RKT-53/2005

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 23. 11. 2005r. RKT – 61 – 05/05/AD DECYZJA Nr RKT - 53 /2005 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 ze zm., Dz. U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652, Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891 oraz Nr 96, poz. 959, Dz. U. z 2005r. Nr 163, poz. 1362 i Nr 184, poz. 1539) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu wszcz ę tego na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Tychach z dnia 26. 11. 2004r. post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko Zbigniewowi B., dzia ł aj ą cemu pod nazw ą „Okna B.”, w Przyszowicach, ul. (...), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 23c ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i 2 tej ustawy uznaje si ę za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów , praktyki polegaj ą ce na stosowaniu przez Zbigniewa B., dzia ł aj ą cego pod nazw ą „Okna B.”, postanowie ń wzorów umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorów umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego o tre ś ci: 1. „Kupuj ą cemu nie przys ł uguje prawo odst ą pienia od zamówienia”. 2. „Sprzedaj ą cy ma prawo przekazania praw i obowi ą zków wynikaj ą cych z niniejszego zamówienia w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci osobie trzeciej”. 3. „Gwarancj ą nie s ą obj ę te (...) uszkodzenia wynikaj ą ce z normalnego zu ż ycia”. 4. „Gwarancj ą nie s ą obj ę te (...) wady widoczne w chwili sprzeda ż y”. 5. „Sprzedaj ą cy jako gwarant zastrzega sobie prawo do oceny i kwalifikacji uszkodze ń w tym stwierdzenia czy uszkodzenia podlegaj ą naprawom gwarancyjnym”. 6. „W sytuacjach wyj ą tkowych termin usuni ę cia wady mo ż e zosta ć przed ł u ż ony do 60 dni” 7. „(...) jednocze ś nie wyklucza si ę niezale ż nie od podstaw prawnych inne roszczenia” 8. „Reklamacje wad ukrytych musz ą by ć sk ł adane pisemnie w siedzibie firmy w ci ą gu 10 dni od daty odbioru towaru (...). Pó ź niejsze reklamacje nie b ę d ą uznane i nie b ę d ą uwzgl ę dniane roszczenia gwarancyjne”. 9. „Kupuj ą cy nie jest uprawniony do otrzymania odszkodowania w ż adnej formie z powodu opó ź nienia dostawy. Jednocze ś nie opó ź nienie dostawy nie uprawnia Kupuj ą cego do ca ł kowitego b ą d ź cz ęś ciowego odst ą pienia od zamówienia lub jego anulowania”. i nakazuje si ę zaniechanie ich stosowania . II. Na podstawie art. 23 c ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów okre ś la si ę Zbigniewowi B., prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Okna B.” ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, w celu wykonania nakazu okre ś lonego w pkt. I sentencji niniejszej decyzji, polegaj ą ce na zaniechaniu stosowania postanowie ń wymienionych w pkt. I 1 – 9 niniejszej decyzji, czego nale ż y dokona ć w ten sposób, ż e kwestionowane zapisy nie b ę d ą stosowane w umowach z 1 konsumentami, a zaniechanie ich stosowania nast ą pi w terminie 7 dni od daty dor ę czenia tej decyzji. III. Na podstawie art. 100e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, maj ą c na uwadze wa ż ny interes konsumentów, nadaje si ę decyzji w zakresie punktu I i II rygor natychmiastowej wykonalno ś ci. Uzasadnienie Miejski Rzecznik Konsumentów w Tychach (zwany dalej rzecznikiem konsumentów), na podstawie art. 100 a ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej ustaw ą antymonopolow ą ), wniós ł wniosek o wszcz ę cie przeciwko Zbigniewowi B., prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „OKNA B.” (zwanemu dalej przedsi ę biorc ą ) post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów (pismo z dnia 26. 11. 2004r., znak SMK.6462/2050/04) (karta nr 1), który wp ł yn ął do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury w Katowicach dnia 02. 12. 2004r. Rzecznik konsumentów wyst ą pi ł o wszcz ę cie niniejszego post ę powania pod zarzutami stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na pos ł ugiwaniu si ę przez niego w umowach zawieranych z konsumentami nast ę puj ą cymi klauzulami wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (zwanego daje rejestrem): 1. „Kupuj ą cemu nie przys ł uguje prawo odst ą pienia od zamówienia”. 