RŁO-9/2009

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w ŁODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Łódź tel. (0 42) 636 36 89, fax (0 42) 636 07 12 e’mail: lodz@uokik.gov.pl RŁO-61-1(20)09/RB Łódź, dnia 30 lipca 2009 r. DECYZJA Nr RŁO 9/2009 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm. Dz. U. Nr 99, poz. 660, Dz. U. Nr 171, poz. 1206) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) w związku z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko Wojciechowi Czerwińskiemu prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą Agencja Żeglarska KUBRYK, ul. Zuli Pacanowskiej 7/34, 91-439 Łódź, – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów : 1. o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm. Dz. U. Nr 99, poz. 660, Dz. U. Nr 171, poz. 1206), bezprawne działanie Wojciecha Czerwińskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Agencja Żeglarska KUBRYK, ul. Zuli Pacanowskiej 7/34, 91-439 Łódź polegające na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do „Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone”, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, poprzez stosowanie we wzorcu umowy pn. „Warunki uczestnictwa w morskich rejsach sportowo-szkoleniowych organizowanych przez Agencję Żeglarską Kubryk” postanowień o następującej treści: a) „Koszty rezygnacji z rejsu: a) w przypadku rezygnacji z rejsu wcześniej niż 60 dni przed rozpoczęciem Rejsu potrącana jest opłata manipulacyjna w wysokości 200 PLN plus ewentualne koszty rezerwacji biletów; b) w przypadku rezygnacji z Rejsu pomiędzy 59 a 30 dniem przed rozpoczęciem Rejsu Uczestnik zobowiązany jest zapłacić 50% ceny Rejsu plus j.w.; c) w przypadku rezygnacji z Rejsu później niż 2 30 dni przed rozpoczęciem Rejsu Uczestnik zobowiązany jest zapłacić 100% ceny Rejsu.”, b) „Organizator nie zwraca wpłaconych pieniędzy z tytułu niewykorzystanych świadczeń z winy uczestnika.”, c) „Organizator nie ponosi odpowiedzialności za zmiany w Rejsie wynikłe na skutek czynników niezależnych od operatora.”, d) „Reklamację należy składać na piśmie w terminie do 7 dni po zakończeniu rejsu.”, e) „Wszelkie spory nierozstrzygnięte polubownie, podlegają rozstrzygnięciu na drodze sądowej przed właściwym rzeczowo Sądem dla Miasta Łodzi.”, f) „Organizator zastrzega sobie prawo odwołania Rejsu, przesunięcia jego terminu lub zmiany trasy w przypadku zaistnienia siły wyższej (zamknięcie granic, stan wojenny, kataklizm, epidemia itp.) lub innych przyczyn od niego niezależnych.”; 2. o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm. Dz. U. Nr 99, poz. 660, Dz. U. Nr 171, poz. 1206), bezprawne działanie Wojciecha Czerwińskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Agencja Żeglarska KUBRYK, ul. Zuli Pacanowskiej 7/34, 91-439 Łódź, polegające na nie określeniu podstawy prawnej i konsekwencji prawnych wynikających z umowy z uwagi na brak we wzorcach umów o nazwie „Warunki Uczestnictwa w morskich rejsach sportowo- szkoleniowych organizowanych przez Agencję Żeglarską Kubryk” i „Umowa uczestnictwa w morskim rejsie sportowo – szkoleniowym (jacht Gib Sea 442) i (jacht Bruceo – s/y Berg)” odesłania do ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 223, poz. 2268 ze zm.) – co jest niezgodne z art. 14 ust. 2 pkt 10 ww. ustawy o usługach turystycznych, i stwierdza jej zaniechanie z dniem 1 listopada 2008 r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm. Dz. U. Nr 99, poz. 660, Dz. U. Nr 171, poz. 1206) i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) w związku z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 1. nakłada się na Wojciecha Czerwińskiego , prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Agencja Żeglarska KUBRYK, ul. Zuli Pacanowskiej 7/34, 91-439 Łódź, karę pieniężną w wysokości 2299,46 zł (słownie: dwa tysiące dwieście dziewięćdziesiąt dziewięć złotych czterdzieści sześć groszy), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w pkt I.1 sentencji niniejszej decyzji; 2. nakłada się na Wojciecha Czerwińskiego , prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Agencja Żeglarska KUBRYK, ul. Zuli Pacanowskiej 7/34, 91-439 Łódź, karę 3 pieniężną w wysokości 766,47 zł (słownie: siedemset sześćdziesiąt sześć złotych czterdzieści siedem groszy), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w pkt I .2 sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 77 w związku z art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm. Dz. U. Nr 99, poz. 660, Dz. U. Nr 171, poz. 1206) i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) w związku z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: postanawia się obciążyć Wojciecha Czerwińskiego , prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Agencja Żeglarska KUBRYK, ul. Zuli Pacanowskiej 7/34, 91-439 Łódź, kosztami opisanego w punkcie I postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wysokości 16,75 zł (słownie: szesnaście złotych siedemdziesiąt pięć groszy). Uzasadnienie W dniu 18 lutego 2008 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej: „Prezesem Urzędu”) wszczął postępowanie wyjaśniające, w celu wstępnego ustalenia, czy Wojciech Czerwiński prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Agencja Żeglarska KUBRYK, ul. Zuli Pacanowskiej 7/34, 91-439 Łódź (zwany dalej: „Wojciechem Czerwińskim” lub „Przedsiębiorcą”), stosuje niedozwolone postanowienia umowne uzasadniające podjęcie działań wskazanych w odrębnych przepisach lub wpisane do „Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone” (zwanego dalej „Rejestrem”), o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. W ramach ww. postępowania Prezes Urzędu dokonał kontroli stosowanych przez Wojciecha Czerwińskiego wzorców umów pn. „Warunki Uczestnictwa w morskich rejsach sportowo-szkoleniowych organizowanych przez Agencję Żeglarską Kubryk” (zwane dalej: „Warunkami uczestnictwa”) i „Umowa Uczestnictwa w morskim rejsie sportowo – szkoleniowym (jacht Gib Sea 442) i (jacht Bruceo – s/y Berg)” (zwaną dalej „Umową uczestnictwa”. W wyniku kontroli Prezes Urzędu ustalił, że Wojciech Czerwiński we wzorcu umowy Warunki uczestnictwa stosuje postanowienia o następującej treści: − „Koszty rezygnacji z rejsu: a) w przypadku rezygnacji z rejsu wcześniej niż 60 dni przed rozpoczęciem Rejsu potrącana jest opłata manipulacyjna w wysokości 200 PLN plus ewentualne koszty rezerwacji biletów; b) w przypadku rezygnacji z Rejsu pomiędzy 59 a 30 dniem przed rozpoczęciem Rejsu Uczestnik zobowiązany jest zapłacić 50% ceny Rejsu plus j.w.; c) w przypadku rezygnacji z Rejsu później niż 30 dni przed rozpoczęciem Rejsu Uczestnik zobowiązany jest zapłacić 100% ceny Rejsu.” (§ 4 pn. „Rezygnacja z rejsu” pkt 2 wzorca umowy), 4 − „ Organizator nie zwraca wpłaconych pieniędzy z tytułu niewykorzystanych świadczeń z winy uczestnika” (§ 4 pn. „Rezygnacja z rejsu” pkt 4 zdanie pierwsze wzorca umowy), − „Organizator nie ponosi odpowiedzialności za zmiany w Rejsie wynikłe na skutek czynników niezależnych od operatora.” ( § 4 pn. „Rezygnacja z rejsu” pkt 5 wzorca umowy), − „Reklamację należy składać na piśmie w terminie do 7 dni po zakończeniu rejsu.” (§ 6 pn. „Reklamacje” pkt 2 wzorca umowy), − „Wszelkie spory nierozstrzygnięte polubownie, podlegają rozstrzygnięciu na drodze sądowej przed właściwym rzeczowo Sądem dla Miasta Łodzi.” (§ 9 pn. „Postanowienia końcowe” pkt 3 wzorca umowy), − „Organizator zastrzega sobie prawo odwołania Rejsu, przesunięcia jego terminu lub zmiany trasy w przypadku zaistnienia siły wyższej (zamknięcie granic, stan wojenny, kataklizm, epidemia itp.) lub innych przyczyn od niego niezależnych.” ( § 3 pn. „Odwołanie Rejsu, zmiana programu, zmiana warunków” pkt 1 zdanie pierwsze wzorca umowy). Prezes Urzędu ustalił również, że we wzorcach umów Warunki uczestnictwa i Umowa uczestnictwa Wojciech Czerwiński nie określił podstawy prawnej i konsekwencji prawnych wynikających z umowy z uwagi na brak wskazania, że w sprawach nieuregulowanych w umowie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 223, poz. 2268 ze zm. – zwaną dalej „ustawą o usługach turystycznych”.). W wyniku przeprowadzonej analizy Prezes Urzędu wstępnie przyjął, że we wzorcu umowy Warunki uczestnictwa : − postanowienie wskazane w § 4 pn. „Rezygnacja z rejsu” pkt 2 jest tożsame z klauzulą wpisaną pod pozycją 1245 w dniu 3 września 2007 r. do Rejestru na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „Sądem ochrony Konkurencji i Konsumentów’) z dnia 20 lutego 2007 r., sygnatura akt XVII AmC 50/06, o treści: „ Jeżeli uczestnik zrezygnuje z udziału w imprezie z innych przyczyn niż określone w pkt 4, organizator potrąci z wpłaty uczestnika następujące kwoty stanowiące równowartość kosztów poniesionych w związku z dokonanymi już przygotowaniami imprezy turystycznej: - opłatę manipulacyjną w wysokości 250 PLN – w razie rezygnacji na więcej niż 35 dni przed rozpoczęciem imprezy, - 50% ceny imprezy - w razie rezygnacji na 35-15 dni przed rozpoczęciem imprezy, - 75% ceny imprezy - w razie rezygnacji na 14-8 dni przed rozpoczęciem