RPZ-23/2009

1 Poznań, dnia 3 listopada 2009 r. RPZ- 61/8/09/KB DECYZJA nr RPZ 23/2009 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 134, poz. 939) w zw. z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 107, poz. 887), - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I . na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wobec uprawdopodobnienia w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów stosowania przez Wyższą Szkołę Pedagogiki i Administracji im. Mieszka I w Poznaniu 1 . praktyk określonych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegających na stosowaniu we wzorcu „Umowa o określenie odpłatności za studia wyższe” postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. o treści: a) „Strony ustalają, iż informacje o zmianie wysokości opłat dokonywanych w trybie wynikającym z niniejszej umowy wiążą Studenta pod warunkiem, że Uczelnia poda je do wiadomości Studenta w sposób przyjęty w Uczelni, tj. poprzez pisemne komunikaty na tablicach ogłoszeń oraz w systemie Internet w terminie do 30 czerwca przed rozpoczęciem nowego roku akademickiego” (§ 15 Umowy o określenie odpłatności za studia wyższe), b) „Wniesione opłaty w postaci opłaty administracyjnej, wpisowej i zapłacone czesne nie podlegają zwrotowi w przypadku rozwiązania niniejszej umowy” (§ 19 Umowy o określenie odpłatności za studia wyższe), c) „Ewentualne spory mogące powstać przy wykonywaniu umowy Strony poddają pod rozstrzygnięcie sądom rzeczowo właściwym w Poznaniu” (§ 23 Umowy o określenie odpłatności za studia wyższe), 2 . praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na pobieraniu opłaty za wydanie duplikatu legitymacji studenckiej w wysokości 30 zł, co może naruszać § 20 ust. 2 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów (Dz. U. Nr 224, poz. 1634 ze zm.), zgodnie z którym opłatę za wydanie elektronicznej legitymacji studenckiej uczelnia pobiera w wysokości zgodnej z poniesionymi kosztami jej wykonania, nie wyższej jednak niż 17 zł; PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Poznań Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl 2 po zobowiązaniu się Przedsiębiorcy w piśmie z dnia 21 czerwca 2009 r. do podjęcia działań zmierzających do zaniechania naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez zmianę bądź usunięcie treści kwestionowanych postanowień umownych oraz pobieranie opłaty za wydanie duplikatu legitymacji studenckiej w wysokości 17 zł, nakłada się na Wyższą Szkołę Pedagogiki i Administracji im. Mieszka I w Poznaniu obowiązek wykonania tego zobowiązania poprzez: a) zawieranie nowych umów na rok akademicki 2009/2010, z których zostaną usunięte bądź zmienione kwestionowane zapisy, zgodnie z przyjętym zobowiązaniem i wzorcem „Umowy o określenie odpłatności za studia wyższe” załączonym do pisma z dnia 21 czerwca 2009 r., niezwłocznie po uprawomocnieniu się niniejszej decyzji, b) wystąpienia do studentów z propozycją wprowadzenia zmian we wszystkich dotychczas obowiązujących „Umowach o określenie odpłatności za studia wyższe”, na podstawie aneksów uwzględniających zmiany lub usunięcie treści kwestionowanych zapisów w zakresie wskazanym w piśmie z dnia 21 czerwca 2009 r., w terminie 2 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, c) pobieranie opłaty za wydanie elektronicznej legitymacji studenckiej począwszy od roku akademickiego 2009/2010 zgodnej z przepisami Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów. II. na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurenci i konsumentów, nakłada się na Wyższą Szkołę Pedagogiki i Administracji im. Mieszka I w Poznaniu obowiązek przekazania w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji: a) informacji o ilości nowych „Umów o określenie odpłatności za studia wyższe” zawartych ze słuchaczami zgodnie z postanowieniami ww. wzorca umowy w okresie od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji, b) przedłożenia potwierdzonych za zgodność z oryginałem 5 kopii ww. umów, c) informacji o ilości wydanych od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji elektronicznych legitymacji studenckich, za które pobrano opłatę w wysokości zgodnej z przepisami Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie dokumentacji przebiegu studiów. III . na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity: Dz. U z 2000 r., Nr 98, poz.1071 ze zm.) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów umarza się postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczęte w związku z podejrzeniem stosowania przez Wyższa Szkołę Pedagogiki i Administracji im. Mieszka I w Poznaniu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a polegających na stosowaniu we wzorcu „Umowa o naukę” postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. o treści: a) „Wniesione opłaty: wpisowe, opłata administracyjna, czesne nie podlegają zwrotowi” (§ 2 pkt 1 podpkt 2 Umowy o naukę) b) „W przypadku nieterminowego opłacania czesnego naliczane będą odsetki w wysokości 2 zł (dwa złote 00 /100) za każdy dzień zwłoki (liczy się data wpływu pieniędzy na konto Uczelni, a nie data stempla pocztowego); naliczane od dnia należnego terminu wpłaty do dnia faktycznego wpływu należności na konto” (§ 2 pkt 4 Umowy o naukę), c) „Skreślenie z listy studentów nie skutkuje automatycznym rozwiązaniem zawartej umowy” (§ 4 pkt 2 Umowy o naukę), 3 d) „Uczelnia może skreślić słuchacza z listy studentów ze skutkiem natychmiastowym w następującej sytuacji: zalegania przez Studenta z obowiązkiem uiszczania opłaty przez okres