2. „Sprzedaj ą cy ma prawo przekazania praw i obowi ą zków wynikaj ą cych z niniejszego zamówienia w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci osobie trzeciej”. 3. „Gwarancj ą nie s ą obj ę te (...) uszkodzenia wynikaj ą ce z normalnego zu ż ycia”. 4. „Gwarancj ą nie s ą obj ę te (...) wady widoczne w chwili sprzeda ż y”. 5. „Sprzedaj ą cy jako gwarant zastrzega sobie prawo do oceny i kwalifikacji uszkodze ń w tym stwierdzenia czy uszkodzenia podlegaj ą naprawom gwarancyjnym”. 6. „W sytuacjach wyj ą tkowych termin usuni ę cia wady mo ż e zosta ć przed ł u ż ony do 60 dni” 7. „(...) jednocze ś nie wyklucza si ę niezale ż nie od podstaw prawnych inne roszczenia” 8. „Reklamacje wad ukrytych musz ą by ć sk ł adane pisemnie w siedzibie firmy w ci ą gu 10 dni od daty odbioru towaru (...). Pó ź niejsze reklamacje nie b ę d ą uznane i nie b ę d ą uwzgl ę dniane roszczenia gwarancyjne”. 9. „Kupuj ą cy nie jest uprawniony do otrzymania odszkodowania w ż adnej formie z powodu opó ź nienia dostawy. Jednocze ś nie opó ź nienie dostawy nie uprawnia Kupuj ą cego do ca ł kowitego b ą d ź cz ęś ciowego odst ą pienia od zamówienia lub jego anulowania”. W zwi ą zku z tym, ż e w ą tpliwo ś ci wzbudzi ł a rozbie ż no ść pomi ę dzy nazw ą przedsi ę biorcy wskazan ą we wniosku i w za łą czonych do niego dokumentach, a nazw ą widniej ą ca w rejestrze niedozwolonych postanowie ń umownych, Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach wyst ą pi ł a pismem z dnia 10. 12. 2004r. (karta nr 10) o wyja ś nienie powy ż szego oraz precyzyjne okre ś lenie danych identyfikuj ą cych przedsi ę biorc ę . Rzecznik konsumentów usun ął powy ż szy brak we wniosku o wszcz ę cie post ę powania pismem z dnia 07. 01. 2005r. (znak SMK.6462/2050/04 (karta nr 14), w za łą czeniu do którego przes ł a ł Za ś wiadczenie o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej (karta nr 15). Dnia 13. 01. 2005r. w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej organem antymonopolowym) wydano postanowienie nr 1 o wszcz ę ciu post ę powania przeciwko Zbigniewowi B., prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Okna B.” w sprawie stosowania przez niego praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów (karta nr 16). Przedsi ę biorca nie ustosunkowa ł si ę do stawianych mu zarzutów. W pi ś mie z dnia 30. 06. 2005r. (karta nr 81) poinformowa ł , ż e kwestionowane zapisy zosta ł y wykre ś lone, na dowód 2 czego przes ł a ł wzór umowy (karta nr 82). Jednocze ś nie przedsi ę biorca wskaza ł , ż e nowy wzór umowy jest opracowywany i zostanie przes ł any do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie 14 dni. Do dnia wydania niniejszej decyzji wzorzec taki jednak nie zosta ł dor ę czony. Organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje. Zbigniew B. „Okna B.” prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą polegaj ą c ą na produkcji i monta ż u okien na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Zabrze z 20. 02. 1996r. pod nr (...) (karty nr 52 - 53, 69 – 70). W ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej przedsi ę biorca zawiera z konsumentami nast ę puj ą ce umowy: „Zamówienia na okna nr …” oraz Zamówienia na wykonanie monta ż u dotycz ą ce zamówienia nr …”. We wzorze „ Zamówienia na okna nr …” zawarte s ą postanowienia wymienione w sentencji niniejszej decyzji. W zakresie obejmuj ą cym sporne postanowienia Miejski Rzecznik Konsumentów w Tychach wytoczy ł przeciwko Zbigniewowi B. powództwo o uznanie stosowanych przez niego klauzul za niedozwolone postanowienia umowne. Na mocy wyroku S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej S ą dem lub SOKiK) z dnia 21 lipca 2004r. (sygn. akt XVII Amc 45/03) (karty nr 4 – 8) cz ęść zapisów „ Zamówienia na okna nr… ” zosta ł a uznana za niedozwolone postanowienia umowne i na tej podstawie wpisano je do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone dnia 11. 10. 2004r. pod numerami 131 – 139. Pomimo wydania wyroku uznaj ą cego bezprawno ść klauzul stosowanych przez przedsi ę biorc ę , nadal stosuje on w umowach z konsumentami sporne postanowienia. Powy ż sze da ł o podstaw ę do z ł o ż enia przez rzecznika konsumentów wniosku o wszcz ę cie niniejszego post ę powania w sprawie stosowania przez Zbigniewa B. praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W za łą czeniu do wniosku o wszcz ę cie post ę powania rzecznik konsumentów przekaza ł kopi ę umowy przedsi ę biorcy z konsumentem z dnia 13. 