imprezy, - 90% ceny imprezy - w razie rezygnacji w terminie krótszym niż 8 dni przed rozpoczęciem imprezy. Organizator może dokonać potrącenia, o którym mowa bez względu na termin zawarcia umowy” , − postanowienie wskazane w § 4 pn. „Rezygnacja z rejsu” pkt 4 zdanie pierwsze jest tożsame z klauzulą wpisaną pod pozycją 686 do Rejestru w dniu 5 kwietnia 2006 r. na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 19 października 2004 r., sygnatura akt XVII AmC 76/03, o treści: „ BUTiR ALF nie dokonuje zwrotu wartości środków niewykorzystanych z przyczyn leżących po stronie Uczestnika ”, − postanowienie wskazane w § 4 pn. „Rezygnacja z rejsu” pkt 5 jest tożsame z klauzulą wpisaną pod pozycją 1052 do Rejestru w dniu 21 marca 2007 r. na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14 grudnia 2006 r., sygnatura akt XVII AmC 152/05, o treści: „Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany programu i świadczeń imprezy, gdy zmiana ta jest powodowana czynnikami niezależnymi od niego, a zawarte 5 w umowie świadczenia mogą być zastąpione jedynie świadczeniami o tym samym lub wyższym standardzie i w tej samej ilości, jednocześnie w w/w przypadku Klientowi nie przysługuje prawo do jakichkolwiek roszczeń finansowych” , − postanowienie wskazane w § 6 pn. „Reklamacje” pkt 2 jest tożsame z klauzulą wpisaną pod pozycją 1079 do Rejestru w dniu 21 marca 2007 r. na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 8 grudnia 2006 r., sygnatura akt XVII AmC 41/06, o treści: „Ewentualne reklamacje należy zgłaszać w formie pisemnej w terminie 7 dni od zakończenia imprezy” , − postanowienie wskazane w § 9 pn. „Postanowienia końcowe” pkt 3 jest tożsame z klauzulą wpisaną pod pozycją 586 do Rejestru w dniu 2 grudnia 2005 r. na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 12 października 2005 r., sygnatura akt XVII AmC 65/04, o treści: „Wszelkie spory z realizacji umowy Organizator i Uczestnik będą starali się rozwiązywać polubownie, a w razie niemożności takiego rozwiązania wszelkie spory rozstrzyga sąd właściwy rzeczowo dla siedziby Organizatora.” i z klauzulą wpisaną do Rejestru pod pozycją 1290, w dniu 20 grudnia 2007 r. na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 6 września 2007 r, sygnatura akt XVII AmC 115/07, o treści: „Ustala się jako miejscowo właściwy do rozstrzygnięcia ewentualnych sporów Sąd we Wrocławiu” , − postanowienie wskazane w § 3 pn. „Odwołanie Rejsu, zmiana programu, zmiana warunków” pkt 1 zdanie pierwsze jest tożsame z klauzulą wpisaną pod pozycją 1044 do Rejestru w dniu 15 marca 2007 r. na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 28 grudnia 2006 r., sygnatura akt XVII AmC 161/05, o treści: „C.K. i T. IRTOM zastrzega sobie prawo do odwołania imprezy z przyczyn od siebie niezależnych (decyzje władz państwowych, działanie siły wyższej) bez ponoszenia kosztów. Klientowi nie przysługuje z tego powodu odszkodowanie” i z klauzulą wpisaną pod pozycją 1457 do Rejestru w dniu 1 lipca 2008 r. na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 11 maja 2007 r., sygnatura akt XVII AmC 28/06, o treści: „Organizator imprezy ma prawo do odwołania imprezy w wyniku działania siły wyższej, decyzji podjętej przez przewoźnika lotniczego oraz ważnych przyczyn zawinionych przez osoby trzecie.” oraz z klauzulą wpisaną do Rejestru pod pozycją 1054, w dniu 21 marca 2007 r. na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14 grudnia 2006 r, sygnatura akt XVII AmC 152/05, o treści: „Organizator zastrzega sobie możliwość odwołania dojazdów antenowych z danej trasy lub miasta na terenie Polski na 3 dni przed datą rozpoczęcia imprezy” . Prezes Urzędu ustalił również, że we wzorcach umów Warunki uczestnictwa i Umowa uczestnictwa brak jest odesłania w sprawach nieuregulowanych do przepisów ustawy o usługach turystycznych, co jest niezgodne z zapisami art. 14 ust. 10 pkt 2 tejże ustawy. Przedsiębiorca zawarł tylko w § 9 pn. „Postanowienia końcowe” pkt 2 wzorca umowy Warunki uczestnictwa zapis o treści „W przypadkach nieuregulowanych niniejszą umową zastosowanie będą miały przepisy Kodeksu Morskiego, Kodeksu Cywilnego oraz przepisy dotyczące żeglarstwa sportowego.”. W dniu 20 lutego 2009 r. Prezes Urzędu wszczął z urzędu Postanowieniem Nr 1/61-1/09 (dowód: karty Nr 1-2) postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Wojciecha Czerwińskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Agencja Żeglarska KUBRYK, ul. Zuli Pacanowskiej 7/34, 91-439 Łódź, praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na: 6 a) stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego poprzez stosowanie we wzorcu umowy pn. „Warunki Uczestnictwa w morskich rejsach sportowo-szkoleniowych organizowanych przez Agencję Żeglarską KUBRYK” następujących postanowień umownych o treści: − „Koszty rezygnacji z rejsu: a) w przypadku rezygnacji z rejsu wcześniej niż 60 dni przed rozpoczęciem Rejsu potrącana jest opłata manipulacyjna w wysokości 200 PLN plus ewentualne koszty rezerwacji biletów; b) w przypadku rezygnacji z Rejsu pomiędzy 59 a 30 dniem przed rozpoczęciem Rejsu Uczestnik zobowiązany jest zapłacić 50% ceny Rejsu plus j.w.; c) w przypadku rezygnacji z Rejsu później niż 30 dni przed rozpoczęciem Rejsu Uczestnik zobowiązany jest zapłacić 100% ceny Rejsu.”, − „Organizator nie zwraca wpłaconych pieniędzy z tytułu niewykorzystanych świadczeń z winy uczestnika”, − „Organizator nie ponosi odpowiedzialności za zmiany w Rejsie wynikłe na skutek czynników niezależnych od operatora”, − „Reklamację należy składać na piśmie w terminie do 7 dni po zakończeniu rejsu”, − „Wszelkie spory nierozstrzygnięte polubownie, podlegają rozstrzygnięciu na drodze sądowej przed właściwym rzeczowo Sądem dla Miasta Łodzi”, − „Organizator zastrzega sobie prawo odwołania Rejsu, przesunięcia jego terminu lub zmiany trasy w przypadku zaistnienia siły wyższej (zamknięcie granic, stan wojenny, kataklizm, epidemia itp.) lub innych przyczyn od niego niezależnych”, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm. Dz. U. Nr 99, poz. 660, Dz. U. Nr 171, poz. 1206), b) nie określeniu podstawy prawnej i konsekwencji prawnych wynikających z umowy z uwagi na brak w „Umowie uczestnictwa w morskim rejsie sportowo – szkoleniowym (jacht Gib Sea 442) i (jacht Bruceo – s/y Berg)” i „Warunkach uczestnictwa w morskich rejsach sportowo-szkoleniowych organizowanych przez Agencję Żeglarską Kubryk” odesłania do ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku o usługach turystycznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 223, poz. 2268 ze zm.) – co jest niezgodne z art. 14 ust. 2 pkt 10 ww. ustawy o usługach turystycznych i może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm. Dz. U. Nr 99, poz. 660, Dz. U. Nr 171, poz. 1206). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania Wojciech Czerwiński poinformował, iż już po wszczęciu postępowania wyjaśniającego przeprowadził wewnętrzny audyt stosowanych dotychczas umów i warunków uczestnictwa i przeprowadzone czynności (samodzielne analizy i konsultacje prawne) doprowadziły do zmian stosowanych w obrocie z konsumentami wzorców umów. Przedsiębiorca przesłał nowe wzorce umowy pn. „Umowa uczestnictwa w rejsie morskim”, „Ważne informacje”, „Warunki uczestnictwa w rejsie morskim”, które zastąpiły w dniu 1 listopada 2008 r. dotychczas stosowane wzorce Umowa uczestnictwa i Warunki uczestnictwa. Zgodnie bowiem z ust. 38 „Warunków uczestnictwa w rejsie morskim”, warunki w nim określone znajdują zastosowanie do umów zawieranych od dnia 1 listopada 2008 r. (dowód: karty Nr 25-29 ). 7 W 2008 r. przychód Wojciecha Czerwińskiego z tytułu organizacji imprez turystycznych wyniósł ( tajemnica Przedsiębiorcy ) (dowód: karty Nr 21-22). Prezes Urzędu ustalił co następuje: Wojciech Czerwiński jest przedsiębiorcą wpisanym pod numerem 61982 do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Łodzi i prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą Agencja Żeglarska KUBRYK z siedzibą ul. Zuli Pacanowskiej 7/34, 91-439 Łódź. Zgodnie z przedstawionym aktualnym zaświadczeniem o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej przedmiotem działalności Wojciecha Czerwińskiego jest działalność związana ze sportem oraz wypożyczanie artykułów użytku osobistego i domowego (dowód: zaświadczenie karta Nr 13). Wojciech Czerwiński jest również wpisany pod pozycją Nr 194 do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych prowadzonego przez Marszałka Województwa Łódzkiego (dowód: zaświadczenie karta Nr 18). Przedmiotem analizy Prezesa Urzędu w ramach niniejszego postępowania były wzorce umów Warunki uczestnictwa i Umowa uczestnictwa. Są to wzorce umów w rozumieniu art. 384 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16. poz. 93, ze zm. – zwany dalej – „k.c.”). We wzorcu umowy Warunki uczestnictwa Wojciech Czerwiński ustalił jednostronnie następujące postanowienia: − „Koszty rezygnacji z rejsu: a) w przypadku rezygnacji z rejsu wcześniej niż 60 dni przed rozpoczęciem Rejsu potrącana jest opłata manipulacyjna w wysokości 200 