RKR-51/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE RKR-61-19/06/WJ-4/06 Kraków, dnia 29 grudnia 2006 r. DECYZJA Nr RKR - 51/2006 Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080, z pó ź n. zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172, z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu – z urz ę du - post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , bezprawne dzia ł ania wspólników spó ł ki cywilnej: Katarzyny Komur i Krzysztofa Komura, prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Prembud s.c. K. Komur, K. Komur w Krakowie przy ul. Wadowickiej 12, polegaj ą ce na: - naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, co stanowi naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 1 i art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach (Dz. U. Nr 97, poz. 1050, z pó ź n. zm.) oraz § 3 ust. 1 i § 7 ust. 1 i 2 rozporz ą dzenia Ministra Finansów z dnia 10 czerwca 2002 r. w sprawie szczegó ł owych zasad uwidaczniania cen towarów i us ł ug oraz sposobu oznaczania cen ą towarów przeznaczonych do sprzeda ż y (Dz. U. Nr 99, poz. 894, z pó ź n. zm.), - stosowaniu nieuczciwej i wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy, co stanowi naruszenie art. 16 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503, z pó ź n. zm.) poprzez podawanie w reklamach, zamieszczonych na stronach internetowych wy łą cznie informacji o cenach netto, sprzedawanych przez Spó ł k ę lokali mieszkalnych oraz stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 1 grudnia 2006 r. UZASADNIENIE W dniu 28 listopada 2006 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie (zwany dalej „organem antymonopolowym”) wszcz ął - z urz ę du - post ę powanie w sprawie stosowania przez wspólników spó ł ki cywilnej: Katarzyn ę Komur i Krzysztofa Komura, prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą pod pod firm ą Prembud s.c. 2 K. Komur, K. Komur w Krakowie przy ul. Wadowickiej 12 (zwanych dalej „Przedsi ę biorcami”) praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na podawaniu w reklamie, zamieszczonej na stronie internetowej wy łą cznie informacji o cenach netto sprzedawanych przez Wspólników lokali mieszkalnych, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a powo ł anej w sentencji ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej dalej „ustaw ą o ochronie(…)” ), poprzez naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji oraz nieuczciw ą i wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę tych towarów. Powodem wszcz ę cia post ę powania w przedmiotowej sprawie by ł o uzyskanie przez organ antymonopolowy wiedzy, ż e Przedsi ę biorcy podaj ą w reklamie internetowej, zamieszczonej na stronie Krakowskiego Serwisu Mieszkaniowego - w jego portalu www.dominium.pl , wy łą cznie ceny netto sprzedawanych przez siebie lokali mieszkalnych. Odpowiadaj ą c na zarzuty postawione w zawiadomieniu o wszcz ę ciu post ę powania, Przedsi ę biorcy potwierdzili - w pi ś mie z dnia 1 grudnia 2006 r. - fakt pojawienia si ę na stronie www.dominium.pl reklamy o tre ś ci zakwestionowanej przez organ antymonopolowy. Jednocze ś nie wyja ś nili, i ż w celu zamieszczenia tej reklamy w Internecie, przekazali Krakowskiemu Serwisowi Mieszkaniowemu „Dominium.pl” og ł oszenie o prawid ł owej tre ś ci, tj. zawieraj ą ce cen ę brutto sprzedawanych lokali mieszkalnych. Pomimo tego Przedsi ę biorcy przyznali, i ż korzystaj ą z us ł ug serwisu „Dominium.pl” od d ł u ż szego czasu, za ś kwestionowana reklama umieszczona na stronie internetowej Krakowskiego Serwisu Mieszkaniowego - w jego portalu www.dominium.pl , rozpowszechniana w nim by ł y od dnia 21 listopada 2006 r. Ponadto Przedsi ę biorcy zapewnili, ż e nigdy w sposób celowy i ś wiadomy nie zamieszczali informacji, w których operowano by cen ą netto za 1m 2 , a je ż eli informacja taka na ww. stronie