RKT-104/2008

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 31. 12. 2008r. RKT – 61 – 67/08/AD DECYZJA Nr RKT - 104 /2008 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko Józefowi S. prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Podró ż y „Glob”, ul. (...) Opole: I. Na podstawie art. 26 ust. 1 o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów praktyki stosowane przez Józefa S. Biuro Podró ż y „Glob” polegaj ą ce na: 1. naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, do czego dosz ł o w wyniku nieinformowania konsumentów w zawieranych przez nich umowach o numerze wpisu do w ł a ś ciwego rejestru organizatorów turystyki, wbrew obowi ą zkowi wynikaj ą cemu z art. 14 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (t. j. Dz. U. z 2004r. Nr 223, poz. 2268 ze zm.), co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2. stosowaniu w umowach o ś wiadczenie us ł ug turystycznych zawieranych z konsumentami postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z pó źń . zm.), którego tre ść jest nast ę puj ą ca: „Uczestnik mo ż e zrezygnowa ć z imprezy przed jej rozpocz ę ciem ze wzgl ę dów na zmian ę nast ę puj ą cych warunków umowy: cena, termin, miejscowo ść , kategoria zakwaterowania, ś rodek transportu.(…)” , co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje si ę zaniechanie ich stosowania. II. Na podstawie art. 77 ust. 1 w zwi ą zku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obci ąż a si ę Józefa S. prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Podró ż y „Glob”, ul. (...) Opole, kosztami opisanego na wst ę pie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowi ą zuje si ę tego przedsi ę biorc ę do zwrotu Prezesowi Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów post ę powania w kwocie 33 z ł (s ł ownie: trzydziestu trzech z ł otych). 1 Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej tak ż e Prezesem Urz ę du) przeprowadzono post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie dzia ł alno ś ci Józefa S. (zwanego dalej tak ż e przedsi ę biorc ą ) prowadz ą cego Biuro Podró ż y „Glob”. W zwi ą zku z podejrzeniem, ż e dzia ł ania przedsi ę biorcy mog ą by ć niezgodne z powszechnie obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa, wystosowano do przedsi ę biorcy wezwanie do dobrowolnej zmiany stosowanych przez niego w umowach o ś wiadczenie us ł ug turystycznych z konsumentami regulacji. W toku tych czynno ś ci powzi ę to podejrzenie, ż e przedsi ę biorca mo ż e stosowa ć praktyki wskazane w sentencji niniejszej decyzji, co da ł o asumpt do wszcz ę cia przedmiotowego post ę powania. W jego toku przedsi ę biorca ustosunkowa ł si ę do postawionych mu zarzutów, poinformowa ł o dokonanych zmianach, jak i przedstawi ł wymagane dokumenty. W tych okoliczno ś ciach zawiadomiono przedsi ę biorc ę o zako ń czeniu zbierania materia ł u dowodowego, a w wyznaczonym terminie nie skorzysta ł on z prawa do zapoznania si ę ze zgromadzonym materia ł em dowodowym. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Józef S. prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Opola pod numerem (...) (dowód: karta nr 26). Dzia ł alno ść organizatora turystyki prowadzi on stosownie do wpisu do Rejestru Organizatorów Turystyki i Po ś redników Turystycznych pod numerem (...) (dowód: karta nr 15), który jest prowadzony przez Marsza ł ka Województwa Opolskiego. Przy zawieraniu z konsumentami umów o ś wiadczenie us ł ug turystycznych przedsi ę biorca pos ł uguje si ę wzorem umowy zatytu ł owanym „Umowa – Zg ł oszenie” (dowód: karty nr 9, 15, 23 i 33) zawieraj ą cym równie ż „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez B.P. „Glob” w Opolu”. Analiza przed ł o ż onych wzorców umów oraz umów faktycznie zawartych z konsumentami wykaza ł a, ż e nie obejmowa ł y one informacji na temat numeru wpisu do w ł a ś ciwego rejestru prowadzonego przez organ rejestrowy organizatora turystyki (dowód: karty nr 23, 30 - 33), natomiast w pkt. II 2 warunków uczestnictwa zawarto nast ę puj ą c ą regulacj ę : „ Uczestnik mo ż e zrezygnowa ć z imprezy przed jej rozpocz ę ciem ze wzgl ę dów na zmian ę nast ę puj ą cych warunków umowy: cena, termin, miejscowo ść , kategoria zakwaterowania, ś rodek transportu.