RPZ-26/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 21 lipca 2008r. RPZ- 61/17/08/AR DECYZJA nr RPZ 26/2008 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50 poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 134 poz. 939), w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów , wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Marii Baraniak prowadz ą cej Prywatne Przedszkole „Piraciki” w Suchym Lesie w zwi ą zku ze stosowaniem we wzorcu umowy o nazwie: „umowa”, postanowienia o tre ś ci: 1. Przy nieterminowym op ł aceniu czesnego dolicza si ę 5,- PLN za ka ż dy dzie ń zw ł oki (§ 4 umowy) w wyniku którego uprawdopodobniono, i ż ww. Przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 powo ł anej ustawy, w zwi ą zku ze zobowi ą zaniem si ę Przedsi ę biorcy do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zaniechania naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez zmian ę tre ś ci kwestionowanych postanowie ń umownych, nak ł ada si ę na Mari ę Baraniak prowadz ą c ą Prywatne Przedszkole „Piraciki” w Suchym Lesie obowi ą zek wykonania tego zobowi ą zania poprzez: a) zmian ę umów istniej ą cych w obrocie prawnym, w terminie 2 tygodni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji b) zawieranie nowych umów zgodnie z przyj ę tym zobowi ą zaniem i wzorcem umowy, za łą czonym do pisma Przedsi ę biorcy z dnia 21 kwietnia 2008r, a podtrzymanym w dniu 23 maja 2008r. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nak ł ada si ę na Mari ę Baraniak prowadz ą c ą Prywatne Przedszkole „Piraciki” w Suchym Lesie obowi ą zek z ł o ż enia informacji o stopniu realizacji zobowi ą za ń na ł o ż onych w punkcie I decyzji oraz przed ł o ż enia potwierdzonych kopii umów zawartych zgodnie z postanowieniami ww. wzorca umowy, w terminie 3 miesi ę cy od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. 1 Uzasadnienie Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatura w Poznaniu wszcz ął z urz ę du post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu kontrol ę wzorców umów stosowanych w obrocie konsumenckim przez przedszkola niepubliczne dzia ł aj ą ce na terenie województwa wielkopolskiego, pod k ą tem zgodno ś ci ich tre ś ci z przepisami art. 385 1 - 385 3 Kodeksu cywilnego, z uwzgl ę dnieniem klauzul wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W ramach post ę powania wyja ś niaj ą cego dokonano m.in. analizy wzorca umowy o nazwie: „umowa” oraz Statutu Prywatnego Przedszkola „Piraciki” w Suchym Lesie , prowadzonego przez Mari ę Baraniak (dalej: Przedsi ę biorca). Kontrola ww. wzorców wykaza ł a, ż e zawarto w nich postanowienie, które mo ż e narusza ć zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z czym uzasadnione jest postawienie Przedsi ę biorcy zarzutu stosowania postanowie ń umownych uznanych przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie- S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) za niedozwolone i wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Maj ą c na uwadze zgromadzony materia ł dowodowy, postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2008r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du) wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Mari ę Baraniak prowadz ą c ą Prywatne Przedszkole „Piraciki” w Suchym Lesie, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu we wzorcu umowy o nazwie: „umowa” postanowienia o tre ś ci: 1. Przy nieterminowym op ł aceniu czesnego dolicza si ę 5,- PLN za ka ż dy dzie ń zw ł oki (§ 4 umowy) Przedsi ę biorca, pismem z dnia 21 kwietnia 2008r. wyja ś ni ł , ż e (…) w/w zapis by ł niestosowany w praktyce. Nigdy tytu ł em opó ź nienia w p ł aceniu czesnego tego typu op ł ata nie by ł a od Rodziców pobierana (…) Przedsi ę biorca podkre ś li ł jednocze ś nie, ż e wyeliminowa ł z obrotu prawnego wskazane niedozwolone postanowienie umowne poprzez wprowadzenie stosownych aneksów do obowi ą zuj ą cych dotychczas umów, a nowe umowy b ę d ą zawierane zgodnie z nowo opracowanym wzorcem. Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: Przedsi ę biorca Maria Baraniak zosta ł a wpisana do ewidencji placówek prowadz ą cych dzia ł alno ść o ś wiatow ą w formach szkolnych w zakresie przedszkoli jako prowadz ą ca Prywatne Przedszkole „Piraciki” w Suchym Lesie przez Wójta Gminy Suchy Las w dniu 20 marca 2000r. Zasady dzia ł ania Prywatnego Przedszkola „Piraciki” zosta ł y okre ś lone w opracowanym przez Przedsi ę biorc ę Statucie Przedszkola, w którym zamieszczono m.in. postanowienia reguluj ą ce wzajemne prawa i obowi ą zki prowadz ą cego Przedszkole, pracowników i konsumentów korzystaj ą cych z us ł ug Przedszkola. W ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci Przedsi ę biorca zawiera z konsumentami umowy ś wiadczenia us ł ug w zakresie wychowania przedszkolnego. W niniejszym post ę powaniu administracyjnym Prezes Urz ę du zakwestionowa ł przytoczone powy ż ej postanowienie § 4 wzorca umowy, uznaj ą c je za to ż same z postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. 2 W rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone zamieszczone zosta ł y postanowienia o nast ę puj ą cej tre ś ci: Poz. 1016. W przypadku nie wywi ą zania si ę s ł uchacza z warunków okre ś lonych w § 4 pkt 1 dot. terminu p ł atno ś ci Szko ł a mo ż e obci ąż y ć s ł uchacza op ł at ą w wysoko ś ci 1 PLN za ka ż dy dzie ń zw ł oki do momentu dokonania zaleg ł ej wp ł aty (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 21 listopada 2006r. sygn. akt XVII Amc 135/05). Poz. 791. W przypadku opó ź nienia w regulowaniu nale ż no ś ci za kurs szko ł a ka ż dorazowo naliczy s ł uchaczowi kar ę umown ą w wysoko ś ci 0,50 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki (wpis dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 13 kwietnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 38/05). Przedsi ę biorca przed ł o ż y ł nowy wzorzec umowy o nazwie: „umowa”, z którego postanowienie § 4 umowy , o tre ś ci wskazanej w pkt I. 1 sentencji decyzji zosta ł zmieniony i otrzyma ł brzmienie : (…) nieop ł acenie czesnego w/w terminie powoduje naliczenie odsetek ustawowych (…) [ § 5 nowego wzorca umowy]. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga spe ł nienia dwóch przes ł anek: bezprawno ś ci dzia ł ania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Powo ł any wy ż ej przepis ustawy zawiera w pkt 1-3 przyk ł adowe wyliczenie praktyk zakazanych przez ustawodawc ę . Katalog ten nawi ą zuje do stosowania klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, nieuczciwych praktyk rynkowych lub czynów nieuczciwej konkurencji oraz szeroko ujmowanego prawa konsumenta do informacji. „Zbiorowe interesy konsumentów” to prawa nieograniczonej liczby konsumentów, nie stanowi ą przy tym sumy indywidualnych interesów daj ą cej si ę okre ś li ć , nawet licznej grupy konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Art. 479 43 Kodeksu post ę powania cywilnego rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza zatem, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. W uchwale 7 s ę dziów z dnia 13 lipca 2006r. sygn. III SZP 3/2006, S ą d Najwy ż szy uzna ł , ż e praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a 1 jest stosowanie identycznej klauzuli jak wpisana do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych przez innego przedsi ę biorc ę , który nie by ł stron ą lub uczestnikiem post ę powania zako ń czonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru (…). Odwo ł uj ą c si ę do argumentów o charakterze celowo ś ciowym oraz kieruj ą c si ę potrzeb ą zapewnienia skuteczno ś ci tego przepisu, S ą d Najwy ż szy podkre ś li ł , ż e praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów obejmuje równie ż przypadki wprowadzenia jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu szyku wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia 1 W obowi ą zuj ą cej obecnie ustawie z dnia 16.02.2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów uregulowana zosta ł a w art. 24. 