co najmniej 2 miesięcy” (§ 4 pkt 3 Umowy o naukę), e) „Ponowne przywrócenie do praw studenckich wiąże się z wniesieniem opłaty administracyjnej w wysokości 300 zł” (§ 4 pkt 3 c) Umowy o naukę). Uzasadnienie W związku z pismem konsumenta, w dniu 12 lutego 2009 r. na podstawie art. 48 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.), zostało wszczęte postępowanie wyjaśniające w celu wstępnego ustalenia, czy działania Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji im. Mieszka I w Poznaniu (dalej: WSPiA) mogą stanowić naruszenie przepisów ww. ustawy, uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W toku postępowania wyjaśniającego WSPiA została wezwana m.in. do przekazania wszystkich wzorców umów aktualnie stosowanych w relacjach ze studentami oraz informacji na temat wszystkich opłat pobieranych od studentów (m.in. opłaty za wydanie elektronicznej legitymacji studenckiej). Po analizie ww. dokumentów oraz wyjaśnień WSPiA ustalono, iż we wzorcach o nazwie „Umowa o określenie odpłatności za studia wyższe” oraz „Umowa o naukę” stosowanych przez WSPiA zamieszczono postanowienia, które mogą być tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., jak również, iż WSPiA pobiera za wydanie duplikatu legitymacji studenckiej (w formie elektronicznej) opłatę w wysokości 30 zł. Mając na uwadze powyższe, postanowieniem z dnia 5 czerwca 2009 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urzędu) wszczął z urzędu postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w związku z podejrzeniem stosowania przez WSPiA, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegających na stosowaniu we wzorcach „Umowy o określenie odpłatności za studia wyższe” oraz „Umowy o naukę” postanowień o treści: a) „Strony ustalają, iż informacje o zmianie wysokości opłat dokonywanych w trybie wynikającym z niniejszej umowy wiążą Studenta pod warunkiem, że Uczelnia poda je do wiadomości Studenta w sposób przyjęty w Uczelni, tj. poprzez pisemne komunikaty na tablicach ogłoszeń oraz w systemie Internet w terminie do 30 czerwca przed rozpoczęciem nowego roku akademickiego” (§ 15 Umowy o określenie odpłatności za studia wyższe), b) „Wniesione opłaty w postaci opłaty administracyjnej, wpisowej i zapłacone czesne nie podlegają zwrotowi w przypadku rozwiązania niniejszej umowy” (§ 19 Umowy o określenie odpłatności za studia wyższe oraz § 2 pkt 1 podpkt 2 Umowy o naukę), c) „Ewentualne spory mogące powstać przy wykonywaniu umowy Strony poddają pod rozstrzygnięcie sądom rzeczowo właściwym w Poznaniu” (§ 23 Umowy o określenie odpłatności za studia wyższe), d) „W przypadku nieterminowego opłacania czesnego naliczane będą odsetki w wysokości 2 zł (dwa złote 00 /100) za każdy dzień zwłoki (liczy się data wpływu pieniędzy na konto Uczelni, a nie data stempla pocztowego); naliczane od dnia należnego terminu wpłaty do dnia faktycznego wpływu należności na konto” (§ 2 pkt 4 Umowy o naukę), 4 e) „Skreślenie z listy studentów nie skutkuje automatycznym rozwiązaniem zawartej umowy” (§ 4 pkt 2 Umowy o naukę), f) „Uczelnia może skreślić słuchacza z listy studentów ze skutkiem natychmiastowym w następującej sytuacji: zalegania przez Studenta z obowiązkiem uiszczania opłaty przez okres co najmniej 2 miesięcy” (§ 4 pkt 3 Umowy o naukę), g) „Ponowne przywrócenie do praw studenckich wiąże się z wniesieniem opłaty administracyjnej w wysokości 300 zł” (§ 4 pkt 3 c) Umowy o naukę), które mogą być uznane za tożsame z klauzulami wpisanymi do rejestru, a ponadto, w sprawie pobierania opłaty za wydanie duplikatu legitymacji studenckiej w wysokości 30 zł, co może naruszać § 20 ust. 2 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów (Dz. U. Nr 224, poz. 1634), zgodnie z którym opłatę za wydanie elektronicznej legitymacji studenckiej uczelnia pobiera w wysokości zgodnej z poniesionymi kosztami jej wykonania, nie wyższej jednak niż 17 zł. WSPiA zawiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego, pismem z dnia 21 czerwca 2009 r. wniosła o wydanie decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, proponując jednocześnie zmiany w treści „Umowy o określenie odpłatności za studia wyższe”, jak również zmianę wysokości kwoty pobieranej za duplikat legitymacji studenckiej. WSPiA poinformowała jednocześnie, iż wzorzec „Umowy o naukę”, stosowany w roku szkolnym 2007 - 2008, nie jest już aktualny oraz, że w roku akademickim 2008 – 2009 stosowany był wzorzec „Umowa o określenie odpłatności za studia wyższe”, którego treść poddano obecnie zmianom celem wykluczenia postanowień stanowiących klauzule wpisane do rejestru, o którym mowa powyżej. Ponadto, zmianie uległa opłata pobierana przez WSPiA za elektroniczną legitymację studencką – z 30 zł została pomniejszona do 17 zł. Zmianie uległy również opłaty zawarte w załączniku do „Umowy o określenie odpłatności za studia wyższe”, tj. opłata reaktywacyjna (z 300 zł na opłatę w wysokości wpisowego), za duplikat legitymacji studenckiej (z 30 zł na 17 zł) oraz wysokość odsetek (z 2 zł za każdy dzień na odsetki ustawowe). Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Wyższa Szkoła Pedagogiki i Administracji w Poznaniu rozpoczęła działalność w 2004 r. Na podstawie decyzji Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 23 lipca 2004 r., wydanej na podstawie art. 12 ust. 2 i art. 14 ustawy z dnia 26 czerwca 1997 r. o wyższych szkołach zawodowych (Dz. U. Nr 96, poz. 590 ze zm.) oraz § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 stycznia 1991 r. w sprawie sposobu prowadzenia rejestru uczelni niepaństwowych (Dz. U. Nr 12, poz. 53) została wpisana do rejestru uczelni niepaństwowych pod nr 61. Z chwilą wpisu uczelnia nabyła osobowość prawną. Jako przedmiot działania uczelni w rubryce czwartej rejestru wpisano: „kształcenie na poziomie wyższych studiów zawodowych na kierunku „pedagogika” w specjalności „pedagogika społeczna z komunikacją interpersonalną” oraz na kierunku „administracja” w specjalności „bezpieczeństwo publiczne z detektywistyką””. Szkoła świadczy odpłatnie usługi edukacyjne na podstawie umów, do których zgodnie z art. 750 k.c., stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia. Umowy te mają charakter wzajemny, zaś świadczeniem studenta są opłaty w postaci czesnego. Zgodnie z danymi na dzień 27 lutego 2009 r. na WSPiA studiowało [usunięto] studentów studiów stacjonarnych oraz [usunięto] niestacjonarnych (w sumie [usunięto] ). 5 W odpowiedzi na wezwanie z dnia 12 lutego 2009 r. o przesłanie wszystkich wzorców umów aktualnie stosowanych ze słuchaczami Uczelni, WSPiA przesłała wzorce o nazwach „Umowa o naukę” oraz „Umowa o określenie odpłatności za studia wyższe”. W prowadzonym postępowaniu Prezes Urzędu zakwestionował postanowienia: § 15, § 19 i § 23 „Umowy o określenie odpłatności za studia wyższe” oraz § 2 pkt 1 podpkt 2, § 2 pkt 4, § 4 pkt 2, § 4 pkt 3 i § 4 pkt 3 c „Umowy o naukę” jako postanowienia tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. W piśmie z dnia 24 czerwca 2009 r. WSPiA poinformowała, iż wzorzec „Umowy o naukę” stosowany był w roku szkolnym 2007 – 2008 i nie jest już aktualny, natomiast w roku akademickim 2008 – 2009 stosowano jedynie wzorzec „Umowa o określenie odpłatności za studia wyższe”. Z kolei zgodnie z wyjaśnieniami z dnia 20 sierpnia 2009 r., umowy ze studentami na podstawie wzorca „Umowa o naukę” były podpisywane ze studentami do roku akademickiego 2006/2007, a od początku roku 2007 zaczął obowiązywać nowy wzorzec – „Umowa o określenie odpłatności za studia wyższe”. Powyższą nieścisłość postanowiono wyjaśnić w toku kontroli przeprowadzonej w dniu 18 września 2009 r., na podstawie której jednoznacznie stwierdzono, iż do roku akademickiego 2006/2007 stosowano wzorzec „Umowa o naukę” (zawarto [usunięto] tych umów na podstawie tego wzorca), natomiast od roku akademickiego 2007/2008 wzorzec „Umowa o określenie odpłatności za studia wyższe” (zawarto [usunięto] tych umów na podstawie tego wzorca). Ponadto WSPiA podała, iż za wydanie elektronicznej legitymacji studenckiej pobiera opłatę w wysokości 30 zł. Wysokość tej opłaty wynika z załącznika nr 1 do „Umowy o określenie odpłatności za studia wyższe” – „Wysokość opłat za naukę i usługi administracyjne w roku akademickim 2008/2009”, w którym pod pozycją „wydanie duplikatu legitymacji studenckiej” znalazła się kwota 30 zł. Opłata ta obowiązywała również w poprzednim roku akademickim, jednak studenci pierwszego roku w roku akademickim 2008/2009 zostali w całości zwolnieni od jej ponoszenia, pozostali natomiast mogli dokonać wyboru: pozostać przy starych legitymacjach papierowych (cały czas obowiązujących), bądź wymienić je na legitymacje elektroniczne za opłatą w wysokości 30 zł. WSPiA uzasadniła wysokość opłaty kosztem wyprodukowania jednej legitymacji elektronicznej, który wynosił 34,49 zł, jak wynikało z całkowitego zestawienia kosztów wdrożenia systemu legitymacji elektronicznej. Wysokość opłaty została zaakceptowana przez samorząd studencki ( co potwierdza protokół posiedzenia samorządu studenckiego IV/09 WSPiA), który wziął pod uwagę fakt, iż w danym roku akademickim nie ulegnie podwyższeniu opłata za naukę. Na stronie internetowej WSPiA znajduje się informacja, iż wymiana legitymacji ma charakter dobrowolny. WSPiA podkreśliła, iż jako uczelnia niepubliczna nie jest, w przeciwieństwie do uczelni publicznej, dotowana z budżetu państwa, tym samym nie uzyskała żadnych środków na wykonanie legitymacji elektronicznych dla studentów, a więc jak wynika z całkowitego zestawienia kosztów wdrożenia systemu legitymacji elektronicznej WSPiA, nie jest możliwe jej wyprodukowanie w kwocie 17 zł. W trakcie prowadzonego postępowania WSPiA, w piśmie z dnia 21 czerwca 2009 r., zobowiązała się do zawierania nowych umów na rok akademicki 2009/2010, z których zostaną usunięte bądź zmienione kwestionowane zapisy, aneksowania umów już zawartych zgodnie z powyższymi wytycznymi, a także do pobierania opłaty w wysokości 17 zł za wydanie duplikatu legitymacji studenckiej w roku akademickim 2009/2010. Powołując się na 6 art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, WSPiA wniosła o przejęcie tego zobowiązania Do pisma z dnia 21 czerwca 2009 r. WSPiA załączyła nowy wzorzec ww. umowy, w którym zakwestionowane postanowienia: § 15, § 19 i § 23 Umowy o określenie odpłatności za studia wyższe zostały usunięte, bądź zmienione. I tak, postanowienie § 15 nowego wzorca „Umowy o określenie odpłatności za studia wyższe” otrzymało treść: „ Strony ustalają, iż wysokość opłaty czesnego może nastąpić poprzez zmianę niniejszej Umowy skuteczną z początkiem kolejnego roku akademickiego (zależnie od cyklu studiów). Zmiana niniejszej Umowy następuje poprzez odpowiednie Aneksy. O zmianie wysokości opłaty czesnego student winien zostać poinformowany nie później niż pod koniec roku akademickiego poprzedzającego rok akademicki, w którym następuje podwyższenie opłaty czesnego. W razie braku zgody studenta na podwyższenie wskazanej opłaty czesnego każdej ze Stron niniejszej Umowy przysługuje uprawnienie do jej rozwiązania ”. § 19 ww. umowy otrzymał brzmienie: „ 1. W przypadku rozwiązania niniejszej Umowy przez Studenta bądź Uczelnię z przyczyn występujących po stronie Studenta wniesione opłaty w postaci opłat administracyjnych oraz opłaty wpisowej (wpisowe) nie podlegają zwrotowi. 