RKT-4/2005

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn. 08.02.2005r. RKT-61-20/05/SB DECYZJA Nr RKT- 04/2005 I Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 ze zm: Dz. U. z 2003 Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004 Nr 93, poz. 891 i Nr 96, poz. 959) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z. zm. Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko Pani Jolancie K.-Ch. prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą jako „OPELAC” Open English Language Centre, z siedzib ą … Gliwice - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, dzia ł anie Pani Jolanty K.-Ch. prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą jako „OPELAC” Open English Language Centre, z siedzib ą … Gliwice , polegaj ą ce na stosowaniu w „ Regulaminie” postanowienia wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479(45) Kodeksu post ę powania cywilnego: pkt 10 „ Po rozpocz ę ciu kursu wniesione op ł aty nie podlegaj ą zwrotowi. (...) ” i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania od 15.12.2004r. II Na podstawie art. 72 w zwi ą zku z art. 75 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 ze zm: Dz. U. z 2003 Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004 Nr 93, poz. 891 i Nr 96, poz. 959) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z. zm. Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko Pani Jolanta K.-Ch. prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą jako „OPELAC” Open English Language Centre, z siedzib ą … Gliwice - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: postanawia si ę zobowi ą za ć Pani ą Jolanta K.-Ch., do poniesienia kosztów niniejszego post ę powania w wysoko ś ci 26z ł (s ł ownie z ł otych: dwadzie ś cia sze ść ). Uzasadnienie 2 W dniu 8.10.2004r. w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej organem antymonopolowym), z urz ę du wszcz ę te zosta ł o post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu wst ę pne ustalenie, czy Pani Jolanta K.-Ch. prowadz ą ca dzia ł alno ść gospodarcz ą jako „OPELAC” Open English Language Centre, z siedzib ą … Gliwice (zwana dalej „OPELAC”) w umowach zawieranych z konsumentami stosuje postanowienia nosz ą ce znamiona niedozwolonych postanowie ń umownych, o których mowa w kodeksie cywilnym. W zwi ą zku z ustaleniami dokonanymi w trakcie w/w post ę powania wyja ś niaj ą cego oraz na podstawie analizy uzyskanych dokumentów, w dniu 10.12.2004r. wszcz ę te zosta ł o post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w zwi ą zku z podejrzeniem podejmowania przez „OPELAC”, bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej dalej ustaw ą antymonopolow ą ), poprzez: stosowanie w „ Regulaminie” postanowienia wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479(45) Kodeksu post ę powania cywilnego: pkt 10 „ Po rozpocz ę ciu kursu wniesione op ł aty nie podlegaj ą zwrotowi. (...) ” „OPELAC” w pi ś mie z dnia 21.12.2004r. ustosunkowuj ą cym si ę do zarzutu przedstawionego we wszcz ę ciu poinformowa ł , i ż tre ść Regulaminu uleg ł a zmianie. Zmiana zosta ł a wprowadzona w pkt 10 w dniu 15.12.2004r. Nowy „ Regulamin ” znajduje si ę w gablotce og ł osze ń przy drzwiach wej ś ciowych do biura szko ł y. W za łą czeniu zosta ł a przedstawiona nowa tre ść Regulaminu . Organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a) ust. 2 ustawy antymonopolowej, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszenie obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 K.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozowolone. Art. 479 43 k.p.c rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. S ą d dokonuj ą c oceny postanowienia umownego ocenia okre ś lony zapis, i w momencie jego wpisania do rejestru klauzula przestaje by ć postanowieniem konkretnego wzorca umownego, a staje si ę samodzielnie funkcjonuj ą c ą zasad ą , która zosta ł a zakwestionowana. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść klauzul (art. 479 43 K.p.c), spe ł niaj ą one funkcj ę podobn ą 3 do przepisów prawa. Tak wi ę c, dokonuj ą c oceny tre ś ci postanowie ń umownych wykorzystywanych przez przedsi ę biorców we wzorcach umownych nale ż y wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej (wyk ł adnia j ę zykowa, systemowa, funkcjonalna i inna). St ą d te ż , niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. „OPELAC”, co potwierdza Regulamin za łą czony do pisma z dnia 19.10.2004r. (Karta nr 8), do którego inkorporowano kwestionowan ą klauzul ę , stosowa ł w tym ż e Regulaminie postanowienie wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone: pkt 10 „ Po rozpocz ę ciu kursu wniesione op ł aty nie podlegaj ą zwrotowi. (...) ” Postanowienie to ż samej tre ś ci co wskazane powy ż ej zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 19 czerwca 2002r. Sygn. akt XVII Amc 34/01 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko „ The American Academy of English" Sp. z o.o. z siedzib ą w Katowicach. Postanowienie to zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 14 sierpnia 2003r. w pkt 78. S ą d uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: „P ł atno ść za kurs: po dokonaniu wp ł aty pieni ą dze nie ulegaj ą zwrotowi”. S ą d dokonuj ą c oceny przedmiotowego postanowienia stan ął na stanowisku, i ż generalna zasada niezwracania stronie umowy ceny pomimo niekorzystania z przedmiotu umowy jest sprzeczna z dobrymi obyczajami oraz ra żą co narusza interesy konsumenta. S ł uchacz bowiem nie mo ż e zosta ć ca ł kowicie pozbawiony mo ż liwo ś ci zrezygnowania z uczestnictwa w kursie. Brak mo ż liwo ś ci otrzymania wp ł aconych pieni ę dzy jest nieadekwatny do ochrony kupca przed pochopno ś ci ą decyzji i dzia ł a ń konsumenta. Takie postanowienie narusza zdaniem S ą du, zasady wspó łż ycia spo ł ecznego takie jak: zaufanie stron, ż yczliwo ść , uczciwo ść . Taki wzorzec umowny koliduje równie ż z dobrymi obyczajami kupieckimi, które nie przewiduj ą w ł a ś nie zachowa ń takich jak: nadmierna ch ęć zysku czy wyzysk. W opinii S ą du, ustawodawca umie ś ci ł postanowienie odpowiadaj ą ce zakazanemu postanowieniu umownemu w katalogu niedozwolonych postanowie ń w art. 385(3) pkt 12 i 13 k.c. Stanowisko S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zosta ł o uznane za s ł uszne przez S ą d Apelacyjny w Warszawie Wydzia ł Cywilny, który w wyroku z dnia 24 czerwca 2003r. Sygn. akt I ACa 1672/02 stwierdzi ł , i ż w/w postanowienie stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385(1) § 1 k.c., gdy ż wprost wynika to z art. 385(3) pkt 12 k.c. Art. 385(3) pkt 12 k.c. okre ś la, i ż wy łą czenie obowi ą zku zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie niespe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania w razie w ą tpliwo ś ci jest niedozwolonym postanowieniem umowy. Dodatkowo S ą d Apelacyjny w pe ł ni podzieli ł stanowisko S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, i ż postanowienie w ra żą cy sposób narusza interes konsumenta przez naruszenie zasady równorz ę dno ś ci stron, zasady ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń . Zapis taki jak przytoczony w pkt I sentencji decyzji zosta ł równie ż uznany za niedozwolony wyrokiem z dnia 9 wrze ś nia 2004 r. S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Sygn. Akt XVII Amc 18/04, a do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wpisana w dniu 18 listopada 2004r. pod numerem 172. W sprawie z powództwa Prezesa UOKiK przeciwko Martynie Kozakiewicz - Centrum Nauczania J ę zyków Obcych Translator w Katowicach, S ą d uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: " Uiszczone wp ł aty nie podlegaj ą zwrotowi za wyj ą tkiem sytuacji w których kurs nie dochodzi do skutku z winy CNJO TRANSLATOR " Bior ą c pod uwag ę powy ż sz ą wyk ł adni ę , mo ż na przyj ąć , i ż zacytowane postanowienia w swej tre ś ci s ą to ż same. Wszystkie one s ą sprzeczne z art. 385(3) pkt 12 i 13 k.c. Przepisy te uznaj ą za niedozwolone postanowienia wzorca umowy, które wy łą czaj ą obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ż eli 4 konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania, lub te ż przewiduj ą utrat ę prawa żą dania zwrotu ś wiadczenia konsumenta spe ł nionego wcze ś niej ni ż ś wiadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadaj ą , rozwi ą zuj ą lub odst ę puj ą od umowy. Op ł aty, które Konsument wnosi na rzecz przedsi ę biorcy s ą wynagrodzeniem ponoszonym w zwi ą zku z ucz ę szczaniem na zaj ę cia z j ę zyka obcego zorganizowane przez „OPELAC”. Tak wi ę c, dzi ę ki wnoszonym op ł atom, Konsument ma prawo do uczestniczenia w zorganizowanych przez „OPELAC” zaj ę ciach. Mo ż na st ą d wnioskowa ć , i ż przedsi ę biorcy przys ł uguj ą ś rodki pieni ęż ne odpowiadaj ą ce warto ś ci ś wiadczonych us ł ug. Natomiast kwestionowany