si ę pojawi ł a w dniu 21 listopada br., to bez ich woli i wiedzy. Dodali równie ż , ż e w innych miejscach serwisu „Dominium.pl” informacja o cenie wskazuje cen ę ca ł ego lokalu brutto, b ą d ź te ż 1m 2 brutto. Zgodnie z o ś wiadczeniem Przedsi ę biorców – „nigdy nie rozpowszechniali w inny sposób, na przyk ł ad w czasopismach folderach, ulotkach, czy w inne formie informacji operuj ą cych cen ą netto, bez jednoczesnego podania podatku VAT, o jaki jest powi ę kszana cena netto i konsekwencji ceny brutto” . Przedsi ę biorcy podkre ś lili, i ż w dniu otrzymaniu zawiadomienia o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, tj. 1 grudnia 2006 r. za żą dali od Krakowskiego Serwisu Mieszkaniowego zmiany tre ś ci reklamy. Aktualne rozpowszechniane w obrocie konsumenckim reklamy zredagowane s ą z uwzgl ę dnieniem wszystkich cz ęś ci sk ł adowych ceny, w tym podatku VAT, a publikowane reklamy informuj ą o cenie brutto oferowanych do sprzeda ż y mieszka ń . Wynika to równie ż z - za łą czonych do odpowiedzi Przedsi ę biorców z dnia 1 grudnia 2006 r. - kopii aktualnie stosowanych reklam, zamieszczonych w portalu Krakowskiego Serwisu Mieszkaniowego - www.dominium.pl . Niezale ż nie od powy ż szego, organ antymonopolowy sprawdzi ł kwestionowane informacje na we w ł asnym zakresie, potwierdzaj ą c, i ż w portalach internetowych Spó ł ki ( www.des.krakow.pl ) oraz Krakowskiego Serwisu Mieszkaniowego, ceny wszystkich prezentowanych tam lokali mieszkalnych Przedsi ę biorców okre ś lane s ą w warto ś ciach brutto, jako ceny ostatecznych transakcji kupna - sprzeda ż y. 3 Maj ą c powy ż sze ustalenia na uwadze organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Tre ść art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) ogranicza zastosowanie jej przepisów wy łą cznie do ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Oznacza to, ż e warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów okre ś lonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym dzia ł ania przedsi ę biorców - naruszaj ą c jej przepisy – stanowi ą potencjalne zagro ż enie interesu publicznego. Niniejsze post ę powanie dotyczy zawarto ś ci reklam, rozpowszechnianych przez Przedsi ę biorców wobec nieograniczonego kr ę gu adresatów, tj. wszystkich zainteresowanych ich tre ś ci ą potencjalnych nabywców mieszka ń , którym - na gruncie art. 4 ust. 11 ustawy o ochronie (…) - przys ł uguje status konsumenta. W tym stanie rzeczy przyj ąć nale ż y, i ż do oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy zastosowanie maj ą przepisy ustawy o ochronie (…) , a dotycz ą ce jej post ę powanie prowadzone by ł o w interesie publicznym. Stosownie do tre ś ci art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (…) – „przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy” . Aby mo ż liwe by ł o zatem stwierdzenie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, niezb ę dne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: 1. dzia ł ania przedsi ę biorcy winny mie ć bezprawny charakter, tzn. narusza ć obowi ą zuj ą ce normy prawne lub spo ł eczne, a jednocze ś nie 2. dzia ł ania te musz ą narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. Zakresem dzia ł alno ś ci Przedsi ę biorców obj ę te s ą mi ę dzy innymi us ł ugi developerskie, polegaj ą ce na budowie budynków mieszkalnych oraz sprzeda ż y po ł o ż onych w nich lokali lub us ł ugi kupna, sprzeda ż y i wynajmu nieruchomo ś ci na w ł asny rachunek. Poniewa ż odbiorcami tego rodzaju towarów i us ł ug s ą w znacznej cz ęś ci konsumenci, na Przedsi ę biorcach – podobnie jak na innych podmiotach, których kontrahentami s ą konsumenci – ci ążą szczególne obowi ą zki zwi ą zane z udzielaniem im prawdziwej, rzetelnej i pe ł nej informacji dotycz ą cej oferowanych towarów. Nie dysponuj ą c odpowiedni ą i kompletn ą wiedz ą , konsumenci nie mog ą bowiem