2. Zwrotowi w przypadku rozwiązania niniejszej Umowy przez Studenta bądź przez Uczelnię z przyczyn występujących po stronie Studenta podlega czesne w wysokości proporcjonalnej do odbytej nauki w Wyższej Szkole Pedagogiki i Administracji im. Mieszka I w Poznaniu – tzn. nie podlega zwrotowi część czesnego z tytułu minionych pełnych miesięcy nauki. Każdy rozpoczęty miesiąc danego roku akademickiego uważa się za miesiąc nauki, z tytułu którego Uczelni należy się czesne. W przypadku uzyskania przez Studenta upustu w opłacie czesnego, stosownie do § 5 ust. 4 – ust. 6 niniejszej Umowy, kwota czesnego podlegająca zwrotowi Studentowi zostanie pomniejszona o kwotę uzyskanego upustu ”. § 23 w kwestionowanym brzmieniu, zawierający klauzulę wskazującą sąd w Poznaniu jako właściwy do rozstrzygania ewentualnych sporów mogących powstać przy wykonywaniu ww. umowy, został skreślony. Prezes Urzędu zważył, co następuje: I. Z godnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione- na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1 lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania- że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Na podstawie zaś art. 28 ust. 2 ww. ustawy, w drodze decyzji, o której mowa powyżej Prezes Urzędu może określić termin wykonania powyższych zobowiązań, a zgodnie z ust. 3 w decyzji tej, nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu ich realizacji. Przytoczony przepis art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jako przesłanki warunkujące możliwość wydania decyzji przez Prezesa Urzędu wskazuje zatem uprawdopodobnienie naruszenia zakazu określonego w art. 24 ustawy oraz zobowiązanie się 7 przedsiębiorcy, któremu jest zarzucane takie naruszenie, do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniu. Z uwagi na złożenie przez Wyższą Szkołę Pedagogiki i Administracji im. Mieszka I w Poznaniu wniosku o wydanie decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy, niezbędne jest rozważenie, czy wskazane w tym przepisie warunki zaistniały w odniesieniu do działań i zobowiązań ww. Przedsiębiorcy. W pierwszej kolejności rozważenia wymaga, czy stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów zostało uprawdopodobnione na obecnym etapie postępowania. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Na podstawie art. 4 pkt 1 a ww. ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, a także osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie –Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 lutego 2003 r. (sygn. akt XVII Ama 36/02), usługi edukacyjne o charakterze zarobkowym świadczone przez szkołę wyższą są działalnością o charakterze użyteczności publicznej, zbliżoną do działalności gospodarczej, a podmiot świadczący te usługi jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stanowisko Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w tej sprawie podzielił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 kwietnia 2004 r. (sygn. akt III SK 22/04), jak również Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyrokach z 28.09.2005 r. sygn. akt XVII AmC 18/05 oraz z 12.12.2005 r. sygn. akt XVII Amc 80/2004). W kontekście powyższych stwierdzeń, skoro WSPiA posiada osobowość prawną i świadczy usługi edukacyjne polegające na kształceniu studentów w systemie wyższych studiów zawodowych na zasadzie odpłatności, to posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 ust. 1 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jest również poza sporem, iż studenci zawierający umowy z WSPiA w celu realizacji własnych potrzeb edukacyjnych są konsumentami w rozumieniu art. 4 pkt 12 ww. ustawy. Zgodnie bowiem z art. 22 1 k. c., do którego odsyła ww. przepis, za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą. Stwierdzenie stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów wymaga spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Powołany wcześniej przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera w pkt 1-3 przykładowe wyliczenia praktyk zakazanych przez ustawodawcę. Katalog ten nawiązuje do stosowania klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., nieuczciwych praktyk rynkowych lub czynów nieuczciwej konkurencji oraz szeroko ujmowanego prawa konsumenta do informacji. Zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za 8 niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza zatem, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. W uzasadnieniu uchwały 7 sędziów z dnia 13 lipca 2006r. sygn. III SZP 3/2006, Sąd Najwyższy uznał, że praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a 1 jest stosowanie identycznej klauzuli jak wpisana do rejestru niedozwolonych postanowień umownych przez innego przedsiębiorcę, który nie był stroną lub uczestnikiem postępowania zakończonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru (…). Odwołując się do argumentów o charakterze celowościowym oraz kierując się potrzebą zapewnienia skuteczności tego przepisu, Sąd Najwyższy podkreślił ponadto, że praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów obejmuje również przypadki wprowadzenia jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu szyku wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywołuje takie same skutki godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru. Nie jest więc konieczna dokładna, literalna zbieżność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej. Niedozwolone będą również takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. W prowadzonym postępowaniu administracyjnym Prezes Urzędu zakwestionował praktykę WSPiA, polegającą na posługiwaniu się w obrocie konsumenckim wzorcem „Umowy o określenie odpłatności za studia wyższe”, w którym zawarte zostały postanowienia o treści uznanej za tożsamą z klauzulami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. 