RŁO-14/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Aleja Pi ł sudskiego 8 90-051 Ł ód ź , P - 73 Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl Ł ód ź , dnia 26 kwietnia 2005 r. R Ł O/61-8/05/RA DECYZJA Nr R Ł O 14 / 2005 Na podstawie art. 23c ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tj. Dz. U. z 2003 r., Nr 86, poz. 804; zm. Dz. U. z 2003 r. Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004 r. Nr 93, poz. 891; Dz. U. z 2004 r. Nr 96, poz. 959) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2002 r. Nr 18 poz. 172; zm. Dz. U. z 2003 r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko „Ecco Holiday” Sp. z o.o. z siedzib ą w Poznaniu, ul. Wielka 18 - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a ust. 1 i 2 ww. ustawy, bezprawne, godz ą ce w interesy konsumentów dzia ł anie przedsi ę biorcy polegaj ą ce na: 1) stosowaniu w „Warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych” postanowienia umownego o tre ś ci: „Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany zakwaterowania, które wcze ś niej potwierdzi ł Klientowi pod warunkiem jednak, ż e nowy hotel b ę dzie o tym samym lub wy ż szym standardzie i b ę dzie po ł o ż ony na tym samym kierunku wakacyjnym. Zmiana taka nie stanowi zmiany warunków umowy i nie upowa ż nia klienta do domagania si ę rekompensaty z tego tytu ł u”; 2) stosowaniu w „Warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych” postanowienia umownego o tre ś ci: „Je ż eli Klient uzna, ż e us ł ugi, które wykupi ł nie odpowiadaj ą informacjom podanym w katalogu, materia ł ach uzupe ł niaj ą cych, warunkach uczestnictwa oraz dowodzie rezerwacji-voucherze, mo ż e z ł o ż y ć reklamacj ę . Reklamacja b ę dzie rozpatrzona pod warunkiem, ż e zostanie z ł o ż ona bezpo ś rednio po zaistnieniu, tj. w ci ą gu najpó ź niej 48 godzin od zaj ś cia zdarzenia, b ę d ą cego przedmiotem reklamacji niezale ż nie od tego, czy sytuacja ta ma miejsce przed wyjazdem, czy te ż w miejscu wakacyjnym oraz, gdy Klient przed ł o ż y Organizatorowi potwierdzenie z ł o ż enia reklamacji na r ę ce przedstawiciela Organizatora w przypadku, gdy zdarzenie zasz ł o w miejscu wakacyjnym”; 3) stosowaniu w „Warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych” postanowienia umownego o tre ś ci: „W przypadkach niemo ż no ś ci rozstrzygni ę cia sporów wynikaj ą cych z przedmiotu realizacji niniejszej umowy na drodze polubownej, S ą dem w ł a ś ciwym do rozstrzygni ę cia tych sporów jest S ą d Rejonowy w Poznaniu”. i nakazuje zaniechanie jej stosowania. Uzasadnienie Do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Ł odzi wp ł yn ęł a skarga konsumenta z terenu miasta Ł odzi, dotycz ą ca zarzutu nierzetelnego informowania konsumentów o warunkach ś wiadczenia us ł ug turystycznych i wprowadzania w b łą d w zwi ą zku z zastrze ż eniem przez Biuro Podró ż y mo ż liwo ś ci zmiany warunków umowy bez informowania konsumentów o przedmiotowych zmianach oraz zarzutu stosowania przez „Ecco Holiday” Sp. z o.o. z siedzib ą w Poznaniu, ul. Wielka 18 (dalej „Ecco Holiday”) niedozwolonych postanowie ń umownych. Wst ę pna analiza tre ś ci skargi i postawionych w niej zarzutów dawa ł a podstawy do podejrzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w zwi ą zku z bezprawnym godz ą cym w interesy konsumentów dzia ł aniem przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci poprzez stosowanie niedozwolonych postanowie ń umownych w umowach wzorcowych i naruszanie przepisów ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. o us ł ugach turystycznych (tj.: Dz. U. z 2001 r., Nr 55, poz. 578, z pó ź n. zm. – dalej ustawa o us ł ugach turystycznych). W zwi ą zku z powy ż szym Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej Prezes Urz ę du) wszcz ął post ę powanie wyja ś niaj ą ce, w celu wst ę pnego ustalenia, czy w opisanej sprawie nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Post ę powanie wyja ś niaj ą ce toczy ł o si ę w okresie od 20 grudnia 2004 r. do 21 stycznia 2005 r. Wyniki prowadzonego post ę powania da ł y asumpt do stwierdzenia, ż e „Ecco Holiday” naruszy ł a zbiorowe interesy konsumentów w zwi ą zku z bezprawnym godz ą cym w interesy konsumentów dzia ł aniem, w szczególno ś ci poprzez stosowanie niedozwolonych klauzul umownych w umowach wzorcowych i naruszanie przepisów ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. o us ł ugach turystycznych, a tym samym nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym w dniu 26 stycznia 2005 r. Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Ł odzi w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów na mocy postanowienia nr 1 (k. 1) wszcz ęł a post ę powanie w sprawie stosowania przez „Ecco Holiday” praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na: 1) stosowaniu w „Warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych” postanowienia umownego wpisanego w dniu 29 listopada 2004 r. do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 kodeksu post ę powania cywilnego (na mocy wyroku S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 pa ź dziernika 2004 r., sygn. akt XVII Amc 91/03), o tre ś ci: „Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany zakwaterowania, które wcze ś niej potwierdzi ł Klientowi pod warunkiem jednak, ż e nowy hotel b ę dzie o tym samym lub wy ż szym standardzie i b ę dzie po ł o ż ony na tym samym kierunku wakacyjnym. Zmiana taka nie stanowi zmiany warunków umowy i nie upowa ż nia klienta do domagania si ę rekompensaty z tego tytu ł u”; 2 2) stosowaniu w „Warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych” postanowienia umownego wpisanego w dniu 7 grudnia 2004 