RLU-67/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Delegatura w Lublinie 20-012 Lublin, ul. Ochotnicza 10 Tel. (0-81) 532-35-31, 532-54-48, 743-77-30, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl Lublin, dnia 31 grudnia 2008 r. RLU – 61 – 11/08/IM p.o. Decyzja RLU Nr 67/2008 Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tej ż e ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 powo ł anej wy ż ej ustawy, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko przedsi ę biorcy Andrzejowi Adamowi Walukiewiczowi prowadz ą cemu dzia ł alno ść jako Agencja Turystyczno-Us ł ugowa „Groma-Tour”, z siedzib ą w Suwa ł kach, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę w/w przedsi ę biorcy, polegaj ą c ą na zamieszczeniu w stosowanych, w obrocie z konsumentami „Ogólnych warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Agencj ę Turystyczno-Us ł ugow ą „Groma-Tour”, nast ę puj ą cych postanowie ń wzorca umownego: 1. „Przy zawieraniu umowy-zg ł oszenia GROMA-TOUR okre ś la dokumenty niezb ę dne do realizacji wyjazdu oraz termin ich okazania lub dostarczenia do biura. Brak lub ich nieterminowe z ł o ż enie uprawnia GROMA-TOUR do skre ś lenia uczestnika z listy”; 2. „…Wzrost ceny imprezy o 10% nie stanowi wypowiedzenia umowy uczestnictwa przez organizatora a rezygnacja Uczestnika spowoduje skutki wymienione w pkt III.4”; 3. „W przypadku rezygnacji nast ę puj ą cej z przyczyn nie le żą cych po stronie „Groma-Tour” (np. odmowa wydania paszportu lub wizy, brak dokumentów uprawniaj ą cych do przekroczenia granicy, niedotrzymanie 2 przez Uczestnika warunków umowy …) zostan ą dokonane nast ę puj ą ce potr ą cenia: a. w przypadku indywidualnych zamówie ń – potr ą cenia zgodne z warunkami kontrahentów biura, b. w przypadku imprez zorganizowanych: - do 30 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy op ł at ę manipulacyjn ą w wysoko ś ci 100 PLN od osoby, - miedzy 29, a 21 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy potr ą ca si ę 25% ceny imprezy, - miedzy 20, a 14 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy potr ą ca si ę 50% ceny imprezy, - miedzy 13, a 7 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy potr ą ca si ę 80% ceny imprezy, - w terminie krótszym ni ż 7 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy potr ą ca si ę 100% ceny imprezy”; 4. „GROMA-TOUR” nie dokonuje zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń nie wykorzystanych z przyczyn nie le żą cych po stronie GROMA-TOUR”; 5. „Zmiany w programie i nie zrealizowanie okre ś lonych ś wiadcze ń a w zamian zrealizowanie ś wiadcze ń zast ę pczych o tej samej warto ś ci nie stanowi ą wady us ł ugi i nie mo ż e to by ć powodem roszcze ń Uczestnika”; 6. „Reklamacje lub uwagi dotycz ą ce us ł ugi nale ż y zg ł asza ć w trakcie imprezy do pilota lub rezydenta. Dowodem zg ł oszenia jest pisemne potwierdzenie przyj ę cia do wiadomo ś ci przez te osoby reklamacji”; 7. „Po zako ń czeniu imprezy Uczestnik ma prawo do z ł o ż enia reklamacji w biurze w ci ą gu 7 dni od zako ń czenia imprezy (je ż eli nie nast ą pi poprawa po powiadomieniu pilota /rezydenta/ przewodnika)”; stanowi ą cego postanowienie wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania, pocz ą wszy od 20 kwietnia 2008r. II. uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę w/w przedsi ę biorcy, polegaj ą c ą na zamieszczeniu w stosowanych, w obrocie z konsumentami „Ogólnych warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Agencj ę Turystyczno-Us ł ugow ą „Groma-Tour”, postanowie ń wzorca umownego o tre ś ci: 1. „…Zmiany kursów walut oraz cen transakcyjnych stanowi ą cych podstaw ę kalkulacji ceny imprezy mog ą spowodowa ć wzrost ceny imprezy, nie wy ż szy jednak ni ż o 10%...” 2. „… Wzrost ceny b ę dzie skuteczny w stosunku do Uczestnika wy łą cznie po dor ę czeniu mu pisemnego zawiadomienia na co najmniej 14 dni przed dat ą wyjazdu…”; 3 3. „Uczestnikowi przys ł uguje zwrot pe ł nej wp ł aty (op ł ata rezerwacyjna jest bezzwrotna), je ż eli rezygnacja lub niemo ż liwo ść wzi ę cia udzia ł u w imprezie nast ę puje z przyczyn le żą cych po stronie biura…”; 4. „Uczestnikowi nie przys ł uguje z powodu odwo ł ania imprezy ż adne odszkodowanie”; b ę d ą cych bezprawnymi w ś wietle, odpowiednio: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 2, art. 14 ust. 6 pkt 2, oraz art. 14 ust. 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2004r. Nr 223 poz. 2268, zm.: Dz.U. z 2004r. Nr 273 poz. 2703, Dz.U. z 2005r. Nr 175 poz.1462, Dz.U. z 2006r. Nr 220 poz.1600, Dz.U. z 2008r. Nr 180 poz.1112), naruszaj ą c tym samym art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania, pocz ą wszy od 20 kwietnia 2008r. III. uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę w/w przedsi ę biorcy, polegaj ą c ą na zamieszczeniu w stosowanych, w obrocie z konsumentami „Ogólnych warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Agencj ę Turystyczno-Us ł ugow ą „Groma-Tour”, postanowie ń wzorca umownego o tre ś ci: „Groma-Tour nie dokonuje zwrotu ceny imprezy ani warto ś ci poszczególnych ś wiadcze ń obj ę tych umow ą , je ż eli Uczestnik nie uczestniczy ł w ca ł o ś ci lub cz ęś ci imprezy, czy te ż nie wykorzysta ł w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci op ł aconych ś wiadcze ń w czasie imprezy z przyczyn (art. 11a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (Dz.U. 2004.223.2268 ze zmianami): a. le żą cych po stronie Uczestnika, jak spó ź nienie si ę na miejsce zbiórki, niewykorzystanie wszystkich posi ł ków, dobrowolne nieskorzystanie z cz ęś ci lub ca ł o ś ci imprezy, stanowi ą cego postanowienie wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania , pocz ą wszy od 27 sierpnia 2008r. IV. uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę w/w przedsi ę biorcy, polegaj ą c ą na zamieszczeniu w stosowanych, w obrocie z konsumentami „Ogólnych warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Agencj ę Turystyczno-Us ł ugow ą „Groma-Tour”, postanowie ń wzorca umownego o tre ś ci: „Przy zawieraniu umowy – zg ł oszenia Groma-Tour okre ś la dokumenty niezb ę dne do realizacji wyjazdu oraz termin ich okazania lub dostarczenia do biura. Brak takich dokumentów lub ich nieterminowe z ł o ż enie mo ż e by ć uznane jako odst ą pienie od uczestnictwa w imprezie z winy uczestnika. W takim przypadku odst ą pienie od umowy nie wymaga formy pisemnej” ; 4 stanowi ą cego postanowienie wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego pod numerem: 1105, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania , pocz ą wszy od 3 pa ź dziernika 2008r. V. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) w zwi ą zku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów umarza si ę , wszcz ę te z urz ę du post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku ze stosowaniem przez Andrzeja Adama Walukiewicza prowadz ą cego dzia ł alno ść jako Agencja Turystyczno-Us ł ugowa „Groma-Tour”, z siedzib ą w Suwa ł kach, w „Ogólnych warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Agencj ę Turystyczno-Us ł ugow ą „Groma-Tour”, postanowienia wzorca umownego o tre ś ci: „GROMA-TOUR odpowie na skarg ę w terminie do 30 dni od jej z ł o ż enia (pisemnego) w Biurze”, co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. VI. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tej ż e ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nak ł ada si ę na Andrzeja Adama Walukiewicza prowadz ą cego dzia ł alno ść jako Agencja Turystyczno-Us ł ugowa „Groma-Tour”, z siedzib ą w Suwa ł kach, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 2900 z ł ( s ł ownie: dwa tysi ą ce dziewi ęć set z ł otych ) , p ł atn ą do bud ż etu Pa ń stwa, w zwi ą zku z dopuszczeniem si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Uzasadnienie Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów dokona ł analizy wzorów umów i regulaminów stosowanych przez przedsi ę biorców ś wiadcz ą cych us ł ugi turystyczne. Andrzej Adam Walukiewicz prowadzi dzia ł alno ść jako Agencja Turystyczno-Us ł ugowa „Groma-Tour”, z siedzib ą w Suwa ł kach. Analiza dokumentów w postaci „Ogólnych warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Agencj ę Turystyczno-Us ł ugow ą „Groma- Tour” (dalej: Warunki) wykaza ł a, ż e Warunki zawieraj ą postanowienia, które mog ą stanowi ć niedozwolone postanowienie umowne wpisane do Rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych prowadzonego przez Prezesa UOKiK oraz mog ą by ć niezgodne z przepisami ustawy o us ł ugach turystycznych. W zwi ą zku z tym, Postanowieniem Nr 108/08 z dnia 14 kwietnia 2008 r. zosta ł o wszcz ę te z urz ę du post ę powanie administracyjne przeciwko Andrzejowi 5 Adamowi Walukiewiczowi, prowadz ą cemu dzia ł alno ść jako Agencja Turystyczno-Us ł ugowa „Groma-Tour”, z siedzib ą w Suwa ł kach (dalej: Groma- Tour lub Przedsi ę biorca), pod zarzutem stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów opisanej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, poprzez zamieszczenie w stosowanym w obrocie z konsumentami wzorze Warunków postanowie ń , które zosta ł y wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone oraz postanowie ń niezgodnych z zapisami ustawy o us ł ugach turystycznych. Ze wzgl ę du na dokonanie w trakcie post ę powania zmian w obowi ą zuj ą cych postanowieniach Warunków, w dniu 18 sierpnia 2008r., postanowieniem nr 225/08 rozszerzony zosta ł zarzut naruszenia przez Groma-Tour zbiorowych interesów konsumentów. W odpowiedzi na wszcz ę cie post ę powania administracyjnego przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e zaniecha ł stosowania w stosunkach z konsumentami zapisów nosz ą cych znamiona bezprawnych. Ponadto „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Agencj ę Turystyczno-Us ł ugow ą „Groma-Tour” dostosowane zosta ł y do obowi ą zuj ą cych przepisów prawa. Przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e Umowa-Zg ł oszenie oraz Warunki w nowym brzmieniu s ą stosowane od 20 kwietnia 2008r. Tak ż e po otrzymaniu postanowienia rozszerzaj ą cego zarzut stosowania praktyk ograniczaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów Przedsi ę biorca poinformowa ł o bezzw ł ocznym zaniechaniu stosowania zakwestionowanych zapisów Warunków oraz o zast ą pieniu ich innymi, zgodnymi z przepisami prawa. Prezes UOKiK ustali ł , co nast ę puje: Andrzej Adam Walukiewicz prowadz ą cy dzia ł alno ść jako Agencja Turystyczno-Us ł ugowa „Groma-Tour”, z siedzib ą w Suwa ł kach, jest wpisany do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej, prowadzonej przez Prezydenta Miasta Suwa ł ki pod numerem 6028. Przedsi ę biorca prowadzi biuro podró ż y i jest turoperatorem, specjalizuj ą cym si ę w rynku wschodnim (pa ń stwa nadba ł tyckie, Rosja). W zwi ą zku z t ą dzia ł alno ś ci ą stosuje wzorzec umowny: „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Agencj ę Turystyczno-Us ł ugow ą „Groma-Tour”. W oparciu o ten wzorzec zawiera umowy cywilnoprawne. Z us ł ug tego przedsi ę biorcy korzystaj ą osoby fizyczne- konsumenci, którzy decyduj ą si ę na wzi ę cie udzia ł u jako uczestnik w imprezach turystycznych, organizowanych przez Groma-Tour. Nast ę puj ą ce zapisy wzorca „Ogólnych warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Agencj ę Turystyczno-Us ł ugow ą „Groma-Tour”, w brzmieniu stosowanym do dnia 20.04.2008r., zosta ł y zakwestionowane przez Prezesa UOKiK: • Pkt II. 1 Warunków „Przy zawieraniu umowy-zg ł oszenia GROMA-TOUR okre ś la dokumenty niezb ę dne do realizacji wyjazdu oraz termin ich okazania lub dostarczenia do biura. Brak lub ich nieterminowe z ł o ż enie uprawnia GROMA-TOUR do skre ś lenia uczestnika z listy”; • Pkt II. 8 Warunków „…Zmiany kursów walut oraz cen transakcyjnych stanowi ą cych podstaw ę kalkulacji ceny imprezy mog ą spowodowa ć wzrost ceny imprezy, nie wy ż szy jednak ni ż o 10%...”; 6 • Pkt II. 8 Warunków „… Wzrost ceny b ę dzie skuteczny w stosunku do Uczestnika wy łą cznie po dor ę czeniu mu pisemnego zawiadomienia na co najmniej 14 dni przed dat ą wyjazdu…”; • Pkt II. 8 Warunków „…Wzrost ceny imprezy o 10% nie stanowi wypowiedzenia umowy uczestnictwa przez organizatora a rezygnacja Uczestnika spowoduje skutki wymienione w pkt III.4”; • Pkt III. 2 Warunków „Uczestnikowi przys ł uguje zwrot pe ł nej wp ł aty (op ł ata rezerwacyjna jest bezzwrotna), je ż eli rezygnacja lub niemo ż liwo ść wzi ę cia udzia ł u w imprezie nast ę puje z przyczyn le żą cych po stronie biura…”; • Pkt III. 3 Warunków „Uczestnikowi nie przys ł uguje z powodu odwo ł ania imprezy ż adne odszkodowanie”; • Pkt III. 4 Warunków „W przypadku rezygnacji nast ę puj ą cej z przyczyn nie le żą cych po stronie „Groma-Tour” (np. odmowa wydania paszportu lub wizy, brak dokumentów uprawniaj ą cych do przekroczenia granicy, niedotrzymanie przez Uczestnika warunków umowy …) zostan ą dokonane nast ę puj ą ce potr ą cenia: w przypadku indywidualnych zamówie ń – potr ą cenia zgodne z warunkami kontrahentów biura, w przypadku imprez zorganizowanych: - do 30 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy op ł at ę manipulacyjn ą w wysoko ś ci 100 PLN od osoby, - miedzy 29, a 21 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy potr ą ca si ę 25% ceny imprezy, - miedzy 20, a 14 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy potr ą ca si ę 50% ceny imprezy, - miedzy 13, a 7 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy potr ą ca si ę 80% ceny imprezy, - w terminie krótszym ni ż 7 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy potr ą ca si ę 100% ceny imprezy”; • Pkt IV. 3 Warunków „GROMA-TOUR” nie dokonuje zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń nie wykorzystanych z przyczyn nie le żą cych po stronie GROMA-TOUR”; • Pkt IV. 5 Warunków „ Zmiany w programie i nie zrealizowanie okre ś lonych ś wiadcze ń a w zamian zrealizowanie ś wiadcze ń zast ę pczych o tej samej warto ś ci nie stanowi ą wady us ł ugi i nie mo ż e to by ć powodem roszcze ń Uczestnika”; • Pkt V. 1 Warunków „Reklamacje lub uwagi dotycz ą ce us ł ugi nale ż y zg ł asza ć w trakcie imprezy do pilota lub rezydenta. Dowodem zg ł oszenia jest pisemne potwierdzenie przyj ę cia do wiadomo ś ci przez te osoby reklamacji”; • Pkt V. 2 Warunków „Po zako ń czeniu imprezy Uczestnik ma prawo do z ł o ż enia reklamacji w biurze w ci ą gu 7 dni od zako ń czenia imprezy (je ż eli nie nast ą pi poprawa po powiadomieniu pilota /rezydenta/ przewodnika)”; 7 • Pkt V. 3 Warunków „GROMA-TOUR odpowie na skarg ę w terminie do 30 dni od jej z ł o ż enia (pisemnego) w Biurze”; Nast ę puj ą ce zapisy wzorca „Ogólnych warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Agencj ę Turystyczno-Us ł ugow ą „Groma-Tour”, w brzmieniu stosowanym od dnia 20.04.2008r., zosta ł y zakwestionowane, postanowieniem nr 225/08 z dnia 18.08.2008r., rozszerzaj ą cym zarzuty wobec Groma-Tour, przez Prezesa UOKiK: • Pkt II. 1 Warunków „Przy zawieraniu umowy – zg ł oszenia Groma-Tour okre ś la dokumenty niezb ę dne do realizacji wyjazdu oraz termin ich okazania lub dostarczenia do biura. Brak takich dokumentów lub ich nieterminowe z ł o ż enie mo ż e by ć uznane jako odst ą pienie od uczestnictwa w imprezie z winy Uczestnika. W takim przypadku odst ą pienie od umowy nie wymaga formy pisemnej”; • Pkt IV. 4 Warunków „Groma-Tour nie dokonuje zwrotu ceny imprezy ani warto ś ci poszczególnych ś wiadcze ń obj ę tych umow ą , je ż eli Uczestnik nie uczestniczy ł w ca ł o ś ci lub cz ęś ci imprezy, czy te ż nie wykorzysta ł w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci op ł aconych ś wiadcze ń w czasie imprezy z przyczyn (art. 11a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (Dz.U. 2004.223.2268 ze zmianami): a. le żą cych po stronie Uczestnika, jak spó ź nienie si ę na miejsce zbiórki, niewykorzystanie wszystkich posi ł ków, dobrowolne nieskorzystanie z cz ęś ci lub ca ł o ś ci imprezy, b. wynikaj ą cych z decyzji w ł adz pa ń stwowych (polskich i innych pa ń stw pobytu lub przejazdu), w szczególno ś ci decyzji dotycz ą cych cofni ę cia z granicy, nie wpuszczenia do kraju pobytu, przejazdu, których nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć , c. za które, na zasadach ogólnych odpowiadaj ą osoby trzecie, tj. inne ni ż pracownicy i kooperanci Groma-Tour, których nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć , d. wynikaj ą cych z dzia ł ania si ł y wy ż szej. W w/w przypadkach wszystkie koszty wynik ł e z zaistnienia tych sytuacji obci ąż aj ą Uczestnika (koszty powrotu, zakwaterowania, itp.). Groma-Tour do ł o ż y wszelkiej nale ż ytej staranno ś ci w celu udzielenia Uczestnikowi pomocy”. Prezes UOKiK ustali ł , na podstawie z ł o ż onego przez przedsi ę biorc ę o ś wiadczenia, w warunkach ustawowej (art. 106 ust. 2 pkt 2 powo ł anej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów) odpowiedzialno ś ci z udzielenie informacji nieprawdziwych lub wprowadzaj ą cych w b łą d, i ż Groma-Tour zaprzesta ł od dnia 20.04.2008r. stosowania Warunków w formie, jak ą zakwestionowa ł Prezes UOKiK w postanowieniu nr 108/08 o wszcz ę ciu post ę powania pod zarzutem stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, z dnia 14.04.2008r. Jednocze ś nie przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e po wskazanej wy ż ej 8 dacie zaprzestania stosowania wzorca Warunków, ze wzgl ę du na niewielk ą ilo ść i z ma ł ym wyprzedzeniem sprzedanych w ł asnych imprez turystycznych, nie posiada ł ju ż umów na realizacj ę imprez, na podstawie zakwestionowanych przez Prezesa UOKiK Warunków, tak wi ę c data zaprzestania stosowania wskazanych we wszcz ę ciu post ę powania zapisów Warunków jest miarodajna. Badaj ą c Warunki stosowane przez Groma-Tour od dnia 20.04.2008r. organ antymonopolowy ustali ł , ż e pomimo dokonanych zmian, w dalszym ci ą gu dwa zapisy Warunków, a mianowicie Pkt II. 1 Warunków (stwarzaj ą cy mo ż liwo ść wypowiedzenia umowy bez uprzedniego wezwania uczestnika do uzupe ł nienia dokumentów) oraz Pkt IV. 4 Warunków (zasady zwrotu ceny imprezy lub jej cz ęś ci w przypadku nieuczestniczenia konsumenta w ca ł o ś ci lub cz ęś ci imprezy) s ą to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone. Poinformowany o tym fakcie przedsi ę biorca niezw ł ocznie zmieni ł oba w/w zapisy. Groma-Tour o ś wiadczy ł , ż e usun ął z tre ś ci Warunków Pkt IV.4 w dotychczasowym brzmieniu, poczynaj ą c od dnia 27.08.2008r. Natomiast Pkt II.1 Warunków w formie nie budz ą cej ju ż zastrze ż e ń Prezesa UOKiK (wprowadzone zosta ł o wezwanie do uzupe ł nienia dokumentów, jako warunek uznania, i ż konsument odst ą pi ł od umowy) jest stosowany od dnia 3.10.2008r. Organ antymonopolowy ustali ł na podstawie o ś wiadczenia przedsi ę biorcy, ż e tak ż e w przypadku dwóch w/w zapisów Warunków nie zachodzi ł a potrzeba aktualizowania obowi ą zuj ą cych umów, po wprowadzeniu zmian w Warunkach, a to ze wzgl ę du ju ż wy ż ej przytoczonego, tj. takich umów wymagaj ą cych aktualizacji, z uwagi na ma łą ilo ść sprzedanych w ł asnych imprez i z ma ł ym wyprzedzeniem, nie by ł o. W roku 2007 ca ł kowity przychód Groma-Tour wyniós ł (…) z ł . Organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Wszczynaj ą c wobec Groma-Tour post ę powanie administracyjne, organ antymonopolowy postawi ł przedsi ę biorcy zarzuty naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej. Zgodnie z tre ś ci ą art. 24 ust. 1 ustawy antymonopolowej, zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Art. 24 ust. 2 pkt 1 stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. W niniejszej sprawie postawione Groma-Tour zarzuty, aby mog ł y by ć skutecznie ocenione w ramach art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1, musz ą spe ł nia ć poni ż sze przes ł anki: 1. narusza ć zbiorowy interes konsumentów, 2. by ć dzia ł aniem bezprawnym, Pierwsza przes ł anka jest spe ł niona, gdy dane dzia ł anie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów, jako zbiorowo ś ci, gdy ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów chroni interesy nieograniczonej z góry liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć , jest to zjawisko o charakterze 9 instytucjonalnym, zbiorowym. Z takim przypadkiem mamy do czynienia w niniejszym post ę powaniu administracyjnym. Dzia ł ania Groma-Tour skierowane s ą do nieokre ś lonej z góry liczby osób poprzez skierowanie do nich oferty us ł ugowej organizowania i wykonania imprez turystycznych. W tym celu przedsi ę biorca pos ł uguje si ę przygotowanym przez siebie wzorcem Umowy – Zg ł oszenia oraz „Ogólnymi warunkami uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Agencj ę Turystyczno-Us ł ugow ą „Groma-Tour”, które wi ążą strony - przedsi ę biorc ę i konsumenta, okre ś laj ą c wzajemne prawa i obowi ą zki stron. Z oferty mog ł y skorzysta ć osoby bior ą ce udzia ł w imprezach turystycznych, organizowanych przez Groma-Tour. W zwi ą zku z tym kr ą g osób, które mog ł y zosta ć dotkni ę te stosowan ą praktyk ą jest formalnie nieograniczony, nie mo ż liwy z góry do okre ś lenia, a tym samym spe ł nia warunki zbiorowego interesu konsumentów. Nale ż y zatem uzna ć , ż e w niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem zbiorowych interesów konsumentów. Spe ł niona zosta ł a zatem pierwsza przes ł anka warunkuj ą ca ocen ę tej sprawy pod k ą tem art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Drug ą przes ł ank ą jest bezprawno ść , tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczno ść z obowi ą zuj ą cym porz ą dkiem prawnym. Poj ę cie porz ą dek prawny obejmuje nakazy i zakazy wynikaj ą ce z normy prawnej, a tak ż e nakazy i zakazy wynikaj ą ce z norm moralnych i obyczajowych okre ś lanych, jako zasady wspó łż ycia spo ł ecznego. Bezprawno ść jest kategori ą obiektywn ą . Rozwa ż enia przy ocenie bezprawno ś ci wymaga kwestia, czy czyn sprawcy by ł zgodny, czy te ż niezgodny z obowi ą zuj ą cymi zasadami porz ą dku prawnego. Ź ród ł em tych zasad s ą normy prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego oraz nakazy i zakazy wynikaj ą ce z zasad wspó łż ycia spo ł ecznego (dobre obyczaje). O bezprawno ś ci dzia ł ania decyduje ca ł okszta ł t okoliczno ś ci konkretnego stanu faktycznego. Zakwestionowanym dzia ł aniem Groma-Tour w ramach prowadzonego post ę powania administracyjnego w niniejszej sprawie jest: pos ł ugiwanie si ę w stosunku do konsumentów zapisem, to ż samym pod wzgl ę dem tre ś ci z zapisami uznanymi ju ż przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie - S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone klauzule umowne i wpisanymi do Rejestru niedozwolonych klauzul umownych oraz stosowanie postanowie ń w brzmieniu niezgodnym z ustaw ą o us ł ugach turystycznych. Z tre ś ci art. 479 42 k.p.c. wynika, ż e S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w razie uwzgl ę dnienia powództwa o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone w sentencji wyroku przytacza tre ść postanowienia wzorca uznanego za niedozwolony i zakazuje jego stosowania. Z brzmienia art. 479 43 k.p.c. wynika równie ż , ż e wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Stanowisko Prezesa Urz ę du zawarte w niniejszej decyzji zosta ł o poparte orzecznictwem SOKiK. Z wyroku SOKiK z dnia 25.03.2004 r. – sygn. akt XVII AmA 51/03 wynika, ż e wprowadzenie przez przedsi ę biorc ę do obrotu wzorca umownego zawieraj ą cego postanowienia o tre ś ci ju ż wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi przes ł ank ę uznania bezprawno ś ci dzia ł ania tego przedsi ę biorcy, o czym stanowi art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Oznacza to, ż e bezprawnym dzia ł aniem jest stosowanie w obrocie 10 z konsumentami postanowie ń , które zosta ł y wpisane do rejestru, nawet je ż eli postanowienia te stosuj ą przedsi ę biorcy nie pozwani w procesie przed SOKiK na podstawie art. 479 36-45 k.p.c. Kwestia rozszerzonej prawomocno ś ci wyroku SOKiK na podstawie którego dokonany zosta ł wpis postanowienia do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. zosta ł a ostatecznie rozstrzygni ę ta w uchwale S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006 r. w sprawie o sygn. akt III SZP 3/06. W ś lad za tym nale ż y przyj ąć , ż e orzeczenie s ą du w danej sprawie ma skutek równie ż wobec osób trzecich, czyli w przypadku, gdy zakazana jest ju ż jedna klauzula, jako niezgodna z prawem, a w obrocie gospodarczym w stosunku do konsumentów funkcjonuje zapis o tre ś ci analogicznej, jak ten w klauzuli zakazanej, celowe jest uznanie, ż e zapis stosowany przez przedsi ę biorców innych ani ż eli ci, których dotyczy ł wyrok b ę d ą cy podstaw ą wpisu do Rejestru, stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w postaci stosowania klauzul umownych wpisanych do rejestru klauzul uznanych za niedozwolone. Nie jest przy tym konieczne by tre ść badanego postanowienia wzorca umowy by ł a literalnie identyczna jak tre ść postanowienia wpisanego do rejestru. Wystarczy by kwestionowane i porównywane postanowienie mie ś ci ł o si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, by mog ł o korzysta ć z jej rozszerzonej prawomocno ś ci. Zatem, dla stwierdzenia stosowania praktyki polegaj ą cej na bezprawnym naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów poprzez stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń umowy uznanych za niedozwolone, konieczne jest wykazanie, ż e stosowane przez przedsi ę biorc ę w obrocie z konsumentami postanowienia wzorca umownego s ą to ż same (mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru) z tre ś ci ą wpisanego do rejestru postanowienia wzorca umowy uznanego za niedozwolony na mocy stosownego orzeczenia SOKiK. Ad pkt I sentencji decyzji: . W ocenie Prezesa UOKiK zapis Pkt II. 1 Warunków „ Przy zawieraniu umowy-zg ł oszenia GROMA-TOUR okre ś la dokumenty niezb ę dne do realizacji wyjazdu oraz termin ich okazania lub dostarczenia do biura. Brak lub ich nieterminowe z ł o ż enie uprawnia GROMA-TOUR do skre ś lenia uczestnika z listy ”, nale ż y uzna ć za to ż samy z postanowieniem wpisanym do Rejestru pod nr 1105, uznanym uprzednio za niedozwolone postanowienie umowne, wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 26 lutego 2007 r., sygn. akt XVII AmC 174/05. S ą d uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne o tre ś ci: „ Nie z ł o ż enie dokumentów w uzgodnionym terminie jest równoznaczne z rezygnacj ą z imprezy z przyczyn le żą cych po stronie Klienta i rodzi obowi ą zek uiszczenia op ł aty manipulacyjnej ". Porównywane zapisy nie zachowuj ą wprawdzie identycznego brzmienia, jednak ż e analiza ich tre ś ci prowadzi do wniosku, i ż wywo ł uj ą one takie same skutki. Obydwa porównywane zastrze ż enia umowne umo ż liwiaj ą kontrahentowi konsumenta jednostronne uznanie, i