podejmowa ć ś wiadomych i w pe ł ni suwerennych decyzji w sprawie nabycia oferowanych towarów lub us ł ug. Wspomniane obowi ą zki informacyjne w odniesieniu do cen nieruchomo ś ci, oferowanych przez przedsi ę biorców nie zosta ł y wprost wyartyku ł owane w obowi ą zuj ą cych przepisach, tak jak ma to miejsce w przypadku sprzeda ż y rzeczy ruchomych (por.: art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego - Dz. U. Nr 141, poz. 1176, z pó ź n. zm.). Obowi ą zki te mo ż na jednak wyinterpretowa ć z tre ś ci art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie (…) oraz przepisów reguluj ą cych zasady informowania o cenach w obrocie konsumenckim. W tym miejscu nale ż y zasygnalizowa ć , i ż obejmuj ą one równie ż reklam ę . Odnosz ą c si ę do 1 z przes ł anek art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (…) , tj. bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy , stwierdzi ć nale ż y co nast ę puje: Bezprawno ść to sprzeczno ść zachowania danego podmiotu z przepisami prawa oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi tu mianowicie o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym, jako ca ł o ś ci ą . Bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tzn. niezale ż nym od wyst ą pienia szkody, czy zaistnienia zamiaru po stronie podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. 4 Podstawowe znaczenie dla oceny niniejszej sprawy - pod k ą tem wyst ę powania przes ł anki bezprawno ś ci - ma zdefiniowanie poj ę cia ceny, które zosta ł o dokonane w tre ś ci art. 3 ust. 1 pkt 1) ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach (Dz. U. Nr 97, poz. 1050, z pó ź n. zm.). W ś wietle tego przepisu: cen ą jest „warto ść wyra ż ona w jednostkach pieni ęż nych, któr ą kupuj ą cy jest obowi ą zany zap ł aci ć przedsi ę biorcy za towar lub us ł ug ę ; w cenie uwzgl ę dnia si ę podatek od towarów i us ł ug oraz podatek akcyzowy, je ż eli na podstawie odr ę bnych przepisów sprzeda ż towaru (us ł ugi) podlega obci ąż eniu podatkiem od towarów i us ł ug oraz podatkiem akcyzowym” . Z kolei przepis art. 12 ust. 2 tej ustawy nak ł ada na sprzedawców i us ł ugodawców obowi ą zek podawania cen towarów i us ł ug w sposób prosty i nie budz ą cy w ą tpliwo ś ci co do ich wysoko ś ci. Powy ż sze obowi ą zki – stosownie do tre ś ci art. 12 ust. 3 ustawy o cenach - zosta ł y doprecyzowane w przepisach rozporz ą dzenia Ministra Finansów z dnia 10 czerwca 2002 r. w sprawie szczegó ł owych zasad uwidaczniania cen towarów i us ł ug oraz sposobu oznaczania cen ą towarów przeznaczonych do sprzeda ż y (Dz. U. Nr 99, poz. 894, z pó ź n. zm.). I tak § 3 ust. 1 tego rozporz ą dzenia zobowi ą zuje sprzedawc ę do opatrywania towarów oferowanych kupuj ą cym w miejscu sprzeda ż y wywieszkami zawieraj ą cymi informacje wskazuj ą ce ich ceny oraz jednostki miar, do których odnosz ą si ę uwidocznione ceny. Natomiast stosownie do tre ś ci § 7 ust. 1 i 2 tego rozporz ą dzenia - „sprzedawca, który reklamuje towar lub us ł ug ę wraz z cen ą sprzeda ż y w czasopi ś mie, gazecie, prospekcie, katalogu, na plakacie, afiszu lub ekranie telewizyjnym, a tak ż e w handlu elektronicznym albo na specjalnie zorganizowanych pokazach, prezentacjach, jak równie ż w inny sposób, powinien tak ż e uwidoczni ć cen ę jednostkow ą tego towaru lub us ł ugi oraz dat ę lub termin obowi ą zywania podanej ceny” . Z analizy przywo ł anych powy ż ej przepisów wynika, i ż cena - podawana lub uwidaczniana przez sprzedawc ę - powinna by ć cen ą brutto, tj. cen ą zawieraj ą c ą podatek od towarów i us ł ug, który stanowi jeden z elementów sk ł adowych ceny. Obowi ą zek podawania cen brutto dotyczy zarówno takiego ich uwidaczniania w miejscu sprzeda ż y, jak i umieszczania w jakichkolwiek przekazach reklamowych pochodz ą cych od przedsi ę biorców. Nie wywi ą zywanie si ę z tego obowi ą zku, a tym bardziej stosowanie w obrocie konsumenckim wy łą cznie cen netto, tj. udzielanie informacji mog ą cych wprowadzi ć konsumentów w b łą d, stanowi naruszenie obowi ą zuj ą cych przepisów, w tym równie ż sygnalizowanego ju ż art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie (...) . Przepis ten za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uznaje m.in. „naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji oraz nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę ” . Przy czym, obowi ą zek przedsi ę biorców rzetelnego informowania konsumentów obejmuje wszystkie etapy sprzeda ż y, pocz ą wszy od przekazu reklamowego skierowanego do potencjalnych nabywców, a ż do momentu zawarcia przez indywidualnego konsumenta umowy, której przedmiotem jest nabycie towaru lub us ł ugi. Szczególn ą wag ę przywi ą zuje ustawodawca do nale ż ytego informowania konsumentów ju ż w pocz ą tkowej fazie procesu sprzeda ż y. Stosowana przez przedsi ę biorców reklama mo ż e bowiem wp ł yn ąć na decyzje konsumentów co do nabycia towaru u danego przedsi ę biorcy i nie dokonywania zakupu u innego (innych). Maj ą c to na uwadze, ustawodawca podj ął dzia ł ania chroni ą ce konsumentów przed nieuczciw ą reklam ą . Ochrona ta polega w szczególno ś ci na zakazaniu przedsi ę biorcom reklamy stanowi ą cej czyn nieuczciwej konkurencji - w rozumieniu art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503, z pó ź n. zm.), w tym okre ś lonej w pkt 2 tego przepisu: „reklamy wprowadzaj ą cej klienta w b łą d 5 i mog ą cej przez to wp ł yn ąć na jego decyzj ę co do nabycia towaru lub us ł ugi” . Stosownie do tre ś ci art. 16 ust. 2 tej ustawy – „przy ocenie reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d nale ż y uwzgl ę dni ć wszystkie jej elementy, zw ł aszcza dotycz ą ce ilo ś ci, jako ś ci, sk ł adników, sposobu wykonania, przydatno ś ci, mo ż liwo ś ci zastosowania, naprawy lub konserwacji reklamowanych towarów lub us ł ug, a tak ż e zachowania si ę klienta” . Wprawdzie przepis ten nie wymienia expressis verbis ceny, jako elementu reklamy - nale ż y jednak mie ć na uwadze, i ż poprzez u ż ycie s ł owa „zw ł aszcza” stanowi on klauzul ę generaln ą , która pozwala na uznanie ceny lub informacji o sposobie jej obliczenia za element reklamy. Na poparcie powy ż szych wywodów nale ż y przywo ł a ć fragment uzasadnienia wyroku S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 19 maja 2005 r. (sygn. akt: XVII Ama 11/04). W jego tre ś ci S ą d wskaza ł , i ż „informacja o cenie towaru w wysoko ś ci (warto ś ci) nie uwzgl ę dniaj ą cej podatku jest informacj ą nierzeteln ą , nieprawdziw ą i niepe ł n ą bo to na przedsi ę biorcy le ż y obowi ą zek oznaczania cen towaru zgodnie z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa za ś konsument ma prawo zna ć cen ę towaru, a nie oblicza ć j ą sam, bez wzgl ę du na to czy przy cenie umieszczono ogólnikow ą informacj ę – cena netto, cena + VAT itp.” . Wy ż ej zaprezentowane stanowisko znajduje tak ż e potwierdzenie na gruncie europejskiego prawa wspólnotowego, które wprowadza w tym zakresie ja ś niejsze, bardziej kompletne i jednoznaczne rozwi ą zania prawne. Ich powo ł anie w tym miejscu - przy ca ł ej ś wiadomo ś ci charakteru prawnego dyrektyw, czyli aktów normatywnych skierowanych do pa ń stw cz ł onkowskich, niewi ążą cych podmioty prywatne (przedsi ę biorców lub konsumentów) - wzmacnia i uzupe ł nia dokonywan ą analiz ę dzia ł a ń Przedsi ę biorców. Zgodnie bowiem z art. 2 lit. a) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 98/6/WE z dnia 16 lutego 1998 r. w sprawie ochrony konsumenta przez podawanie cen produktów oferowanych konsumentom (Dz. U. L 1998/03/18) - „ cena sprzeda ż y oznacza cen ę ko ń cow ą za jednostk ę produktu, lub dan ą ilo ść produktu, w łą cznie z podatkiem VAT i wszystkimi pozosta ł ymi podatkami ” . Natomiast zgodnie z art. 4 ust. 