PLN plus ewentualne koszty rezerwacji biletów; b) w przypadku rezygnacji z Rejsu pomiędzy 59 a 30 dniem przed rozpoczęciem Rejsu Uczestnik zobowiązany jest zapłacić 50% ceny Rejsu plus j.w.; c) w przypadku rezygnacji z Rejsu później niż 30 dni przed rozpoczęciem Rejsu Uczestnik zobowiązany jest zapłacić 100% ceny Rejsu.” ( § 4 „Rezygnacja z rejsu” pkt 2 wzorca umowy), − „Organizator nie zwraca wpłaconych pieniędzy z tytułu niewykorzystanych świadczeń z winy uczestnika” ( § 4 „Rezygnacja z rejsu” pkt 4 zdanie pierwsze wzorca umowy), − „Organizator nie ponosi odpowiedzialności za zmiany w Rejsie wynikłe na skutek czynników niezależnych od operatora.” ( § 4 „Rezygnacja z rejsu” pkt 5 wzorca umowy), − „Reklamację należy składać na piśmie w terminie do 7 dni po zakończeniu rejsu.” ( § 6 „Reklamacje” pkt 2 wzorca umowy), − „Wszelkie spory nierozstrzygnięte polubownie, podlegają rozstrzygnięciu na drodze sądowej przed właściwym rzeczowo Sądem dla Miasta Łodzi.” ( § 9 „Postanowienia końcowe” pkt 3 wzorca umowy), − „Organizator zastrzega sobie prawo odwołania Rejsu, przesunięcia jego terminu lub zmiany trasy w przypadku zaistnienia siły wyższej (zamknięcie granic, stan wojenny, kataklizm, epidemia itp.) lub innych przyczyn od niego niezależnych.” ( § 3 „Odwołanie Rejsu, zmiana programu, zmiana warunków” pkt 1 zdanie pierwsze wzorca umowy). Jednocześnie we wzorcu umowy w § 4 „Rezygnacja z rejsu” Przedsiębiorca zdefiniował „winę” jako: „np. niestawienie się w terminie na jacht, skrócenie pobytu, dyscyplinarne wydalenie przez Kapitana, wydalenie lub nie wpuszczenie Uczestnika do któregokolwiek odwiedzanego kraju przez lokalne władze itp.”. 8 Wzorce umów Warunki uczestnictwa i Umowa uczestnictwa stosowane przez Wojciecha Czerwińskiego nie zawierały odesłania w sprawach nieuregulowanych w tych wzorcach do ustawy o usługach turystycznych. Prezes Urzędu ustalił, że: − Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w wyroku z dnia 20 lutego 2007 r., sygnatura akt XVII AmC 50/06, uznał za niedozwolone postanowienie umowne o treści: „ Jeżeli uczestnik zrezygnuje z udziału w imprezie z innych przyczyn niż określone w pkt 4, organizator potrąci z wpłaty uczestnika następujące kwoty stanowiące równowartość kosztów poniesionych w związku z dokonanymi już przygotowaniami imprezy turystycznej: - opłatę manipulacyjną w wysokości 250 PLN - w razie rezygnacji na więcej niż 35 dni przed rozpoczęciem imprezy, - 50% ceny imprezy - w razie rezygnacji na 35-15 dni przed rozpoczęciem imprezy, - 75% ceny imprezy - w razie rezygnacji na 14-8 dni przed rozpoczęciem imprezy, - 90% ceny imprezy - w razie rezygnacji w terminie krótszym niż 8 dni przed rozpoczęciem imprezy. Organizator może dokonać potrącenia, o którym mowa bez względu na termin zawarcia umowy " – postanowienie to zostało wpisane do Rejestru pod pozycją 1245, w dniu 3 września 2007 r., − Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w wyroku z dnia 19 października 2004 r., sygnatura akt XVII AmC 76/03, uznał za niedozwolone postanowienie umowne o treści: „ BUTiR ALF nie dokonuje zwrotu wartości środków niewykorzystanych z przyczyn leżących po stronie Uczestnika ” – postanowienie to zostało wpisane do Rejestru pod pozycją 686, w dniu 5 kwietnia 2006 r., − Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w wyroku z dnia 14 grudnia 2006 r., sygnatura akt XVII AmC 152/05, uznał za niedozwolone postanowienie umowne o treści: „ Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany programu i świadczeń imprezy, gdy zmiana ta jest powodowana czynnikami niezależnymi od niego, a zawarte w umowie świadczenia mogą być zastąpione jedynie świadczeniami o tym samym lub wyższym standardzie i w tej samej ilości, jednocześnie w w/w przypadku Klientowi nie przysługuje prawo do jakichkolwiek roszczeń finansowych ” – postanowienie to zostało wpisane do Rejestru pod pozycją 1052, w dniu 21 marca 2007 r., − Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w wyroku z dnia 8 grudnia 2006 r., sygnatura akt XVII AmC 41/06, uznał za niedozwolone postanowienie umowne o treści: „ Ewentualne reklamacje należy zgłaszać w formie pisemnej w terminie 7 dni od zakończenia imprezy ” – postanowienie to zostało wpisane do Rejestru pod pozycją 1079, w dniu 21 marca 2007 r., − Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w wyroku z dnia 12 października 2005 r., sygnatura akt XVII AmC 65/04, uznał za niedozwolone postanowienie umowne o treści: „ Wszelkie spory z realizacji umowy Organizator i Uczestnik będą starali się rozwiązywać polubownie, a w razie niemożności takiego rozwiązania wszelkie spory rozstrzyga sąd właściwy rzeczowo dla siedziby Organizatora. ” – postanowienie to zostało wpisane do Rejestru pod pozycją 586, w dniu 2 grudnia 2005 r. − Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w wyroku z dnia 6 września 2007 r., sygnatura akt XVII AmC 115/07, uznał za niedozwolone postanowienie umowne o treści: „ Ustala się jako miejscowo właściwy do rozstrzygnięcia ewentualnych sporów Sąd we Wrocławiu ” – postanowienie to zostało wpisane do Rejestru pod pozycją 1290, w dniu 20 grudnia 2005 r. − Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w wyroku z dnia 11 maja 2007 r., sygnatura akt XVII AmC 28/06, uznał za niedozwolone postanowienie umowne o treści: 9 „ Organizator imprezy ma prawo do odwołania imprezy w wyniku działania siły wyższej, decyzji podjętej przez przewoźnika lotniczego oraz ważnych przyczyn zawinionych przez osoby trzecie. ” – postanowienie to zostało wpisane do Rejestru pod pozycją 1457, w dniu 1 lipca 2008 r. − Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w wyroku z dnia 14 grudnia 2006 r., sygnatura akt XVII AmC 152/05, uznał za niedozwolone postanowienie umowne o treści: „ Organizator zastrzega sobie możliwość odwołania dojazdów antenowych z danej trasy lub miasta na terenie Polski na 3 dni przed datą rozpoczęcia imprezy ” – postanowienie to zostało wpisane do Rejestru pod pozycją 1054, w dniu 21 marca 2007 r. − ustawa o usługach turystycznych w art. 14 określa co powinna zawierać umowa o świadczenie usług turystycznych – zgodnie z ust. 2 pkt 10 przywołanego art. 14 umowa ta powinna zawierać podstawy prawne umowy i konsekwencje prawne wynikające z umowy. Przesłane przez Wojciecha Czerwińskiego nowe wzorce umowy pn. „Umowa uczestnictwa w rejsie morskim”, „Ważne informacje”, „Warunki uczestnictwa w rejsie morskim”, którymi zastąpił stosowane dotąd wzorce umów „Umowa uczestnictwa” i „Warunki uczestnictwa” nie zawierają kwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień. W przedłożonym nowym wzorcu umowy „Warunki uczestnictwa w rejsie morskim” przedsiębiorca umieścił w ust. 1 stwierdzenie, iż wzorce umów zostały wydane w oparciu o ustawę z dnia 29.08.1997 o usługach turystycznych. Prezes Urzędu zważył co następuje: Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm. Dz. U. Nr 99, poz. 660, Dz. U. Nr 171, poz. 1206 – zwaną dalej „ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów”), zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Za bezprawne działanie przedsiębiorcy uznaje się między innymi stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.). Wskazany przepis zawiera otwarty katalog działań stanowiących praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Stwierdzenie praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i 2 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały łącznie trzy przesłanki: 1) działanie przedsiębiorcy, 2) noszące znamiona bezprawności, 3) godzące w zbiorowy interes konsumentów. Ad. 1) Stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (…). Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zm. – zwanej dalej „ustawą o swobodzie działalności gospodarczej”) 10 jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Wojciech Czerwiński jest przedsiębiorcą wpisanym pod numerem 61982 do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Łodzi i prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą Agencja Żeglarska KUBRYK ul. Zuli Pacanowskiej 7/34, 91-439 Łódź. Tym samym jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu stwierdził, że pierwsza przesłanka została spełniona. Ad. 2) Dla uznania działania przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest, aby działanie to miało charakter bezprawny. Jako działanie bezprawne należy kwalifikować zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych. Sprzeczne z prawem są czyny: zabronione i zagrożone sankcją karną, czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa. /Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcją prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 - 118/. Zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 10 ustawy o usługach turystycznych umowa o świadczenie usług turystycznych powinna zawierać również podstawy prawne umowy i konsekwencje prawne wynikające z umowy. Wojciech Czerwiński we wzorcu umowy Warunki uczestnictwa, w § 9 „Postanowienia końcowe” pkt 2 jednoznacznie odsyła w razie wystąpienia kwestii, które nie zostały uregulowane w umowie do kodeksu