ż konsument odst ą pi ł od 11 umowy – zg ł oszenia udzia ł u w imprezie turystycznej z w ł asnej winy. W Warunkach stosowanych przez Groma-Tour takie odst ą pienie rodzi ł o negatywne dla konsumenta skutki finansowe (Pkt III.4 Warunków w wersji stosowanej do 20.04.2008r.), w przypadku postanowienia wpisanego do Rejestru takie skutki s ą wskazane ju ż w jego tre ś ci. W obu zapisach brak jest wymogu uprzedniego wezwania konsumenta do dokonania koniecznych uzupe ł nie ń , zanim nast ą pi uznanie, ż e umowa z winy konsumenta zosta ł a rozwi ą zana. Przepis art. 491 k.c. umo ż liwia wyznaczenie dodatkowego terminu do spe ł nienia ś wiadczenia i chocia ż posiada charakter dyspozytywny, to powszechno ść jego stosowania w obrocie stanowi jeden z dobrych obyczajów, zw ł aszcza w stosunkach z konsumentami. W ocenie Prezesa UOKiK zapis Pkt II. 8 Warunków: „…Wzrost ceny imprezy o 10% nie stanowi wypowiedzenia umowy uczestnictwa przez organizatora a rezygnacja Uczestnika spowoduje skutki wymienione w pkt III.4 ”, nale ż y uzna ć za to ż samy z klauzul ą wpisan ą do Rejestru pod nr 1048: „ Wzrost cen do 10 %, uzasadniony przyczynami wymienionymi w pkt. 5.1 nie stanowi zmiany istotnych warunków Umowy i nie daje podstawy klientowi do odst ą pienia od umowy ”. Postanowienie o tym numerze zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 8 stycznia 2007 r., sygn. akt XVII AmC 22/06. W ocenie Prezesa UOKiK kwestionowany zapis Warunków mie ś ci si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru. Zarówno w przypadku klauzuli wpisanej do Rejestru, jak i w przypadku zapisu wzorca umownego Groma-Tour ma miejsce ograniczenie mo ż liwo ś ci wypowiedzenia umowy przez us ł ugobiorc ę w sytuacji istotnej zmiany jej tre ś ci (ceny). Zapis taki jest sprzeczny z art.385 1 § 1 k.c. i art.385 3 pkt 10 k.c., gdy ż uprawnia kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez wa ż nej przyczyny wskazanej w tej umowie. Zapis taki powoduje, ż e zawarta w umowie cena nie ma charakteru definitywnie wi ążą cego strony. Cena imprezy turystycznej stanowi istotny czynnik wp ł ywaj ą cy na wybór przez konsumenta konkretnej oferty i kontrahenta. Powy ż sza klauzula daje mo ż liwo ść pobierania ceny wy ż szej ni ż okre ś lona w dacie zawarcia umowy i odbiera faktycznie konsumentowi prawo odst ą pienia od umowy z przyczyn le żą cych po stronie us ł ugodawcy. W ocenie Prezesa UOKiK zapis Pkt III. 4 Warunków „ W przypadku rezygnacji nast ę puj ą cej z przyczyn nie le żą cych po stronie „Groma-Tour” (np. odmowa wydania paszportu lub wizy, brak dokumentów uprawniaj ą cych do przekroczenia granicy, niedotrzymanie przez Uczestnika warunków umowy …) zostan ą dokonane nast ę puj ą ce potr ą cenia: (…) b. w przypadku imprez zorganizowanych: - do 30 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy op ł at ę manipulacyjn ą w wysoko ś ci 100 PLN od osoby, - miedzy 29, a 21 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy potr ą ca si ę 25% ceny imprezy, - miedzy 20, a 14 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy potr ą ca si ę 50% ceny imprezy, - miedzy 13, a 7 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy potr ą ca si ę 80% ceny imprezy, 12 - w terminie krótszym ni ż 7 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy potr ą ca si ę 100% ceny imprezy ” nale ż y uzna ć za to ż samy z klauzul ą wpisan ą do Rejestru pod nr 1056: „ Organizator z uwagi na poniesione koszty ma prawo dokonania potr ą ce ń , z wniesionych przez Klienta op ł at wg. poni ż szych zasad: a) 90 PLN od osoby op ł aty manipulacyjnej, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie krótszym ni ż 45 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, b) 10% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie od 44 do 31 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, c) 35% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie od 30 do 22 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, d) 50% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie od 21 do 15 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, e)75% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie od 14 do 8 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy f) 95% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie krótszym ni ż 8 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy ”. Postanowienie o tym numerze zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14 grudnia 2006r., sygn. akt XVII AmC 152/05. W ocenie Prezesa UOKiK kwestionowany zapis Warunków mie ś ci si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru. W przypadku obu klauzul ma miejsce rycza ł towe, nie zwi ą zane z faktycznie poniesionymi kosztami, na ł o ż enie na konsumenta sui generis kary za rezygnacj ę z wykonania umowy. Potr ą cenia ze zwracanej konsumentowi ceny imprezy turystycznej powinny znajdowa ć uzasadnienie w daj ą cych si ę wykaza ć kosztach ze strony organizatora. SOKiK w swoich wyrokach uznawa ł bowiem za niedozwolone postanowienia, które w sposób niezgodny z obowi ą zuj ą cymi przepisami uprawniaj ą organizatora turystyki do pobierania sta ł ej, z góry okre ś lonej (zrycza ł towanej) op ł aty – na wypadek rozwi ą zania umowy przez konsumenta - tytu ł em odst ę pnego lub zwrotu ewentualnych kosztów, które poniós ł w zwi ą zku z zawarciem umowy. Oceniaj ą c te postanowienia jako klauzule niedozwolone, SOKIK stwierdzi ł , ż e „postanowienie to jest sprzeczne z art. 385 1 § 1 oraz art. 385 3 pkt 12 i 16 k.c.(…), a zatrzymanie rycza ł towo okre ś lonych kwot na wypadek rezygnacji klienta z udzia ł u w imprezie turystycznej, narusza zasad ę ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń (…), a ponadto op ł aty te zosta ł y ustalone w sposób arbitralny, w oderwaniu od faktycznie poniesionych, w zwi ą zku z faktem rezygnacji klienta z imprezy, strat przez pozwanego” (wyrok z dnia 8.12.2006r., sygn. akt XVII Amc 41/06). W wyroku z dnia 20.02.2007r. (sygn. XVII Amc 50/06) SOKiK uzna ł z kolei, i ż „przedsi ę biorca ma prawo do potr ą cenia kosztów w przypadku rezygnacji konsumenta z umowy. Kwota podlegaj ą ca potr ą ceniu powinna jednak zosta ć ustalona,w oparciu o indywidualne rozliczenia z konsumentem z uwzgl ę dnieniem rzeczywistej straty poniesionej przez pozwanego”. W uzasadnieniu wyroku z dnia 10.11.2004r. (sygn. akt XVII Amc 80/03) S ą d uzna ł abuzywno ść takiego postanowienia, podkre ś laj ą c, ż e takie zapisy umowne przyznaj ą organizatorowi prawo do potr ą cania w dowolny sposób ca ł o ś ci lub cz ęś ci ś wiadczenia uiszczonego przez konsumenta, w zwi ą zku z jego rezygnacj ą z umowy oraz zwróci ł uwag ę na naruszenie zasady ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń stron umowy poprzez nierównomierne roz ł o ż enie ich praw i obowi ą zków, skoro organizator uprawniony jest do zatrzymania cz ęś ci lub ca ł o ś ci ś wiadczenia konsumenta, a sam zwolniony jest z w ł asnego ś wiadczenia. 