r. do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 kodeksu post ę powania cywilnego (na mocy wyroku S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 27 pa ź dziernika 2004 r., sygn. akt Amc XVII 83/03), o tre ś ci: „Je ż eli Klient uzna, ż e us ł ugi, które wykupi ł nie odpowiadaj ą informacjom podanym w katalogu, materia ł ach uzupe ł niaj ą cych, warunkach uczestnictwa oraz dowodzie rezerwacji-voucherze, mo ż e z ł o ż y ć reklamacj ę . Reklamacja b ę dzie rozpatrzona pod warunkiem, ż e zostanie z ł o ż ona bezpo ś rednio po zaistnieniu, tj. w ci ą gu najpó ź niej 48 godzin od zaj ś cia zdarzenia, b ę d ą cego przedmiotem reklamacji niezale ż nie od tego, czy sytuacja ta ma miejsce przed wyjazdem, czy te ż w miejscu wakacyjnym oraz, gdy Klient przed ł o ż y Organizatorowi potwierdzenie z ł o ż enia reklamacji na r ę ce przedstawiciele Organizatora w przypadku, gdy zdarzenie zasz ł o w miejscu wakacyjnym”; 3) stosowaniu w „Warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych” postanowienia umownego wpisanego w dniu 18 listopada 2004 r. do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 kodeksu post ę powania cywilnego (na mocy wyroku S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 wrze ś nia 2004 r., sygn. akt XVII Amc 78/03), o tre ś ci: „W przypadkach niemo ż no ś ci rozstrzygni ę cia sporów wynikaj ą cych z przedmiotu realizacji niniejszej umowy na drodze polubownej, S ą dem w ł a ś ciwym do rozstrzygni ę cia tych sporów jest S ą d Rejonowy w Poznaniu”. Odpowiadaj ą c na postawione zarzuty „Ecco Holiday” pismem z dnia 18 lutego 2005 r. (data wp ł ywu do Urz ę du – 25 lutego 2005 r. – k. 31 – 35) odrzuci ł a stawiane zarzuty i stwierdzi ł a co nast ę puje. Odnosz ą c si ę do pierwszego zarzutu „Ecco Holiday” podnios ł a, ż e kwestionowane postanowienie ma swój ci ą g dalszy w zdaniu kolejnym, które brzmi: „ Zmiana zakwaterowania mo ż e mie ć miejsce wy łą cznie w przypadku, gdy Organizator nie b ę dzie w stanie potwierdzi ć rezerwacji z przyczyn od niego niezale ż nych lub, gdy warunki pobytu w wybranym hotelu uleg ł y z przyczyn niezale ż nych od Organizatora znacznemu pogorszeniu, co mog ł oby wp ł yn ąć niekorzystnie no jako ść realizowanych przez Organizatora us ł ug”. Dlatego te ż zdaniem „Ecco Holiday” nie jest tak, ż e w ka ż dym przypadku Organizator mo ż e zmieni ć klientowi miejsce zakwaterowania, a uczyni ć to mo ż e jedynie w ś ci ś le okre ś lonych warunkach. Zdaniem „Ecco Holiday” przyczyny takiego post ę powania tkwi ą w dobrze pojmowanym interesie klienta. W zwi ą zku z tym „Ecco Holiday” nie zamierza tego zapisu zmienia ć . Odno ś nie drugiego z kwestionowanych postanowie ń , zdaniem „Ecco Holiday” sytuacja jest podobna, albowiem i w tym przypadku kolejne zdania kwestionowanego postanowienia ś wiadcz ą na korzy ść konsumenta i w ca ł o ś ci nie stanowi ą niedozwolonych postanowie ń umownych. Tre ść kolejnego zdania kwestionowanego postanowienia brzmi „ Natychmiastowe zg ł oszenie pro blemu po jego zaistnieniu pozwoli Pracownikowi Organizatora no jak najszybsze zareagowanie no powsta łą sytuacj ę . Potwierdzenie z ł o ż enia reklamacji nale ż y sk ł ada ć w ci ą gu 8 dni ad daty przyjazdu do Polski, w formie pisemnej oraz przes ł a ć do Organizatora no adres: Ecco Holiday Sp. z o. a., ul. Wielka 18, 61-775 Pozna ń . Czas rozpoznawania reklamacji to maksymalnie 30 dni od dnia jej dostarczenia na w/w adres Organizatora”. Zdaniem „Ecco Holiday” wprowadzenie tego postanowienia ma na celu 3 u ł atwienie dochodzenia roszcze ń przez klienta i szybkie za ł atwienie ewentualnego sporu, albowiem – jak okre ś li ł a to „Ecco Holiday” – jej pracownicy s ą w stanie najcz ęś ciej ju ż na miejscu rozwi ą za ć sporn ą sytuacj ę . Natomiast krótki termin na pierwotn ą reklamacj ę pozwala na bie żą ce niwelowanie zaistnia ł ych problemów przez rezydentów w zgodzie z interesem klientów. Odnosz ą c si ę do ostatniego zaskar ż onego postanowienia „Ecco Holiday” stwierdzi ł a, ż e i w tym przypadku nie mo ż na mówi ć o naruszeniu interesów konsumentów. Zdaniem „Ecco Holiday” ustalenie, ż e s ą dem w ł a ś ciwym do rozpoznawania spraw wynikaj ą cych z umowy b ę dzie s ą d siedziby biura podró ż y jest jak najbardziej w ł a ś ciwy wedle w ł a ś ciwo ś ci miejscowej ogólnej, w sytuacji wytoczenia powództwa przez klienta biura (zgodnie z art. 27 k.p.c.). Ponadto, zdaniem „Ecco Holiday” unormowania przewidziane w „Warunkach Uczestnictwa” nie mog ą by ć traktowane jako z gruntu nienegocjowalne, albowiem Klient sk ł adaj ą c podpis pod umow ą winien w pierwszej kolejno ś ci zapozna ć si ę z jej tre ś ci ą , a jego podpis potwierdza akceptacj ę tych warunków. „Ecco Holiday” wskazuje ponadto, ż e ju ż sam fakt umieszczenia kwestionowanego postanowienia na ko ń cu tekstu, tu ż ponad miejscem przeznaczonym na podpis, nie pozwala nie zauwa ż y ć zawartego tam postanowienia. W zwi ą zku z powy ż szym „Ecco Holiday” uzna ł a, ż e postanowienie takie nie stanowi naruszenie prawa. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny i prawny: „Ecco Holiday” jest wpisana do Krajowego Rejestru S ą dowego jako podmiot prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod Numerem KRS 0000082342. Przedmiotem dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy jest m.in. „dzia ł alno ść zwi ą zana z turystyk ą ” (k. 11 – 16). W celu nawi ą zania stosunku zobowi ą zaniowego z konsumentami „Ecco Holiday” stosuje druk umowny zawieraj ą cy warunki uczestnictwa w organizowanych przez „Ecco Holiday” imprezach turystycznych – „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych” (dalej warunki uczestnictwa) – k. 19 (s. 22 – 23). Przedmiotowe „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych” zawiera ł y nast ę puj ą ce postanowienia: 1) w rozdziale V zatytu ł owanym „ Ś wiadczenia, zmiany, odwo ł anie imprezy”, w pkt 5 postanowienie o tre ś ci: „Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany zakwaterowania, które wcze ś niej potwierdzi ł Klientowi pod warunkiem jednak, ż e nowy hotel b ę dzie o tym samym lub wy ż szym standardzie i b ę dzie po ł o ż ony na tym samym kierunku wakacyjnym. Zmiana taka nie stanowi zmiany warunków umowy i nie upowa ż nia klienta do domagania si ę rekompensaty z tego tytu ł u (…)”; 2) w rozdziale XI zatytu ł owanym „Reklamacje”, w pkt 1 postanowienie o tre ś ci: „Je ż eli Klient uzna, ż e us ł ugi, które wykupi ł nie odpowiadaj ą informacjom podanym w katalogu, materia ł ach uzupe ł niaj ą cych, warunkach uczestnictwa oraz dowodzie rezerwacji-voucherze, mo ż e z ł o ż y ć reklamacj ę . Reklamacja b ę dzie rozpatrzona pod warunkiem, ż e zostanie z ł o ż ona bezpo ś rednio po zaistnieniu, tj. w ci ą gu najpó ź niej 48 godzin od zaj ś cia zdarzenia, b ę d ą cego przedmiotem reklamacji niezale ż nie od tego, czy sytuacja ta ma miejsce przed wyjazdem, czy te ż w miejscu wakacyjnym oraz, gdy Klient przed ł o ż y Organizatorowi potwierdzenie z ł o ż enia reklamacji na r ę ce przedstawiciele Organizatora w przypadku, gdy zdarzenie zasz ł o w miejscu wakacyjnym (…)”; 4 3) w rozdziale zatytu ł owanym XII „Postanowienia ko ń cowe”, w pkt 4 postanowienie o tre ś ci: „W przypadkach niemo ż no ś ci rozstrzygni ę cia sporów wynikaj ą cych z przedmiotu realizacji niniejszej umowy na drodze polubownej, S ą dem w ł a ś ciwym do rozstrzygni ę cia tych sporów jest S ą d Rejonowy w Poznaniu”. Art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, i ż przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Postanowienie o tre ś ci „Almatur ma prawo dokonywania zmian w imprezie (...) niezw ł ocznie poinformuje o nich klientów (...). Nie dotyczy to jednak dokonywania zmian obiektywnie uznanych za ma ł o istotne, jak na przyk ł ad zmiana zakwaterowania bez obni ż enia standardu w obr ę bie tej samej miejscowo ś ci, zmiana kolejno ś ci ś wiadcze ń itp.” zosta ł o wpisane do Rejestru z dniem 29 listopada 2004 r., na mocy wyroku S ą du Okr ę gowego – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 pa ź dziernika 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 91/03). Postanowienie o tre ś ci „Biuro podró ż y jest odpowiedzialne za przebieg imprezy zgodny z programem oraz za umówion ą jako ść ś wiadcze ń . Ewentualne reklamacje nale ż y zg ł asza ć pod rygorem mo ż liwo ś ci ich odrzucenia bez rozpatrywania w terminie 24 godzin od zaistnienia sytuacji b ę d ą cej ź ród ł em reklamacji na pi ś mie do pilota/rezydenta Biura Podró ż y lub do wskazanego w programie lub na voucherze przedstawiciela Biura Podró ż y za granic ą b ą d ź faksem do organizatora imprezy, który do ł o ż y wszelkich stara ń aby usun ąć przyczyny reklamacji, w tym w miar ę mo ż liwo ś ci poprzez zapewnienie uczestnikowi ś wiadcze ń zast ę pczych” zosta ł o wpisane do Rejestru z dniem 7 grudnia 2004 r. na mocy wyroku S ą du Okr ę gowego – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 27 pa ź dziernika 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 83/03). Postanowienie o tre ś ci „W przypadku braku mo ż liwo ś ci polubownego za ł atwienia sporu strony o ś wiadczaj ą , ż e rzeczowo w ł a ś ciwym s ą dem do rozstrzygni ę cia sporu b ę dzie S ą d Rejonowy lub Okr ę gowy w Opolu" zosta ł o wpisane do Rejestru z dniem 18 listopada 2004 r. na mocy wyroku S ą du Okr ę gowego – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 wrze ś nia 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 78/03). Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przes ł ankami zaistnienia zakazanej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów jest: 1) dzia ł anie przedsi ę biorcy, 2) nosz ą ce znamiona bezprawno ś ci, 3) godz ą ce w zbiorowy interes konsumentów. 5 Jak zosta ł o wykazane powy ż ej, „Ecco Holiday” jest wpisana do Krajowego Rejestru S ą dowego jako podmiot prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod Numerem KRS 0000082342. Przedmiotem dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy jest m.in. „dzia ł alno ść zwi ą zana z turystyk ą ”. „Ecco Holiday” jest wi ę c przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie o ochronie konkurencji i konsumentów. Bezprawno ść to sprzeczno ść zachowania z przepisami prawa zawartymi w ró ż nych jego ga łę ziach oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi wi ę c o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym jako ca ł o ś ci ą . Istotnym jest równie ż fakt, i ż bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezale ż nym od wyst ą pienia szkody czy od zamiaru podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Kwestionowane postanowienia – zdaniem Prezesa Urz ę du – naruszaj ą w sposób bezpo ś redni przepisy ustawy o us ł ugach turystycznych. Uzna ć je mo ż na za niedozwolone klauzule umowne wpisane do Rejestru, o których mowa w art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sam fakt stosowania postanowie ń wprost sprzecznych z regulacjami ustawy o us ł ugach turystycznych i mniej korzystnych dla konsumenta ni ż postanowienia ustawowe oraz fakt, ż e s ą one zbie ż ne z postanowieniami wpisanymi do Rejestru stanowi o uznaniu ich za bezprawne, albowiem naruszaj ą one zakaz wyra ż ony w art. 23a ust. 1 i 2 powo ł ywanej ustawy. Nie budzi w ą tpliwo ś ci, i ż „Ecco Holiday” stosuje w celu zawarcia umowy z konsumentami wzorzec umowy. Zgodnie z brzmieniem art. 384 k.c. wzorzec umowy to w szczególno ś ci ogólne warunki umów, wzory umów, regulaminy. Jak zosta ł o wskazane powy ż ej, w celu nawi ą zania stosunku zobowi ą zaniowego z konsumentami „Ecco Holiday” stosuje druk o nazwie „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych”. Wszystkie postanowienia opracowane zosta ł y w nim z góry. Stanowi ą wi ę c on typowy wzorzec umowy w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. Kwestionowane przez Prezesa Urz ę du zapisy stanowi ą , ż e: 1. „Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany zakwaterowania, które wcze ś niej potwierdzi ł Klientowi pod warunkiem jednak, ż e nowy hotel b ę dzie o tym samym lub wy ż szym standardzie i b ę dzie po ł o ż ony na tym samym kierunku wakacyjnym. Zmiana taka nie stanowi zmiany warunków umowy i nie upowa ż nia klienta do domagania si ę rekompensaty z tego tytu ł u (…)”. Klauzula wpisana do Rejestru brzmi natomiast: „Almatur ma prawo dokonywania zmian w imprezie (...) niezw ł ocznie poinformuje o nich klientów (...). Nie dotyczy to jednak dokonywania zmian obiektywnie uznanych za ma ł o istotne, jak na przyk ł ad zmiana zakwaterowania bez obni ż enia standardu w obr ę bie tej samej miejscowo ś ci, zmiana kolejno ś ci ś wiadcze ń itp.” Powy ż sze postanowienie zosta ł o uznane za niedozwolon ą klauzul ę umown ą moc ą wyroku S ą du Okr ę gowego – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 pa ź dziernika 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 91/03) i wpisane do Rejestru z dniem 29 listopada 2004 r. Powy ż sze postanowienia ró ż ni ą si ę literalnie, s ą jednak to ż same w tre ś ci. Zgodnie z tre ś ci ą art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych „Organizator, który przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej jest zmuszony, z przyczyn od niego niezale ż nych, zmieni ć istotne warunki umowy z klientem, z zastrze ż eniem art. 17, powinien niezw ł ocznie o tym powiadomi ć klienta (…)”. 6 Zgodnie z tre ś ci ą art. 16a ustawy o us ł ugach turystycznych stanowi „Organizator turystyki, który w czasie trwania danej imprezy turystycznej nie wykonuje przewidzianych w umowie us ł ug, stanowi ą cych istotn ą cz ęść programu tej imprezy, jest obowi ą zany, bez obci ąż ania klienta dodatkowymi kosztami, wykona ć w ramach tej imprezy odpowiednie ś wiadczenia zast ę pcze. Je ż eli jako ść ś wiadczenia zast ę pczego jest ni ż sza od jako ś ci us ł ugi okre ś lonej w programie imprezy turystycznej, klient mo ż e żą da ć odpowiedniego obni ż enia ceny imprezy. Ust. 2 Je ż eli wykonanie ś wiadcze ń zast ę pczych, o których mowa w ust. 1, jest niemo ż liwe albo klient z uzasadnionych powodów nie wyrazi ł na nie zgody i odst ą pi ł od umowy, organizator turystyki jest obowi ą zany, bez obci ąż ania klienta dodatkowymi kosztami z tego tytu ł u, zapewni ć mu powrót do miejsca rozpocz ę cia imprezy turystycznej lub do innego uzgodnionego miejsca w warunkach nie gorszych ni ż okre ś lone w umowie. Ust. 3 W razie odst ą pienia od umowy, o którym mowa w ust. 2, organizator turystyki nie mo ż e żą da ć od klienta ż adnych dodatkowych ś wiadcze ń z tego tytu ł u, w szczególno ś ci zap ł aty kary umownej. Klient mo ż e żą da ć naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania umowy”. 2. „Je ż eli Klient uzna, ż e us ł ugi, które wykupi ł nie odpowiadaj ą informacjom podanym w katalogu, materia ł ach uzupe ł niaj ą cych, warunkach uczestnictwa oraz dowodzie rezerwacji-voucherze, mo ż e z ł o ż y ć reklamacj ę . Reklamacja b ę dzie rozpatrzona pod warunkiem, ż e zostanie z ł o ż ona bezpo ś rednio po zaistnieniu, tj. w ci ą gu najpó ź niej 48 godzin od zaj ś cia zdarzenia, b ę d ą cego przedmiotem reklamacji niezale ż nie od tego, czy sytuacja ta ma miejsce przed wyjazdem, czy te ż w miejscu wakacyjnym oraz, gdy Klient przed ł o ż y Organizatorowi potwierdzenie z ł o ż enia reklamacji na r ę ce przedstawiciele Organizatora w przypadku, gdy zdarzenie zasz ł o w miejscu wakacyjnym (…)”. Klauzula wpisana do Rejestru brzmi natomiast: „Biuro podró ż y jest odpowiedzialne za przebieg imprezy zgodny z programem oraz za umówion ą jako ść ś wiadcze ń . Ewentualne reklamacje nale ż y zg ł asza ć pod rygorem mo ż liwo ś ci ich odrzucenia bez rozpatrywania w terminie 24 godzin od zaistnienia sytuacji b ę d ą cej ź ród ł em reklamacji na pi ś mie do pilota/rezydenta Biura Podró ż y lub do wskazanego w programie lub na voucherze przedstawiciela Biura Podró ż y za granic ą b ą d ź faksem do organizatora imprezy, który do ł o ż y wszelkich stara ń aby usun ąć przyczyny reklamacji, w tym w miar ę mo ż liwo ś ci poprzez zapewnienie uczestnikowi ś wiadcze ń zast ę pczych”. Powy ż sze postanowienie zosta ł o uznane za niedozwolon ą klauzul ę umown ą na mocy wyroku S ą du Okr ę gowego – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 27 pa ź dziernika 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 83/03) i wpisane do Rejestru z dniem 7 grudnia 2004 r. Powy ż sze postanowienia ró ż ni ą si ę literalnie, s ą jednak to ż same w tre ś ci. Zgodnie z tre ś ci ą art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych „Organizator turystyki odpowiada za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych”. Zgodnie z tre ś ci ą art. 16b. ustawy o us ł ugach turystycznych stanowi „Je ż eli w trakcie imprezy turystycznej klient stwierdza wadliwe wykonywanie umowy, powinien niezw ł ocznie zawiadomi ć o tym wykonawc ę us ł ugi oraz organizatora turystyki, w sposób odpowiedni dla rodzaju us ł ugi. Ust. 2 Umowa powinna jednoznacznie okre ś la ć obowi ą zek klienta w zakresie, o którym mowa w ust. 1”. 