zapis mówi, i ż po rozpocz ę ciu kursu wniesione op ł aty nie podlegaj ą zwrotowi. Tak wi ę c kwestionowany zapis umo ż liwia „OPELAC” zatrzymanie op ł at, które zosta ł y wp ł acone z tytu ł u zorganizowania zaj ęć j ę zykowych nawet, gdy Konsument zrezygnowa ł z korzystania z us ł ug po rozpocz ę ciu kursu lub zamkni ę ciu list, a wi ę c zatrzymania ś rodków, którym nie odpowiada ekwiwalent ś wiadczenia na rzecz konsumenta. „OPELAC” mo ż e zatrzyma ć wp ł acone wcze ś niej ś rodki nawet, gdy nie zosta ł o spe ł nione ś wiadczenie w cz ęś ci lub ca ł o ś ci na rzecz Konsumenta. Tak wi ę c, bior ą c pod uwag ę powy ż sze uzasadnienie, nale ż y przyj ąć , i ż w/w postanowienia ró ż ni ą si ę tylko podmiotowo, a wszelkie inne ró ż nice nie maj ą wp ł ywu na sposób zachowania przedsi ę biorcy. W/w zapisy S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone w powo ł anych wyrokach, gdy ż jako postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, kszta ł towa ł y jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Do pisma z dnia 21.12.2004r. (Karta nr 11) zosta ł do łą czony Regulamin, który zgodnie z o ś wiadczeniem przedsi ę biorcy zosta ł wprowadzony do stosowania w dniu 15.12.2004r. Regulamin ten (Karta nr 12) zawiera inne tre ś ci postanowie ń w porównaniu do tre ś ci Regulaminu w sprawie, której prowadzone jest przedmiotowe post ę powanie. Regulamin obowi ą zuj ą cy od 15.12.2004r. nie zawiera zakwestionowanego we wszcz ę ciu post ę powania niedozwolonego postanowienia umownego. Usuniecie zakwestionowanego postanowienia spowodowa ł o, i ż tre ść Regulaminu nie zawiera postanowie ń wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oraz nie zawiera postanowie ń , które narusza ł yby dobre obyczaje oraz interesy konsumentów w my ś l art. 385(2) k.c. Z uwagi na fakt, i ż Regulamin ze zmienion ą tre ś ci ą zosta ł wywieszony do wiadomo ś ci i zapoznania si ę Konsumentów na tablicy og ł osze ń w siedzibie Szko ł y, przyj ę te zosta ł o, i ż przedsi ę biorca podj ął dzia ł ania, które uznane zosta ł y jako zaniechanie stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 23e ust. 1, 2 i 3 ustawy antymonopolowej nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a, w takim przypadku, Prezes Urz ę du wydaje decyzje o uznaniu praktyki na naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania, natomiast ci ęż ar udowodnienia okoliczno ś ci, o których mowa w ust. 1, spoczywa na przedsi ę biorcy. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, organ antymonopolowy stwierdzi ł , i ż istniej ą przes ł anki wystarczaj ą ce do stwierdzenia, i ż „OPELAC” zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a ustawy antymonopolowej, poprzez usuniecie z pkt 10 Regulaminu niedozwolonego postanowienia umownego i wywieszenia zmienionej tre ś ci Regulaminu do wiadomo ś ci Konsumentów na tablicy og ł osze ń , przez co uzasadnionym sta ł o si ę uznanie na podstawie art. 23e ust. 2 ustawy antymonopolowej, praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzenie zaniechania jej stosowania. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt I sentencji. Na podstawie art. 72 ustawy antymonopolowej, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca lub zwi ą zek przedsi ę biorców, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany 5 jest ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 75 ustawy antymonopolowej, organ antymonopolowy rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. Post ę powanie przeciwko „OPELAC” w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. Na podstawie ustale ń dokonanych w trakcie post ę powania organ antymonopolowy w punkcie I decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej. Kosztami niniejszego post ę powania dla organu antymonopolowego, s ą wydatki w wysoko ś ci 26 z ł zwi ą zane z korespondencj ą pomi ę dzy organem antymonopolowym a przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym organ antymonopolowy postanowi ł obci ąż y ć „OPELAC” kosztami post ę powania w wysoko ś ci 26 z ł (s ł ownie z ł otych: dwadzie ś cia sze ść ). Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w punkcie II sentencji decyzji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51 10101010 00 7878 22 31 000000. Na postanowienie zawarte w punkcie II niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c. przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral