RŁO-8/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Aleja Pi ł sudskiego 8 90-051 Ł ód ź , P - 73 Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O/61-4/05/AS Ł ód ź , dnia 9 marca 2005 r. DECYZJA Nr 8/2005 Na podstawie art. 23c ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2003 r., Nr 86, poz. 804; Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004 r., Nr 93, poz. 891; Nr 96, poz. 959) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2002 r., Nr 18 poz. 172; Dz. U. z 2003 r., Nr 6 poz. 68) po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Dariuszowi Mroczkowi zamieszka ł emu w Kielcach przy ul. Ogrodowej 13/2 - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a ust. 1 w. w. ustawy, bezprawne, godz ą ce w interesy konsumentów dzia ł anie przedsi ę biorcy polegaj ą ce na: u ż ywaniu w Umowie o nauczanie j ę zyka obcego firmy wprowadzaj ą cej w b łą d poprzez stwierdzenie, i ż umow ę zawiera Szko ł a J ę zyka Angielskiego Arkana z siedzib ą przy ul. Ogrodowej 13/2, 25-024 Kielce, a nie Dariusz Mroczek zamieszka ł y w Kielcach przy ul. Ogrodowej 13/2, b ę d ą cy rzeczywistym podmiotem praw i obowi ą zków wynikaj ą cych z tego stosunku prawnego nakazuje zaniechanie jej stosowania. Uzasadnienie I. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w ramach przeprowadzonego w terminie od 9 wrze ś nia 2004 r. do 25 pa ź dziernika 2004 r. badania wzorców umownych na rynku us ł ug nauczania j ę zyków obcych w województwie ł ódzkim i ś wi ę tokrzyskim, zbada ł wzorce umowne oraz materia ł y reklamowe stosowane przez Dariusza Mroczka zamieszka ł ego w Kielcach przy ul. Ogrodowej 13/2 (zwany dalej Dariuszem Mroczkiem) prowadz ą cego Szko łę J ę zyka Angielskiego Arkana w Kielcach (zwana dalej Szko łą ). Analiza powy ż szych dokumentów wykaza ł a, i ż Dariusz Mroczek mo ż e narusza ć przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2003 r., Nr 86, poz. 804; Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004 r., Nr 93, poz. 891; Nr 96, poz. 959) – zwana dalej ustaw ą o ochronie (...). Z uwagi na powy ż sze, w dniu 10 stycznia 2005 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej Prezesem Urz ę du) moc ą postanowienia nr 1/61- 4/05 wszcz ął post ę powanie w sprawie stosowania przez Dariusza Mroczka praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na: bezprawnym, godz ą cym w interesy konsumentów dzia ł aniu polegaj ą cym na u ż ywaniu w Umowie o nauczanie j ę zyka obcego firmy wprowadzaj ą cej w b łą d poprzez stwierdzenie, i ż umow ę zawiera Szko ł a J ę zyka Angielskiego Arkana z siedzib ą przy ul. Ogrodowej 13/2, 25-024 Kielce, a nie Dariusz Mroczek, b ę d ą cy rzeczywistym podmiotem praw i obowi ą zków wynikaj ą cych z tego stosunku prawnego, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...). Odpowiadaj ą c na postawiony zarzut Dariusz Mroczek poinformowa ł , i ż dokona ł zmiany kwestionowanego zapisu na zapis o tre ś ci: „Zawarta w dniu .... w Kielcach pomi ę dzy: Dariuszem Mroczkiem zamieszka ł ym przy ul. Ogrodowej 13/2 w Kielcach, w ł a ś cicielem szko ł y J ę zyka Angielskiego Arkana, zwanym dalej W ł a ś cicielem Szko ł y, a Pani ą /Panem (...)”. Na dowód tego twierdzenia przedstawi ł wzór nowej umowy ( dowód: pismo z dnia 24 stycznia 2005 r. z za łą cznikiem; karta 10 - 11). II. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Dariusz Mroczek jest wpisany do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Kielce pod numerem 11287/97/U ( dowód: za ś wiadczenie o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej; karta 7). 2. W celu zawarcia umowy Dariusz Mroczek korzysta z wzorca umowy o nazwie UMOWA o nauczanie j ę zyka obcego nr.... ( dowód: wzorzec umowy; karta 4). 4. Umowa na wst ę pie zawiera ł a zapis: „Zawarta w dniu ... w Kielcach pomi ę dzy: Szko łą J ę zyka Angielskiego ARKANA z siedzib ą przy ul. Ogrodowej 13/2, 25-024 Kielce, zwanej dalej Szko łą , reprezentowan ą przez Dariusza Mroczka, Dyrektora Szko ł y a Pani ą /Panem (...)” ( dowód: wzorzec umowy; karta 4). 5. W poprawionej umowie powy ż szy zapis zast ą piono postanowieniem o tre ś ci: „Zawarta w dniu .... w Kielcach pomi ę dzy: Dariuszem Mroczkiem zamieszka ł ym przy ul. Ogrodowej 13/2 w Kielcach, w ł a ś cicielem Szko ł y J ę zyka Angielskiego Arkana, zwanym dalej W ł a ś cicielem Szko ł y, a Pani ą /Panem (...)” ( dowód: nowy wzorzec umowy; karta 11). III. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan prawny: 1. Art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...) stanowi, i ż przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. 2. Zgodnie z art. 43² § 1 k.c. przedsi ę biorca dzia ł a pod firm ą . 3. Art. 43³ § 2 k.c. stanowi, i ż firma nie mo ż e wprowadza ć w b łą d, w szczególno ś ci co do osoby przedsi ę biorcy, przedmiotu dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy, miejsca dzia ł alno ś ci, ź róde ł zaopatrzenia. 4. Art. 43 4 k.c. stanowi, i ż firm ą osoby fizycznej jest jej imi ę i nazwisko. Nie wyklucza to w łą czenia do firmy pseudonimu lub okre ś le ń wskazuj ą cych na przedmiot dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy, miejsce jej prowadzenia oraz innych okre ś le ń dowolnie obranych. IV. Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny i prawny organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...) przes ł ankami zaistnienia zakazanej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów jest: 2 1 dzia ł anie przedsi ę biorcy 2 nosz ą ce znamiona bezprawno ś ci 3 godz ą ce w zbiorowy interes konsumentów. Ad. 1 Jak zosta ł o wykazane powy ż ej, Dariusz Mroczek jest wpisany do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Kielce. Jest wi ę c przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 ustawy o ochronie (...). Ad. 2 Bezprawno ść to sprzeczno ść zachowania z przepisami prawa zawartymi w ró ż nych jego ga łę ziach oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi wi ę c o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym jako ca ł o ś ci ą . Istotnym jest równie ż fakt, i ż bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezale ż nym od wyst ą pienia szkody czy od zamiaru podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Analiza powo ł anych wcze ś niej przepisów prowadzi do nast ę puj ą cych wniosków: Ka ż dy przedsi ę biorca winien dzia ł a ć pod firm ą . Oznacza to, i ż wszelkie czynno ś ci prawne w ramach prowadzonej przez niego dzia ł alno ś ci gospodarczej musz ą by ć dokonywane pod t ą firm ą . Nie budzi w ą tpliwo ś ci, i ż jedn ą z g ł ównych czynno ś ci prawnych dokonywanych w ramach prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej polegaj ą cej na ś wiadczeniu us ł ug jest zawieranie umów z klientami. Co za tym idzie, zawieranie umów musi si ę odbywa ć pod firm ą . Firma przedsi ę biorcy, jak wskazuje art. 43³ k.c., pe ł ni tak ą sam ą funkcj ę , jak imi ę i nazwisko osoby fizycznej. Co za tym idzie, musi by ć wystarczaj ą co odmienna od innych firm, by nie wprowadza ć w b łą d, w szczególno ś ci co do osoby przedsi ę biorcy, przedmiotu dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy, miejsca dzia ł alno ś ci, ź róde ł zaopatrzenia. Fakty, w odniesieniu do których firma nie mo ż e wprowadza ć w b łą d, zosta ł y w przepisie art. 43³ k.c. wyliczone przyk ł adowo. Co za tym idzie, nale ż y przyj ąć , i ż firma nie mo ż e wprowadza ć w b łą d co do ż adnych okoliczno ś ci prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej przez przedsi ę biorc ę . Celem firmy jest wi ę c umo ż liwienie identyfikacji podmiotu prawa, który wyst ę puje na rynku. Art. 43 4 k.c. stanowi, i ż firm ą osoby fizycznej jest jej imi ę i nazwisko, ale nie wyklucza to, dla wi ę kszej precyzji i zwi ę kszenia mo ż liwo ś ci identyfikacji podmiotu, w łą czenia do firmy innych elementów, takich jak pseudonim, okre ś lenie wskazuj ą ce na przedmiot dzia ł alno ś ci, miejsce jej prowadzenia b ą d ź innych okre ś le ń . Z uwagi na tre ść art. 43³ k.c., w przypadku niektórych osób fizycznych prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą w łą czenie innych elementów do firmy b ę dzie niezb ę dne, tak by firma umo ż liwia ł a odró ż nienie przedsi ę biorcy od innych. Maj ą c na uwadze powy ż sze kwestie, nale ż y przyj ąć , i ż nie jest wystarczaj ą cym podanie w umowie jako podmiotu zawieraj ą cego umow ę jedynie Szko ł y i dodanie, ż e jest ona reprezentowana przez Dariusza Mroczka. Mo ż e to bowiem prowadzi ć do b łę dnego przekonania konsumentów, i ż podmiotem zobowi ą zanym z niniejszej umowy jest w ł a ś nie Szko ł a, a Dariusz Mroczek jest jedynie podmiotem, który dzia ł a w jej imieniu. Nie budz ą cym w ą tpliwo ś ci jest fakt, i ż na gruncie obowi ą zuj ą cych przepisów kodeksu cywilnego, z uwagi na posiadanie zdolno ś ci prawnej i zdolno ś ci do czynno ś ci prawnych, jedynym podmiotem uprawnionym do zawarcia umowy jest osoba fizyczna, a nie firma, pod któr ą dzia ł a ona w obrocie. Konsument zawieraj ą cy umow ę zas ł uguje na szczególn ą ochron ę , poniewa ż jest s ł absz ą stron ą wyst ę puj ą c ą w obrocie prawnym. Informacja co do tego, kto jest stron ą zawieranej przez niego umowy jest podstawowa i bardzo istotna. Pewno ść obrotu i mo ż liwo ść realizowania jakichkolwiek praw wynikaj ą cych ze stosunku prawnego jest zagwarantowana tylko wtedy, gdy konsument wie, z kim zawiera umow ę . W niniejszej sprawie Dariusz Mroczek pos ł ugiwa ł si ę we wzorcu umowy firm ą , która bez w ą tpienia wprowadza ł a w b łą d, poniewa ż sugerowa ł a, i ż to Szko ł a Arkana jest podmiotem praw i 3 obowi ą zków p ł yn ą cych z zawartej umowy. W ca ł ym wzorcu nie wyst ę powa ł o nigdzie stwierdzenie, ż e to Dariusz Mroczek by ł stron ą umowy. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze okoliczno ś ci nale ż y stwierdzi ć , i ż przes ł anka bezprawno ś ci zosta ł a spe ł niona. Ad. 3 Ka ż de dzia ł anie bezprawne w ramach danego stosunku prawnego godzi w interesy drugiej strony kontraktu. Przepisy prawa o charakterze bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cym wprowadzono bowiem do porz ą dku prawnego po to, by chroni ć dobro zas ł uguj ą ce na ochron ę . Przepisy ustawy o ochronie (...) nie definiuj ą poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów. Z ca łą pewno ś ci ą mamy do czynienia z takim interesem gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy dotycz ą zbiorowo ś ci i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego klienta tego przedsi ę biorcy, czyli gdy s ą powszechne. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z godzeniem w prawa nieograniczonej grupy konsumentów, którzy zawarli b ą d ź zamierzali zawrze ć umow ę z Dariuszem Mroczkiem. Powy ż szy fakt decyduje o tym, i ż trzecia przes ł anka zosta ł a spe ł niona. Jak zosta ł o wskazane powy ż ej, Dariusz Mroczek poinformowa ł , i ż dokona ł zmiany kwestionowanego zapisu na zapis o tre ś ci: „Zawarta w dniu .... w Kielcach pomi ę dzy: Dariuszem Mroczkiem zamieszka ł ym przy ul. Ogrodowej 13/2 w Kielcach, w ł a ś cicielem Szko ł y J ę zyka Angielskiego Arkana, zwanym dalej W ł a ś cicielem Szko ł y, a Pani ą /Panem (...)”. Na poparcie tego twierdzenia przedstawi ł wzór nowej umowy. Prezes Urz ę du uzna ł , i ż nie jest wystarczaj ą cym dowodem zaniechania praktyki przedstawienie jedynie nowego wzorca umowy, z uwagi na brak wykazania, i ż praktyka zosta ł a zaniechana tak ż e wobec klientów, którzy zawarli z Dariuszem Mroczkiem umowy na obecny rok szkolny. Powy ż sze argumenty da ł y podstaw ę do nakazania zaniechania stosowania praktyk przez Dariusza Mroczka. Wobec spe ł nienia przes ł anek koniecznych do stwierdzenia praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonych w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...) organ antymonopolowy orzek ł jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Zast ę pca Dyrektora Delegatury w Ł odzi Barbara Roma ń czak-Graca Otrzymuje: Dariusz Mroczek Ul. Ogrodowa 13/2 25-024 Kielce 4 5