7 3. „W przypadkach niemo ż no ś ci rozstrzygni ę cia sporów wynikaj ą cych z przedmiotu realizacji niniejszej umowy na drodze polubownej, S ą dem w ł a ś ciwym do rozstrzygni ę cia tych sporów jest S ą d Rejonowy w Poznaniu”. Klauzula wpisana do Rejestru brzmi natomiast: „W przypadku braku mo ż liwo ś ci polubownego za ł atwienia sporu strony o ś wiadczaj ą , ż e rzeczowo w ł a ś ciwym s ą dem do rozstrzygni ę cia sporu b ę dzie S ą d Rejonowy lub Okr ę gowy w Opolu". Powy ż sze postanowienie zosta ł o uznane za niedozwolon ą klauzul ę umown ą na mocy wyroku S ą du Okr ę gowego – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 wrze ś nia 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 78/03) i wpisane do Rejestru z dniem 18 listopada 2004 r. Powy ż sze postanowienia ró ż ni ą si ę literalnie, s ą jednak to ż same w tre ś ci. W nawi ą zaniu do pierwszego kwestionowanego postanowienia, to jest regulacji o tre ś ci „Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany zakwaterowania, które wcze ś niej potwierdzi ł Klientowi pod warunkiem jednak, ż e nowy hotel b ę dzie o tym samym lub wy ż szym standardzie i b ę dzie po ł o ż ony na tym samym kierunku wakacyjnym. Zmiana taka nie stanowi zmiany warunków umowy i nie upowa ż nia klienta do domagania si ę rekompensaty z tego tytu ł u (…)” nale ż y stwierdzi ć , ż e postanowienie to wprowadza regulacj ę daj ą c ą przedsi ę biorcy swobodne prawo do zmiany umówionego ś wiadczenia. Jest to o tle istotne, ż e dotyczy kwestii o szczególnym znaczeniu dla konsumenta, albowiem zakwestionowane postanowienia umowy maj ą decyduj ą ce znaczenie dla powzi ę cia decyzji o wyborze ś wiadczenia. Kwestionowane postanowienie jest zbie ż ne z postanowieniem wpisanym do rejestru. Postanowienie zawarte w umowie „Ecco Holiday” zastrzega dla Organizatora „prawo do zmiany zakwaterowania, które wcze ś niej potwierdzi ł Klientowi pod warunkiem jednak, ż e nowy hotel b ę dzie o tym samym lub wy ż szym standardzie i b ę dzie po ł o ż ony na tym samym kierunku wakacyjnym”, natomiast klauzula wpisana do Rejestru pos ł uguje si ę sformu ł owaniem „prawo dokonywania zmian w imprezie (...) uznanych za ma ł o istotne, jak na przyk ł ad zmiana zakwaterowania bez obni ż enia standardu w obr ę bie tej samej miejscowo ś ci, zmiana kolejno ś ci ś wiadcze ń itp.” Powy ż sze postanowienia ró ż ni ą si ę literalnie, s ą jednak to ż same w tre ś ci. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, ż e odnosz ą si ę one do tego samego skutku, tj. zagwarantowania organizatorowi imprezy turystycznej prawa dokonywania zmian w szczególno ś ci w przedmiocie zmiany zakwaterowania. Szczególnym aktem prawnym reguluj ą cym zagadnienia turystyki jest ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o us ł ugach turystycznych ( tekst jednolity: Dz. U. 2001 r., Nr 55, poz. 578 – dalej ustawa o us ł ugach turystycznych. Ustawa ta w art. 14 ust. 2 wskazuje istotne cechy umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych i zalicza do nich mi ę dzy innymi w art. 14 ust. 2 pkt 4 program imprezy turystycznej obejmuj ą cy rodzaj, jako ść i terminy oferowanych us ł ug, w tym: po ł o ż enie, rodzaj i kategori ę obiektu hotelarskiego zgodnie z przepisami kraju pobytu lub opis wyposa ż enia obiektów nie zaliczanych do rodzajów lub kategorii (podpunkt b) oraz program zwiedzania i inne us ł ugi wliczone w cen ę us ł ugi turystycznej (podpunkt d). Biuro podró ż y, które przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej jest zmuszone z przyczyn od niego niezale ż nych zmieni ć istotne warunki umowy powinno niezw ł ocznie powiadomi ć o tym konsumenta. Konsument ma w tym przypadku prawo przyj ąć proponowan ą zmian ę albo odst ą pi ć od umowy z natychmiastowym zwrotem ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej (art. 14 ust 5 ustawy o us ł ugach turystycznych). Zmiana przez Biuro podró ż y postanowie ń umowy dotycz ą cych programu lub zakwaterowania bez zgody konsumenta jest niedopuszczalna, gdy ż pogarsza jego sytuacj ę prawn ą w stosunku do przepisów art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych, co pozostaje w sprzeczno ś ci z art. 8 19 cytowanej ustawy. Zgodnie z tym przepisem postanowienia umowy mog ą by ć zmienione, ale jedynie na korzy ść konsumenta. S ą d Najwy ż szy w uchwale z dnia 19 maja 1992 r. (III CZP 50/92/, OSP 1993, nr 6, poz. 119) uzna ł , ż e jednostronna zmiana umowy konsumenckiej jest dopuszczalna tylko w razie, gdy strony najpierw wprowadzi ł y do tej umowy tzw. klauzul ę modyfikacyjn ą i sprecyzowa ł y z góry co mo ż e stanowi ć wa ż n ą przyczyn ę dokonania takiej zmiany. „Ecco Holiday” w kwestionowanym postanowieniu, kwalifikuj ą c miejsce zakwaterowania do ma ł o istotnych warunków umowy uzna ł a, ż e jego zmiana nie wymaga ż adnego uzasadnienia i pozwala na dowoln ą jego modyfikacj ę . Tym samym biuro podró ż y nie wprowadzi ł o do umowy wspomnianej klauzuli modyfikacyjnej i nie okre ś li ł o z góry co mo ż e stanowi ć wa ż n ą przyczyn ę . Nale ż y nadmieni ć , ż e w tej sytuacji ewentualna zmiana tak istotnych warunków umowy jak program imprezy turystycznej lub zakwaterowanie, b ę dzie oceniona jako nienale ż yte wykonanie umowy, do czego maj ą zastosowanie przepisy art. 471 i inne k.c. dotycz ą ce odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej d ł u ż nika. Kwestionowane postanowienie pozbawia konsumenta prawa dochodzenia roszcze ń odszkodowawczych. Zdaniem Prezesa Urz ę du, wprowadzenie do umowy tego postanowienia ma na celu istotne ograniczenie przez „Ecco Holiday” swojej odpowiedzialno ść za ewentualne szkody spowodowane nienale ż ytym wykonaniem umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych, co narusza w sposób bezpo ś redni