1 zd. 1 tej dyrektywny – „cena sprzeda ż y i cena jednostkowa musz ą by ć jednoznaczne , ł atwo dostrzegalne i czytelne ” . W odniesieniu do problematyki reklamy posi ł kowa ć si ę mo ż na z kolei rozwi ą zaniami przyj ę tymi w dyrektywie Rady Unii Europejskiej Nr 84/450/EWG z dnia 10 wrze ś nia 1984 r. dotycz ą cej reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d i reklamy porównawczej (Dz. U. L 1984/09/19). Tak bowiem, zgodnie z tre ś ci ą art. 2 pkt 2 tej dyrektywy - „reklam ą wprowadzaj ą ca w b łą d jest ka ż da reklama, która w jakikolwiek sposób, w tym przez swoj ą form ę , wprowadza lub mo ż e wprowadzi ć w b łą d osoby, do których jest skierowana lub dociera, i która, z powodu swojej zwodniczej natury, mo ż e wp ł yn ąć na ich post ę powanie gospodarcze lub która, z tych powodów, szkodzi lub mo ż e szkodzi ć konkurentowi” . Stosownie do tre ś ci art. 3 lit. b) dyrektywy – „przy okre ś laniu, czy reklama jest wprowadzaj ą ca w b łą d nale ż y wzi ąć pod uwag ę wszystkie jej cechy, w szczególno ś ci zawarte w niej informacje, dotycz ą ce” m.in. „ceny lub sposobu obliczenia ceny i warunków dostawy towarów lub ś wiadczenia us ł ug” . Warto tak ż e zwróci ć uwag ę na stanowisko ukszta ł towane w orzecznictwie Europejskiego Trybuna ł u Sprawiedliwo ś ci (zwanego dalej „ETS”), zgodnie z którym konsument ma prawo do rzetelnej, nie wprowadzaj ą cej w b łą d informacji, 6 zawieraj ą cej wszelkie niezb ę dne dane wynikaj ą ce z funkcji i przeznaczenia towaru lub us ł ugi (por. wyrok ETS z dnia 13 grudnia 1991 r., sprawa GB-Inno-BM, sygn.: C-18/88). ETS podkre ś li ł w nim wag ę obowi ą zku udzielania konsumentom prawdziwej i pe ł nej informacji, ju ż na etapie promocji czy reklamy. Brak podawania rzetelnych, pe ł nych i prawdziwych informacji uniemo ż liwia bowiem konsumentom dokonywanie swobodnej i rzeczowej oceny oferowanych na rynku towarów i us ł ug, co mo ż e wprowadza ć konsumentów w b łą d. Ponadto wskazanie konsumentom mo ż liwo ś ci weryfikacji przedstawianych informacji, poprzez zamieszczenie w og ł oszeniu prasowym adresu pocztowego, internetowego lub numeru telefonu nie wyczerpuje zobowi ą zania strony do udzielenia pe ł nej, rzetelnej i prawdziwej informacji. Z analizowanego punktu widzenia znaczenie maj ą równie ż przepisy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 2005/29/WE z dnia 11 maja 2005 r. dotycz ą ce nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsi ę biorstwa wobec konsumentów na rynku wewn ę trznym oraz zmieniaj ą ca dyrektyw ę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporz ą dzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. U. L 2005/06/11), które wskazuj ą kierunek zmian wspólnotowego prawa konsumenckiego . I tak w art. 6 dyrektywy Nr 2005/29/WE – „za praktyk ę handlow ą wprowadzaj ą c ą w b łą d uznawane jest dzia ł anie przedsi ę biorcy, je ż eli zawiera fa ł szywe informacje i w zwi ą zku z tym jest niezgodne z prawd ą lub w jakikolwiek sposób, w tym poprzez wszystkie okoliczno ś ci jego prezentacji, wprowadza lub mo ż e wprowadzi ć w b łą d przeci ę tnego konsumenta, nawet je ż eli informacje te w odniesieniu do jednego lub wi ę kszej liczby wymienionych ni ż ej elementów s ą zgodne z rzeczywisto ś ci ą , i która w ka ż dym przypadku powoduje lub mo ż e spowodowa ć podj ę cie przez konsumenta decyzji dotycz ą cej transakcji, której inaczej by nie podj ął ” . Elementami, o których tu mowa s ą , m.in. wymienione w art. 6 ust. 1 lit. d) „cena, sposób obliczenia ceny lub istnienie szczególnej korzy ś ci cenowej” . Z kolei przepis art. 7 ust. 4 lit. c) tej dyrektywy - za informacje istotne do dokonania zakupu uznaje m.in. „cen ę wraz z podatkami (…) lub sposób, w jaki cena jest obliczana, jak równie ż (…) wszelkie dodatkowe op ł aty za transport, dostaw ę lub us ł ugi pocztowe lub (…) informacj ę o mo ż liwo ś ci powstania takich