cywilnego, kodeksu morskiego oraz do bliżej nieoznaczonych przepisów dotyczących żeglarstwa sportowego. We wzorcu umowy Umowa uczestnictwa brak jest również odesłania w sprawach nieuregulowanych do ustawy o usługach turystycznych. Brak jest zatem wskazania jako podstawy prawnej umowy ustawy o usługach turystycznych . Porównanie treści wzorca umowy z zapisami art. 14 ust. 2 pkt 10 ustawy o usługach turystycznych wskazuje, że kształtuje on prawa konsumenta w sposób sprzeczny z obowiązującym prawem. U stawa o usługach turystycznych szczegółowo reguluje obowiązki organizatora imprez turystycznych w stosunku do klientów korzystających z jego oferty. Określa ona niezbędne informacje, które organizator turystyki ma obowiązek przedstawić konsumentom przed podpisaniem umowy. Informacje podawane klientowi muszą być przedstawione w sposób jasny i zrozumiały. Ponadto wspomniana ustawa określa niezbędne 11 elementy umowy o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych. Ustala obowiązki i prawa stron wspomnianej wyżej umowy. Celem wprowadzenia do przedmiotowej ustawy szczegółowych zapisów nakładających na organizatorów imprez turystycznych określone obowiązki ma na celu zapewnienie konsumentowi-klientowi należytej ochrony przed silniejszą stroną umowy, jaką jest niewątpliwie organizator imprezy turystycznej. Świadczy o tym bezwzględnie wiążący charakter tych przepisów. Zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 10 ustawy o usługach turystycznych umowa powinna określać podstawy prawne umowy i konsekwencje prawne wynikające z umowy. Zauważyć należy, iż podstawy prawne przedmiotowej umowy reguluje art. 11 ustawy o usługach turystycznych w brzmieniu: w zakresie nieuregulowanym ustawą do umów z klientami zawieranych przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego oraz inne przepisy dotyczące ochrony konsumenta. Zamieszczenie we wzorcu umowy odniesienia do ustawy o usługach turystycznych lub k.c. jest niezwykle istotne dla konsumenta, który w ten sposób zyskuje informację, jakie akty prawne regulują jego prawa i obowiązki w sprawach nieuregulowanych w umowie. Za umieszczeniem we wzorcu umowy przede wszystkim odesłania do ustawy o usługach turystycznych przemawia postanowienie art. 19 ust. 1 tej ustawy zgodnie, z którym postanowienia umów zawieranych przez organizatorów turystyki z klientami mniej korzystne dla klientów niż postanowienia ustawy są nieważne, a w miejsce postanowień mniej korzystnych dla klienta obowiązują przepisy ustawy. Tymczasem w treści ocenianego wzorca umowy brak jest informacji, że w sprawach nieuregulowanych ma zastosowania ustawa o usługach turystycznych lub ewentualnie inne przepisy prawa nie tylko powoduje niedoinformowanie konsumentów w zakresie korzystania z przyznanych im uprawnień, ale przede wszystkim, sankcjonuje postanowienia wzorca umowy mniej korzystne niż przewiduje to ustawa o usługach turystycznych. Zgodnie z powyższym wykazano, iż sprzeczność ww. postanowienia umowy z przepisami art. 14 ust. 2 pkt 10 ustawy o usługach turystycznych stanowi o bezprawności działania Wojciecha Czerwińskiego. Art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera przykładowy katalog praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm., zwanej dalej: „k.p.c.”). Na mocy art. 479 45 § 1 k.p.c., Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest obowiązany przesyłać Prezesowi Urzędu odpis każdego prawomocnego wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone. Prezes Urzędu jest zobowiązany do prowadzenia rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, stosownie do art. 479 45 § 2 k.p.c. Przepis art. 479 45 § 3 k.p.c. ustanawia zasadę tzw. formalnej jawności Rejestru, stanowiąc, że Rejestr jest jawny. Jawność ta oznacza, że Rejestr jest dostępny dla każdego zainteresowanego, czyli wszyscy mają do niego prawo wglądu. Skutkiem formalnej jawności Rejestru jest niemożność zasłaniania się nieznajomością dokonanych w nim wpisów. W Rejestrze tym przytacza się treść postanowień wzorców umowy uznanych przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. W ocenie Prezesa Urzędu, wpisanie takich postanowień do Rejestru, oznacza, że od tej chwili są one zakazane we wszystkich wzorcach umów. Zakaz stosowania postanowień 12 wpisanych do Rejestru, dotyczy nie tylko tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz również innych przedsiębiorców z danej branży. Za takim ujęciem przemawia podstawowy cel postępowania w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, jakim jest usunięcie z obrotu postanowień, które Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym bądź dobrymi obyczajami. Chodzi bowiem o to, by prawa i obowiązki przyszłych potencjalnych konsumentów nie były kształtowane na podstawie postanowień umownych uznanych przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. Ponadto, zdaniem Prezesa Urzędu, zakaz stosowania niedozwolonych klauzul wpisanych do Rejestru dotyczy także postanowień podobnych. Może zdarzyć się bowiem taka sytuacja, w której przedsiębiorca stosować będzie umowę w której zawarte będą postanowienia, których istota jest taka sama, lecz konstrukcja gramatyczna, szyk wyrazów w zdaniu są różne. W związku z tym, zakazane jest też stosowanie postanowienia, którego zakres jest tożsamy z zakresem postanowienia wpisanego do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność tychże zastrzeżeń. Stanowisko Prezesa Urzędu znajduje uzasadnienie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. o sygnaturze akt III SZP 3/06 wskazał, iż stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Sąd Najwyższy uznał również, iż jeżeli Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna określoną klauzulę za niedozwoloną w wyniku przeprowadzonej kontroli abstrakcyjnej i zostanie ona wpisana do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów 1 dopuszcza się każdy z przedsiębiorców, który wprowadza do stosowanych klauzul zmiany o charakterze kosmetycznym, polegające na przykład na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie użytych wyrazów, jeżeli zmiany te nie prowadzą do zmiany istoty klauzuli. W ocenie Prezesa Urzędu postanowienie stosowane przez Wojciecha Czerwińskiego we wzorcu umowy Warunki uczestnictwa w § 4 „Rezygnacja z rejsu” pkt 2 o treści: „ Koszty rezygnacji z rejsu: a) w przypadku rezygnacji z rejsu wcześniej niż 60 dni przed rozpoczęciem Rejsu potrącana jest opłata manipulacyjna w wysokości 200 PLN plus ewentualne koszty rezerwacji biletów; b) w przypadku rezygnacji z Rejsu pomiędzy 59 a 30 dniem przed rozpoczęciem Rejsu Uczestnik zobowiązany jest zapłacić 50% ceny Rejsu plus j.w.; c) w przypadku rezygnacji z Rejsu później niż 30 dni przed rozpoczęciem Rejsu Uczestnik zobowiązany jest zapłacić 100% ceny Rejsu. ”, jest tożsame z postanowieniem wpisanym do Rejestru pod pozycją 1245. Postanowienie to zostało wpisane do Rejestru w dniu 3 września 2007 r. na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 lutego 2007 r., sygnatura akt XVII AmC 50/06, o treści: „ Jeżeli uczestnik zrezygnuje z udziału w imprezie z innych przyczyn niż określone w pkt 4, organizator potrąci z wpłaty uczestnika następujące kwoty stanowiące równowartość kosztów poniesionych w związku z dokonanymi już przygotowaniami imprezy turystycznej: - opłatę manipulacyjną w wysokości 250 PLN – w razie rezygnacji na więcej niż 35 dni przed rozpoczęciem imprezy, - 50% ceny imprezy – 1 W dniu 21 kwietnia 2007 r. weszła w życie ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Na podstawie art. 137 ww. ustawy straciła moc ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Obecnie praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów została uregulowana w przepisie art. 24 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. 13 w razie rezygnacji na 35-15 dni przed rozpoczęciem imprezy, - 75% ceny imprezy - w razie rezygnacji na 14-8 dni przed rozpoczęciem imprezy, - 90% ceny imprezy - w razie rezygnacji w terminie krótszym niż 8 dni przed rozpoczęciem imprezy. Organizator może dokonać potrącenia, o którym mowa bez względu na termin zawarcia umowy ". Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, że: „przedsiębiorca w sposób dowolny potrąca znaczną część ceny uiszczonej przez klienta za imprezę turystyczną w związku z jego rezygnacją. W ten sposób otrzymuje część świadczenia klienta sam będąc zwolniony od spełnienia własnego świadczenia. Zakwestionowane postanowienie pozostaje w sprzeczności z zasadą ekwiwalentności świadczeń powodując nierównomierne rozłożenie praw i obowiązków stron umowy ze szkodą dla konsumenta. Stanowi ono zatem niedozwolone postanowienie określone w art. 385 3 pkt 12 k.c., gdyż wyłącza obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie niespełnione w całości lub w części, gdy rezygnuje on z wykonania umowy. W ocenie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przedsiębiorca ma prawo do potrącenia kosztów w przypadku rezygnacji konsumenta z usługi. Kwota podlegająca potrąceniu powinna jednak zostać ustalona w oparciu o indywidualne rozliczenie z konsumentem, z uwzględnieniem rzeczywistej straty poniesionej przez pozwanego. Zakwestionowany zapis stanowi również niedozwoloną klauzulę określoną w art. 385 3 pkt 16 k.c. ponieważ obowiązek zapłaty ustalonej ryczałtowo sumy na wypadek rezygnacji z wykonania umowy został nałożony wyłącznie na konsumenta, podczas gdy w wypadku rezygnacji ze strony pozwanego ma on jedynie obowiązek zwrotu tego, co od konsumenta otrzymał.”