13 W ocenie Prezesa UOKiK zapis Pkt IV. 3 Warunków „ GROMA-TOUR” nie dokonuje zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń nie wykorzystanych z przyczyn nie le żą cych po stronie GROMA-TOUR ” nale ż y uzna ć za to ż samy z klauzul ą wpisan ą do Rejestru pod nr 980: „Klientowi nie przys ł uguje zwrot warto ś ci ś wiadcze ń , których nie wykorzysta ł z przyczyn nie le żą cych po stronie organizatora lub z powodu przerwania jego udzia ł u w imprezie przez s ł u ż by graniczne lub policj ę ” . Postanowienie o tym numerze zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 1 czerwca 2006r., sygn. akt XVII AmC 95/05. W ocenie Prezesa UOKiK kwestionowany zapis Warunków mie ś ci si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru. W przypadku obu klauzul wy łą czony jest obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci. Sformu ł owanie kwestionowanego zapisów Warunków nie spe ł nia w oczywisty sposób wymogu precyzyjnego uj ę cia warunków, które mog ł yby uzasadnia ć zatrzymania warto ś ci ś wiadczenia przez Groma-Tour i mo ż e prowadzi ć do dowolnej interpretacji, dokonywanej przez us ł ugodawc ę . Mo ż e ona obejmowa ć mianowicie sytuacje, za które konsument nie ponosi odpowiedzialno ś ci, s ą przez niego niezawinione lub wr ę cz od konsumenta niezale ż ne. Z orzecznictwa SOKiK wynika, ż e brak zró ż nicowania przyczyn niewykorzystania ś wiadczenia obj ę tego umow ą na realizacj ę imprezy turystycznej jest nadu ż yciem (np. wyroki SOKiK: z dnia 19.10.2004r. sygn. akt XVIIAmc 76/03, 29.01.2007r. sygn. akt XVIIAmc 160/05). Przedmiotowy zapis Warunków takiego zró ż nicowania nie zawiera. Takie kategoryczne wy łą czenie mo ż liwo ś ci zwrotu konsumentowi warto ś ci niewykorzystanych ś wiadcze ń narusza dobre obyczaje i ra żą co godzi w interesy konsumentów. W ocenie Prezesa UOKiK zapis Pkt IV. 5 Warunków „ Zmiany w programie i nie zrealizowanie okre ś lonych ś wiadcze ń a w zamian zrealizowanie ś wiadcze ń zast ę pczych o tej samej warto ś ci nie stanowi ą wady us ł ugi i nie mo ż e to by ć powodem roszcze ń Uczestnika ” nale ż y uzna ć za to ż samy z klauzul ą wpisan ą do Rejestru pod nr 1049: „ Je ż eli w trakcie trwania imprezy, z przyczyn niezale ż nych od Organizatora, nast ą pi ł a zmiana programu imprezy, b ą d ź obiektu wykupionego przez Uczestnika, Organizator zobowi ą zany jest do zorganizowania ś wiadcze ń zast ę pczych o tym samym, b ą d ź wy ż szym standardzie. W przypadku ich otrzymania Uczestnikowi nie przys ł uguje rekompensata ”. Postanowienie o tym numerze zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 8 stycznia 2007r., sygn. akt XVII AmC 22/06. W ocenie Prezesa UOKiK kwestionowany zapis Warunków mie ś ci si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru. Obie, wy ż ej wskazane klauzule, ograniczaj ą odpowiedzialno ść przedsi ę biorcy wzgl ę dem konsumenta za nienale ż yte wykonanie programu imprezy turystycznej. Ponadto wy łą cznie organizator imprezy turystycznej decyduje, czy ś wiadczenie zast ę pcze ma faktycznie t ę sam ą lub wy ż sza warto ść , ni ż to niespe ł nione. Przedmiotowy zapis wype ł nia przes ł anki art. 385 3 pkt 2 k.c. ograniczaj ą c istotnie odpowiedzialno ść wzgl ę dem konsumenta. W tym przypadku nie przewiduje si ę prawa konsumenta do odmowy przyj ę cia ś wiadczenia zast ę pczego i żą dania odszkodowania z tytu ł u nie spe ł nienia ś wiadczenia pierwotnie w umowie dotycz ą cej imprezy turystycznej ustalonego. 14 W ocenie Prezesa UOKiK zapis Pkt V. 1 Warunków „ Reklamacje lub uwagi dotycz ą ce us ł ugi nale ż y zg ł asza ć w trakcie imprezy do pilota lub rezydenta. Dowodem zg ł oszenia jest pisemne potwierdzenie przyj ę cia do wiadomo ś ci przez te osoby reklamacji ” nale ż y uzna ć za to ż samy z klauzul ą wpisan ą do Rejestru pod nr 1112: „ Okoliczno ś ci podnoszone w reklamacji powinny by ć potwierdzone w czasie trwania imprezy przez przedstawiciela Organizatora (pilota wycieczki lub rezydenta) w miejscu realizacji imprezy poprzez adnotacji przyj ę to do wiadomo ś ci pod rygorem niewa ż no ś ci ”. Postanowienie o tym numerze zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 26 lutego 2007r., sygn. akt XVII AmC 174/05. W ocenie Prezesa UOKiK kwestionowany zapis Warunków mie ś ci si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru. Obie w/w klauzule istotnie ograniczaj ą odpowiedzialno ść organizatora imprezy turystycznej wzgl ę dem konsumenta, utrudniaj ą c mu mo ż liwo ść z ł o ż enia reklamacji poprzez ograniczenie okresu, kiedy mo ż e by ć reklamacja z ł o ż ona tylko do czasu trwania imprezy turystycznej i wymaganie nadmiernie uci ąż liwych formalno ś ci. Te formalno ś ci to konieczno ść pisemnego potwierdzenie przyj ę cia reklamacji przez pilota w trakcie imprezy turystycznej, czyli zachowanie wype ł niaj ą ce znamiona art. 385 3 pkt 21 k.c., m.in. uzale ż niaj ą ce odpowiedzialno ść kontrahenta od spe ł nienia przez konsumenta uci ąż liwych formalno ś ci. W ocenie Prezesa UOKiK zapis Pkt V. 2 Warunków „ Po zako ń czeniu imprezy Uczestnik ma prawo do z ł o ż enia reklamacji w biurze w ci ą gu 7 dni od zako ń czenia imprezy (je ż eli nie nast ą pi poprawa po powiadomieniu pilota /rezydenta/ przewodnika) ” nale ż y uzna ć za to ż samy z klauzul ą wpisan ą do Rejestru pod nr 1089: „ Reklamacje wniesione do Biura po up ł ywie 7 dni od zako ń czenia uznane b ę d ą za bezskuteczne ”. Postanowienie o tym numerze zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 29 stycznia 2007r., sygn. akt XVII AmC 160/05. W ocenie Prezesa UOKiK kwestionowany zapis Warunków mie ś ci si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru. Zarówno w przypadku klauzuli wpisanej do Rejestru, jak i w przypadku zapisu wzorca umownego, stosowanego przez Groma-Tour, ma miejsce ograniczenie mo ż liwo ś ci sk ł adania reklamacji z tytu ł u niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy przez organizatora imprezy turystycznej, poprzez ustanowienie zdecydowanie krótkiego terminu na z ł o ż enie ewentualnej reklamacji, co mo ż e skutkowa ć ograniczeniem odpowiedzialno ś ci wzgl ę dem konsumenta. Takie uregulowanie jest sprzeczne z odpowiednio zastosowanym przepisem art. 563 § 1 k.c., dotycz ą cym terminu zg ł oszenia roszcze ń z tytu ł u r ę kojmi, jak równie ż z klauzul ą generaln ą zawart ą w art. 385 1 k.c., poprzez sprzeczno ść z dobrymi obyczajami. Przedmiotowym zapisem konsument mo ż e by ć wprowadzony w b łą d co do okresu sk ł adania ewentualnych reklamacji. Ad pkt