RŁO-6/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Aleja Pi ł sudskiego 8 90-051 Ł ód ź , P - 73 Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O/61-2/05/AS Ł ód ź , dnia 18 lutego 2005 r. DECYZJA Nr R Ł O 6/2005 Na podstawie art. 23c ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2003 r., nr 86, poz. 804; Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004 r. Nr 93, poz. 891; Nr 96, poz. 959) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172; Dz. U. z 2003 r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Iwonie S ł oka-G ł owik zamieszka ł ej w Kielcach przy ul. Okrzei 19/23 m 31 oraz Janinie Nogajczyk zamieszka ł ej w Kielcach przy ul. Szkolnej 37 m 63 prowadz ą cym Szko łę J ę zyków Obcych „Euroschool” w Kielcach - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a ust. 1 w. w. ustawy, bezprawne, godz ą ce w interesy konsumentów dzia ł anie przedsi ę biorców polegaj ą ce na: u ż ywaniu w Umowie o nauczanie j ę zyka obcego firmy wprowadzaj ą cej w b łą d poprzez stwierdzenie, i ż umow ę zawiera Szko ł a J ę zyków Obcych „EUROSCHOOL”, a nie Iwona S ł oka-G ł owik zamieszka ł a w Kielcach przy ul. Okrzei 19/23 m 31 oraz Janina Nogajczyk zamieszka ł a w Kielcach przy ul. Szkolnej 37 m 63, które s ą rzeczywistymi podmiotami praw i obowi ą zków wynikaj ą cych z tego stosunku prawnego i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. Uzasadnienie I. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w ramach przeprowadzonego w terminie od 9 wrze ś nia 2004 r. do 25 pa ź dziernika 2004 r. badania wzorców umownych na rynku nauczania j ę zyków obcych w województwie ł ódzkim i ś wi ę tokrzyskim, zbada ł wzorce umowne oraz materia ł y reklamowe stosowane przez Iwon ę S ł oka-G ł owik zamieszka łą w Kielcach przy ul. Okrzei 19/23 m 31 oraz Janin ę Nogajczyk zamieszka łą w Kielcach przy ul. Szkolnej 37 m 63 (zwane dalej Wspólniczkami) prowadz ą ce Szko łę J ę zyków Obcych „Euroschool” w Kielcach (zwana dalej Euroschool). Analiza powy ż szych dokumentów wykaza ł a, i ż firma, któr ą pos ł uguj ą si ę Wspólniczki, mo ż e narusza ć przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2003 r., nr 86, poz. 804 ze zm.) – zwana dalej ustaw ą o ochronie (...). Z uwagi na powy ż sze, w dniu 4 stycznia 2005 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej Prezesem Urz ę du) moc ą postanowienia nr 1/61-2/05 wszcz ął post ę powanie w sprawie stosowania przez Iwon ę S ł oka-G ł owik oraz Janin ę Nogajczyk prowadz ą cych „Euroschool” w Kielcach praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na: bezprawnym, godz ą cym w interesy konsumentów dzia ł aniu polegaj ą cym na u ż ywaniu w Umowie o nauczanie j ę zyka obcego firmy wprowadzaj ą cej w b łą d poprzez stwierdzenie, i ż umow ę zawiera Szko ł a J ę zyków Obcych „EUROSCHOOL”, a nie Iwona S ł oka-G ł owik zamieszka ł a w Kielcach przy ul. Okrzei 19/23 m 31 oraz Janina Nogajczyk zamieszka ł a w Kielcach przy ul. Szkolnej 37 m 63, które s ą rzeczywistymi podmiotami praw i obowi ą zków wynikaj ą cych z tego stosunku prawnego, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...). Odpowiadaj ą c na postawiony zarzut Wspólniczki o ś wiadczy ł y, i ż nie by ł y ś wiadome naruszenia prawa, które wyst ą pi ł o w ich umowie oraz i ż by ł o one efektem niedopatrzenia, które zosta ł o niezw ł ocznie naprawione poprzez uzupe ł nienie wzorca umowy. Na poparcie tych twierdze ń Wspólniczki przes ł a ł y nowy wzorzec umowy zawieraj ą cy w lewym, górnym rogu informacj ę o tre ś ci: „Szko ł a J ę zyków Obcych „Euroschool” Janina Nogajczyk i Iwona S ł oka-G ł owik – spó ł ka cywilna. 25-007 Kielce ul. Sienkiewicza 30, tel. 344 96 99”. Ponadto doda ł y, i ż nigdy ś wiadomie nie posun ęł yby si ę do dzia ł a ń bezprawnych, godz ą cych w interesy swoich s ł uchaczy ( dowód: pismo z dnia 12 stycznia 2005 r. wraz z za łą cznikami; karty 13-15). II. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Iwona S ł oka-G ł owik zamieszka ł a w Kielcach przy ul. Okrzei 19/23 m 31 jest wpisana do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Kielce pod nr 20087/01/U ( dowód: za ś wiadczenie o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej; karta 8) 2. Janina Nogajczyk zamieszka ł a w Kielcach przy ul. Szkolnej 37 m 63 jest wpisana do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Kielce pod nr 22059/03/U ( dowód: za ś wiadczenie o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej; karta 9) 3. W celu zawarcia umowy Wspólniczki korzystaj ą z wzorca umowy ( dowód: wzorzec umowy; karta 5 i 14) 4. Umowa na wst ę pie zawiera zapis: „zawarta w dniu_____ pomi ę dzy ______ zamieszka ł ym ( ą ) w ____, zwanym ( ą ) dalej S Ł UCHACZEM/OPIEKUNEM, a Szko łą J ę zyków Obcych „EUROSCHOOL”, zwan ą dalej SZKO ŁĄ , dotycz ą ca kursu j ę zyka _____” ( dowód: wzorzec umowy; karta 5 i 14). 5. Poprawiona umowa zawiera w lewym górnym rogu informacj ę o tre ś ci: „Szko ł a J ę zyków Obcych „Euroschool” Janina Nogajczyk i Iwona S ł oka-G ł owik – spó ł ka cywilna. 25-007 Kielce ul. Sienkiewicza 30, tel. 344 96 99” (dowód: wzorzec umowy; karta 14). III. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan prawny: 1. Art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...) stanowi, i ż przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. 2. Zgodnie z art. 43² § 1 k.c. przedsi ę biorca dzia ł a pod firm ą . 2 3. Art. 43³ § 2 k.c. stanowi, i ż firma nie mo ż e wprowadza ć w b łą d, w szczególno ś ci co do osoby przedsi ę biorcy, przedmiotu dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy, miejsca dzia ł alno ś ci, ź róde ł zaopatrzenia. 4. Art. 43 4 k.c. stanowi, i ż firm ą osoby fizycznej jest jej imi ę i nazwisko. Nie wyklucza to w łą czenia do firmy pseudonimu lub okre ś le ń wskazuj ą cych na przedmiot dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy, miejsce jej prowadzenia oraz innych okre ś le ń dowolnie obranych. IV. Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny i prawny organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...) przes ł ankami zaistnienia zakazanej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów jest: 1) dzia ł anie przedsi ę biorcy 2) nosz ą ce znamiona bezprawno ś ci 3) godz ą ce w zbiorowy interes konsumentów. Ad. 1 Jak zosta ł o wykazane powy ż ej, Iwona S ł oka-G ł owik oraz Janina Nogajczyk s ą wpisane do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Kielce. Przedmiotem Ich dzia ł alno ś ci jest mi ę dzy innymi nauczanie j ę zyków obcych. Iwona S ł oka-G ł owik oraz Janina Nogajczyk s ą zwi ą zane umow ą spó ł ki cywilnej ( dowód: karta 15), która nie wywiera wp ł ywu na kwesti ę podmiotowo ś ci prawnej w ramach prowadzonej przez Nie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Wspólniczki s ą wi ę c przedsi ę biorcami w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (...). Ad. 2 Bezprawno ść to sprzeczno ść zachowania z przepisami prawa zawartymi w ró ż nych jego ga łę ziach oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi wi ę c o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym jako ca ł o ś ci ą . Istotnym jest równie ż fakt, i ż bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezale ż nym od wyst ą pienia szkody czy od zamiaru podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Analiza powo ł anych wcze ś niej przepisów prowadzi do nast ę puj ą cych wniosków: Ka ż dy przedsi ę biorca winien dzia ł a ć pod firm ą . Oznacza to, i ż wszelkie czynno ś ci prawne w ramach prowadzonej przez niego dzia ł alno ś ci gospodarczej musz ą by ć dokonywane pod t ą firm ą . Nie budzi w ą tpliwo ś ci, i ż jedn ą z g ł ównych czynno ś ci prawnych dokonywanych w ramach prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej polegaj ą cej na ś wiadczeniu us ł ug jest zawieranie umów z klientami. Co za tym idzie, zawieranie umów musi si ę odbywa ć pod firm ą . Firma przedsi ę biorcy, jak wskazuje art. 43³ k.c., pe ł ni tak ą sam ą funkcj ę , jak imi ę i nazwisko osoby fizycznej. Co za tym idzie, musi by ć wystarczaj ą co odmienna od innych firm, by nie wprowadza ć w b łą d, w szczególno ś ci co do osoby przedsi ę biorcy, przedmiotu dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy, miejsca dzia ł alno ś ci, ź róde ł zaopatrzenia. Fakty, w odniesieniu do których firma nie mo ż e wprowadza ć w b łą d, zosta ł y w przepisie art. 43³ k.c. wyliczone przyk ł adowo. Co za tym idzie, nale ż y przyj ąć , i ż firma nie mo ż e wprowadza ć w b łą d co do ż adnych okoliczno ś ci prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej przez przedsi ę biorc ę . Celem firmy jest wi ę c umo ż liwienie identyfikacji podmiotu prawa, który wyst ę puje na rynku. Art. 43 4 