przepisy prawa. Ponadto nie powiadamianie konsumenta przez „Ecco Holiday” o zmianie zakwaterowania zmusza konsumenta do wykonania zobowi ą zania, to jest do zap ł acenia pe ł nej ceny za imprez ę turystyczn ą i skorzystania z imprezy, pomimo nienale ż ytego wype ł nienia zobowi ą zania przez biuro podró ż y. Tym samym kwestionowane postanowienie, które zakwalifikowano jako nie stanowi ą ce zmiany istotnych warunków umowy i wy łą czono wobec nich uprawnienia konsumenta do odst ą pienia z tego tytu ł u od umowy, nale ż y uzna ć za naruszaj ą ce przepisy prawa, za bezprawne. Podkre ś li ć te ż nale ż y, ż e dla uznania przedmiotowego postanowienia za naruszaj ą ce prawa konsumenta nie ma ż adnego znaczenia, ż e kwestionowane postanowienie ma swój ci ą g dalszy, na co wskazuje „Ecco Holiday” w odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania. Kolejne zdanie kwestionowanego postanowienia w brzmieniu „ Zmiana zakwaterowania mo ż e mie ć miejsce wy łą cznie w przypadku, gdy Organizator nie b ę dzie w stanie potwierdzi ć rezerwacji z przyczyn od niego niezale ż nych lub, gdy warunki pobytu w wybranym hotelu uleg ł y z przyczyn niezale ż nych od Organizatora znacznemu pogorszeniu, co mog ł oby wp ł yn ąć niekorzystnie na jako ść realizowanych przez Organizatora us ł ug” nie zmienia w ż adnym razie faktu, ż e klient zosta ł pozbawiony swojego podstawowego prawa, tj. prawa wyboru ś wiadczenia, a wr ę cz dosz ł o do narzucenia nowych warunków realizacji wcze ś niej uzgodnionych warunków umownych. Nawet w przypadku uznania, ż e zmiany te – jak podnosi „Ecco Holiday” – mog ą mie ć jedynie wyj ą tkowy charakter, nie zmienia to faktu, ż e i w takim przypadku dojdzie do naruszenia postanowie ń art. 14 ust. 5 i art. 19 ustawy o us ł ugach turystycznych. Tym samym naruszenie przepisów prawa i praw konsumentów wci ąż b ę dzie mia ł o miejsce. Dlatego uzna ć nale ż y, ż e kwestionowane postanowienie stanowi naruszenie prawa i interesów konsumentów. W nawi ą zaniu do drugiego postanowienia, to jest regulacji o tre ś ci „Je ż eli Klient uzna, ż e us ł ugi, które wykupi ł nie odpowiadaj ą informacjom podanym w katalogu, materia ł ach uzupe ł niaj ą cych, warunkach uczestnictwa oraz dowodzie rezerwacji-voucherze, mo ż e z ł o ż y ć 9 reklamacj ę . Reklamacja b ę dzie rozpatrzona pod warunkiem, ż e zostanie z ł o ż ona bezpo ś rednio po zaistnieniu, tj. w ci ą gu najpó ź niej 48 godzin od zaj ś cia zdarzenia, b ę d ą cego przedmiotem reklamacji niezale ż nie od tego, czy sytuacja ta ma miejsce przed wyjazdem, czy te ż w miejscu wakacyjnym oraz, gdy Klient przed ł o ż y Organizatorowi potwierdzenie z ł o ż enia reklamacji na r ę ce przedstawiciele Organizatora w przypadku, gdy zdarzenie zasz ł o w miejscu wakacyjnym (…)” nale ż y stwierdzi ć , ż e postanowienie wprowadza regulacj ę ograniczaj ą c ą w zasadniczy sposób prawo konsumenta do dochodzenia roszcze ń wynikaj ą cych z nienale ż ytego wykonania ś wiadczenia. Kwestionowane postanowienie jest zbie ż ne z postanowieniem wpisanym do Rejestru. Postanowienie zawarte w umowie „Ecco Holiday” zastrzega, ż e „Reklamacja b ę dzie rozpatrzona pod warunkiem, ż e zostanie z ł o ż ona bezpo ś rednio po zaistnieniu, tj. w ci ą gu najpó ź niej 48 godzin od zaj ś cia zdarzenia, b ę d ą cego przedmiotem reklamacji niezale ż nie od tego, czy sytuacja ta ma miejsce przed wyjazdem, czy te ż w miejscu wakacyjnym”, natomiast klauzula wpisana do Rejestru okre ś la, ż e „Ewentualne reklamacje nale ż y zg ł asza ć pod rygorem mo ż liwo ś ci ich odrzucenia bez rozpatrywania w terminie 24 godzin od zaistnienia sytuacji b ę d ą cej ź ród ł em reklamacji”. Powy ż sze postanowienia ró ż ni ą si ę literalnie, s ą jednak to ż same w tre ś ci. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, ż e odnosz ą si ę one do tego samego skutku, tj. wprowadzenia obwarowanego zastrze ż eniem utraty prawa do zg ł oszenia reklamacji obowi ą zku zg ł oszenia reklamacji ju ż w trakcie pobytu i to w bardzo krótkim czasie. Fakt, ż e w przypadku klauzuli wpisanej do rejestru czas ten wynosi 24 godziny, a w przypadku kwestionowanego postanowienia 48 godzin nie ma zasadniczego znaczenia, albowiem chodzi o sam fakt ograniczenia czasu zg ł aszania reklamacji i wprowadzenia obowi ą zku ich wnoszenia jeszcze w trakcie trwania imprezy. Nie chodzi tu bynajmniej o kwestionowanie zasadno ś ci zg ł aszania reklamacji ju ż w czasie trwania imprezy turystycznej. Zg ł oszenie reklamacji jeszcze w trakcie imprezy nale ż y uzna ć jednak za prawo, a nie za obowi ą zek uczestnika (czym innym jest zawiadomienie o wadliwym wykonywaniu umowy – art. 16b ustawy o us ł ugach turystycznych, którego forma powinna by ć odpowiednia dla rodzaju us ł ugi, a czym innym reklamacja rozumiana jako zg ł oszenie organizatorowi konkretnych roszcze ń przez uczestnika). Nak ł adanie na uczestnika imprezy obowi ą zku zg ł aszania reklamacji jeszcze w czasie trwania imprezy oceni ć nale ż y jako prób ę utrudnienia konsumentowi uzyskania odszkodowania. Oczywistym jest bowiem, ż e standardowym wyposa ż eniem turysty nie jest d ł ugopis i kartki papieru. Nie mo ż na przy tym zak ł ada ć , i ż uczestnik ka ż dorazowo ma swobodny dost ę p do sklepów z odpowiednim zaopatrzeniem. Ponadto, niew ą tpliwym jest, i ż cz ęść z uczestników (osoby starsze, s ł abo wykszta ł cone) mo ż e mie ć problemy z pisemnym formu ł owaniem swoich zastrze ż e ń . Postanowienie warunkuj ą ce odpowiedzialno ść organizatora od zg ł oszenia reklamacji jeszcze w trakcie imprezy, w terminie 48 godzin od zaistnienia sytuacji b ę d ą cej ź ród ł em reklamacji jest ewidentnie niedozwolone. W trakcie trwania imprezy mog ą zaistnie ć okoliczno ś