II sentencji decyzji: W ocenie Prezesa UOKiK zapis znajduj ą cy si ę Pkt II. 8 Warunków „…Zmiany kursów walut oraz cen transakcyjnych stanowi ą cych podstaw ę kalkulacji ceny imprezy mog ą spowodowa ć wzrost ceny imprezy, nie wy ż szy 15 jednak ni ż o 10%.. .” nale ż y uzna ć za bezprawny ś wietle art. 17 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych. Ze wskazanego przepisu wynika, ż e cena za imprez ę turystyczn ą , ustalona w umowie nie mo ż e by ć zmieniana. Wyj ą tkami od tej zasady s ą sytuacje, kiedy w danej umowie us ł ugodawca zastrzeg ł wyra ź nie, ż e cena mo ż e ulec zmianie, ale mo ż e to nast ą pi ć wy łą cznie pod warunkiem zaistnienia nast ę puj ą cych okoliczno ś ci: wzrost kosztów transportu, wzrost op ł at urz ę dowych (podatki, op ł aty zwi ą zane z podró żą ), wzrost kursów walut. W omawianym przepisie brak jest, wprowadzonej do Warunków przez Groma-Tour, jako okoliczno ść usprawiedliwiaj ą ca zmian ę ceny, „zmiana… cen transakcyjnych”, jest to wi ę c okoliczno ść wprowadzona bezprawnie do tre ś ci tych ż e Warunków. W ocenie Prezesa UOKiK zapis znajduj ą cy si ę Pkt II. 8 Warunków „… Wzrost ceny b ę dzie skuteczny w stosunku do Uczestnika wy łą cznie po dor ę czeniu mu pisemnego zawiadomienia na co najmniej 14 dni przed dat ą wyjazdu… ” nale ż y uzna ć za bezprawny ś wietle art. 17 ust. 2 ustawy o us ł ugach turystycznych. Ze wskazanego przepisu wynika, ż e w okresie 20 dni przed dat ą wyjazdu cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szana. Skrócenie tego okresu w Warunkach przez Groma-Tour by ł o wi ę c bezprawne. W ocenie Prezesa UOKiK zapis Pkt III. 2 Warunków „ Uczestnikowi przys ł uguje zwrot pe ł nej wp ł aty (op ł ata rezerwacyjna jest bezzwrotna), je ż eli rezygnacja lub niemo ż liwo ść wzi ę cia udzia ł u w imprezie nast ę puje z przyczyn le żą cych po stronie biura… ” nale ż y uzna ć za bezprawny ś wietle art. 14 ust. 6 pkt 2 ustawy o us ł ugach turystycznych. Ze wskazanego przepisu wynika, ż e konsument, w przypadku odwo ł ania imprezy turystycznej przez organizatora z przyczyn niezale ż nych od klienta, ma m.in. prawo do żą dania natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych ś wiadcze ń . W zwi ą zku z tym zastrze ż enie przez Groma-Tout w Warunkach bezzwrotno ś ci ś wiadczenia w postaci „op ł aty rezerwacyjnej” jest bezprawne. W ocenie Prezesa UOKiK zapis Pkt III. 3 Warunków „ Uczestnikowi nie przys ł uguje z powodu odwo ł ania imprezy ż adne odszkodowanie ” nale ż y uzna ć za bezprawny ś wietle art. 14 ust. 7 ustawy o us ł ugach turystycznych. Z art. 14 ust. 7 powo ł anej ustawy o us ł ugach turystycznych wynika, ż e odpowiedzialno ść odszkodowawcza, w sytuacji kiedy us ł ugodawca odwo ł uje imprez ę turystyczn ą z przyczyn niezale ż nych od konsumenta, nie zachodzi wy łą cznie w przypadku zmniejszenia si ę minimalnej liczby uczestników (wskazanej w umowie i po powiadomieniu konsumenta) imprezy turystycznej lub w przypadku zaistnienia si ł y wy ż szej. Przepisy powo ł anej ustawy o us ł ugach turystycznych maj ą charakter bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cych, a wi ę c zastrze ż enie braku odszkodowania w przypadku odwo ł ania imprezy turystycznej przez Groma-Tour nale ż y uzna ć za bezprawne. Ad pkt III sentencji decyzji: W ocenie Prezesa UOKiK zapis Pkt IV. 4 Warunków (w wersji stosowanej od dnia 20.04.2008r.): „Groma-Tour nie dokonuje zwrotu ceny imprezy ani warto ś ci poszczególnych ś wiadcze ń obj ę tych umow ą , je ż eli Uczestnik nie uczestniczy ł w ca ł o ś ci lub cz ęś ci imprezy, czy te ż nie wykorzysta ł w ca ł o ś ci lub 16 w cz ęś ci op ł aconych ś wiadcze ń w czasie imprezy z przyczyn (art. 11a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (Dz.U. 2004.223.2268 ze zmianami): a. le żą cych po stronie Uczestnika, jak spó ź nienie si ę na miejsce zbiórki, niewykorzystanie wszystkich posi ł ków, dobrowolne nieskorzystanie z cz ęś ci lub ca ł o ś ci imprezy, (…)”. nale ż y uzna ć za to ż samy z klauzulami wpisanymi do Rejestru. Klauzula o numerze 1042: „ Organizator nie dokonuje zwrotu ś wiadcze ń , które nie zosta ł y wykorzystane w pe ł ni z przyczyn le żą cych po stronie uczestnika np. skrócenie pobytu, rezygnacja z cz ęś ci lub ca ł o ś ci programu, spó ź nienie na miejsce zbiórki itp. ” - takie postanowienie zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 28 grudnia 2006r., sygn. akt XVII AmC 161/05. Klauzula o numerze 1458: „ W przypadku przerwania podró ż y lub pobytu z przyczyn le żą cych po stronie Klienta lub osoby mu towarzysz ą cej równowarto ść niewykorzystanych ś wiadcze ń nie b ę dzie refundowana ” - takie postanowienie zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 11 maja 2007r., sygn. akt XVII AmC 28/06. W ocenie Prezesa UOKiK kwestionowany zapis Warunków mie ś ci si ę w hipotezie klauzul wpisanych do Rejestru. W przypadku obu klauzul wy łą czony jest obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci. Przedmiotowe postanowienie narusza dyspozycj ę art. 385 3 pkt 12 k.c. zgodnie z którym niedozwolonym postanowieniem umownym jest takie, które wy łą cza obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania. Takie kategoryczne wy łą czenie mo ż liwo ś ci zwrotu konsumentom warto ś ci niewykorzystanych ś wiadcze ń narusza dobre obyczaje i ra żą co godzi w ich interesy. Ad pkt IV sentencji decyzji: W ocenie Prezesa UOKiK zapis Pkt II. 1 Warunków (w wersji stosowanej od dnia 20.04.2008r.): „ Przy zawieraniu umowy – zg ł oszenia Groma-Tour okre ś la dokumenty niezb ę dne do realizacji wyjazdu oraz termin ich okazania lub dostarczenia do biura. Brak takich dokumentów lub ich nieterminowe z ł o ż enie mo ż e by ć uznane jako odst ą pienie od uczestnictwa w imprezie z winy Uczestnika. W takim przypadku odst ą pienie od umowy nie wymaga formy pisemnej ” nale ż y uzna ć za to ż samy z postanowieniem wpisanym do Rejestru pod nr 1105, uznanym uprzednio za niedozwolone postanowienie umowne, wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 26 lutego 2007 r., sygn. akt XVII AmC 174/05. S ą d uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne o tre ś ci: „ Nie z ł o ż enie dokumentów w uzgodnionym terminie jest równoznaczne z rezygnacj ą z imprezy z przyczyn le żą cych po stronie Klienta i rodzi obowi ą zek uiszczenia op ł aty manipulacyjnej ". Porównywane zapisy nie zachowuj ą wprawdzie identycznego brzmienia, jednak ż e analiza ich tre ś ci prowadzi do wniosku, i ż wywo ł uj ą one identyczne skutki. Obydwa porównywane zastrze ż enia umowne umo ż liwiaj ą kontrahentowi konsumenta jednostronne uznanie, i ż konsument odst ą pi ł od umowy – zg ł oszenia udzia ł u w imprezie 17 turystycznej z w ł asnej winy. W Warunkach