3 pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywo ł uje takie same skutki godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru. Nie jest wi ę c konieczna dok ł adna, literalna zbie ż no ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Niedozwolone b ę d ą równie ż takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . W prowadzonym post ę powaniu administracyjnym Prezes Urz ę du zakwestionowa ł praktyk ę Przedsi ę biorcy polegaj ą c ą na stosowaniu w obrocie konsumenckim wzorców umowy, w których zawarte zosta ł o postanowienie o tre ś ci to ż samej z klauzulami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Zarzut stosowania niedozwolonych postanowie ń umownych postawiony Przedsi ę biorcy w prowadzonym post ę powaniu obj ął postanowienie § 4 umowy który nak ł ada na konsumenta obowi ą zek zap ł aty okre ś lonej rycza ł towo kwoty w wysoko ś ci 5,00 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki w p ł atno ś ci. W ocenie Prezesa Urz ę du, pomimo bezpo ś redniego wskazania, ż e kwota ta jest „zrycza ł towan ą kar ą ” za zw ł ok ę konsumenta nie mo ż na przypisa ć jej charakteru kary umownej. Przepis art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego, b ę d ą cy podstaw ą do zastosowania kary umownej przewiduje bowiem jej zastrze ż enie na wypadek niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania niepieni ęż nego. Z tego te ż wzgl ę du „zrycza ł towana kara za ka ż dy dzie ń zw ł oki”, zdaniem Prezesa Urz ę du, w istocie stanowi odsetki za zw ł ok ę konsumenta w wykonaniu zobowi ą zania pieni ęż nego. W ocenie Prezesa Urz ę du, rycza ł towe okre ś lenie odsetek jest oderwane od konkretnej kwoty zad ł u ż enia konsumenta. Wywo ł uje zastrze ż enia zw ł aszcza w przypadku zw ł oki w zap ł acie czesnego, które ma charakter ś wiadczenia okresowego. Konsument mo ż e wi ę c pozostawa ć w zw ł oce z zap ł at ą za jeden tylko okres p ł atno ś ci czesnego, a zgodnie z kwestionowanym zapisem, obci ąż ony zostanie rycza ł towo okre ś lon ą kwot ą odsetek, w wysoko ś ci 5,00 z ł dziennie. Tak obliczone odsetki s ą ponadto znacznie wy ż sze od obowi ą zuj ą cej stawki odsetek ustawowych. Zdaniem Prezesa Urz ę du przytoczone postanowienie jest to ż same z klauzulami niedozwolonymi wpisanymi w pozycjach: 791 i 1016 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. SOKiK wyrokiem z dnia 21 listopada 2006r. sygn. akt XVII Amc 135/05 uzna ł za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: W przypadku nie wywi ą zania si ę s ł uchacza z warunków okre ś lonych w § 4 pkt 1 dot. terminu p ł atno ś ci Szko ł a mo ż e obci ąż y ć s ł uchacza op ł at ą w wysoko ś ci 1 PLN za ka ż dy dzie ń zw ł oki do momentu dokonania zaleg ł ej wp ł aty (pozycja 1016 rejestru). Podobne postanowienie uznano za niedozwolone wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 38/05: W przypadku opó ź nienia w regulowaniu nale ż no ś ci za kurs szko ł a ka ż dorazowo naliczy s ł uchaczowi kar ę umown ą w wysoko ś ci 0,50 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki (pozycja 791 rejestru). W uzasadnieniu tego wyroku podkre ś lono, ż e zgodnie z art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego niedozwolone s ą postanowienia umowne, które kszta ł tuj ą prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Taki charakter maj ą zdaniem S ą du postanowienia ustalaj ą ce odsetki w wysoko ś ci 0,50 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki, które s ą ra żą co wygórowane. W ocenie Prezesa Urz ę du w/w stanowisko jest