dodatkowych kosztów” . Reasumuj ą c powy ż sze ustalenia nale ż y uzna ć , i ż zamieszczanie w rozpowszechnianej przez Przedsi ę biorców reklamie wy łą cznie cen netto oferowanych mieszka ń - a wi ę c bez informacji o nale ż nym podatku od towarów i us ł ug (VAT), który jest równie ż elementem cenotwórczym – jest bezprawne, co jest szczególnie widoczne przy zastosowaniu pro – wspólnotowej wyk ł adni przepisów ustawy o cenach i rozporz ą dzenia do niej oraz ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji . Odnosz ą c si ę do 2 z przes ł anek art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (…) , tj. naruszenia zbiorowych interesów konsumentów , wywie ść nale ż y co nast ę puje: Ustawa o ochronie (...) nie definiuje poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzaj ą c jedynie w tre ś ci art. 23a ust. 1 zd. 2, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W ś wietle - powo ł anego na pocz ą tku uzasadnienia prawnego niniejszej decyzji - art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) nale ż y przyj ąć , ż e ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy s ą powszechne i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego klienta przedsi ę biorcy – czyli konsumenta. Stanowisko to potwierdzone zosta ł o równie ż w orzecznictwie 7 S ą du Najwy ż szego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 wrze ś nia 2003 r. (sygn.: I CKN 504/01, publ.: Glosa 2004/12/37) stwierdzi ł , i ż : „nie jest zasadne uznawanie, ż e post ę powanie z tytu ł u naruszenia ustawy antymonopolowej mo ż na wszczyna ć tylko wtedy, gdy zagro ż one s ą interesy wielu odbiorców, a nie jest to mo ż liwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pe ł ni tak ż e funkcj ę prewencyjn ą , s ł u ż y bowiem ochronie tak ż e nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” . Oceniane w niniejszej decyzji dzia ł ania Przedsi ę biorców odnosz ą si ę do wszystkich ich aktualnych i przysz ł ych (potencjalnych) klientów, a zatem dotycz ą zbiorowych interesów konsumentów. Przyk ł adowe wyliczenie zakazanych przez ustawodawc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o zawarte w tre ś ci art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie (…) . Do katalogu tego ustawodawca zaliczy ł w szczególno ś ci naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji oraz nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę . Prawo do rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji jest jednym z fundamentalnych praw ka ż dego konsumenta, a brak takiej informacji uniemo ż liwia mu swobod ę oceny i wyboru najlepszej oferty, ograniczaj ą c tym samym wolno ść jego decyzji rynkowych. Profesjonalista – a takimi s ą bez w ą tpienia Przedsi ę biorcy – ma obowi ą zek poinformowa ć konsumenta, b ę d ą cego z zasady s ł absz ą stron ą stosunku prawnego, o istotnych elementach przysz ł ej umowy. Powinno si ę to odbywa ć w sposób prawdziwy, rzeczowy i na tyle wyczerpuj ą cy, na ile jest to mo ż liwe w istniej ą cych warunkach. Przy czym obowi ą zek takiego informowania obejmuje wszystkie etapy stosunku prawnego, od fazy przedkontraktowej, poprzez stadium realizacji umowy, czy wreszcie równie ż proces dochodzenia roszcze ń z tytu ł y niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy. Jest to fundamentaln ą cech ą prawa umów i wyp ł ywa z obowi ą zku lojalnego kontraktowania (por.: E. Łę towska w: „Prawo umów konsumenckich” , Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2002, str. 215 i nast.). Oceniaj ą c rozpowszechnianie przez Przedsi ę biorców reklam z uwidocznionymi wy łą cznie cenami netto, nale ż y mie ć na uwadze rol ę , jak ą odgrywa odbiór informacji – w tym dotycz ą cych cen towarów - zawartych w reklamie przez jej odbiorców, w szczególno ś ci za ś konsumentów. I tak, cytowana ju ż dyrektywa dotycz ą ca reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d (pe ł na nazwa wraz z publikatorem znajduje si ę powy ż ej na str. 5 decyzji) – w jej art. 2 - za „reklam ę ” uznaje „ka ż d ą wypowied ź zwi ą zan ą z wykonywaniem dzia ł alno ś ci handlowej, przemys ł owej, rzemie ś lniczej lub przy wolnych zawodach, maj ą c ą na celu zwi ę kszenie zbytu towarów lub ś wiadczonych us ł ug (w łą czaj ą c w to nieruchomo ś ci, prawa i zobowi ą zania)” . Dlatego te ż reklam ę okre ś la si ę mi ę dzy innymi, jako „ ś wiadomie podejmowane w sferze gospodarczej dzia ł ania, zmierzaj ą ce do promowania towarów lub us ł ug poprzez wskazanie na ich cechy w taki sposób, aby wywo ł a ć lub wzmocni ć okre ś lone potrzeby u klientów, steruj ą c ich wyborem” (tak: E. Nowi ń ska w: „Zwalczanie nieuczciwej reklamy - zagadnienia cywilno prawne” , Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, Kraków 1997, s. 24). Z przytoczonych definicji reklamy wynika, ż e podstawow ą i najwa ż niejsz ą funkcj ą reklamy jest jej funkcja agitacyjna. Natomiast „w ł a ś ciwe wype ł nienie funkcji agitacyjnej (perswazyjnej) przez dan ą reklam ę odnosi ten skutek, i ż doprowadza do dokonania przez klienta po żą danego wyboru, a przedsi ę biorca osi ą ga tym samym zamierzone korzy ś ci ekonomiczne, zwi ę kszaj ą c obroty” (tak: E. Nowi ń ska – jw., s. 28). 8 Dodatkowo, w tym miejscu nale ż y równie ż podkre ś li ć , i ż w ś wietle orzecznictwa S ą du Apelacyjnego w Warszawie (tak: wyrok z dnia 2 grudnia 2005 r., sygn. akt: VI ACa 600/05) - przeci ę tny konsument nie musi zna ć przepisów. W uzasadnieniu tego wyroku S ą d Apelacyjny uzna ł tak ż e, ż e „w sytuacji ogólnej niskiej ś wiadomo ś ci prawnej spo ł ecze ń stwa” , przeci ę tny konsument niekoniecznie wie jakie prawa mu przys ł uguj ą . A wi ę c w konsekwencji, nale ż a ł oby przyj ąć , i ż przeci ę tny konsument, przeci ę tnie poinformowany i przeci ę tnie uwa ż ny nie musi posiada ć wiedzy z zakresu prawa podatkowego oraz znajomo ś ci wszystkich, aktualnie obowi ą zuj ą cych stawek podatku od towarów i us ł ug (VAT) dla ró ż nych grup i typów towarów. Niezale ż nie od tego, warto jeszcze raz przypomnie ć przywo ł any ju ż wcze ś niej wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 19 maja 2005 r. (sygn. akt XVII Ama 11/04), w którym wyra ź nie potwierdzono, i ż konsument nie ma obowi ą zku samodzielnego obliczania cen towarów. W szczególno ś ci za ś w takim przypadku, gdy rozpowszechniane przez Przedsi ę biorców tre ś ci reklamowe ograniczaj ą si ę do informacji wy łą cznie o cenie netto, a konieczna do zastosowania przy obliczaniu podatku procentowa jego stawka nie zosta ł a nawet wskazana w og ł oszeniu internetowym. Konsumenci, zapoznaj ą cy si ę z zawarto ś ci ą kwestionowanego przekazu reklamowego Przedsi ę biorców, zostali wprowadzeni w b łą d co do rzeczywistych kosztów zakupu, poprzez wywo ł anie mylnego wra ż enia, i ż podawana cena ma charakter ostatecznej ceny 1 m 2 oferowanego lokalu mieszkalnego. Scharakteryzowany powy ż ej przeci ę tny konsument b ę dzie z pewno ś ci ą odbiera ł informacje w łą cznie o cenach netto, zawarte w analizowanej reklamie, jako ostateczne i prawdziwe. Podstaw ę do wyobra ż enia, ż e podawana przez Przedsi ę biorców cena zawiera wszystkie sk ł adniki cenotwórcze mo ż e stanowi ć wiedza na temat cen, jak ą dysponuje przeci ę tny konsument. Nabywaj ą c towary i us ł ugi lub zapoznaj ą c si ę z ich reklam ą przeci ę tny konsument jest przyzwyczajony do tego, ż e wszystkie ceny stosowane przez przedsi ę biorców podawane s ą bez dodatkowych zastrze ż e ń , czy s ą to ceny netto, czy brutto oraz, ż e zawieraj ą one wszystkie sk ł adniki wp ł ywaj ą ce na ich wysoko ść . Wskutek tego uwaga konsumenta mo ż e koncentrowa ć si ę na podstawowym przekazie reklamowym, tj. na cenie 1m 2 oferowanych mieszka ń , ich powierzchni i lokalizacji. A w konsekwencji konsument mo ż e porównywa