(…) ” . Po wszcz ę ciu niniejszego post ę powania przedsi ę biorca przedstawi ł zmieniony wzór umowy – zg ł oszenia wraz z Warunkami uczestnictwa w imprezach organizowanych przez B.P. „GLOB” w Opolu (dowód: karta nr 15), w których wskazano, pod jakim numerem przedsi ę biorca zosta ł wpisany do rejestru organizatorów. Analiza wykaza ł a, ż e nie podano informacji o organie rejestrowym. Jednocze ś nie w pkt. II 2 warunków uczestnictwa nadal by ł o zawarte postanowienie, na mocy którego ograniczano prawo konsumentów do odst ą pienia od umowy, której warunki uleg ł y zmianie. Przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e zmodyfikowane dokumenty obowi ą zuj ą od 10. 06. 2008r. (dowód: karta nr 14), jednak ż e do po ł owy lipca tego roku nie zawarto z ich wykorzystaniem ż adnej umowy. Przedsi ę biorca wskazywa ł bowiem, ż e z indywidualnymi konsumentami zawiera umowy we w ł asnym imieniu sporadycznie, a jego dzia ł alno ść zwi ą zana z turystyk ą koncentruje si ę na zawieraniu umów na rzecz i w imieniu innych przedsi ę biorców (dowód: karty nr 3 i 14). 2 W 2007r. przedsi ę biorca osi ą gn ął przychód w wysoko ś ci [ tajemnica przedsi ę biorstwa ](pkt 1. a Za łą cznika nr 1), przy czym zaznaczy ł , ż e jedynie ok. [ tajemnica przedsi ę biorstwa ] (pkt 1 a Za łą cznika nr 1) % tej kwoty stanowi przychód z tytu ł u dzia ł alno ś ci organizatora i po ś rednika turystycznego (dowód: karty nr 3 - 4). Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje. Na mocy do art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Aby mo ż na by ł o stwierdzi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów musz ą kumulatywnie zosta ć spe ł nione nast ę puj ą ce przes ł anki: - oceniane zachowanie musi by ć podejmowane przez podmiot b ę d ą cy przedsi ę biorc ą w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, - rozwa ż ana praktyka musi by ć bezprawna, - praktyka taka musi godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z czym dochodzi do naruszenia interesu publicznego. Status przedsi ę biorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsi ę biorc ę rozumie si ę przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej wynika, ż e przedsi ę biorc ą jest osoba fizyczna, która we w ł asnym imieniu wykonuje dzia ł alno ść gospodarcz ą . W rozwa ż anym przypadku podmiot b ę d ą cy stron ą post ę powania bez w ą tpienia posiada status przedsi ę biorcy, gdy ż jest to osoba fizyczna prowadz ą ca dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej. Zachowania niniejszego podmiotu podlegaj ą zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Bezprawno ść dzia ł a ń Kolejn ą przes ł ank ą , jaka musi zosta ć spe ł niona, aby by ł o mo ż liwe stwierdzenie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawno ść rozwa ż anego zachowania. Zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt. 1 ww. ustawy za praktyk ę tego rodzaju uznaje si ę godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń wzorców umowy, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (zwanego dalej tak ż e rejestrem), a stosownie do art. 24 ust. 2 pkt 2 tej ustawy za niedozwolon ą praktyk ę uwa ż a si ę naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Doda ć nale ż y, ż e zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawa ta reguluje zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, je ż eli praktyki te wywo ł uj ą lub mog ą wywo ł ywa ć skutki na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Dla stwierdzenia, ż e dana praktyka jest niezgodna z art. 24 ww. ustawy wystarczaj ą ce jest wi ę c wykazanie, ż e potencjalnie istnia ł o zagro ż enie naruszenia interesów konsumentów w skutek zastosowania okre ś lonego postanowienia w umowach z konsumentami w przypadku zaistnienia okre ś lonych okoliczno ś ci. Ad I. 1. Pierwszy z zarzutów rozwa ż anych w ramach niniejszego post ę powania dotyczy niedope ł nienia przez przedsi ę biorc ę obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, do czego dosz ł o w wyniku nieinformowania konsumentów w zawieranych przez nich umowach o numerze wpisu do w ł a ś ciwego rejestru organizatorów 3 turystyki, wbrew obowi ą zkowi wynikaj ą cemu z art. 14 ust. 2 pkt. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W art. 14 ust. 2 ustawy o us ł ugach turystycznych zawarto katalog informacji, które umowa o ś wiadczenie us ł ug turystycznych powinna obejmowa ć , a m. in. jest to informacja o numerze wpisu przedsi ę biorcy do w ł a ś ciwego rejestru organizatorów turystyki. Wszyscy organizatorzy turystyki, bez wzgl ę du na termin rozpocz ę cia dzia ł alno ś ci gospodarczej s ą wpisani do ewidencji prowadzonych przez w ł a ś ciwych marsza ł ków województw. Ochrona interesów konsumentów wymaga tego, aby w umowach wskazywa ć informacj ę na temat tego, gdzie aktualnie nale ż y poszukiwa ć wiedzy na temat przedsi ę biorcy. Brak zastrze ż enia, ż e przedsi ę biorca jest wpisany do ewidencji w ł a ś ciwego marsza ł ka województwa ogranicza mo ż liwo ść weryfikacji danych dotycz ą cych go. Konsumenci nie b ę d ą bowiem wiedzieli, gdzie stosownych informacji nale ż y poszukiwa ć . To powoduje utrudnienie weryfikacji aktualnych danych organizatora, sprawdzenia pe ł nych danych okre ś laj ą cych przedsi ę biorc ę , ustalenia, czy jest on uprawniony do prowadzenia dzia ł alno ś ci organizatora turystyki oraz, czy posiada wymagan ą prawem gwarancj ę bankow ą lub umow ę ubezpieczenia w zakresie pokrycia kosztów powrotu klienta do kraju, w wypadku gdy organizator turystyki wbrew obowi ą zkowi nie zapewnia tego powrotu, a tak ż e na pokrycie zwrotu wp ł at wniesionych przez klientów w razie niewykonania zobowi ą za ń umownych. Konieczno ść sprawdzenia takich danych mo ż e zaj ść np. w sytuacji powstania sporu pomi ę dzy stronami umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych. Niemo ż no ść weryfikacji niekorzystnie wp ł ywa na sytuacj ę konsumentów, dla których w konsekwencji braku niezb ę dnych informacji dochodzenie roszcze ń mo ż e sta ć si ę utrudnione i uci ąż liwe. Wobec tego w umowach z konsumentami powinna by ć zamieszczana wyra ź na informacja na temat tego, pod którym numerem przedsi ę biorc ę wpisano do rejestru Marsza ł ka Województwa Opolskiego. Maj ą c na wzgl ę dzie opisany stan faktyczny rozwa ż ane w tym punkcie decyzji zachowanie przedsi ę biorcy nale ż a ł o oceni ć jako niezgodne z art. 14 ust. 2 pkt. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych. Pocz ą tkowo w ogóle nie podawa ł on informacji na temat wpisu do rejestru, a nast ę pnie przedstawiony przez niego wzorzec uzupe ł ni ł jedynie o numer bez podania, kto rozwa ż any rejestr prowadzi. W uwagi na znikom ą skal ę dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy w charakterze organizatora turystyki nie móg ł on przedstawi ć umów faktycznie zawartych wykorzystaniem zmodyfikowanych wzorców. Powy ż sze okoliczno ś ci pozwoli ł y jednak stwierdzi ć , ż e stosuj ą c opisan ą praktyk ę przedsi ę biorca nie dope ł ni ł ci ążą cego na nim z mocy art. 24 ust. 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, co doprowadzi ł o do naruszenia art. 24 ust. 1 tej ustawy. 2. Drugi z zarzutów rozwa ż anych w ramach przedmiotowego post ę powania dotyczy stosowania praktyki polegaj ą cej na stosowaniu w umowach o ś wiadczenie us ł ug turystycznych zawieranych z konsumentami postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy Kodeks post ę powania cywilnego, którego tre ść jest nast ę puj ą ca: „ Uczestnik mo ż e zrezygnowa ć z imprezy przed jej rozpocz ę ciem ze wzgl ę dów na zmian ę nast ę puj ą cych warunków umowy: cena, termin, miejscowo ść , kategoria zakwaterowania, ś rodek transportu.