1. a) W przedmiotowej sprawie zakwestionowane zostało postanowienie § 15 „Umowy o określenie odpłatności za studia wyższe”, zgodnie z którym „ Strony ustalają, iż informacje o zmianie wysokości opłat dokonywanych w trybie wynikającym z niniejszej umowy wiążą Studenta pod warunkiem, że Uczelnia poda je do wiadomości Studenta w sposób przyjęty w Uczelni, tj. poprzez pisemne komunikaty na tablicach ogłoszeń oraz w systemie Internet w terminie do 30 czerwca przed rozpoczęciem nowego roku akademickiego ”. Zgodnie z treścią klauzuli wpisanej do rejestru pod nr 1191 na podstawie wyroku SOKiK z dnia 1 marca 2007 r. (sygn. akt XVII Amc 12/06): Wysokość czesnego i innych opłat określana jest odrębnym zarządzeniem podawanym do publicznej wiadomości na głównej tablicy ogłoszeń, najpóźniej miesiąc przed rozpoczęciem semestru, jak również jest publikowana na stronie internetowej www.cek.pl. W uzasadnieniu ww. wyroku SOKiK zaprezentował pogląd, iż „podanie informacji o wysokości czesnego do wiadomości publicznej np. poprzez wywieszenie stosownego ogłoszenia w siedzibie (…) czy też opublikowanie jej na stronie internetowej nie stanowi wypełnienia obowiązku doręczenia kontrahentowi wzorca. Obowiązek doręczenia dotyczy zarówno pierwotnego wzorca, jak i każdego kolejnego wzorca, poprzez który Szkoła wprowadza zmianę do treści istniejącego już stosunku prawnego (art. 384¹ k.c.)”. Również w wyroku SOKiK z dnia 30 sierpnia 2006r. (sygn. akt. XVII Ama 26/05) wskazano, iż „ art. 384 i 384[1] kodeksu cywilnego nakazują doręczenie konsumentowi nie tylko całkowicie nowego, lecz także zmienionego wzorca umowy w trakcie trwania stosunku prawnego o charakterze ciągłym”. 1 W obowiązującej obecnie ustawie z dnia 16.02.2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów uregulowana została w art. 24. 9 Analiza porównawcza zakwestionowanego zapisu wzorca ww. umowy stosowanej przez Szkołę oraz przedstawionego powyżej postanowienia wpisanego do rejestru niedozwolonych postanowień umownych wskazuje, że jego treść wyczerpuje przesłanki postanowień uznanych za niedozwolone. Zakwestionowany zapis umowy w powyższym przypadku nie ma wprawdzie identycznego brzmienia, jednakże w ocenie Prezesa Urzędu, wykładnia jego treści prowadzi do wniosku, że mieści się w hipotezie przytoczonej klauzuli niedozwolonej. W świetle bowiem obydwu postanowień, zmiana ceny w umowie dotyczącej stosunku o charakterze ciągłym nie powoduje zmiany umowy i dla swej skuteczności wymaga jedynie podania do wiadomości studenta informacji o zmianie wysokości opłat poprzez pisemne komunikaty na tablicach ogłoszeń oraz w systemie Internet. Tego rodzaju forma zawiadamiania o zmianach utrudnia konsumentowi wypowiedzenie umowy na podstawie art. 384¹ k.c. Zauważyć również trzeba, że zmiana ceny świadczonej na podstawie zawartej z konsumentem umowy o określenie odpłatności za studia wyższe stanowi istotną zmianę postanowień tej umowy. Cenę należy bowiem uznać za najbardziej istotny czynnik wpływający na podjęcie przez konsumenta decyzji o zawarciu umowy i jej kontynuowaniu. O zmianie ceny, konsumenta należy informować poprzez doręczenie nowego wzorca umownego (z podwyższoną ceną za usługę), względnie poprzez doręczenie informacji o zmianie ceny i terminie, od którego ma ona obowiązywać. Jedynie bowiem w taki sposób konsument może zapoznać się z nowymi warunkami umowy i zadecydować o ewentualnym kontynuowaniu stosunku umownego, a przedsiębiorca zadośćuczynić wymogom sprecyzowanym w art. 384§1 i 384¹ k.c. b) W przedmiotowej sprawie zakwestionowane zostało również postanowienie § 19 Umowy o określenie odpłatności za studia wyższe o brzmieniu: „ Wniesione opłaty w postaci opłaty administracyjnej, wpisowej i zapłacone czesne nie podlegają zwrotowi w przypadku rozwiązania niniejszej umowy ”. Zgodnie z treścią klauzuli wpisanej do rejestru pod nr 393 na podstawie wyroku SOKiK z dnia 16 grudnia 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 19/04): Wpłaty dokonane przez słuchacza nie podlegają zwrotowi , z kolei zgodnie z brzmieniem klauzuli wpisanej do rejestru pod nr 625 na podstawie wyroku SOKiK z dnia 20 października 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 78/05): W przypadku rezygnacji studenta z nauki w trakcie semestru, wpłacone w całości czesne za cały semestr nie podlega zwrotowi . Ww. postanowienia zostały uznane przez SOKiK za niedozwolone i wpisane do Rejestru, gdyż wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej przez niego zapłaty za świadczenie niespełnione w całości lub części, jeżeli konsument rezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania (art. 385 3 pkt 12 k.c.) oraz nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy (art. 385 3 pkt 16 k.c.) przez co kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 385 1 § 1 k.c.). Abuzywny charakter tego rodzaju klauzul wynika z faktu, iż umieszczenie ich w umowie powoduje, że konsumentowi nie przysługuje zwrot wniesionych przez niego opłat w sytuacji, gdy rezygnuje z zawarcia lub wykonania umowy. Jednocześnie nakładają one taki obowiązek jedynie na konsumenta, który zostaje zmuszony do zapłaty określonej z góry kwoty na wypadek rezygnacji z zawarcia umowy bez względu na jej przyczyny. Analiza porównawcza zakwestionowanego zapisu wzorca ww. umowy stosowanej przez Szkołę oraz przedstawionych powyżej postanowień wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowień umownych wskazuje, że jego treść wyczerpuje przesłanki postanowień uznanych za niedozwolone. Zakwestionowany zapis umowy nie ma wprawdzie identycznego brzmienia, jednakże w ocenie Prezesa Urzędu, wykładnia jego treści prowadzi do wniosku, że mieści się w hipotezie przytoczonych klauzul niedozwolonych. 