ci, które uniemo ż liwi ą uczestnikowi zg ł oszenie reklamacji (np. uczestnik ulegnie wypadkowi, odbywa si ę impreza fakultatywna w trakcie której nie ma praktycznych mo ż liwo ś ci przygotowywania tre ś ci reklamacji itp.). Ponadto, nale ż y przyj ąć , i ż w trakcie imprezy uczestnik chce wykorzysta ć swój wolny czas na wypoczynek, a nie na prowadzenie sporu z organizatorem. Uczestnik mo ż e równie ż wi ą za ć swoje bezpiecze ń stwo z posiadaniem dobrych stosunków z organizatorem i jego przedstawicielami (dotyczy to w szczególno ś ci wyjazdów zagranicznych). W takiej sytuacji, pomimo istnienia przes ł anek do z ł o ż enia reklamacji, mo ż e on nie by ć zainteresowany w antagonizowaniu sobie organizatora jeszcze w trakcie trwania imprezy. W takich przypadkach, zgodnie z ogólnymi zasadami, uczestnika 10 winien obci ąż a ć obowi ą zek zg ł oszenia reklamacji po zako ń czeniu imprezy i przed ł o ż enia stosownych dowodów dla wykazania odpowiedzialno ś ci organizatora. Obowi ą zek ten jest jednocze ś nie prawem gwarantowanym mu przez art. 11a i art. 14 ustawy o us ł ugach turystycznych. W ocenie Prezesa Urz ę du kwestionowane postanowienie uniemo ż liwia uczestnikowi skorzystanie z tego prawa, a tym samym wyczerpuje znamiona niedozwolonej klauzuli i jest bezprawne. Nale ż y w tym miejscu przytoczy ć jeszcze ogóln ą regu łę , zgodnie z któr ą bieg terminu na z ł o ż enie reklamacji rozpoczyna si ę dopiero z chwil ą wykonania umowy przez kontrahenta konsumenta, przez co nale ż y rozumie ć wykonanie us ł ugi turystycznej jako ca ł o ś ci. Jest to tym bardziej zasadne, je ś li uwzgl ę dni ć , i ż uczestnik mo ż e mie ć w trakcie imprezy wiele powtarzaj ą cych si ę zastrze ż e ń do organizatora. W takiej sytuacji, zgodnie z kwestionowanym brzmieniem postanowienia, jest on zmuszony do sk ł adania wielu reklamacji, ka ż dorazowo na pi ś mie. Co do terminu zg ł aszania reklamacji winien by ć on otwarty od chwili wyst ą pienia sytuacji j ą uzasadniaj ą cej i winien trwa ć przez okres minimum 30 dni liczony od daty zako ń czenia imprezy. Jest to czas, który umo ż liwia uczestnikowi imprezy spokojne przemy ś lenie zasadno ś ci sk ł adanej reklamacji, skonfrontowanie warunków ś wiadczonej mu us ł ugi z umow ą , któr ą zostawia najcz ęś ciej w domu, zasi ę gni ę cie fachowej opinii prawnika itp. Nie mo ż na równie ż wykluczy ć , i ż cz ęść z konsumentów uczestniczy w kilku imprezach turystycznych nast ę puj ą cych bezpo ś rednio po sobie w czasie jednego okresu urlopowego. W takim przypadku, winni mie ć oni zapewnion ą mo ż liwo ść z ł o ż enia reklamacji po zako ń czeniu ostatniej z imprez. Podobnie jak w przypadku pierwszej kwestionowanego postanowienia, podobnie i w tym podkre ś li ć nale ż y, ż e dla uznania przedmiotowego postanowienia za naruszaj ą ce prawa konsumenta nie ma ż adnego znaczenia, ż e kwestionowane postanowienie ma swój ci ą g dalszy, na co wskazuje „Ecco Holiday” w odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania. Kolejne zdanie kwestionowanego postanowienia w brzmieniu „ Natychmiastowe zg ł oszenie pro blemu po jego zaistnieniu pozwoli Pracownikowi Organizatora na jak najszybsze zareagowanie na powsta łą sytuacj ę . Potwierdzenie z ł o ż enia reklamacji nale ż y sk ł ada ć w ci ą gu 8 dni ad daty przyjazdu do Polski, w formie pisemnej oraz przes ł a ć do Organizatora no adres: Ecco Holiday Sp. z o. a., ul. Wielka 18, 61-775 Pozna ń . Czas rozpoznawania reklamacji to maksymalnie 30 dni ad dnie jej dostarczenia na w/w adres Organizatora” nie zmieniam w ż adnym razie faktu, ż e klientowi ograniczono jego jedno z podstawowych praw, tj. prawo z ł o ż enia reklamacji i dochodzenia roszcze ń w zwi ą zku z niew ł a ś ciwym wykonaniem zobowi ą zania. Nawet w przypadku uznania, ż e ma to na celu – jak podnosi „Ecco Holiday” – szybkie za ł atwienie reklamacji, nie zmienia to faktu, ż e dochodzi tutaj do ograniczenia prawa konsumenta, co zosta ł o udowodnione powy ż ej. Nie ma prawnych podstaw do uznania, ż e organizator imprezy mo ż e uzale ż nia ć przyj ę cie zg ł oszenia reklamacji od jej z ł o ż enia jeszcze w trakcie trwania imprezy turystycznej. Takie zachowanie narusza wprost dyspozycj ę art. 11a i art. 14 ustawy o us ł ugach turystycznych, a tym samym ogranicza prawo konsumenta do dochodzenia reklamacji. Tym samym naruszenie przepisów prawa i praw konsumentów wci ąż ma miejsce. Dlatego uzna ć nale ż y, ż e kwestionowane postanowienie stanowi naruszenie prawa i interesów konsumentów. Odno ś nie natomiast trzeciego z kwestionowanych postanowie ń , to jest regulacji o tre ś ci „W przypadkach niemo ż no ś ci rozstrzygni ę cia sporów wynikaj ą cych z przedmiotu realizacji niniejszej umowy na drodze polubownej, S ą dem w ł a ś ciwym do rozstrzygni ę cia tych sporów jest S ą d Rejonowy w Poznaniu” nale ż y stwierdzi ć , ż e postanowienie to wprowadza 11 w ł a ś ciwo ść miejscow ą s ą du sprzeczn ą z art. 27 i 34 kodeksu post ę powania cywilnego, tj. w ł a ś ciwo ść s ą du wyznaczon ą przez siedzib ę przedsi ę biorcy, a nie przez miejsce zamieszkania pozwanego b ą d ź miejsce wykonania umowy. Tymczasem przepisy kodeksu post ę powania cywilnego jednoznacznie wskazuj ą , który s ą d jest w ł a ś ciwy miejscowo. Zasad ą jest to, ż e s ą dem w ł a ś ciwym miejscowo jest s ą d w ł a ś ciwo ś ci ogólnej pozwanego. Tak wi ę c w przypadku, gdy pozwanym b ę dzie konsument, s ą dem miejscowo w ł a ś ciwym b ę dzie s ą d, w okr ę gu którego konsument ma miejsce zamieszkania (art. 27 k.p.c.) albo w przypadku braku miejsca zamieszkania w Polsce miejsce pobytu albo ostatniego zamieszkania w Polsce (art. 28 k.p.c.). Kwesti ę w ł a ś ciwo ś ci miejscowej dla roszcze ń