10. 2004r. (karty nr 2 i 3), zawart ą z wykorzystaniem wzorca zawieraj ą cego zapisy uznane przez S ą d za niedozwolone i wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Dalsze stosowanie przez Zbigniewa B. przy zawieraniu z konsumentami umów o wykonanie okien, niedozwolonych postanowie ń umownych potwierdzi ł a tak ż e analiza dokumentów zgromadzonych w toku kontroli przeprowadzonej dnia 26. 04. 2005r. (karty nr 51 i 60). Przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e wzorce, z wykorzystaniem których zawierane s ą umowy z konsumentami stosowane s ą od dawna (karta nr 40). Powy ż sze potwierdza fakt, ż e wzór „ Zamówienia na okna nr…” nie zosta ł zmieniony w wyniku realizacji nakazu okre ś lonego wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W za łą czeniu do pisma z 07. 01. 2005r. (karta nr 14) rzecznik konsumentów przes ł a ł Za ś wiadczenie o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Zabrze dotycz ą ce Zbigniewa B. (karta nr 15), z którego wynika ł o, ż e zosta ł on wpisany do ewidencji pod numerem 332/96/6. W toku niniejszego post ę powania organ antymonopolowy zgromadzi ł dokumenty rejestrowe przedsi ę biorcy wystawione przez Urz ą d Miejski w Zabrzu (karty nr 69 – 77), obejmuj ą ce dane od chwili wpisu przedsi ę biorcy do ewidencji i uwzgl ę dniaj ą ce ostatni ą zmian ę (zgodnie ze stanem na dzie ń 06. 06. 2005r.). Na ich podstawie ustalono, ż e adres zamieszkania wskazany przez rzecznika uleg ł zmianie (karta nr 69). Konsekwencja tego by ł o ponowne wystosowanie dnia 21. 06. 2005r. do przedsi ę biorcy zawiadomienia o wszcz ę ciu niniejszego post ę powania (karta nr 79). W czasie kontroli przeprowadzonych w toku niniejszego post ę powania dnia 04. 04. 2004r. (karta nr 40) i dnia 26. 04. 2005r. (karty nr 51 i 52) ustalono, ż e przedsi ę biorca prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą w Przyszowicach, ul. (...). W odpowiedzi na w/w zawiadomienie przedsi ę biorca przes ł a ł w za łą czeniu do pisma z dnia 30. 06. 2005r. (karta nr 81) „ Zamówienie na okna ”, z którego wykre ś lono cz ęść kwestionowanych postanowie ń (karta 82). Przedsi ę biorca nie poinformowa ł , od kiedy 3 wzorzec odpowiadaj ą cy przes ł anemu „ Zamówieniu na okna nr… ” mia ł by by ć stosowany, ani nie przes ł a ł ewentualnych umów faktycznie zawartych z jego wykorzystaniem. W pkt. 2 tego pisma przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e nowy wzór umowy jest przygotowywany i zobowi ą za ł si ę do jego przes ł ania w terminie 14 dni. Organ antymonopolowy nie otrzyma ł wzorca, o jakim mowa w zdaniu poprzednim. Z uwagi na powy ż sze brak by ł o podstaw do uznania, ż e dokonano zmian w stosowanym przez Zbigniewa B. wzorze „ Zamówienia na okna nr…” (karta nr 48) lub, ż e wprowadzi ł w ż ycie nowy wzorzec. W toku niniejszego post ę powania organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje. Wzorce umowne podlegaj ą kontroli abstrakcyjnej S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w trybie okre ś lonym przepisami Kodeksu post ę powania cywilnego. W post ę powaniu o uznanie stosowanych przez przedsi ę biorc ę postanowie ń za niedozwolone postanowienia umowne S ą d ocenia, czy wzorzec umowy zawiera niedozwolone z mocy prawa postanowienia umowne. Zgodnie z art. 385 1 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowie ń okre ś laj ą cych g ł ówne ś wiadczenia stron, w tym cen ę lub wynagrodzenie, je ż eli zosta ł y sformu ł owane w sposób jednoznaczny. Art. 385 1 § 3 Kc stanowi, ż e „ Nie uzgodnione indywidualnie s ą te postanowienia umowy, na których tre ść konsument nie mia ł rzeczywistego wp ł ywu. W szczególno ś ci odnosi si ę to do postanowie ń umowy przej ę tych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta” . Za sprzeczne z dobrymi obyczajami uwa ż a si ę postanowienia, które nak ł adaj ą na konsumenta niewspó ł mierne do korzy ś ci obowi ą zki lub które powoduj ą nadmierne ograniczenie jego uprawnie ń . W uzasadnieniu do wyroku z dnia 15. 12. 