalnych w Warce praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o jakich mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co daje podstawy do nałożenia na Gminę kary pieniężnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy antymonopolowej. Przy ustalaniu wysokości kary Prezes Urzędu nie przyjął za podstawę obliczeń kwoty odpowiadającej wysokości przychodów osiągniętych przez Gminę w 2008 r., lecz przychody osiągnięte przez zakład budżetowy Gminy Warka – Zakład Usług Komunalnych w Warce, wynoszące – jak wynika z analizy wykonania planu finansowego za 2008 r. 1 oraz dokumentów złożonych do akt postępowania 2 – [*] zł. Oznacza to, że stosownie do treści art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy, 1 http://warka.bipgminy.pl/public/?id=85283 2 Dokument pt. „Przychody 2008 rok” doręczony do UOKiK 30 marca 2009 r. 14 maksymalna kara może stanowić 10 % tej kwoty, co stanowi kwotę [*] zł. Ustalenie kary w przedmiotowej sprawie miało charakter wieloetapowy, co spowodowane było zaistnieniem w postępowaniu licznych okoliczności mających wpływ na jej wysokość. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wysokość kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. W powyższym kontekście wzięto pod uwagę, iż naruszenie przez Gminę zbiorowych interesów konsumentów polegało na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych wpisanych do powszechnie dostępnego rejestru postanowień umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu. Prezes Urzędu zważył, że w wyniku powyższego zachowania sytuacja konsumentów została osłabiona, jednakże wpływ, jaki na uprawnienia konsumentów miały poszczególne postanowienia należało przeanalizować oddzielnie dla każdego zakwestionowanego postanowienia. Kwestionowane w punkcie I.1 sentencji niniejszej decyzji postanowienia ograniczają termin do składania reklamacji, jednakże mają zastosowanie tylko w sytuacjach mogących powstać warunkowo, w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania usługi przez Gminę. Należy jednak podkreślić, że kwestionowany wzorzec umowy Gmina wprowadziła do obrotu konsumenckiego w styczniu 2004 r. Okoliczność, iż tożsame postanowienie zostało wpisane w dniu 27 marca 2007 r. na mocy wyroku SOKiK z dnia 29 stycznia 2007 r. do rejestru klauzul abuzywnych pod pozycją 1089 (sygn. akt XVII Amc 160/05) oraz fakt stosowania niedozwolonego postanowienia umownego przez okres ponad dwóch lat od daty wpisania tożsamego postanowienia do ww. rejestru nie pozostały bez wpływu na wysokość kwoty bazowej. Nie ulega wątpliwości, że większą wagą naruszenia charakteryzują się postanowienia wymienione w punkcie I.2 i I.3 sentencji decyzji. W rezultacie stosowania przez Gminę tych postanowień wyeliminowana została wobec konsumenta możliwość odstąpienia od umowy, pomimo zmiany jej warunków przez Gminę, co w konsekwencji mogło narazić konsumenta na straty związane z koniecznością wypełniania nowych, lecz nieakceptowanych warunków umowy (nowej ceny) aż do upływu terminu wypowiedzenia umowy wynoszącego jeden miesiąc. Podsumowanie wagi stwierdzonych naruszeń pozwoliło Prezesowi Urzędu na stwierdzenie, iż waga naruszenia w przedmiotowej sprawie kształtuje się na poziomie 0,2% przychodu osiągniętego przez zakład budżetowy Gminy Warka – Zakład Usług Komunalnych w Warce w 2008 r. Tym samym ustalona przez Prezesa Urzędu kwota bazowa stanowiąca równowartość 0,2% przychodu osiągniętego przez zakład budżetowy Gminy Warka – Zakład Usług Komunalnych w Warce wynosi ok. [*] zł (słownie: [*]). Dokonując ustalenia ostatecznego wymiaru kary pieniężnej nałożonej na Gminę dokonano również oceny, czy w postępowaniu zaistniały okoliczności łagodzące lub obciążające. Prezes Urzędu ustalając okoliczności łagodzące i obciążające miał na uwadze całokształt zebranego w postępowaniu materiału dowodowego oraz postawę Gminę. Okoliczności te – w przypadku ich stwierdzenia – mogły mieć wpływ na procentowe zmniejszenie lub zwiększenie kwoty bazowej będącej podstawą wymierzenia kary. 15 W przedmiotowej sprawie Prezes Urzędu nie stwierdził występowania okoliczności łagodzących, bądź też obciążających. Ustalając ostateczny wymiar kary Prezes Urzędu uznał jednak – pomimo niestwierdzenia okoliczności łagodzących – iż ustalona kwota bazowa winna ulec zmniejszeniu wobec niewielkiego udziału przychodów Zakładu Usług Komunalnych osiągniętego z działalności dotyczącej odbioru i wywozu nieczystości stałych w całości jego przychodów. Jak wynika ze sprawozdania z realizacji planu finansowego Zakładu Usług Komunalnych w 2008 r. przychody z działalności dotyczącej odbioru i wywozu nieczystości stałych wyniosły ok. 5% całego jego przychodu w 2008 r. W tej sytuacji Prezes Urzędu uznał za uzasadnione zmniejszenie ustalonej kwoty bazowej o 60%. Kara nakładana przez Prezesa Urzędu na podmioty, które dopuściły się stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów służy podkreśleniu naganności ocenianych zachowań. Decydując o nałożeniu kary i jej wysokości wzięto pod uwagę wszystkie ww. okoliczności. Orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania, tak, aby jej nałożenie skutkowało w przyszłości zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji. Z drugiej strony należy też podkreślić wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanego środka oraz wyrazić nadzieję, że odniesie on spodziewany skutek na przyszłość. Poza wymiarem indywidualnym kary, należy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. W świetle powyższych okoliczności karę ustalono na poziomie [*]. Prezes Urzędu, kierując się potrzebą zdecydowanego przeciwdziałania stosowaniu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów uznał, że orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania. W tym przypadku kara powinna spełnić jednak przede wszystkim funkcję prewencyjną i wychowawczą, tak, aby zapobiec w przyszłości naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu wymierzona ostatecznie kara w wysokości około 0,08% przychodu uzyskanego w 2008 r. przez Zakład Usług Komunalnych w Warce i stanowiąca około 0,8 % maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia prawa. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie II sentencji tej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. 16 Otrzymuje: Gmina Warka Zakład Usług Komunalnych w Warce Plac St. Czarneckiego 1 05-660 Warka