(…) ” , co uznano za niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Niniejsze postanowienie nale ż a ł o uzna ć za to ż same z nast ę puj ą cymi klauzulami wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerami 535 i 1003: 4 - „ Biuro zastrzega sobie, bez uprzedniego powiadomienia, prawo zmiany programu lub us ł ug w stosunku do informacji zawartych w katalogu i umowie – zg ł oszeniu uczestnictwa – zmiany takie s ą dopuszczalne tylko w sytuacjach wyj ą tkowych, a zakres i standard ś wiadcze ń zostanie zachowany .”, która zosta ł a uznana za niedozwolon ą na mocy wyroku Sadu Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej tak ż e SOKiK) z dnia 21. 07. 2005r. (sygn. akt XVII Amc 89/03), - „ Uczestnikowi przys ł uguje zwrot pe ł nej wp ł aty, je ż eli rezygnacja lub niemo ż no ść wzi ę cia udzia ł u w imprezie nast ą pi ł a z przyczyny BUTiR Alf. Nale żą do nich: a) Istotne zmiany warunków umowy, tzn.: cena, termin, miejsce i standard zakwaterowania, ś rodek transportu, trasa wycieczki. Rezygnacja z tych przyczyn mo ż e nast ą pi ć w ci ą gu 3 dni po otrzymaniu zawiadomienia z BUTiR Alf. Brak odpowiedzi w tym terminie uwa ż a si ę za akceptacj ę zmienionych warunków umowy .”, która zosta ł a uznana za niedozwolon ą na mocy wyroku SOKiK z dnia 28. 11. 2006r. (sygn. akt XVII AmC 142/05). Na mocy powy ż szych postanowie ń , wy łą czaj ą c odpowiedzialno ść za zmiany dokonywane w okre ś lonych granicach, faktycznie upowa ż niono przedsi ę biorc ę do dokonywania zmiany tre ś ci umowy i przewidzianych ś wiadcze ń . W zwi ą zku z tym przytoczone regulacje, jako niezgodne z 385 1 § 1 Kc, który stanowi, ż e postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c interesy konsumentów, niezgodne z art. 385 3 pkt. 10 Kc, wedle którego za niedozwolone uznaje si ę postanowienia uprawniaj ą ce kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez wa ż nej przyczyny wskazanej w tej umowie, jak i niezgodne z art. 385 3 pkt. 19 Kc, na mocy którego za niedozwolone uznaje si ę postanowienia przewiduj ą ce wy łą cznie dla kontrahenta konsumenta jednostronne uprawnienie do zmiany, bez wa ż nych przyczyn, istotnych cech ś wiadczenia, zosta ł y uznane za niedozwolone. Odno ś nie klauzuli wpisanej do rejestru pod numerem 535 SOKiK stwierdzi ł , ż e wyczerpuje ona hipotez ę art. 385 3 pkt 19 Kc, a przy rozstrzyganiu o legalno ś ci niniejszego postanowienia uwzgl ę dniono unormowania ustawy o us ł ugach turystycznych, która w art. 14 ust. 2 wskazuje istotne cechy umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych. Organizator imprezy, który przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej jest zmuszony z przyczyn od niego niezale ż nych zmieni ć istotne warunki umowy powinien niezw ł ocznie powiadomi ć o tym konsumenta. Konsument ma prawo przyj ąć proponowan ą zmian ę albo odst ą pi ć od umowy za natychmiastowym zwrotem ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej. Zmiana przez organizatora postanowie ń umowy dotycz ą cych programu i innych us ł ug okre ś lonych w umowie bez zgody konsumenta jest niedopuszczalna, gdy ż pogarsza jego sytuacj ę prawn ą w stosunku do przepisów art. 14 ust. 5 ustawy. W rozwa ż anym przypadku, pomimo, i ż wskazano kilka warunków umów, w wyniku zmiany których uczestnik mo ż e zrezygnowa ć , to nie s ą to wszystkie warunki, jakie zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy o us ł ugach turystycznych s ą zamieszczane w umowach. Wobec tego w pozosta ł ym zakresie, w przypadku zmiany innych warunków umowy, ni ż wymienione, np. po ł o ż enia obiektu hotelarskiego w obr ę bie tej samej miejscowo ś ci, ilo ś ci i rodzaju posi ł ków, programu zwiedzania, konsument nie mo ż e od umowy odst ą pi ć . Podobnie w klauzuli wpisanej do rejestru pod numerem 1003 zastrze ż ono, ż e rezygnacja bez poniesienia przez konsumenta jej kosztów jest mo ż liwa wy łą czne w przypadku