2004r. wydanym w sprawie o sygn. akt XVII Amc 124/03 SOKiK wskaza ł , ż e „(…) Za sprzeczne z dobrymi obyczajami nale ż y rozumie ć post ę powanie niezgodne z poczuciem przyzwoito ś ci wyst ę puj ą cym w danym ś rodowisku lub grupie zawodowej, post ę powanie daj ą ce si ę umiejscowi ć poni ż ej progu akceptacji spo ł ecznej. W procesie kszta ł towania przez przedsi ę biorc ę postanowie ń umownych w obrocie z nieprofesjonalistami zachowanie dobrych obyczajów polega ć wi ę c b ę dzie na poszanowaniu prawa konsumentów do równoprawnego traktowania w kszta ł towanym stosunku cywilnoprawnym. (…)”. Zgodnie z art. 479 38 § 1 kpc o uznanie postanowie ń stosowanych przez przedsi ę biorc ę za niedozwolone mo ż e wyst ą pi ć m. in. powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów. Wyrok ko ń cz ą cy post ę powanie w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone jest skuteczny w stosunku do przedsi ę biorcy, w sprawie którego toczy ł o si ę post ę powanie. W wyroku z 21. 07. 2004r., ko ń cz ą cym post ę powanie o sygnaturze akt XVII Amc 45/03, S ą d uzna ł za niedozwolone postanowienia wskazane w sentencji niniejszej decyzji oraz zakaza ł ich stosowania w umowach z konsumentami. Zakwestionowane postanowienia zosta ł y wpisane pod numerami 131 – 139 dnia 11. 10. 2004r. do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, ż e „ Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. 2. Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 (45) Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, (…)”. 4 By dosz ł o do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów musz ą zosta ć kumulatywnie spe ł nione dwie przes ł anki tj.: - okre ś lone dzia ł anie przedsi ę biorcy musi nosi ć znamiona bezprawno ś ci oraz - dzia ł anie to musi godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów. Pierwsza przes ł anka zostaje spe ł niona, gdy przedsi ę biorca podejmuje dzia ł ania sprzeczne z prawem tj. zakazane ustaw ą lub, gdy niedope ł nia on ci ążą cego na nim obowi ą zku. Druga z przes ł anek jest spe ł niona, gdy dane dzia ł anie lub zaniechanie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów, jako zbiorowo ś ci. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów chroni interesy ogó ł u konsumentów, wi ę kszej ich grupy. Ustawa antymonopolowa w odniesieniu do konsumentów chroni interesy nieograniczonej liczby podmiotów, których nie da si ę zidentyfikowa ć , interesy konsumentów, jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Z powy ż szego wynika, i ż dzia ł ania polegaj ą ce na pos ł ugiwaniu si ę przez przedsi ę biorc ę w kontaktach z konsumentami zapisami wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone mog ą by ć uznane za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. W przypadku, gdy dochodzi do naruszenia art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ antymonopolowy na mocy art. 23 c ust. 1 tej ustawy uznaje okre ś lon ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuje zaniechanie jej stosowania. I. 1. Zbigniew B., prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Okna B.” pos ł uguje si ę przy zawieraniu z konsumentami umów zapisem zawartym w Postanowieniach ogólnych „ Zamówie ń na okna nr …”, który ma nast ę puj ą c ą tre ść : „Kupuj ą cemu nie przys ł uguje prawo odst ą pienia od zamówienia ” (karty nr 2, 23, 43, 45, 60). Przedmiotowe postanowienie zosta ł o uznane przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienie umowne, na mocy wyroku z 21. 07. 2004r. (sygn. akt XVII Amc 45/03), a nast ę pnie wpisane dnia 11. 10. 2004r. do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych pod numerem 131. W uzasadnieniu do w/w wyroku S ą d wskaza ł , ż e zakwestionowana klauzula narusza zasad ę równo ś ci stron umowy poprzez pozbawienie kupuj ą cego prawa odst ą pienia od zamówienia z jednoczesnym przyznaniem tego prawa przedsi ę biorcy. Przedmiotowy zapis pozbawia wy łą cznie konsumenta uprawnienia do rozwi ą zania umowy, odst ą pienia od niej. W my ś l art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów uznaje si ę bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów, które w szczególno ś ci mog ą polega ć na pos ł ugiwaniu si ę przez tego przedsi ę biorc ę postanowieniami wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W niniejszym przypadku Zbigniew B. „Okna B.” stosuje klauzul ę , która zosta ł a uznana za niedozwolone postanowienie umowne, a nast ę pnie wpisana do w/w rejestru pod numerem 131. Dosz ł o wi ę c do spe ł nienia