ć ceny mieszka ń oferowanych przez ró ż nych przedsi ę biorców, nie zdaj ą c sobie sprawy, ż e cena umieszczone w reklamach Przedsi ę biorców nie zawiera podatku od towarów i us ł ug, podczas gdy ceny pozosta ł ych deweloperów, spó ł dzielni mieszkaniowych lub po ś redników w obrocie nieruchomo ś ciami uwzgl ę dniaj ą VAT, i przez to – a mo ż e nawet wy łą cznie z tego powodu - s ą wy ż sze. Nale ż y mie ć na wzgl ę dzie równie ż to, ż e z regu ł y reklama dociera do klientów przedsi ę biorcy znacznie wcze ś niej, ni ż inne ź ród ł a informacji (np. cenniki), st ą d te ż weryfikacji prawdziwo ś ci jej przekazu nast ę puje z odpowiednim opó ź nieniem. Z tego powodu, kwestionowany w niniejszej decyzji sposób reklamowania lokali mieszkalnych Przedsi ę biorców mo ż e prowadzi ć do sytuacji, w której konsumenci zach ę ceni cenow ą atrakcyjno ś ci ą reklamy dopiero w biurze sprzeda ż y, czy te ż przy podpisywaniu umowy dowiadywa ć si ę b ę d ą o rzeczywistym koszcie zakupu lokalu. Reasumuj ą c nale ż y podkre ś li ć , ż e poprzez podanie wprowadzaj ą cych w b łą d informacji dotycz ą cych prawdziwej ceny, bie żą ca ocena kwestionowanej reklamy mog ł a wywo ł a ć u konsumentów mylne wyobra ż enie o rzeczywistych kosztach, które b ę d ą musieli ponie ść w celu sfinalizowania zakupu oferowanych przez Przedsi ę biorców mieszka ń . 9 Maj ą c powy ż sze na uwadze organ antymonopolowy uzna ł , ż e zosta ł y spe ł nione obie (wszystkie) przes ł anki niezb ę dne do zakwalifikowania dzia ł a ń Przedsi ę biorców jako praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej w art. 23a ustawy o ochronie (...) . Stosownie do tre ś ci przepisu art. 23e ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (...) – „w przypadku (…) gdy przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a (…) Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania” . Maj ą c na uwadze: - powy ż sze ustalenia, zgodnie z którymi Przedsi ę biorcy naruszyli zbiorowe interesy konsumentów oraz - fakt, i ż niezw ł ocznie po otrzymaniu zawiadomienia o wszcz ę ciu post ę powania w przedmiotowej sprawie - w dniu 1 grudnia br. - wycofali og ł oszenie internetowe, zawieraj ą ce wy łą cznie ceny netto oferowanych lokali mieszkalnych, a jednocze ś nie zamie ś cili te same reklamy z informacj ą o cenach brutto, nale ż y przyj ąć , ż e Przedsi ę biorcy zaprzestali stosowania zarzucanej praktyki. Ostatecznie zaniechanie to mia ł o miejsce w dacie 1 grudnia 2006 r. , skoro od tego dnia tre ść wszystkich aktualnie rozpowszechnianych reklam uwzgl ę dnia ł a ju ż podatek od towarów i us ł ug - informuj ą c o cenie brutto oferowanych do sprzeda ż y mieszka ń . Przyjmuj ą c ten dzie ń , jako dat ę zaniechania stosowania zarzucanej praktyki, organ antymonopolowy mia ł na wzgl ę dnie przede wszystkim skutek w postacie funkcjonowania w obrocie, a tym samym w ś wiadomo ś ci konsumentów nowej tre ś ci reklamy – która zawiera ju ż cen ę brutto 1m 2 lokalu mieszkalnego. Poniewa ż Przedsi ę biorcy – zgodnie z obowi ą zkiem wynikaj ą cym z tre ś ci art. 23e ust. 3 ustawy o ochronie (...) - udowodnili okoliczno ść zaprzestania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, przedstawiaj ą c kopie aktualnie stosownej reklamy, organ antymonopolowy orzek ł jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (... ) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura w Krakowie, 31-011 Kraków, pl. Szczepa ń ski 5. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Zast ę pca Dyrektora Delegatury w Krakowie Leszek Piekarz Otrzymuj ą : 1. Katarzyna Komur, prowadz ą ca dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Prembud s.c. w Krakowie przy ul. Wadowickiej 12, 30 - 415 Kraków , 2. Krzysztof Komur, prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Prembud s.c. w Krakowie przy ul. Wadowickiej 12, 30 - 415 Kraków , 3. a/a Delegatury w Krakowie.