zmiany okre ś lonych w tej klauzuli warunków, których katalog nie odpowiada katalogowi zawartemu w art. 14 ust. 2 ustawy o us ł ugach turystycznych. Pomimo tego, ż e w ustawie o us ł ugach turystycznych przewidziano tryb dokonywania zmian warunków umów oraz przyznano konsumentom prawo do ich niezaakceptowania bez obowi ą zku ponoszenia w takiej sytuacji konsekwencji w postaci obowi ą zku zap ł aty kary umownej, w obu porównywanych klauzulach 5 organizatorzy turystyki uregulowali te kwestie inaczej ni ż wynika to z ww. ustawy, przy czym obaj przyj ę li to ż sam ą konstrukcj ę . Tak ż e i druga z przytoczonych klauzul abuzywnych zosta ł a uznana za niezgodn ą z art. 385 3 pkt. 19 Kc, jak i z art. 385 1 § 1 Kc. Pos ł ugiwanie si ę w obrocie konsumenckim klauzulami uznanymi przez s ą d za abuzywne jest zakazane prawem. Prezes Urz ę du mo ż e stwierdzi ć stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę postanowieniem wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru, bez wzgl ę du na to, czy wpis dotyczy tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu jest prowadzone post ę powanie, czy te ż nie. S ą d Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 02. 12. 2005r. (sygn. akt VI ACa 760/05) wskaza ł , ż e zgodnie z art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 z pó źń . zm.) praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest pos ł ugiwanie si ę postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powsta ł w zwi ą zku ze stosowaniem wzorca umowy przez ten podmiot, co do którego bada si ę stosowanie praktyki. S ą d Apelacyjny wskaza ł te ż , ż e naruszenie interesów konsumentów mo ż e nast ą pi ć w wyniku dzia ł a ń podmiotów, które stosuj ą klauzule abuzywne wpisane do rejestru, przy czym wpis do rejestru zwi ą zany jest z dzia ł aniami innych kontrahentów konsumentów. Podobne twierdzenie S ą d Apelacyjny zawar ł we wcze ś niejszym wyroku, tj. w orzeczeniu z dnia 29. 09. 2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie przywo ł uj ą c stanowisko S ą du Najwy ż szego wyra ż one w uchwale z dnia 19. 12. 2003r. III CZP 95/03 (OSNC 2005/2/25), wskaza ł , ż e wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 k.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK wyra ż onym w wyroku z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, i ż okre ś lona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, ż e mie ś ci si ę ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywanych klauzul. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie dwóch klauzul powinien by ć zatem zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Trafno ść wy ż ej opisanego stanowiska potwierdzi ł równie ż S ą d Najwy ż szy w uchwale z dnia 13. 07. 2006r. (sygn. akt III SZP 3/06). Pomimo, i ż powy ż ej przywo ł ane wyroki zapad ł y pod rz ą dami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2000r., to orzecznictwo to nale ż y uzna ć za aktualne tak ż e w aktualnym stanie prawnym. Na gruncie obecnie obowi ą zuj ą cej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2007r. rozwa ż na kwestia zosta ł a uregulowania w analogiczny sposób, a zatem nie wyst ę puj ą ró ż nice, które nakazywa ł yby odej ś cie od ustalonej linii orzecznictwa i w konsekwencji tego odmienn ą ocen ę prawn ą badanego zagadnienia. W tych okoliczno ś ciach, maj ą c na wzgl ę dzie zakres regulacji porównywanych postanowie ń i wywo ł ywane przez nie skutki, nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e porównywane klauzule s ą to ż same. W tym miejscu nale ż y tak ż e zwa ż y ć , ż e zmiana umówionych ś wiadcze ń mo ż e nast ą pi ć jedynie w granicach przewidzianych prawem i w odpowiednim trybie, w zale ż no ś ci od terminu, w którym s ą one wprowadzane, tj. czy nast ę puje to przed rozpocz ę ciem imprezy, czy te ż w czasie jej trwania. Stosownie do art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych, w przypadku, gdy przedsi ę biorca jest zmuszony do