pierwszej z przes ł anek, tj. wyczerpano dyspozycj ę z art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej, w wyniku czego dzia ł anie przedsi ę biorcy nosi znamiona bezprawno ś ci. Zakwestionowane postanowienie jest stosowane w umowach ze wszystkimi konsumentami sk ł adaj ą cymi zamówienie na wykonanie okna. Kr ą g osób, które zawar ł y umow ę ze Zbigniewem B. ulega ci ą g ł ym zmianom, a potencjalnie ka ż dy mo ż e sta ć si ę jego kontrahentem. W zwi ą zku z tym dosz ł o do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Art. 23 c ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, i ż w decyzji stwierdzaj ą cej, ż e dane dzia ł anie narusza art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej, a wi ę c stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakazuje zaniechanie jej stosowania. Z uwagi na powy ż sze nale ż a ł o orzec jak w punkcie I 1 sentencji niniejszej decyzji. 5 2. Przedsi ę biorca stosuje w Postanowieniach ogólnych umów zawieranych z konsumentami nast ę puj ą ce postanowienie: „Sprzedaj ą cy ma prawo przekazania praw i obowi ą zków wynikaj ą cych z niniejszego zamówienia w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci osobie trzeciej” (karty nr 2, 23, 43, 45, 60). Zapis ten zosta ł uznany za niedozwolone postanowienie umowne na mocy wyroku S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21. 07. 2004r. (sygn. akt XVII Amc 45/03), a nast ę pnie wpisany dnia 11. 10. 2004r. do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 132. Pos ł ugiwanie si ę postanowieniami, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, na mocy art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, je ż eli godzi w zbiorowe interesy konsumentów. SOKiK zwa ż y ł w uzasadnieniu do w/w wyroku, ż e stosuj ą c sporny zapis przedsi ę biorca dzia ł a ł wbrew regulacji zawartej w art. 519 § 2 Kc, stosowanie do którego przej ę cie d ł ugu mo ż e nast ą pi ć wy łą cznie przez umow ę wierzyciela z osob ą trzeci ą za zgod ą d ł u ż nika lub przez umow ę d ł u ż nika z osob ą trzeci ą za zgod ą wierzyciela. S ą d uzna ł , ż e przedmiotowe postanowienie narusza art. 383 1 § 1 Kc, gdy ż spe ł nione zosta ł y przes ł anki umo ż liwiaj ą ce uznanie okre ś lonego postanowienia za niedozwolone postanowienie umowne. Postanowienie to zezwala kontrahentowi konsumenta na przeniesienie praw i obowi ą zków wynikaj ą cych z umowy bez zgody konsumenta. Ze wzgl ę du na fakt, ż e zapis ten jest stosowany we wszystkich umowach z kupuj ą cymi, a jednocze ś nie ka ż dy ma mo ż liwo ść zawarcia z przedsi ę biorc ą umowy „ Zamówienia na okna nr… ”, praktyka polegaj ą ca na stosowaniu kwestionowanego zapisu godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Z uwagi na powy ż sze dosz ł o do naruszenia art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej. W sytuacji, gdy przedsi ę biorca stosuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, na podstawie art. 23 c ust. 1 w zw. z art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje t ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów oraz nakazuje zaniechanie jej stosowania. St ą d nale ż a ł o orzec, jak w pkt. I 2 niniejszej decyzji. 3. Przedsi ę biorca stosuje w umowach zawieranych z konsumentami, w cz ęś ci zatytu ł owanej „Karta gwarancyjna” pkt 3 f, nast ę puj ą ce postanowienie: „Gwarancj ą nie s ą obj ę te (...) uszkodzenia wynikaj ą ce z normalnego zu ż ycia” (karty nr 2, 23, 43, 45, 60). Powy ż szy zapis zosta ł uznany za niedozwolone postanowienie umowne przez SOKiK na mocy wyroku z dnia 21. 07. 2004r. (sygn. akt XVII Amc 45/03). Dnia 11. 10. 2004r. przedmiotow ą klauzul ę wpisano do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 133. W opinii SOKiK, na mocy powy ż szego zapisu ustalono dominuj ą c ą pozycj ę przedsi ę biorcy w stosunku do pozycji, jak ą zajmuje konsument. Przedsi ę biorca jest uprawniony do jednostronnej oceny i decyzji o przys ł uguj ą cych kupuj ą cemu uprawnieniach gwarancyjnych. Z uwagi na powy ż sze nale ż a ł o uzna ć , ż e przedmiotowy zapis posiada cechy niedozwolonego postanowienia umownego. Na tej podstawie pos ł ugiwanie si ę niniejszym postanowieniem jest bezprawne. Z uwagi na fakt, ż e poprzez stosowanie kwestionowanego zapisu przedsi ę biorca godzi w interesy szerokiej grupy konsumentów - uczestników rynku, zosta ł a spe ł niona równie ż druga z przes ł anek okre ś lonych w art. 23 a ustawy antymonopolowej. W zwi ą zku z powy ż szym na mocy art. 23 c ust. 1 ustawy antymonopolowej nale ż a ł o orzec, jak w pkt I 3 niniejszej decyzji. 