10 W oparciu o to postanowienie, student odstępujący od umowy, może ponieść koszty świadczenia, z którego nie korzystał. Szkoła natomiast może zatrzymać część świadczenia studenta, sama będąc zwolniona z wykonania własnego świadczenia. Może zatem otrzymać świadczenie pieniężne o wartości przewyższającej wartość własnego świadczenia, a jednocześnie zostaje zwolniona z jego wykonania. Postanowienie to jest więc rażąco niekorzystnie w stosunku do konsumenta w porównaniu z sytuacją przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 395 § 2 kodeksu cywilnego, w razie wykonania prawa odstąpienia od umowy, to co strony już świadczyły ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba że zmiana była konieczna w granicach zwykłego zarządu. Za świadczone usługi należy się drugiej stronie odpowiednie wynagrodzenie. Przedmiotowe postanowienie natomiast, wyłącza możliwość zwrotu konsumentowi uiszczonych wpłat za świadczenie nie spełnione w całości lub części. c) W przedmiotowej sprawie zakwestionowane zostało ponadto postanowienie § 23 Umowy o określenie odpłatności za studia wyższe o treści: „ Ewentualne spory mogące powstać przy wykonywaniu umowy Strony poddają pod rozstrzygnięcie sądom rzeczowo właściwym w Poznaniu”. Zgodnie z treścią klauzuli wpisanej do rejestru pod nr 397 na podstawie wyroku SOKiK z dnia 12 stycznia 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 13/04): Wszelkie spory rozstrzygać będzie Sąd dla M. Katowic. Powyższe postanowienie jest tylko jednym z przykładów albowiem klauzule, które wskazywały jako właściwy sąd w konkretnym miejscu bądź wyznaczony według jednego kryterium, w sposób węższy niż wynikający z Kodeksu postępowania cywilnego, ograniczający możliwość wyboru sądu innego niż wymieniony w umowie, były wielokrotnie uznawane za niedozwolone przez SOKiK i wpisywane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Zgodnie bowiem z przepisami ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2008 r. Nr 234, poz. 1571 ze zm.) wyróżnia się właściwość sądów: ogólną, przemienną i wyłączną. Zgodnie z art. 27 § 1 k.p.c., dotyczącym właściwości ogólnej, powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania. Na podstawie art. 31 i następnych k.p.c. możliwe jest dokonanie wyboru pomiędzy sądem właściwości ogólnej, a innym sądem oznaczonym w tych przepisach. Nie jest jednak dopuszczalne narzucenie właściwości przez jedną ze stron stosunku prawnego. Zgodnie z art. 46 k.p.c., strony mogą umówić się na piśmie o poddanie sądowi pierwszej instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy, sporu już wynikłego lub sporów mogących wyniknąć w przyszłości z oznaczonego stosunku prawnego, jednak wzorzec umowny stosowany przez WSPiA nie może być uznany za uzgodniony indywidualnie w myśl ww. przepisu. Zawiera on bowiem postanowienia, na których treść student nie ma wpływu. Zgodnie z art. 30 k.p.c., powództwo przeciwko osobie prawnej lub innemu podmiotowi nie będącemu osobą fizyczną wytacza się według miejsca ich siedziby, a więc gdy powodem jest student, to powództwo powinno zostać wniesione do sądu właściwego dla siedziby WSPiA. Z kolei w przypadku, gdy powodem jest WSPiA, to na podstawie art. 27 § 1 k.p.c. sądem właściwym jest sąd, w którego okręgu student ma miejsce zamieszkania. Biorąc pod uwagę właściwość przemienną, to zgodnie z art. 34 k.p.c., powództwo o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, jak również o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy wytoczyć można przed sąd miejsca jej wykonania. Ze względu na powyższe, nie w każdym przypadku sądem właściwym w przedmiotowej sprawie będzie sąd w Poznaniu. Tym samym należało uznać, iż zapis kwestionowanego postanowienia jest tożsamy z zapisami umieszczonymi już w Rejestrze postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone. Zakwestionowany zapis umowy w powyższym przypadku nie ma wprawdzie identycznego brzmienia, jednakże w ocenie Prezesa Urzędu, wykładnia jego treści prowadzi do wniosku, że mieści się w hipotezie przytoczonej klauzuli niedozwolonej. 11 2 . Zgodnie z § 20 ust. 2 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów, uczelnia pobiera opłatę za wydanie elektronicznej legitymacji studenckiej w wysokości zgodnej z poniesionymi kosztami jej wykonania, nie wyższej jednak niż 17 zł. W przedmiotowej sprawie WSPiA pobiera opłatę za elektroniczną legitymację studencką w wysokości 30 zł. Zgodnie z wyjaśnieniami Szkoły, opłata za wydanie nowej legitymacji elektronicznej przed rokiem akademickim 2008/2009 wynosiła 30 zł, jednak studenci pierwszego roku w roku akademickim 2008/2009 zostali w całości zwolnieni od jej ponoszenia, pozostali natomiast mogli dokonać wyboru: pozostać przy starych legitymacjach papierowych (cały czas obowiązujących), bądź wymienić je na legitymacje elektroniczne za opłatą w wysokości 30 zł. Szkoła uzasadnia wysokość opłaty kosztem wyprodukowania jednej legitymacji elektronicznej w WSPiA, który wynosił 34,49 zł, jak wynikało z całkowitego zestawienia kosztów wdrożenia systemu legitymacji elektronicznej. Wysokość opłaty została zaakceptowana przez samorząd studencki ( co potwierdza protokół posiedzenia samorządu studenckiego IV/09 WSPiA), który wziął pod uwagę fakt, iż w danym roku akademickim nie ulegnie podwyższeniu opłata za naukę. Na stronie internetowej WSPiA znajduje się informacja, iż wymiana legitymacji ma charakter dobrowolny. WSPiA podkreśliła, iż jako uczelnia niepubliczna nie jest, w przeciwieństwie do uczelni publicznej, dotowana z budżetu państwa, tym samym nie uzyskała żadnych środków na wykonanie legitymacji elektronicznych dla studentów, a więc jak wynika z całkowitego zestawienia kosztów wdrożenia systemu legitymacji elektronicznej WSPiA, nie jest możliwe jej wyprodukowanie w kwocie 17 zł. W przedmiotowej sprawie wzięto jednak pod uwagę fakt, iż szkolnictwo wyższe podlega przepisom ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), która zgodnie z art. 1 ust. 1, ma zastosowanie do publicznych i niepublicznych uczelni akademickich i zawodowych oraz rozporządzeniom wydanym na jej podstawie, a więc również rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów. W związku z powyższym, każda uczelnia należącą do ww. kategorii, a więc również WSPiA, zobligowana jest do przestrzegania przepisów ww. aktów prawnych. Dlatego też pobieranie opłaty za wydanie elektronicznej legitymacji studenckiej w wysokości wyższej niż 17 zł, należy uznać za zachowanie bezprawne. Do stwierdzenia, iż dane zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona praktyk zakazanych w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów niezbędne jest wykazanie, iż bezprawne działanie przedsiębiorcy godzi w zbiorowy interes konsumentów . W tym zakresie istotne jest ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. W ocenie Prezesa Urzędu, nie ma wątpliwości, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zidentyfikować. Przesądza o tym powszechny charakter usług edukacyjnych świadczonych przez WSPiA oraz treść i sposób zawierania umów. W rzeczy samej skutkami działań polegających na zawieraniu lub oferowaniu zawarcia umowy o określenie odpłatności, w której zostały zamieszczone postanowienia tożsame z postanowieniami uznanymi za 12 niedozwolone i wpisanymi do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu zostali dotknięci (lub mogli zostać dotknięci) wszyscy aktualni, jak i potencjalni studenci WSPiA. To samo odnieść należy do działań polegających na pobieraniu opłat za wydanie elektronicznej legitymacji studenckiej. Podobnie bowiem jak w przypadku umów, których treść nie podlegała negocjacjom i była jednolita dla wszystkich studentów, załącznik do tej umowy, w którym określono wysokość opłaty również miał zastosowanie do wszystkich studentów. Reasumując powyższe, należy uznać, iż w toku postępowania uprawdopodobnione zostało stosowanie przez WSPiA praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów opisanych w punkach I.1 i I.2 niniejszej decyzji. Spełnione zatem zostały przesłanki do wydania decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów albowiem WSPiA zobowiązała się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia wskazanym powyżej naruszeniom, poprzez stosowanie - do umów zawieranych w przyszłości - postanowień nowo opracowanego wzorca „ Umowy o określenie odpłatności za studia wyższe”, aneksowania umów już zawartych, jak również pobierania opłat za wydawanie duplikatu legitymacji studenckiej w wysokości 17 zł., począwszy od roku akademickiego 2009/2010. Zaproponowane przez WSPiA zmiany zakwestionowanych postanowień wzorca ww. umów uwzględniają, w ocenie Prezesa Urzędu, obowiązujące przepisy prawa i mogą zostać wprowadzone do obrotu konsumenckiego w miejsce zakwestionowanych. W związku z powyższym Prezes Urzędu nałożył na Wyższą Szkołę Pedagogiki i Administracji im. Mieszka I w Poznaniu obowiązek wykonania tego zobowiązania poprzez: a) zawieranie nowych umów na rok akademicki 2009/2010, z których zostaną usunięte bądź zmienione kwestionowane zapisy, zgodnie z przyjętym zobowiązaniem i wzorcem „Umowy o określenie odpłatności za studia wyższe” załączonym do pisma z dnia 21 czerwca 2009 r., niezwłocznie po uprawomocnieniu się niniejszej decyzji, b) wystąpienia do studentów z propozycją wprowadzenia zmian we wszystkich dotychczas obowiązujących „Umowach o określenie odpłatności za studia wyższe”, na podstawie aneksów uwzględniających zmiany lub usunięcie treści kwestionowanych zapisów w zakresie wskazanym w piśmie z dnia 21 czerwca 2009 r., w terminie 2 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, c) pobieranie opłaty za wydanie elektronicznej legitymacji studenckiej począwszy od roku akademickiego 2009/2010 zgodnej z przepisami Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów. Należy uznać, że przyjęte przez WSPiA rozwiązania są równoznaczne z podjęciem działań zmierzających do zapobieżenia uprawdopodobnionym w toku niniejszego postępowania naruszeniom. Z uwagi na powyższe, istnieje możliwość skorzystania z instrumentu prawnego przewidzianego art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jako że WSPiA przejawiła inicjatywę mającą na celu eliminację działań powodujących naruszenie prawa, celowa i uzasadniona jest akceptacja złożonej przez nią propozycji. Na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu zobowiązał WSPiA do wystąpienia do studentów z propozycją wprowadzenia zmian we wszystkich dotychczas obowiązujących „Umowach o określenie odpłatności za studia wyższe” na podstawie aneksów uwzględniających zmiany lub usunięcie treści kwestionowanych zapisów. Co prawda WSPiA zobowiązała się nie tyle do złożenia studentom propozycji zmiany umów, co do wprowadzenia odpowiednich zapisów do obowiązujących umów w drodze aneksów, jednak ze względu na konieczność uzyskania 13 zgody obu stron stosunku umownego na taką zmianę (zatem również studenta) realizacja takiego zobowiązania mogłaby okazać się niewykonalna dla WSPiA. W ocenie Prezesa Urzędu, samo wystąpienie do wszystkich kontrahentów z propozycją odpowiedniej modyfikacji umów doprowadzi do zaniechania stosowania ww. praktyki, gdyż w sytuacji odmowy zawarcia stosownego aneksu przez odbiorcę nie będzie mogło być mowy o narzuceniu mu poprzednich, niekorzystnych klauzul umownych. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurenci i konsumentów, Prezes Urzędu nałożył się na Wyższą Szkołę Pedagogiki i Administracji im. Mieszka I w Poznaniu obowiązek przekazania w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji informacji o ilości nowych „Umów o określenie odpłatności za studia wyższe” zawartych ze słuchaczami zgodnie z postanowieniami ww. wzorca umowy w okresie od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji, przedłożenia potwierdzonych za zgodność z oryginałem 5 kopii ww. umów, jak również informacji, ile wydanych zostało elektronicznych legitymacji studenckich, za które pobrano opłatę w wysokości zgodnej z przepisami Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie dokumentacji przebiegu studiów, od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. III . Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o którym stanowi ww. przepis, oznacza brak któregokolwiek z elementów materialnego stosunku prawnego, tj. elementu podmiotowego lub przedmiotowego. Okoliczności stanowiące podstawę do umorzenia postępowania mogą pojawić się zarówno przed wszczęciem postępowania, jak i w jego trakcie. W/w przepis znajduje więc zastosowanie nawet wówczas, gdy przesłanka czyniąca postępowanie bezprzedmiotowym istniała już w chwili jego wszczęcia, ale stała się organowi znana dopiero w toku postępowania administracyjnego. Umorzenie postępowania nie jest zależne ani od woli organu administracji, ani, tym bardziej, pozostawione do uznania organu - organ ten jest zobowiązany do umorzenia postępowania w przypadku stwierdzenia jego bezprzedmiotowości. Powyższe rozstrzygnięcie stało się konieczne w odniesieniu do zarzutu stosowania przez Wyższą Szkołę Pedagogiki i Administracji im. Mieszka I w Poznaniu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a polegających na stosowaniu we wzorcu „Umowa o naukę” postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. o treści: a) „Wniesione opłaty: wpisowe, opłata administracyjna, czesne nie podlegają zwrotowi” (§ 2 pkt 1 podpkt 2 Umowy o naukę) b) „W przypadku nieterminowego opłacania czesnego naliczane będą odsetki w wysokości 2 zł (dwa złote 00 /100) za każdy dzień zwłoki (liczy się data wpływu pieniędzy na konto Uczelni, a nie data stempla pocztowego); naliczane od dnia należnego terminu wpłaty do dnia faktycznego wpływu należności na konto” (§ 2 pkt 4 Umowy o naukę), c) „Skreślenie z listy studentów nie skutkuje automatycznym rozwiązaniem zawartej umowy” (§ 4 pkt 2 Umowy o naukę), 14 d) „Uczelnia może skreślić słuchacza z listy studentów ze skutkiem natychmiastowym w następującej sytuacji: zalegania przez Studenta z obowiązkiem uiszczania opłaty przez okres co najmniej 2 miesięcy” (§ 4 pkt 3 Umowy o naukę), e) „Ponowne przywrócenie do praw studenckich wiąże się z wniesieniem opłaty administracyjnej w wysokości 300 zł” (§ 4 pkt 3 c) Umowy o naukę). Podstawą do wszczęcie postępowania w odniesieniu do postanowień „Umowy o naukę” było przekazanie przez WSPiA w odpowiedzi na wezwanie z dnia 12 lutego 2009 r. o przesłanie wszystkich wzorców umów aktualnie stosowanych ze słuchaczami również tego wzorca. Wprawdzie brzmienie ww. postanowień odpowiada brzmieniu licznych klauzul wpisanych do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu, jednak w toku postępowania ustalono iż „Umowy o naukę” zawierane były ze studentami ostatni raz w roku akademickim 2006/2007, a w latach kolejnych zostały zastąpione przez „Umowę o określenie odpłatności ze studia wyższe”. Praktyka związana z używaniem tego wzorca była zatem stosowana do roku 2006 r. i w tym też roku została zaniechana. To sprawia, iż należy uwzględnić treść art. 105 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zgodnie z którym, nie wszczyna się postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, jeżeli od końca roku, w którym zaprzestano ich stosowania upłynął rok. W konsekwencji, postępowanie w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w zakresie postanowień zawartych w „Umowie o naukę” mogło być wszczęte tylko do dnia 31 grudnia 2007 r. W związku z faktem, iż wszczęte zostało w dniu 5 czerwca 2009 r., konieczne stało się jego umorzenie w tym zakresie. W związku z powyższym orzeczono, jak w pkt III sentencji decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. - od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie- Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Otrzymuje: dr hab. Eryk Kosiński – adwokat pełnomocnik Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji im. Mieszka I w Poznaniu ul. Młyńska 13/2 61 – 730 Poznań