zmiany przewidzianych ś wiadcze ń przed rozpocz ę ciem imprezy, winien o tym niezw ł ocznie poinformowa ć konsumenta, który proponowan ą zmian ę mo ż e przyj ąć lub odrzuci ć za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych op ł at i bez obowi ą zku zap ł aty jakichkolwiek kwot tytu ł em kary pieni ęż nej na 6 rzecz organizatora. Istotne warunki umowy zosta ł y wyszczególnione w art. 14 ust. 2 ustawy o us ł ugach turystycznych wobec czego za niedozwolone nale ż y uzna ć , ż e zmiana jedynie cz ęś ci z nich stwarza po stronie konsumenta prawo do odst ą pienia od umowy, której warunki maj ą ulec zmianie. W tych okoliczno ś ciach nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e stosowana przez przedsi ę biorc ę regulacja jest to ż sama z wy ż ej przywo ł anymi postanowieniami wpisanymi do rejestru. Okoliczno ść braku zaniechania W zwi ą zku ze wszcz ę ciem niniejszego post ę powania przedsi ę biorca dokona ł zmian polegaj ą cych na dopisaniu numeru ewidencyjnego, który zosta ł mu przyporz ą dkowany oraz przeredagowaniu postanowienia pkt. II 2 warunków uczestnictwa z zachowaniem kwestionowanego fragmentu. Zmiany te nie by ł y wystarczaj ą ce, aby mo ż na by ł o stwierdzi ć zaniechanie stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyk, których stosowanie udowodniono, przy czym nie ma znaczenia fakt, ż e w rozwa ż anym okresie faktycznie nie by ł y zawierane przez przedsi ę biorc ę z konsumentami umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych. Naruszenie interesu publicznego i zbiorowych interesów konsumentów Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ochrona interesów przedsi ę biorców i konsumentów podejmowana w ramach dzia ł a ń Prezesa Urz ę du jest prowadzona w interesie publicznym. Dzia ł ania oparte na przepisach niniejszej ustawy s ą zatem podejmowane w interesie publicznym, w celu ochrony interesów zbiorowo ś ci, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzgl ę dny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urz ę du do rozstrzygni ę cia okre ś lonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy oceniane dzia ł ania godz ą w interesy ogólnospo ł eczne i dotykaj ą szerokiego kr ę gu uczestników rynku i poprzez to powoduj ą zaburzenia w jego prawid ł owym funkcjonowaniu. Do naruszenia interesu publicznego dochodzi, gdy skutki okre ś lonych dzia ł a ń maj ą charakter powszechny, dotykaj ą wszystkich potencjalnych podmiotów na danym rynku 1 . Poj ę cie zbiorowych interesów konsumentów zosta ł o szeroko omówione przez S ą d Najwy ż szy w wyroku z dnia 10. 04. 2008r. (sygn. akt III SK 27/07). W uzasadnieniu S ą d Najwy ż szy poda ł , i ż gramatyczna wyk ł adnia tego poj ę cia prowadzi do wniosku, ż e chodzi o zachowanie przedsi ę biorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowi ą cych okre ś lony zbiór. Rezultaty tej wyk ł adni modyfikuje zastrze ż enie, ż e nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. S ą d Najwy ż szy stan ął na stanowisku, ż e przy konstruowaniu poj ę cia „ zbiorowego interesu konsumentów ” nie mo ż na opiera ć si ę tylko i wy łą cznie na tym, czy oceniana praktyka przedsi ę biorcy skierowana jest do „ nieoznaczonego z góry kr ę gu podmiotów ”. Wystarczaj ą ce powinno by ć w jego ocenie ustalenie, ż e zachowanie przedsi ę biorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz wzgl ę dem cz ł onków danej grupy (okre ś lonego kr ę gu podmiotów), wyodr ę bnionych spo ś ród ogó ł u konsumentów, za pomoc ą wspólnego dla nich kryterium. S ą d Najwy ż szy orzek ł te ż , ż e „ praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsi ę biorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazuj ą cych na powtarzalno ść zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodz ą cych w sk ł ad grupy, do której adresowane s ą zachowania przedsi ę biorcy, w taki sposób, ż e potencjalnie ofiar ą takiego zachowania mo ż e by ć ka ż dy konsument b ę d ą cy klientem lub potencjalnym