4. We wniosku o wszcz ę cie niniejszego post ę powania Miejski Rzecznik Konsumentów w Tychach wskaza ł , ż e przedsi ę biorca stosuje zapis o tre ś ci: „ Gwarancj ą nie s ą obj ę te (…) wady widoczne w chwili sprzeda ż y” , który zosta ł uznany za niedozwolone postanowienie 6 umowne na mocy wyroku SOKIK z dnia 21. 07. 2004r., a nast ę pnie wpisany do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych pod numerem 134. Z umowy faktycznie zawartej z konsumentem przes ł anej przez rzecznika (karta nr 2) oraz z dokumentów zgromadzonych w toku niniejszego post ę powania przez organ antymonopolowy (karty nr 43, 45, 60) wynika, ż e przedsi ę biorca stosuje zapis wy łą czaj ą cy mo ż liwo ść dochodzenia roszcze ń z tytu ł u gwarancji, gdy wady te by ł y widoczne w chwili zakupu. Z uwagi na fakt, ż e okre ś lenia „chwila sprzeda ż y” i „chwila zakupu” dotycz ą tego samego momentu, a ró ż nice dotycz ą jedynie strony umowy, z punktu której wskazywany jest moment, ró ż nice redakcyjne pomi ę dzy tre ś ci ą wniosku rzecznika konsumentów, wyroku i wpisu do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, a tre ś ci ą umów faktycznie zawartych z konsumentami nie maj ą wp ł ywu na ocen ę w niniejszej sprawie. Zapis uznany przez SOKiK za klauzul ę abuzywn ą by ł stosowany przez przedsi ę biorc ę , przeciwko któremu przeprowadzono niniejsze post ę powanie. Zarówno w przypadku zapisu, na mocy którego dochodzi do ograniczenia uprawnie ń konsumentów wynikaj ą cych z gwarancji w sytuacji, gdy wady by ł y widoczne w chwili sprzeda ż y, jak i w przypadku zapisu mówi ą cego o wy łą czeniu odpowiedzialno ś ci w sytuacji, gdy wady by ł y widoczne w chwili zakupu, dochodzi do ograniczenia uprawnie ń konsumentów, gdy wady by ł y widoczne w chwili zawarcia umowy kupna – sprzeda ż y. W uzasadnieniu do wyroku z dnia 21. 07. 2004r. (sygn. akt XVII Amc 45/03) SOKiK uzna ł , ż e zapis wy łą czaj ą cy odpowiedzialno ść z tytu ł u umowy gwarancji w sytuacji, gdy wyst ą pi ł y wady widoczne w chwili sprzeda ż y przyznaje przedsi ę biorcy pozycj ę dominuj ą c ą w stosunku, jaki łą czy obie strony umowy. S ą d stwierdzi ł , ż e zapis taki jest niezgodny z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego oraz ra żą co narusza interesy konsumentów, gdy ż przyznaje przedsi ę biorcy prawo do jednostronnej oceny i decyzji w sprawie przys ł uguj ą cych kupuj ą cemu uprawnie ń gwarancyjnych. W zwi ą zku z powy ż szym pos ł ugiwanie si ę spornym postanowieniem jest zakazane z mocy prawa. Dzia ł anie przeciwne jest bezprawne. Praktyka stosowana przez Zbigniewa B. godzi w interesy szerszej grupy konsumentów, a wi ę c godzi w ich zbiorowe interesy. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia art. 23 a ustawy antymonopolowej, a na mocy art. 23 c ust. 1 tej ustawy orzec, ż e stosuje on praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakaza ć zaniechanie jej stosowania. 5. Zbigniew B. „Okna B.” pos ł uguje si ę przy zawieraniu z konsumentami umów zapisem o tre ś ci: „Sprzedaj ą cy jako gwarant zastrzega sobie prawo do oceny i kwalifikacji uszkodze ń w tym stwierdzenia czy uszkodzenia podlegaj ą naprawom gwarancyjnym” (karty nr 2, 23, 43, 45, 60). Przedmiotowy zapis zosta ł uznany przez SOKiK za niedozwolone postanowienie umowne w wyroku z 21. 07. 2004r. (sygn. akt XVII Amc 45/03) oraz wpisany do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych pod numerem 135. W uzasadnieniu do w/w wyroku S ą d zwa ż y ł , ż e powy ż sze postanowienie, uzale ż niaj ą ce spe ł nienie ś wiadczenia od okoliczno ś ci zale ż nych tylko od woli kontrahenta konsumenta, kszta ł tuje sytuacj ę prawn ą konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz ra żą co narusza jego interesy. S ą d orzek ł , ż e powy ż sze postanowienie jest niezgodne z prawem i zakaza ł pos ł ugiwania si ę nim w obrocie konsumenckim. Praktyka polegaj ą ca na stosowaniu niedozwolonych postanowie ń umownych stanowi dzia ł anie bezprawne. W ś wietle niniejszej sprawy nale ż a ł o uzna ć , ż e zarzucane przedsi ę biorcy dzia ł anie godzi w interesy szerokiego kr ę gu konsumentów. Z tego wzgl ę du na podstawie art. 23 c ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i 2 tej ż e ustawy organ antymonopolowy orzek ł , ż e wskazane w niniejszym punkcie dzia ł anie przedsi ę biorcy stanowi niedozwolon ą praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. 