z umów reguluje art. 34 k.p.c. Powództwo takie mo ż na wytoczy ć przed s ą dem miejsca wykonania umowy. Równie ż w tym wypadku mo ż e si ę okaza ć , ż e b ę dzie to s ą d inny ni ż wskazany przez „Ecco Holiday” w kwestionowanym postanowieniu. Nale ż y podkre ś li ć , ż e „Ecco Holiday” ś wiadczy us ł ugi nie tylko w miejscu siedziby, tj. w Poznaniu, ale na terenie ca ł ego kraju. W tych przypadkach nie b ę dzie wi ę c w ł a ś ciwy s ą d w Poznaniu, ale odpowiednio w mie ś cie zamieszkania klienta. Niew ą tpliwym jest fakt, i ż „Ecco Holiday” wprowadzi ł a kwestionowany zapis do wzorca w celu wzmocnienia swojej pozycji wzgl ę dem konsumenta. Bior ą c pod uwag ę fakt, i ż biuro podró ż y jako profesjonalista posiada obs ł ug ę prawn ą i ś rodki na prowadzenie ewentualnych sporów s ą dowych, takie postanowienie uzna ć mo ż na za bezprawne i zmierzaj ą ce do ograniczania praw konsumentów oraz za sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą ce interesy konsumentów i jako takie jest bezprawne. Kwestionowane postanowienie jest zbie ż ne z postanowieniem wpisanym do Rejestru. Postanowienie wyst ę puj ą ce w umowach „Ecco Holiday” zawieraj ą poj ę cie „sporów wynikaj ą cych z przedmiotu realizacji niniejszej umowy”, natomiast klauzula wpisana do Rejestru pos ł uguje si ę terminem „spór mi ę dzy stronami”. Oba terminy s ą to ż same znaczeniowo, odnosz ą si ę bowiem do wszelkich sporów, których ź ród ł em jest powsta ł y na mocy zawartej umowy stosunek prawny. Odnosz ą c si ę do odpowiedzi na zarzuty przedstawione przez „Ecco Holiday” Prezes Urz ę du stwierdza, ż e w ż aden sposób nie zmieniaj ą one negatywnej oceny kwestionowanych postanowie ń . Stwierdzenie „Ecco Holiday”, ż e nie mo ż na uzna ć zastrze ż enia wy łą cznej w ł a ś ciwo ś ci s ą du w Poznaniu za godz ą ce w interesy konsumentów, poniewa ż „sytuacj ę tak ą jako >>ogóln ą << przewidzia ł ustawodawca” jest pozbawione merytorycznych podstaw. Faktem jest, ż e w przypadku wytaczania powództwa przez konsumenta s ą dem w ł a ś ciwym jest s ą d pozwanego, czyli s ą d w Poznaniu. Kwestionowana klauzula wprowadza jednak ż e wy łą czn ą w ł a ś ciwo ść w ka ż dym przypadku sporów pomi ę dzy stronami umowy, a to jak zosta ł o wykazane powy ż ej nie b ę dzie zgodne z przepisami k.p.c., b ę dzie stanowi ć narzucenie s ą du w ł a ś ciwego do rozpoznania sprawy i niew ą tpliwie b ę d ą uci ąż liwe dla konsumenta. Odno ś nie natomiast argumentów uznaj ą cych, ż e postanowienia warunków uczestnictwa nie mog ą by ć traktowane „jako z gruntu nienegocjowalne”, albowiem Klient sk ł adaj ą c podpis pod umow ą winien w pierwszej kolejno ś ci zapozna ć si ę z jej tre ś ci ą , a jego podpis potwierdza akceptacj ę tych warunków uzna ć nale ż y, ż e stanowi ą one prób ę nieskutecznej polemiki z tre ś c ą art. 384 k.c. okre ś laj ą cego co jest wzorcem umowy. „Ecco Holiday” nie podaje ponadto w tym przypadku ż adnych argumentów merytorycznych, ograniczaj ą c si ę do ogólnikowych stwierdze ń z którymi nie sposób polemizowa ć . Odno ś nie natomiast argumentu, ż e sam fakt umieszczenia kwestionowanego postanowienia na ko ń cu tekstu, tu ż ponad miejscem przeznaczonym na podpis, nie pozwala nie zauwa ż y ć konsumentowi zawartego tam postanowienia, co mia ł oby sugerowa ć ś wiadome i celowe wyra ż enie zgody przez konsumenta na takie postanowienie Prezes Urz ę du pozostawia to bez dodatkowego komentarza. Nie 12 sposób jest bowiem polemizowa ć z argumentacj ą pozbawion ą jakiegokolwiek merytorycznego uzasadnienia. W zwi ą zku z powy ż szym uzna ć nale ż y, ż e dzia ł ania „Ecco Holiday” nosi ł y znamiona bezprawno ś ci i godzi ł y w zbiorowe interesy konsumentów. Ka ż de dzia ł anie bezprawne w ramach danego stosunku prawnego godzi w interesy drugiej strony kontraktu. Przepisy prawa o charakterze bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cym wprowadzono bowiem do porz ą dku prawnego po to, by chroni ć dobro zas ł uguj ą ce na ochron ę . W przypadku stosowania postanowie ń umownych o charakterze bezprawnym dochodzi do ograniczenia praw lub na ł o ż enia nadmiernych obowi ą zków na konsumenta podpisuj ą cego umow ę na sporz ą dzonym przez przedsi ę biorc ę formularzu. W ten sposób nast ę puje naruszenie interesów konsumentów. Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuj ą poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów. Z ca łą pewno ś ci ą mamy jednak ż e do czynienia z takim interesem gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy dotycz ą zbiorowo ś ci i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego klienta tego przedsi ę biorcy, czyli gdy maj ą charakter powszechny. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszaniem praw nieograniczonej liczby konsumentów, którzy zawarli umow ę o uczestnictwo w imprezie turystycznej organizowanej przez biuro podró ż y „Ecco Holiday”. Ponadto ka ż dy potencjalny konsument chc ą cy skorzysta ć z us ł ug turystycznych ś wiadczonych przez „Ecco Holiday” by ł nara ż ony na zawarcie umowy z wykorzystaniem wzorca zawieraj ą cego kwestionowane postanowienie. Z uwagi na powy ż sze dzia ł ania „Ecco Holiday” uzna ć nale ż a ł o za naruszaj ą ce zbiorowy interes konsumentów. Wobec spe ł nienia przes ł anek koniecznych do stwierdzenia praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonych w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów organ antymonopolowy orzek ł jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Iwona BIELSKA Otrzymuje: Pan Piotr W ł odarczyk radca prawny Kancelaria Prawna 13 W ł odarczyk & Partnerzy ul. Noskowskiego 22 61 – 705 Pozna ń pe ł nomocnik Ecco Holiday Sp. z o. o. ul. Wielka 18 61 – 775 Pozna ń 14