. Postanowienie kwestionowane przez Prezesa Urzędu oraz postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 1245, są tożsame, czego podważyć nie mogą różnice w zakresie użytych sformułowań i wyrazów. Postanowienia te nakładają jedynie na konsumenta obowiązek ponoszenia kosztów w wypadku rezygnacji z rejsu. Przy czym koszty te nie mają ekonomicznego uzasadnienia, gdyż określone zostały w oderwaniu od rzeczywistych strat poniesionych przez Przedsiębiorcę. Ponadto, zarówno Wojciech Czerwiński, któremu został postawiony zarzut w przedmiotowym postępowaniu, jak i przedsiębiorca, który stosował we wzorcu umowy postanowienie uznane za niedozwolone na mocy cytowanego wyżej wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadzili działalność gospodarczą na rynku usług turystycznych. Należy dodać, że Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wielokrotnie i konsekwentnie dawał wyraz stanowisku, iż analogiczne postanowienia wypełniają hipotezę przepisu art. 385 3 pkt 12 i 16 Kodeksu cywilnego , o czym świadczą także inne postanowienia umowne wpisane do rejestru, przykładowo pod pozycjami: 89, 130, 216, 274, 359, 687, 897, 981, 1056. W ocenie Prezesa Urzędu postanowienie stosowane przez Wojciecha Czerwińskiego we wzorcu umowy Warunki uczestnictwa w § 4 „Rezygnacja z rejsu” pkt 4 zdanie pierwsze o treści: - „ Organizator nie zwraca wpłaconych pieniędzy z tytułu niewykorzystanych świadczeń z winy uczestnika ” jest tożsame z postanowieniem wpisanym pod pozycją 686. Postanowienie to zostało wpisane do Rejestru w dniu 05 kwietnia 2006 r. na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 19 października 2004 r., sygnatura akt XVII AmC 76/03, o treści: „ BUTiR ALF nie dokonuje zwrotu wartości środków niewykorzystanych z przyczyn leżących po stronie Uczestnika ”. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, że postanowienie to spełnia przesłanki niedozwolonego postanowienia umownego z art. 385 pkt. 12 k.c. zmierzając do wyłączenia obowiązku zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części w przypadku rezygnacji konsumenta z zawarcia umowy lub jej wykonania. Cena imprezy turystycznej jest wynikiem zsumowania opłat za poszczególne świadczenia realizowane na rzecz klienta. Zapis ten nie różnicuje przyczyn nie wykorzystania świadczenia objętego 14 umową, przez co rażąco narusza interes konsumenta, gdyż prowadzi do obciążenia konsumenta całością umówionego świadczenia w sytuacji, gdy organizator turystyki nie realizując na jego rzecz świadczenia albo oszczędził z powodu niewykonywania świadczenia wpłaconą przez konsumenta kwotę, albo odzyskał jakąś część z kosztów jakie planował ponieść na realizację tego świadczenia. Postanowienie kwestionowane przez Prezesa Urzędu oraz postanowienie wpisane do rejestru, o którym mowa wyżej, pod pozycją 686 są tożsame, czego podważyć nie może fakt, iż przedsiębiorca w stosowanym zapisie powołuje się na winę, a nie na okoliczności leżące po stronie klienta. Po pierwsze wina konsumenta jest okolicznością leżącą po stronie klienta a ponadto definiując we wzorcu umowy winę Wojciech Czerwiński wprowadził do niej elementy zawierające okoliczności leżące po stronie klienta jak i takie, które są niezależne od woli konsumenta i mogą być przez niego niezawinione. Przykładowo podać można „niestawienie się w terminie na jacht”, „wydalenie lub nie wpuszczenie Uczestnika do któregokolwiek odwiedzanego kraju przez lokalne władze” czy też „skrócenie pobytu”. Postanowienia te umożliwiają organizatorowi turystyki przejęcie poniesionych przez konsumenta kosztów imprezy turystycznej, nienależnych organizatorowi turystyki. Ponadto, zarówno Wojciech Czerwiński, któremu został postawiony zarzut w przedmiotowym postępowaniu, jak i przedsiębiorca, który stosował we wzorcu umowy postanowienie uznane za niedozwolone na mocy cytowanego wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadzili działalność gospodarczą na rynku usług turystycznych. Nie tylko ww. postanowienie Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone. W innych wyrokach oceniając postanowienia, w których poruszana była kwestia obciążania konsumenta poniesionymi kosztami przez organizatora turystyki, Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, że „przedsiębiorca ma prawo do potrącenia kosztów w przypadku rezygnacji konsumenta z umowy. Kwota podlegająca potrąceniu powinna jednak zostać ustalona, w oparciu o indywidualne rozliczenia z konsumentem z uwzględnieniem rzeczywistej straty poniesionej przez pozwanego” (wyrok z dnia 20 lutego 2007 r. (sygn. XVII Amc 50/06). Podobnie w wyroku z dnia 29 stycznia 2007 r., sygnatura akt XVII AmC 160/05 Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, że cena imprezy turystycznej jest wynikiem zsumowania opłat za poszczególne świadczenia realizowane na rzecz klienta. Obciążenie konsumenta całością umówionego świadczenia w sytuacji, gdy organizator turystyki nie zrealizował na jego rzecz świadczenia lub oszczędził z powodu niewykonywania świadczenia wpłaconą przez klienta kwotę, albo odzyskał jakąś część z kosztów, jakie planował ponieść na realizację tego świadczenia, stanowi niedozwolone postanowienie umowne z art. 385 pkt. 12 k.c. Ponadto Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 17 stycznia 2007 r. sygn. akt XVII Amc 31/06, uznał za niedozwolone postanowienie w brzmieniu: Sun § Fun nie ma obowiązku zwrotu wartości świadczeń niewykorzystanych z przyczyn leżących po stronie uczestnika (pozycja 1330 Rejestru). W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów podkreślił, że dopuszczalność stosowania w obrocie masowym tego typu klauzul uzależniona jest od kazuistycznego określenia, do jakiego rodzaju świadczeń się odnoszą i co konkretnie należy rozumieć pod pojęciem „przyczyn leżących po stronie klienta”, ponieważ tak szerokie określenie tego pojęcia pozwala na objęcie jego zakresem także przyczyn niezależnych i niezawinionych przez uczestnika na przykład jego choroby. Kategoryczne wyłączenie możliwości zwrotu konsumentowi wartości niewykorzystanych świadczeń narusza więc dobre obyczaje i rażąco godzi w interesy konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu postanowienie stosowane przez Wojciecha Czerwińskiego we wzorcu umowy Warunki uczestnictwa w § 4 „Rezygnacja z rejsu” pkt 5 zdanie pierwsze o treści: - „ Organizator nie ponosi odpowiedzialności za zmiany w Rejsie wynikłe na skutek 15 czynników niezależnych od operatora . ” jest tożsame z postanowieniem wpisanym pod pozycją 1052. Postanowienie to zostało wpisane do Rejestru w dniu 21 marca 2007 r. na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14 grudnia 2006 r., sygnatura akt XVII AmC 152/05, o treści: „ Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany programu i świadczeń imprezy, gdy zmiana ta jest powodowana czynnikami niezależnymi od niego, a zawarte w umowie świadczenia mogą być zastąpione jedynie świadczeniami o tym samym lub wyższym standardzie i w tej samej ilości, jednocześnie w w/w przypadku Klientowi nie przysługuje prawo do jakichkolwiek roszczeń finansowych ”. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, że klauzula powyższa uprawnia jedynie kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w tej umowie a więc jest niezgodna z art. 385 1 § 1 k.c. Klauzula ta jest jednocześnie niezgodna z art. 11a ust. 1 a także art. 16a ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy o usługach turystycznych. Zgodnie z art. 11a ust. 1 Organizator turystyki odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług turystycznych, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest spowodowane wyłącznie działaniem lub zaniechaniem klienta; działaniem lub zaniechaniem osób trzecich, nie uczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć, albo siłą wyższą. Z art. 16a ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy o usługach turystycznych wynika, że w przypadku gdy organizator nie wykonuje przewidzianych w umowie usług i nie jest możliwe wykonanie świadczenia zastępczego uczestnik może żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy, chyba, że zachodzą okoliczności wymienione w art. 16a ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy o usługach turystycznych. Przez przyczyny niezależne od uczestnika imprezy można rozumieć takie okoliczności, które obciążają organizatora, które zależą od podmiotów, które uczestniczą w wykonaniu umowy w imieniu organizatora. Stosownie do art. 16a ust. 2 ustawy o usługach turystycznych klient z uzasadnionych powodów może nie wyrazić zgody na świadczenie zastępcze i od umowy odstąpić, przysługuje mu wtedy prawo do