6. Przedsi ę biorca stosuje w umowach zawieranych z konsumentami zapis o brzmieniu: „W sytuacjach wyj ą tkowych termin usuni ę cia wady mo ż e zosta ć przed ł u ż ony do 60 dni” (karty nr 2, 23, 43, 45, 60). W/w postanowienie zosta ł o uznane za niedozwolone na mocy 7 wyroku SOKiK z dnia 21. 07. 2004r. (sygn. akt XVII Amc 45/03), w post ę powaniu prowadzonym przeciwko Zbigniewowi B., a nast ę pnie wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 136. Kwestionowane postanowienie przyznaje przedsi ę biorcy prawo do dokonywania wi ążą cej interpretacji umowy, poprzez co kszta ł tuje sytuacj ę prawn ą konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz ra żą co narusza jego interesy. Korzystanie z takiego zapisu w obrocie konsumenckim jest naznaczone cech ą bezprawno ś ci. Uwzgl ę dniaj ą c fakt, ż e w niniejszej sprawie dosz ł o do naruszenia interesów ogó ł u konsumentów, w po łą czeniu z bezprawno ś ci ą podejmowanych przez przedsi ę biorc ę dzia ł a ń , nale ż a ł o uzna ć , ż e zosta ł naruszony art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej. W takiej sytuacji, na mocy art. 23 c ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż a ł o orzec, jak w punkcie I 6 niniejszej decyzji. 7. Zbigniew B., prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Okna B.”, pos ł uguj ą c si ę postanowieniem wpisanym do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone o tre ś ci: „(...) jednocze ś nie wyklucza si ę niezale ż nie od podstaw prawnych inne roszczenia” (karty nr 2, 23, 43, 45, 60), stosuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Przedmiotowe postanowienie zosta ł o uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 21. 07. 2004r. (sygn. akt XVII Amc 45/03), wydanego w post ę powaniu przeciwko Zbigniewowi B. S ą d orzek ł , ż e przedmiotowy zapis wy łą cza uprawnienie konsumenta do wyst ę powania z roszczeniami innymi ni ż wynikaj ą ce z gwarancji udzielonej przez przedsi ę biorc ę , poprzez co kszta ł tuje jego prawa w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza jego interesy. Zapis ten zosta ł nast ę pnie wpisany do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych pod numerem 137. Zgodnie z art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stosowanie postanowienia wpisanego do rejestru, jest praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, je ś li godzi w interesy ogó ł u konsumentów. W ś wietle okoliczno ś ci niniejszej sprawy nale ż a ł o uzna ć , ż e dosz ł o do spe ł nienia pierwszej przes ł anki, tj. przedsi ę biorca podejmuje dzia ł ania bezprawne polegaj ą ce na stosowaniu w umowach z konsumentami niedozwolonego postanowienia umownego. Analiza zgromadzonego materia ł u dowodowego wykaza ł a, ż e naruszenie to prowadzi do niekorzystnego ukszta ł towania sytuacji prawnej szerokiego kr ę gu uczestników rynku, a wi ę c do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W zwi ą zku z tym, na mocy art. 23 c ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e niniejsza praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów oraz nakaza ł zaniechanie jej stosowania. 8. Przedsi ę biorca stosuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów poprzez stosowanie postanowienia o tre ś ci: „Reklamacje wad ukrytych musz ą by ć sk ł adane pisemnie w siedzibie firmy w ci ą gu 10 dni od daty odbioru towaru (...). Pó ź niejsze reklamacje nie b ę d ą uznane i nie b ę d ą uwzgl ę dniane roszczenia gwarancyjne” (karty nr 2, 23, 43, 45, 60), które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 138. SOKiK zwa ż y ł , i ż sporny zapis ogranicza uprawnienie konsumenta do wyst ę powania z przys ł uguj ą cymi mu wobec przedsi ę biorcy roszczeniami. Ze wzgl ę du na to dosz ł o do naruszenia art. 385 1 § 1 Kc, który stanowi, ż e „ Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowie ń okre ś laj ą cych g ł ówne ś wiadczenia stron, w tym cen ę lub wynagrodzenie, je ż eli zosta ł y sformu ł owane w sposób jednoznaczny ”. W zwi ą zku z tym, ż e praktyka polegaj ą ca na pos ł ugiwaniu si ę w/w zapisem, stosowana jest przy zawieraniu przez przedsi ę biorc ę umów z szerokim gronem jego kontrahentów – konsumentów, a sk ł ad tej grupy ulega ci ą g ł ym zmianom, dosz ł o do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Na mocy art. 23 c ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów organ antymonopolowy uzna ł przedmiotow ą praktyk ę za 8 naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakaza ł zaniechanie jej stosowania w pkt. I 8 niniejszej decyzji. 