uzasadnione tak ż e w odniesieniu do kwestionowanego postanowienia skoro obci ąż a konsumenta odsetkami w wysoko ś ci 5,00 z ł za 4 ka ż dy dzie ń zw ł oki, a wi ę c ustalonymi na poziomie znacznie wy ż szym, ni ż wskazany w przytoczonych klauzulach niedozwolonych. Analiza porównawcza zakwestionowanego postanowienia wzorca umowy oraz przedstawionych powy ż ej postanowie ń wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wskazuje, ż e kwestionowane postanowienie wyczerpuje przes ł anki postanowie ń uznanych za niedozwolone. Zakwestionowany zapis umowy nie ma wprawdzie identycznego brzmienia, jednak ż e w ocenie Prezesa Urz ę du, wyk ł adnia jego tre ś ci prowadzi do wniosku, ż e mie ś ci si ę on w hipotezach przytoczonych klauzul niedozwolonych. Skutkuje to uznaniem, ż e wykazana zosta ł a bezprawno ść dzia ł ania Przedsi ę biorcy, polegaj ą ca na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Do stwierdzenia stosowania przedmiotowych praktyk niezb ę dne jest ponadto wykazanie, i ż bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w interes konsumentów dotyczy ł o tzw. zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć - potencjalnych klientów Przedsi ę biorcy. Niezgodnym z prawem dzia ł aniem Przedsi ę biorcy mog ł a bowiem zosta ć dotkni ę ta nieograniczona liczba osób, tzn. wszystkie osoby zawieraj ą ce z nim umowy ś wiadczenia us ł ug w zakresie wychowania przedszkolnego. Pismem z dnia 23 maja 2008r. Przedsi ę biorca zobowi ą za ł si ę do zawierania umów ś wiadczenia us ł ug w zakresie wychowania przedszkolnego w oparciu o nowo opracowany wzorzec umowy, z którego kwestionowane postanowienie zosta ł o usuni ę te, a w odniesieniu do umów ju ż zawartych - do ich wyeliminowania w drodze aneksów. W ś wietle powy ż szego, w niniejszej sprawie zachodz ą podstawy do zastosowania art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy, je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione- na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania- ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 24 powo ł anej ustawy, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Zdaniem Prezesa Urz ę du, w niniejszej sprawie spe ł nione zosta ł y przes ł anki do wydania decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Okoliczno ś ci sprawy uprawdopodobniaj ą stosowanie przez Przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na pos ł ugiwaniu si ę w obrocie konsumenckim wzorcami umownymi, w których zamieszczona zosta ł a klauzula wpisana do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Przedsi ę biorca zobowi ą za ł si ę do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia wskazanym powy ż ej naruszeniom poprzez usuni ę cie z zawartych wcze ś niej i nadal obowi ą zuj ą cych umów kwestionowanego postanowienia w drodze aneksów, zawieranie nowych umów zgodnie z nowo opracowanym wzorcem, z którego niedozwolone postanowienia umowne zosta ł y usuni ę te. Zaproponowana przez Przedsi ę biorc ę zmiana kwestionowanego postanowienia wzorca umowy uwzgl ę dnia, w ocenie Prezesa Urz ę du, obowi ą zuj ą ce przepisy prawa, w szczególno ś ci art. 385 i nast. Kodeksu cywilnego i mo ż e zosta ć wprowadzona do obrotu konsumenckiego w miejsce niedozwolonego. 5 Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy Prezes Urz ę du na ł o ż y ł na Przedsi ę biorc ę obowi ą zek przekazania informacji o realizacji zobowi ą zania na ł o ż onego w punkcie I sentencji decyzji oraz przed ł o ż enia potwierdzonych kopii umów zawartych z konsumentami zgodnie z postanowieniami wzorca umowy, za łą czonego do pisma Przedsi ę biorcy z dnia 21 kwietnia 2008r. Wobec powy ż szego orzeczono, jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie- S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Otrzymuje: Prywatne Przedszkole „Piraciki” ul. Bogus ł awskiego 58 62-002 Suchy Las 6