stosowanych przez Groma-Tour takie odst ą pienie rodzi ł o negatywne dla konsumenta skutki finansowe (Pkt III.4 Warunków w wersji stosowanej do 20.04.2008r.), w przypadku postanowienia wpisanego do Rejestru takie skutki s ą wskazane ju ż w jego tre ś ci. W obu zapisach brak jest wymogu uprzedniego wezwania konsumenta do dokonania koniecznych uzupe ł nie ń , zanim nast ą pi uznanie, ż e umowa z winy konsumenta zosta ł a rozwi ą zana. Przepis art. 491 k.c. umo ż liwia wyznaczenie dodatkowego terminu do spe ł nienia ś wiadczenia i chocia ż posiada charakter dyspozytywny, to powszechno ść jego stosowania w obrocie stanowi jeden z dobrych obyczajów, zw ł aszcza w stosunkach z konsumentami. Zwa ż ywszy na powy ż sze nale ż y uzna ć , ż e spe ł nione zosta ł y przes ł anki warunkuj ą ce uznanie dzia ł a ń Groma-Tour za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj. bezprawne dzia ł anie polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego lub niezgodne z regulacjami zawartymi w powo ł anej ustawie o us ł ugach turystycznych. Nale ż a ł o wi ę c orzec jak w pkt I – IV sentencji decyzji. Wobec z ł o ż onych przez Groma-Tour o ś wiadcze ń o braku, w momencie wprowadzenia nowego wzoru Warunków, obowi ą zuj ą cych umów – zg ł oszenia i co za tym idzie Warunków, Prezes UOKiK stwierdzi ł , na podstawie art. 27 ust. 2 powo ł anej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zaniechanie stosowania przez Groma-Tour zakwestionowanych, w/w postanowie ń Warunków w datach, wskazanych w sentencji niniejszej decyzji. Ad pkt V sentencji decyzji: W ocenie Prezesa UOKiK zapis Pkt V. 3 Warunków „ GROMA-TOUR odpowie na skarg ę w terminie do 30 dni od jej z ł o ż enia (pisemnego) w Biurze ” odpowiada faktycznie zakresowi art. 20 ust. 6 powo ł anej ustawy o us ł ugach turystycznych (przepis ten stanowi: Je ż eli organizator turystyki nie ustosunkuje si ę do reklamacji na pi ś mie, w terminie 30 dni od dnia zako ń czenia imprezy turystycznej, a w przypadku zg ł oszenia tej reklamacji po zako ń czeniu imprezy turystycznej w terminie 30 dni od jej z ł o ż enia, uwa ż a si ę , ż e uzna ł reklamacje za uzasadnion ą ). Jakkolwiek dotychczasowe orzecznictwo SOKiK oraz literatura (por. Agnieszka Grzesiek „Niedozwolone klauzule w umowach o imprez ę turystyczn ą we wspólnotowym i polskim prawie ochrony konsumenta”, Kraków 2008r.) nie prezentuj ą w ocenie terminu wskazanego w przytoczonym przepisie jednolitego stanowiska, to Prezes UOKiK uzna ł ostatecznie, ż e oceniane postanowienie warunków odpowiada w/w przepisowi o us ł ugach turystycznych, zabezpieczaj ą c odpowiednio interesy konsumentów. W tych okoliczno ś ciach post ę powanie w celu rozstrzygni ę cia sprawy co do istoty, tj. uznania w/w postanowienia Warunków za abuzywne sta ł o si ę bezprzedmiotowym. Maj ą c powy ż sze na uwadze nale ż a ł o orzec, jak w punkcie V sentencji decyzji. Ad pkt VI sentencji decyzji: 18 Prezes UOKiK na ł o ż y ł na Groma-Tour, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 2900 z ł (s ł ownie: dwa tysi ą ce dziewi ęć set z ł otych). W my ś l art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy antymonopolowej, Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie, dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do tre ś ci art. 111 ustawy antymonopolowej, przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W sentencji niniejszej decyzji stwierdzono stosowanie przez Groma-Tour praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę w umowach zawieranych z konsumentami postanowieniami wzorców umów uznanymi za niedozwolone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, których to praktyk ustawodawca zakaza ł stosowania moc ą przepisów art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej oraz stwierdzono naruszanie przez Groma-Tour przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z naruszeniem ustawy o us ł ugach turystycznych. Konsekwencj ą stosowania powy ż szych praktyk by ł o naruszanie interesów konsumentów, jako s ł abszej strony stosunku umownego. Groma-Tour osi ą gn ął w 2007 r. przychód w wysoko ś ci (…) z ł . Maksymalna wysoko ść kary, jaka mog ł aby zosta ć na ł o ż ona na tego przedsi ę biorc ę wynosi zatem: (…) z ł . Kara nak ł adana przez organ antymonopolowy na przedsi ę biorc ę , który dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów s ł u ż y podkre ś leniu naganno ś ci ocenianego zachowania. Zawodowy charakter ś wiadczonych us ł ug wymaga prowadzenia dzia ł alno ś ci w sposób zapewniaj ą cy poszanowanie dobrych obyczajów oraz s ł usznych interesów konsumentów, co wi ąż e si ę z przestrzeganiem obowi ą zuj ą cych przepisów prawa. Groma-Tour, jako podmiot funkcjonuj ą cy na rynku, okre ś laj ą c warunki umowne nie mo ż e stosowa ć klauzul uznanych przez SOKiK za abuzywne oraz narusza ć przepisów ustawy o us ł ugach turystycznych i godz ą c w ten sposób w interesy s ł abszych uczestników rynku. Z drugiej strony nale ż y podkre ś li ć wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanego ś rodka oraz wyrazi ć nadziej ę , ż e odniesie on skutek na przysz ł o ść . Kara powinna równie ż oddzia ł ywa ć w wymiarze ogólnym, realizuj ą c funkcj ę odstraszaj ą c ą i wychowawcz ą tak ż e w stosunku do innych uczestników rynku. Miarkuj ą c wysoko ść kary pieni ęż nej organ antymonopolowy wzi ął pod uwag ę okoliczno ść , i ż Groma-Tour wspó ł dzia ł a ł w toku post ę powania z Prezesem UOKiK oraz bezzw ł ocznie zaprzesta ł stosowania przedmiotowych postanowie ń . Nie bez znaczenia jest równie ż fakt dopuszczenia si ę naruszenia przepisów ustawy antymonopolowej po raz pierwszy. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze okoliczno ś ci wysoko ść kary ustalono w wysoko ś ci 2900 z ł , tj. ok. (…) % przychodu. W ocenie Prezesa Urz ę du kara wymierzona w tej wysoko ś ci jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a tak ż e spe ł nia funkcj ę prewencyjn ą i wychowawcz ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy antymonopolowej. 19 Maj ą c powy ż sze na uwadze nale ż a ł o orzec, jak w punkcie VI sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy antymonopolowej kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na rachunek Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Od niniejszej decyzji, na podstawie art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c., przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Lublinie, w terminie dwóch tygodni od dnia dor ę czenia decyzji. Otrzymuje: Andrzej Adam Walukiewicz Agencja Turystyczno-Us ł ugowa „Groma-Tour” Suwa ł ki Decyzja RLU Nr 67/2008 podpisana w dniu 31.12.2008r. z up. Prezesa UOKiK przez Dyrektora Delegatury UOKiK w Lublinie Ew ę Wiszniowsk ą .