9. Przedsi ę biorca naruszy ł art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez stosowanie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę w umowach zawieranych z konsumentami postanowieniem wpisanym do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, które ma nast ę puj ą ce brzmienie: „ Kupuj ą cy nie jest uprawniony do otrzymania odszkodowania w ż adnej formie z powodu opó ź nienia dostawy. Jednocze ś nie opó ź nienie dostawy nie uprawnia kupuj ą cego do ca ł kowitego b ą d ź cz ęś ciowego odst ą pienia od zamówienia lub jego anulowania” (karty nr 2, 23, 43, 45, 60). W/w klauzula zosta ł a uznana za niedozwolone postanowienie umowne na mocy wyroku SOKiK z dnia 21. 07. 2004r. wydanego w sprawie przeciwko Zbigniewowi B. (sygn. akt XVII Amc 45/03), a 11. 10. 2004r. wpisano j ą do w/w rejestru prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod numerem 139. Przywo ł any zapis ogranicza prawa konsumentów poprzez wykluczenie uprawnienia do odst ą pienia od umowy z powodu opó ź nienia dostawy, przy jednoczesnym wy łą czeniu uprawnienia do otrzymania odszkodowania z tytu ł u nieterminowej realizacji umowy. Powy ż sza praktyka polegaj ą ca na stosowaniu w umowach „ Zamówieniach na okna nr … ”, zawieranych z konsumentami, klauzuli abuzywnej wpisanej do rejestru pod nr 139 godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Przedsi ę biorca stosuje w/w zapis w umowach z nieokre ś lon ą co do liczebno ś ci i sk ł adu osobowego grup ą konsumentów. Z uwagi na powy ż sze dosz ł o do naruszenia art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej. Na mocy art. 23 c ust. 1 tej ż e ustawy organ antymonopolowy orzek ł , ż e praktyka opisana w pkt I 9 niniejszej decyzji narusza zbiorowe interesy konsumentów i nakaza ł zaniechanie jej stosowania. II. Zgodnie z zapisem art. 23 c ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w decyzji mo ż e okre ś li ć ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania nakazu zaniechania stosowania okre ś lonych praktyk. Jako ś rodek usuni ę cia skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, okre ś la si ę Zbigniewowi B., prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Okna B.”, w celu wykonania nakazu okre ś lonego w punkcie I sentencji niniejszej decyzji, nakaz zaniechania stosowania praktyk okre ś lonych w punktach I 1-9 niniejszej decyzji, tj. nakaz zaniechania stosowania wymienionych tam postanowie ń umownych zawartych w umowach z konsumentami. By dosz ł o do spe ł nienia nakazu wynikaj ą cego z niniejszej decyzji nale ż y doprowadzi ć do wyeliminowania kwestionowanych postanowie ń z umów, które b ę d ą zawierane w przysz ł o ś ci, a tak ż e z umów, które ju ż zosta ł y zawarte, lecz jeszcze nie s ą wykonane. III. Art. 100 e ustawy antymonopolowej umo ż liwia Prezesowi Urz ę du nadanie decyzji w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci rygoru natychmiastowej wykonalno ś ci, je ż eli wymaga tego wa ż ny interes konsumentów. W niniejszym przypadku nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca uporczywie narusza interesy konsumentów, co wynika z faktu, ż e nie dostosowa ł si ę on do zakazu pos ł ugiwania si ę kwestionowanymi w niniejszej decyzji zapisami, okre ś lonego w wyroku S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 lipca 2004r. (sygn. akt XVII Amc 45/03). Interes konsumentów przemawia za tym, aby dosz ł o do bezzw ł ocznej zmiany zapisów umownych stosowanych przez przedsi ę biorc ę . Z uwagi na szczególne zagro ż enie interesów konsumentów, nadanie punktowi I i II decyzji 9 rygoru natychmiastowej wykonalno ś ci, jest uzasadnione. St ą d orzeczono, jak w punkcie III niniejszej decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Alicja Kral 10