odszkodowania. W tej sytuacji postanowienie to narusza art. 385 3 pkt 2 k.c. i 385 1 § 1 k.c. bowiem niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Poza tym umieszczenie powyższego postanowienia we wzorcu umowy świadczyć może o dążeniu przedsiębiorcy do wprowadzenia konsumentów w błąd przez wyrobienie mylnego w nich mylnego przekonania, iż w przypadku zaistnienia określonych nim okoliczności odpowiedzialność organizatora jest wyłączona, a konsumenci nie mogą realizować swoich uprawnień wynikających z innych zapisów tego wzorca umowy, lub też obowiązujących przepisów prawa. Postanowienie kwestionowane przez Prezesa Urzędu oraz postanowienie wpisane do Rejestru, o którym mowa wyżej, pod pozycją 1052, są tożsame, czego podważyć nie mogą różnice w zakresie użytych sformułowań i wyrazów. Ponadto, zarówno Wojciech Czerwiński, któremu został postawiony zarzut w przedmiotowym postępowaniu, jak i przedsiębiorca, który stosował we wzorcu umowy postanowienie uznane za niedozwolone na mocy ww. wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadzili działalność gospodarczą na rynku usług turystycznych. Oceniając postanowienie § 6 „Reklamacje” pkt 2 o treści „ Reklamację należy składać na piśmie w terminie do 7 dni po zakończeniu rejsu ” zawarte we wzorcu umowy Warunki uczestnictwa stosowanym przez Wojciecha Czerwińskiego, Prezes Urzędu uznał, iż jest ono tożsame z postanowieniem wpisanym pod pozycją 1079. Postanowienie to zostało wpisane do Rejestru w dniu 21 marca 2007 r. na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 08 grudnia 2006 r., sygnatura akt XVII AmC 41/06, o treści: „ Ewentualne reklamacje należy zgłaszać w formie pisemnej w terminie 7 dni od zakończenia imprezy ”. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, że postanowienie takie uznać należy za naruszające interesy konsumenta i pozostający 16 w sprzeczności z dobrymi obyczajami, o czym mowa w art. 385 1 k.c.. Taki krótki okres w wielu sytuacjach może uniemożliwić klientom nie tylko przemyślanych, poprzedzonych fachową konsultacją reklamacji, ale także jej faktyczne dokonanie. Postanowienie powyższe wprowadza konsumentów w błąd wobec istnienia bądź wygaśnięcia prawa do reklamacji, uzależnia odpowiedzialność organizatora od spełnienia przez konsumenta nadmiernych formalności, a przez to ogranicza odpowiedzialność kontraktową touroperatora. Ponadto, zarówno Wojciech Czerwiński, któremu został postawiony zarzut w przedmiotowym postępowaniu, jak i przedsiębiorca, który stosował we wzorcu umowy postanowienie uznane za niedozwolone na mocy cytowanego wyżej wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadzili działalność gospodarczą na rynku usług turystycznych. Należy zaznaczyć, ze Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie tylko ww. wyroku ale w innych wyrokach uznawał za niedozwolone postanowienia, w których organizator w sposób niezgodny z dobrymi obyczajami wyznaczył konsumentom zbyt krótki termin do złożenia reklamacji. Przykładem jest postanowienie o treści: „Reklamacje winny być wnoszone w formie pisemnej pod rygorem nieważności do 7 dnia od daty zakończenia imprezy.” (wpis nr 414 dokonany na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 2 lutego 2005 r., sygn. akt XVII Amc 104/04). Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów potwierdził, że termin wyznaczony na złożenie reklamacji jest zbyt krótki i może pozbawić konsumenta możliwości rozpoczęcia procedury reklamacyjnej i skutecznego dochodzenia roszczeń. Pośrednio zapis ten prowadzi więc do ograniczenia odpowiedzialności Przedsiębiorcy za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy (art. 385 3 pkt 2 k.c.). Przedsiębiorca może bowiem, powołując się jedynie na niezachowanie wyznaczonego terminu, nie rozpatrywać reklamacji złożonych po jego upływie, zwalniając się tym samym z odpowiedzialności za należyte wykonanie umowy. Zdaniem Prezesa Urzędu, oceniając to postanowienie należy zwrócić uwagę, iż art. 11 ustawy o usługach turystycznych w przedmiocie umów z klientami – w zakresie nieuregulowanym ustawą – odsyła do przepisów k.c. Oznacza to, że do terminu złożenia reklamacji wniesionych przez klientów z powodu nienależytego wykonania przez niego umowy, mogłyby znaleźć zastosowanie przepisy dotyczące rękojmi za wady, w tym art. 563 par. 1 k.c. W świetle tego przepisu uprawnienia z tytułu rękojmi podlegają utracie, jeżeli reklamujący nie zawiadomi o wadzie w ciągu 1 miesiąca od jej wykrycia, a zatem konsumenci powinni mieć możliwość reklamowania wadliwych usług turystycznych przez okres 1 miesiąca od zakończenia imprezy, a nie 7 dni, który to termin uznać należy za zbyt krótki. Analogicznie w wyroku z dnia 29 stycznia 2007 r. (sygn. akt XVII Amc 160/05) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, że rażąco krótki termin zniechęca konsumentów do składania reklamacji dotyczących świadczonych przez organizatora usług. Umowa o usługi turystyczne ma charakter mieszany, co skutkuje – zdaniem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – uznaniem, że do zagadnień związanych z obowiązkiem konsumenta zawiadomienia organizatora turystyki, terminem zawiadomienia i skutkami jego niezachowania czy przedawnienia roszczeń należy w drodze analogii stosować przepisy dotyczące umowy o dzieło. Do rękojmi za wady dzieła stosuje się na podstawie art. 638 k.c odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży. Art. 563 k.c. stanowi, że zawiadomienie o wadzie przez kupującego w terminie miesięcznym zapobiega utracie uprawnień z tytułu rękojmi. W ocenie Prezesa Urzędu postanowienie stosowane przez Wojciecha Czerwińskiego we wzorcu umowy Warunki uczestnictwa w § 9 „Postanowienia końcowe” pkt 3 zdanie pierwsze o treści: - „ Wszelkie spory nierozstrzygnięte polubownie, podlegają rozstrzygnięciu na drodze sądowej przed właściwym rzeczowo Sądem dla Miasta Łodzi. ” jest tożsame z postanowieniem wpisanym pod pozycją 586. Postanowienie to zostało wpisane do Rejestru w dniu 02 grudnia 2005 r. na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu 17 Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 12 października 2005 r., sygnatura akt XVII AmC 65/04, o treści: „ Wszelkie spory z realizacji umowy Organizator i Uczestnik będą starali się rozwiązywać polubownie, a w razie niemożności takiego rozwiązania wszelkie spory rozstrzyga sąd właściwy rzeczowo dla siedziby Organizatora. ”. Cytowane zapisy kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy i stanowią niedozwolone postanowienie, o którym mowa w art. 385 3 pkt 23 k.c., albowiem narzucają rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy dla miasta Łodzi. Przepis art. 27 k.p.c. wyraża zasadę, iż sprawa powinna być rozpatrywana przez sąd właściwy dla pozwanego. Kwestionowane postanowienia umowne zmieniają tę zasadę. Zmiana właściwości miejscowej sądu, choć dopuszczalna, bo w sprawach konsumenckich przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie zastrzegają właściwości wyłącznej, może być klauzulą zakazaną z uwagi na konieczność prowadzenia procesu w odległej miejscowości. Powoduje to bowiem utrudnienia w prowadzeniu obrony, przeprowadzaniu dowodów oraz zwiększa koszty postępowania. Z taką sytuacją będziemy mieli niewątpliwie do czynienia, kiedy konsument będzie występował w sporze po stronie pozwanej. Z uwagi na powyższe należy uznać, iż zarówno przytoczone postanowienie z rejestru jak i kwestionowany przez Prezesa Urzędu zapis są tożsame. Bez znaczenia przy tym pozostają różnice w zapisach wynikające z użytych sformułowań i wyrazów, które nie wpływają na wykładnię klauzuli. Ponadto postanowienie kwestionowane przez Prezesa Urzędu w § 9 „Postanowienia końcowe” pkt 3 zdanie pierwsze wzorca umowy jest tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru pod pozycją 1290, w dniu 20 grudnia 2007 r. na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 6 września 2007 r, sygnatura akt XVII AmC 115/07, o treści: „Ustala się jako miejscowo właściwy do rozstrzygnięcia ewentualnych sporów Sąd we Wrocławiu ". Podobnie jak klauzula wpisana do Rejestru pod pozycją 586 postanowienie wpisane pod pozycją 1290 narzuca konsumentowi rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy dla siedziby organizatora. Jak wynika z uzasadnień sądu postanowienia powyższe naruszają art. 385 1 § 1 k.c. oraz 385 3 pkt. 23 k.c. Należy dodać, że Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wielokrotnie i konsekwentnie dawał wyraz stanowisku, iż analogiczne postanowienia wypełniają hipotezę przepisu art. 385 3 pkt 23 k.c. o czym świadczą także inne postanowienia umowne wpisane do Rejestru, przykładowo pod pozycjami: 349, 353, 691, 772, 979 i 1034. Również w ocenie Prezesa Urzędu postanowienie stosowane przez Wojciecha Czerwińskiego we wzorcu umowy Warunki uczestnictwa w § 3 „ Odwołanie Rejsu, zmiana programu, zmiana warunków ” pkt 1 zdanie pierwsze o treści: - „ Organizator zastrzega sobie prawo odwołania Rejsu, przesunięcia jego terminu lub zmiany trasy w przypadku zaistnienia siły wyższej (zamknięcie granic, stan wojenny, kataklizm, epidemia itp.) lub innych przyczyn od niego niezależnych. ” jest tożsame z postanowieniem wpisanym pod pozycją 1457. Postanowienie to zostało wpisane do Rejestru w dniu 1 lipca 2008 r. na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 11 maja 2007 r., sygnatura akt XVII AmC 28/06, o treści: „ Organizator imprezy ma prawo do odwołania imprezy w wyniku działania siły wyższej, decyzji podjętej przez przewoźnika lotniczego oraz ważnych przyczyn zawinionych przez osoby trzecie. ”. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, że pośrednio zmierza ona do wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialności względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, sugerując że w każdym z wymienionych przypadków działanie Przedsiębiorcy jest usprawiedliwione, tym samym nie stanowi podstawy do dochodzenia odszkodowania za niewykonanie zobowiązania. Tymczasem stosownie do treści art. 14 ust. 7 ustawy o usługach turystycznych odwołanie imprezy turystycznej jest działaniem usprawiedliwionym, wykluczającym dochodzenie przez klienta odszkodowania tylko w przypadku, zgłoszenia się mniejszej liczby 18 uczestników, niż przewidziana w umowie oraz z powodu siły wyższej. Przytoczone przez Przedsiębiorcę okoliczności zawierają także te, które nie są okolicznościami uprawniającymi do wyłączenia odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania. Oczywistym jest, że organizator imprezy może odwołać ją również z przyczyn wymienionych w kwestionowanym postanowieniu, jednak nie będzie to już działanie usprawiedliwione, a w konsekwencji stanowiące podstawę do odchodzenia odszkodowania. W takim przypadku, o ile organizator zakłada możliwość nie wykonania zobowiązania, nie może wprowadzać w błąd konsumenta co do zakresu przysługujących uprawnień. Ponadto zarówno oceniany przez Prezesa Urzędu wzorzec umowy jak i wzorzec oceniany przez Sąd nie zawierały postanowienia wskazującego, że w sprawach nieuregulowanych obowiązują postanowienia ustawy o usługach turystycznych. Fakt ten przesądza o zamiarze organizatorów turystyki sporządzających oceniane wzorce umowy do wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialności względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania Z uwagi na powyższe należy uznać, iż zarówno przytoczone postanowienie z rejestru jak i kwestionowany przez Prezesa Urzędu zapis są tożsame. Bez znaczenia przy tym pozostają różnice w zapisach wynikające z użytych sformułowań i wyrazów, które nie wpływają na wykładnię klauzuli. Zarówno bowiem kwestionowane przez Prezesa Urzędu jak i klauzula wpisana do rejestru zmierzają pośrednio do ograniczenia bądź wyłączenia odpowiedzialności Przedsiębiorcy względem konsumenta. Ponadto, zarówno Wojciech Czerwiński, któremu został postawiony zarzut w przedmiotowym postępowaniu, jak i przedsiębiorca, który stosował we wzorcu umowy postanowienie uznane za niedozwolone na mocy ww. wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadzili działalność gospodarczą na rynku usług turystycznych. Ponadto postanowienie kwestionowane przez Prezesa Urzędu jest tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru pod pozycją 1054, w dniu 21 marca 2007 r. na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14 grudnia 2006 r, sygnatura akt XVII AmC 152/05, o treści: „Organizator zastrzega sobie możliwość odwołania dojazdów antenowych z danej trasy lub miasta na terenie Polski na 3 dni przed datą rozpoczęcia imprezy". Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w uzasadnieniu orzeczenia podniósł między innymi, iż klauzula ta narusza treść przepisów art. 385 3 pkt. 10, 14 i 19 k.c. bowiem niedozwolonymi klauzulami umownymi są te które uprawniają kontrahenta do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny, pozbawiają wyłącznie konsumenta prawa do odstąpienia od umowy, przewidują wyłącznie dla kontrahenta konsumenta jednostronne uprawnienie do zmiany bez ważnych przyczyn istotnych cech umowy. Zgodnie z powyższym wykazano, iż ww. postanowienia wzorca umowy są tożsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru pod pozycjami: 1245; 686; 1052; 1079; 586; 1457; 1054 i tym samym są bezprawne. Prezes Urzędu stwierdził, że druga przesłanka została spełniona. Ad. 3) Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiują pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 24 ust. 3 tej ustawy stanowi jedynie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Z całą pewnością mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów wówczas, gdy działanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź może dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. 19 W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. sygn. akt III SK 27/07 Sąd Najwyższy stwierdził co następuje. Zdaniem Sądu Najwyższego, sformułowanie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów o treści „nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów” 2 należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone, nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy”. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem praw nieograniczonej i nieokreślonej liczby konsumentów, którzy zapoznali się, bądź mogli zapoznać się z dostępnym powszechnie wzorcem umowy zawierającym postanowienia, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone i są sprzeczne z ustawą o usługach turystycznych i zawarli, bądź mogli zawrzeć umowę z Wojciechem Czerwińskim. W tej sytuacji bezprawne zachowanie przedsiębiorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej grupy kontrahentów Wojciecha Czerwińskiego. Na skutek zamieszczenia we wzorcach umów postanowień, które zostały wpisane do Rejestru Wojciech Czerwiński stosował klauzule umowne, które są bezprawne. Przedsiębiorca nie określił w stosowanych wzorcach umów podstaw prawnych umowy, a co za tym idzie naruszył art. 14 ust. 10 ustawy o usługach turystycznych. Uznać zatem należy, iż takie działanie Przedsiębiorcy godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Jak wynika z ustaleń dokonanych w niniejszej decyzji, Wojciech Czerwiński zaprzestał stosowania kwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień wzorca umowy pn.: „ Warunki Uczestnictwa w morskich rejsach sportowo-szkoleniowych organizowanych przez Agencję Żeglarską Kubryk ” poprzez ich zastąpienie nowym wzorcem umowy oraz wykreśleniem spornych klauzul. Obecnie do wszystkich umów stosuje się nowe wzory umowne. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż nastąpiło zaniechanie stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów przez Wojciecha Czerwińskiego w dniu 1 listopada 2008 r. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o okik, nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W takim przypadku, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania, przy czym ciężar udowodnienia okoliczności zaniechania stosowania zarzucanej praktyki spoczywa na przedsiębiorcy. Wobec spełnienia przesłanek koniecznych do stwierdzenia praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o okik oraz przesłanek 2 W dniu 21 kwietnia 2007 r. weszła w życie ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Na podstawie art. 137 ww. ustawy straciła moc ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Obecnie problematyka zbiorowego interesu konsumentów została uregulowana w przepisie art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. 20 wydania decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania wskazanych w art. 27 ustawy o okik, Prezes Urzędu orzekł jak w sentencji. Zgodnie z art. 106 ust 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w swojej decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z treści powyższego przepisu wynika, iż ww. kara ma charakter fakultatywny, a zatem do Prezesa Urzędu zależy - w ramach uznania administracyjnego – uznanie w decyzji zasadności nałożenia kary pieniężnej w raz z określeniem jej wysokości. Wprawdzie ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, nie zawiera katalogu przesłanek, od których uzależniona jest decyzja o nałożeniu kary, jednakże art. 111 wskazuje, że ustalając wysokość kary Prezes Urzędu winien wziąć pod uwagę okres, stopień oraz okoliczności uprzedniego naruszenia przepisów ustawy. Ustalając wysokość kary pieniężnej w decyzjach stwierdzających naruszenie zakazów określonych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, należy zatem uwzględnić wagę tego naruszenia, rozmiar skutków stosowanej praktyki ograniczającej konkurencję, bądź praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, jak również zaistniałe okoliczności obciążające i łagodzące. W niniejszej sprawie Prezes Urzędu uznał za zasadne nałożenie na Przedsiębiorcę kary pieniężnej za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów opisane w punktach I.1 i I.2 sentencji decyzji. Ustalając wymiar kary za poszczególne praktyki Prezes Urzędu dokonał w pierwszej kolejności oceny wagi naruszenia, na podstawie której ustalono kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszej kalkulacji kary, a