klientem przedsi ę biorcy ”. W rozwa ż anym przypadku dosz ł o do naruszenia interesu publicznego. Oceniane zachowania przedsi ę biorcy dotycz ą nieoznaczonego kr ę gu najs ł abszych uczestników rynku, jakimi s ą konsumenci. Dotycz ą one wszystkich tych osób, które zawar ł y z nim umowy o ś wiadczenie 1 Konrad Kohutek w: „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz”, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008r., strona 47 7 us ł ug turystycznych oraz wszystkich jego potencjalnych klientów. Rozwa ż ane dzia ł ania godz ą wi ę c w zbiorowe interesy konsumentów, pomimo, i ż faktyczna skala dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy jako organizatora jest znikoma. Dzia ł ania te stanowi ą zakazane prawem praktyki, gdy ż s ą podejmowane lub mog ą by ć podejmowane w sposób powtarzalny. Ju ż z samej istoty wzorców umów wynika to, ż e dzia ł ania przedsi ę biorcy wykorzystuj ą cego je jest ustalone, jednakowe, powtarzalne we wszystkich przypadkach. Z uwagi na spe ł nienie wszystkich przes ł anek wymienionych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż a ł o orzec, ż e przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia tych przepisów, wobec czego nale ż a ł o orzec, jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e skorzysta ć z uprawnienia do na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę stosuj ą cego praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów kary pieni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kara taka mo ż e by ć na ł o ż ona bez wzgl ę du na to, czy przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia celowo, czy te ż nieumy ś lnie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, w tym kar okre ś lonych w art. 106 tej ustawy, nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W niniejszym przypadku Prezes Urz ę du stwierdzi ł stosowanie przez przedsi ę biorc ę dwóch praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Z uwagi na fakt, ż e dotycz ą one regulacji wynikaj ą cych z ocenianych wzorców umów, które znajduj ą faktycznie znikome zastosowanie w obrocie, natomiast przewa ż aj ą ca cz ęść przychodu przedsi ę biorcy pochodzi z dzia ł alno ś ci innej ni ż dotycz ą ca turystyki, a ta z turystyki wi ąż e si ę w wi ę kszo ś ci z dzia ł alno ś ci ą prowadzon ą na rzecz innych organizatorów, postanowiono w tym przypadku odst ą pi ć od wymierzenia kary. W tym miejscu nale ż y wyrazi ć nadziej ę , ż e nakaz zaniechania stosowania opisanych praktyk odniesienie wystarczaj ą cy skutek i doprowadzi do wyeliminowania praktyk z rynku. Doda ć te ż trzeba, ż e Prezes Urz ę du ma mo ż liwo ść na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę kary pieni ęż nej równie ż na pó ź niejszym etapie, tj. wówczas, gdy stwierdzi, ż e obowi ą zek wyra ż ony w decyzji nie zosta ł zrealizowany. Ad II. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W my ś l art. 77 ust. 1 tej ustawy, je ż eli w wyniku post ę powania Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, jest obowi ą zany ponie ść koszty post ę powania. Post ę powanie w sprawie stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o wszcz ę te z urz ę du, a w jego wyniku Prezes Urz ę du w punktach I 1 - 2 sentencji decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego post ę powania s ą wydatki zwi ą zane z korespondencj ą prowadzon ą przez Prezesa Urz ę du ze stron ą . W zwi ą zku z powy ż szym postanowiono obci ąż y ć ww. przedsi ę biorc ę kosztami post ę powania w wysoko ś ci 33 z ł (s ł ownie: trzydziestu trzech z ł otych). 8 Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kpc – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wy łą cznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie II niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z 479 28 § 1 pkt 2 Kpc, nale ż y wnie ść za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji. DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn 9