k.c. stanowi, i ż firm ą osoby fizycznej jest jej imi ę i nazwisko, ale nie wyklucza to, dla wi ę kszej precyzji i zwi ę kszenia mo ż liwo ś ci identyfikacji podmiotu, w łą czenia do firmy innych elementów, takich jak pseudonim, okre ś lenie wskazuj ą ce na przedmiot dzia ł alno ś ci, miejsce jej prowadzenia b ą d ź innych okre ś le ń . Z uwagi na tre ść art. 43³ k.c., w przypadku niektórych osób fizycznych prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą 3 w łą czenie innych elementów do firmy b ę dzie niezb ę dne, tak by firma umo ż liwia ł a odró ż nienie przedsi ę biorcy od innych. Maj ą c na uwadze powy ż sze kwestie, nale ż y przyj ąć , i ż nie jest wystarczaj ą cym podanie w umowie jedynie nazwy szko ł y, która jest prowadzona przez Wspólniczki. Mo ż e to bowiem prowadzi ć do b łę dnego przekonania konsumentów, i ż podmiotem zobowi ą zanym z niniejszej umowy jest w ł a ś nie szko ł a. Konsument zawieraj ą cy umow ę zas ł uguje na szczególn ą ochron ę , poniewa ż jest s ł absz ą stron ą wyst ę puj ą c ą w obrocie prawnym. Informacja co do tego, kto jest stron ą zawieranej przez niego umowy jest podstawowa i bardzo istotna. Pewno ść obrotu i mo ż liwo ść realizowania jakichkolwiek praw wynikaj ą cych ze stosunku prawnego jest zagwarantowana tylko wtedy, gdy konsument wie, z kim zawiera umow ę . W niniejszej sprawie Wspólniczki pos ł ugiwa ł y si ę we wzorcu umowy firm ą , która bez w ą tpienia wprowadza ł a w b łą d, poniewa ż sugerowa ł a, i ż to szko ł a Euroschool jest podmiotem praw i obowi ą zków p ł yn ą cych z zawartej umowy. W ca ł ym wzorcu nie wyst ę puje nigdzie stwierdzenie, ż e to Wspólniczki s ą podmiotami umowy. Naruszenie interesów konsumentów by ł o wi ę c ra żą ce. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze okoliczno ś ci nale ż y stwierdzi ć , i ż przes ł anka bezprawno ś ci zosta ł a spe ł niona. Ad. 3 Ka ż de dzia ł anie bezprawne w ramach danego stosunku prawnego godzi w interesy drugiej strony kontraktu. Przepisy prawa o charakterze bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cym wprowadzono bowiem do porz ą dku prawnego po to, by chroni ć dobro zas ł uguj ą ce na ochron ę . Przepisy ustawy o ochronie (...) nie definiuj ą poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów. Z ca łą pewno ś ci ą mamy do czynienia z takim interesem gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy dotycz ą zbiorowo ś ci i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego klienta tego przedsi ę biorcy, czyli gdy s ą powszechne. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z godzeniem w prawa nieograniczonej grupy konsumentów, którzy zawarli b ą d ź zamierzali zawrze ć umow ę z Iwon ą S ł oka-G ł owik oraz Janin ą Nogajczyk. Powy ż szy fakt decyduje o tym, i ż trzecia przes ł anka zosta ł a spe ł niona. Jak zosta ł o wskazane powy ż ej, Wspólniczki w pi ś mie z dnia 12 stycznia 2005 r. o ś wiadczy ł y, i ż dzia ł anie polegaj ą ce na u ż ywaniu w Umowie o nauczanie j ę zyka obcego firmy wprowadzaj ą cej w b łą d poprzez stwierdzenie, i ż umow ę zawiera Szko ł a J ę zyków Obcych „EUROSCHOOL” by ł o efektem niedopatrzenia i zosta ł o naprawione poprzez uzupe ł nienie stosowanego wzorca umowy o informacj ę o Wspólniczkach. Prezes Urz ę du uzna ł , i ż pomimo dokonania przez Wspólniczki zmian we wzorcu nie nast ą pi ł o zaniechanie stwierdzonej praktyki. Wspólniczki wprowadzaj ą c do obrotu nowy wzorzec nie odnios ł y si ę w ogóle do kwestii wci ąż obowi ą zuj ą cych umów, które zosta ł y wcze ś niej zawarte na wadliwym wzorcu. Nale ż y zwróci ć uwag ę na fakt, i ż umowa o pobieranie nauki w szkole j ę zykowej jest podstaw ą stosunku o charakterze ci ą g ł ym. W zwi ą zku z tym nie mo ż na mówi ć o zaniechaniu stosowania stwierdzonej praktyki do momentu wyga ś ni ę cia lub zmiany tre ś ci wcze ś niej zawartych umów. Wobec spe ł nienia przes ł anek koniecznych do stwierdzenia praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonych w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...)organ antymonopolowy orzek ł jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej 4 dor ę czenia, za po ś rednictwem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Ł odzi Iwona BIELSKA Otrzymuje: Iwona S ł oka-G ł owik Ul. Okrzei 19/23 m 31 25-525 Kielce Janina Nogajczyk Ul. Szkolna 37 m 63 25-604 Kielce 5 6