następnie uwzględniając wszystkie okoliczności łagodzące i obciążające odpowiednio modyfikował ustaloną wysokość kwoty bazowej. Podkreślić należy, iż nakładana przez Prezesa Urzędu kara finansowa pełnić powinna funkcje: represyjną, prewencyjną i edukacyjną. Ustalając wymiar kary należy wziąć przede wszystkim pod uwagę funkcję prewencyjną kar, w tym prewencję ogólną. Kara bowiem winna być ustalona tak, aby powstrzymywać przedsiębiorcę stosującego praktykę oraz innych przedsiębiorców przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Zważyć należy na dużą skalę naruszeń zbiorowych interesów konsumentów przez przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie organizowania usług turystycznych. Zachodzi zatem konieczność wymierzenia kary o takiej wysokości, która zniechęci organizatorów turystyki do stosowania niedozwolonych postanowień umownych, a tym samym zobliguje ich do bieżącego monitorowania rejestru niedozwolonych postanowień umownych i uaktualniania, zgodnie z prawem, stosowanych przez siebie wzorców. Podkreślić należy, iż rynek usług turystycznych był już kilkakrotnie kompleksowo badany przez Prezesa Urzędu, a w jawnym Rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone znajduje się wiele klauzul dotyczących tegoż rynku. Odnośnie punktu I.1 sentencji decyzji: w niniejszym postępowaniu stwierdzono stosowanie sześciu niedozwolonych postanowień umownych. Każde z postanowień stosowanych przez Przedsiębiorcę w istotny sposób wpływa na sytuację prawną konsumentów, jednakże postanowienie o treści zawartej w punkcie 1.b pierwszej sentencji decyzji w sposób szczególnie niekorzystny wpływa na jego interesy ekonomiczne, bowiem pozbawia konsumenta możliwości zwrotu wartości świadczeń, z których nie skorzystał. 21 Postanowienie o treści zawartej w punkcie 1a pierwszej sentencji decyzji stanowi przejaw nierównomiernego rozłożenia praw i obowiązków stron umowy, albowiem konsekwencje rezygnacji lub odstąpienia od realizacji umowy przerzucone są wyłącznie na konsumenta. Postanowienia o treści zawartej w punktach 1.c i 1.f pierwszej sentencji decyzji regulują zasady odpowiedzialności organizatora imprez turystycznych w sposób sprzeczny z ustawą o usługach turystycznych i k.c. Postanowienie o treści zawartej w punkcie 1.d pierwszej sentencji decyzji ogranicza termin do wniesienia reklamacji do 14 dni od zakończenia imprezy, co w rezultacie może utrudnić bądź pozbawić konsumenta możliwości dochodzenia swoich praw. Postanowienie o treści zawartej w punkcie 1.e pierwszej sentencji decyzji określające właściwość miejscową sądu ze względu na siedzibę Przedsiębiorcy – powodować może dla konsumenta dodatkowe koszty związane z dojazdami oraz stratą czasu. Konsekwencją stosowania powyższych praktyk jest pogorszenie sytuacji konsumentów. Fakt, że kwestionowane zapisy funkcjonują w obrocie prawnym stwarza zagrożenie, że przedsiębiorca może albo nadmiernie ograniczyć zakres swojej odpowiedzialności, albo nałożyć na konsumentów dodatkowe obowiązki i domagać się ich spełnienia. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż natura naruszenia i kumulacja naruszeń polegających na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych oraz zapisu sprzecznego z ustawą o usługach turystycznych uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu wymiaru kary pieniężnej na poziomie ( tajemnica Przedsiębiorcy )% przychodu uzyskanego przez Przedsiębiorcę w 2008 r., co jest równe kwocie ( tajemnica Przedsiębiorcy ) zł. Prezes Urzędu ustalając karę wziął pod uwagę okoliczność wykazania przez Wojciecha Czerwińskiego zaniechania stosowania niedozwolonej praktyki. Powyższe należy poczytać jako okoliczność łagodzącą, tym samym uzasadniającą obniżenie poziomu wymiaru kary o 30%. W związku z powyższym, Prezes Urzędu postanowił nałożyć na Wojciecha Czerwińskiego karę w wysokości 2.299,46 zł, co odpowiada ( tajemnica Przedsiębiorcy )% przychodu przedsiębiorcy osiągniętemu w 2008r. i równocześnie stanowi ( tajemnica Przedsiębiorcy )% kary maksymalnej. Kara w takim wymiarze jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i współmierna do możliwości finansowych przedsiębiorcy. Organ antymonopolowy uznał, że orzeczona kara prawidłowo spełni zarówno funkcję represyjną, jak i swoje zadania w zakresie prewencji generalnej i indywidualnej, zapobiegając stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości zarówno przez samego przedsiębiorcę, jak i przez innych organizatorów turystyki. Odnośnie nie określenia podstawy prawnej i konsekwencji prawnych wynikających z umowy z uwagi na brak w Umowie uczestnictwa i Warunkach uczestnictwa odesłania, do ustawy o usługach turystycznych – co jest niezgodne z art. 14 ust. 2 pkt 10 tej ustawy – punkt I.2 sentencji decyzji, należy przyjąć, iż naruszenie nastąpiło na etapie zawierania kontraktu. Istotą tego etapu jest zachowanie przedsiębiorcy wobec konsumenta wyrażającego zamiar zawarcia kontraktu, polegające na naruszeniu przepisów prawa i wpływające na treść kontraktu. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której konsument zainteresowany ofertą przedsiębiorcy udaje się do jego biura z zamiarem podpisania umowy i skorzystania z udziału w imprezie turystycznej organizowanej przez przedsiębiorcę, zatem wyraża zamiar zawarcia kontraktu. Z kolei działanie przedsiębiorcy to stosowanie praktyki polegającej na takim opracowaniu wzorca Umowy, który zawiera w swojej treści zapisy sprzeczne z obowiązującymi regulacjami prawnymi. Konsument podejmując decyzję o zawarciu umowy w oparciu o narzucony mu przez przedsiębiorcę wzorzec umowy 22 zawierający bezprawne zapisy nie ma możliwości rzeczywistego wpływu na istnienie i treść zawartych w nim postanowień. Strona zawierająca umowę według narzuconego wzorca jest nim związana z chwilą zawarcia umowy. Na przedsiębiorcy prowadzącym działalność gospodarczą, jako na profesjonaliście ciąży obowiązek działania zgodnie z obowiązującymi normami prawa. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż natura naruszenia i kumulacja naruszeń polegających na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych oraz zapisu sprzecznego z ustawą o usługach turystycznych uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu wymiaru kary pieniężnej na poziomie ( tajemnica Przedsiębiorcy )% przychodu uzyskanego przez Przedsiębiorcę w 2008 r., co jest równe kwocie ( tajemnica Przedsiębiorcy )zł. Prezes Urzędu ustalając karę wziął pod uwagę okoliczność wykazania przez Wojciecha Czerwińskiego zaniechania stosowania niedozwolonej praktyki. Powyższe należy poczytać jako okoliczność łagodzącą, tym samym uzasadniającą obniżenie poziomu wymiaru kary o 30%. W związku z powyższym, Prezes Urzędu postanowił nałożyć na Wojciecha Czerwińskiego karę w wysokości 766,47 zł, co odpowiada ( tajemnica Przedsiębiorcy )% przychodu przedsiębiorcy osiągniętemu w 2008r. i równocześnie stanowi ( tajemnica Przedsiębiorcy )% kary maksymalnej. Kara w takim wymiarze jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i współmierna do możliwości finansowych przedsiębiorcy. Organ antymonopolowy uznał, że orzeczona kara prawidłowo spełni zarówno funkcję represyjną, jak i swoje zadania w zakresie prewencji generalnej i indywidualnej, zapobiegając stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości zarówno przez samego przedsiębiorcę, jak i przez innych organizatorów turystyki. W związku z powyższym orzeczono jak w punkcie II sentencji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000 . Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o okik w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 tej ustawy, jeżeli postępowanie zostało wszczęte z urzędu i w jego wyniku organ antymonopolowy stwierdził naruszenie przepisów tejże ustawy, przedsiębiorca lub związek przedsiębiorców, który dopuścił się tego naruszenia, zobowiązany jest ponieść koszty postępowania. Niniejsze postępowanie antymonopolowe zostało wszczęte z urzędu. W jego wyniku Prezes Urzędu w punkcie I sentencji przedmiotowej decyzji stwierdził naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 oraz pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez Wojciecha Czerwińskiego. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z prowadzoną w toku tego postępowania korespondencją. W związku z powyższym Prezes Urzędu postanowił obciążyć Wojciecha Czerwińskiego kwotą kosztów w wysokości 16,75 zł (słownie: szesnaście złotych 75/100). 23 W związku z powyższym orzeczono jak w punkcie III sentencji. Koszty niniejszego postępowania Wojciech Czerwiński jest obowiązany wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231 000000 w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Jednak w przypadku kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z 479 28 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego, przysługuje zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia doręczenia niniejszej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara Romańczak-Graca Otrzymuje: Wojciech Czerwiński Agencja Żeglarska KUBRYK ul. Piękna 21 05-830 Stara Wieś