RKR-39/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE Pl. Szczepa ń ski 5, 31-011 Kraków Tel./fax (0-12) 421-75-79, 421-74-98, E-mail: krakow@uokik.gov.pl RKR-61-8/08/MS- /08 Kraków, dnia 3 listopada 2008r. DECYZJA Nr RKR -39/2008 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 oraz art. art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm.) oraz § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej Delegatur UOKiK (Dz. U. Nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu – wszcz ę tego z urz ę du - post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów bezprawne, godz ą ce w interesy konsumentów dzia ł ania przedsi ę biorcy Karola Tomczyka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Karol Tomczyk Biuro Turystyczne „KRAKUS” w Krakowie, polegaj ą ce na: 1. stosowaniu we wzorcu umowy pod nazw ą : „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez B.T. „KRAKUS” postanowie ń umownych wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c. do „Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone”, tj. postanowie ń o tre ś ci: 1) „W przypadku niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy uczestnik ma prawo zg ł osi ć reklamacje w Organizatorowi w biurze (…) do 14 dni kalendarzowych od daty uko ń czenia imprezy. Opó ź nienie powoduje niewa ż no ść reklamacji.” (pkt IV ust. 1 wzorca) – wpisanego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 185, 2) „Nie podpisane reklamacje przez w/w przedstawiciela Organizatora nie b ę d ą rozpatrywane przez Organizatora.” (pkt IV ust. 1 in fine wzorca) – wpisanego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 1113, 3) „Organizator nie b ę dzie honorowa ł tzw. strat moralnych poniesionych przez klienta w przypadku odwo ł ania imprezy okre ś lonego w pkt V poz. 4, 5 i 6.” (pkt V ust. 7 wzorca) – wpisanego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 1120, 4) „Wszelkie spory prawne wynik ł e z niniejszej umowy b ę d ą rozstrzygane przez s ą d w ł a ś ciwsze wzgl ę du na siedzib ę Organizatora” (pkt IX ust. 7 wzorca) – wpisanego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 92, 349, 1280. 2 oraz 2. naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez: 1) brak zamieszczenia w umowie numeru identyfikacji podatkowej organizatora, - co stanowi naruszenie art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (Dz. U. z 2004r. Nr 223 poz. 2268 z pó ź n. zm.), 2) nie wyodr ę bnienie w umowie – do oddzielnego podpisania - o ś wiadczenia konsumenta o wyra ż eniu zgody na przetwarzanie danych osobowych co stanowi naruszenie art. 7 pkt 5 w zwi ą zku z art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002r. Nr 101 poz. 926 z pó ź n. zm.). oraz stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 9 czerwca 2008r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 w zwi ą zku z art. art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331z pó ź n. zm.) oraz § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej Delegatur UOKiK (Dz. U. Nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu – wszcz ę tego z urz ę du - post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nak ł ada si ę na przedsi ę biorc ę Karola Tomczyka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Karol Tomczyk Biuro Turystyczne „KRAKUS” w Krakowie, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 2.153 z ł (s ł ownie: dwa tysi ą ce sto pi ęć dziesi ą t trzy), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa z tytu ł u naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 w/w ustawy w zakresie opisanym w pkt I decycji. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 w zwi ą zku z art. 80 w zwi ą zku z art. art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331z pó ź n. zm.) oraz § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej Delegatur UOKiK (Dz. U. Nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu – wszcz ę tego z urz ę du - post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, obci ąż a si ę przedsi ę biorc ę Karola Tomczyka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Karol Tomczyk Biuro Turystyczne „KRAKUS” w Krakowie kosztami opisanego na wst ę pie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowi ą zuje si ę tego przedsi ę biorc ę do zwrotu Prezesowi Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów post ę powania w kwocie 22 z ł (s ł ownie: dwudziestu dwóch). 3 UZASADNIENIE W roku 2008 Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - zwany dalej „Prezesem UOKIK” lub „organem antymonopolowym” - przeprowadzi ł badanie rynku us ł ug turystycznych. W ramach prowadzonych bada ń Delegatura UOKiK w Krakowie dokona ł a analizy wzorców umownych stosowanych w obrocie konsumenckim przez wybranych losowo przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych na terenie jej w ł a ś ciwo ś ci miejscowej, tj. województw ma ł opolskiego i podkarpackiego. Kontrol ą obj ę to tak ż e przedsi ę biorc ę Karola Tomczyka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Karol Tomczyk Biuro Turystyczne „KRAKUS” w Krakowie – zwanego dalej „Przedsi ę biorc ą ” lub „KRAKUS”. W toku post ę powania dokonano analizy stosowanego przez tego przedsi ę biorc ę wzorca umowy pod nazw ą „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez B.T. „KRAKUS” . Przeprowadzona analiza wykaza ł a, ż e wzorzec umowy zawieranej z konsumentami zawiera postanowienia, które zosta ł y wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. – zwanego dalej „Rejestrem” oraz braki w tre ś ci umowie, które mog ą stanowi ć naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jako bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Maj ą c powy ż sze na uwadze, postanowieniem nr RKR-70/20008 z dnia 26.02.2008r. organ antymonopolowy wszcz ął - z urz ę du - post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez przedsi ę biorc ę Karola Tomczyka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Karol Tomczyk Biuro Turystyczne „KRAKUS” w Krakowie, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007r. Nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm) - zwanej dalej „ustaw ą o ochronie (…)”, polegaj ą cych na stosowaniu we wzorcu umownym pod nazw ą . „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez B.T. „KRAKUS” postanowie ń umownych wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c. do „Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone”. Odpowiadaj ą c na zarzuty postawione w zawiadomieniu o wszcz ę ciu post ę powania, Przedsi ę biorca w pismach z dnia 21.03.2008r. oraz z dnia 9.06.2008r. - potwierdzi ł fakt stosowania wzorców umów o tre ś ci zakwestionowanej przez organ antymonopolowy. Jednocze ś nie zadeklarowa ł gotowo ść zmiany wzorców umów poprzez usuniecie wskazanych przez Prezesa postanowie ń umownych i dostosowania ich tre ś ci do wymogów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (Dz. U. z 2004r. Nr 223 poz. 2268 z pó ź n. zm.). Pismem z dnia 9.06.2008r. Przedsi ę biorca przedstawi ł ostateczny projekt „Ogólnych warunków uczestnictwa w imprezach organizowanych przez B.T. „KRAKUS” oraz formularz umowy spe ł niaj ą ce wymogi ustawowe. Jednocze ś nie przedsi ę biorca wykaza ł , ż e obecnie nie obowi ą zuj ą w obrocie z konsumentami umowy zawarte w oparciu o wzorce stosowane poprzednio. Postanowieniem RKR-352/2008 z dnia 13.10.2008r. Prezes UOKIK z urz ę du zaliczy ł w poczet dowodów materia ł y uzyskane w trakcie wymienionego wy ż ej post ę powania wyja ś niaj ą cego. Organ antymonopolowy ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 4 Przedsi ę biorca prowadzi dzia ł alno ść gospodarcza pod firm ą Karol Tomczyk Biuro Turystyczne „KRAKUS” w Krakowie w oparciu o wpis do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej przez Prezydenta Miasta Krakowa, nr ewidencyjny 1870/2002. Ponadto przedsi ę biorca jest wpisany jest do rejestru organizatorów turystyki i po ś redników turystycznych prowadzonego przez Marsza ł ka Województwa Ma ł opolskiego. Zakres prowadzonej przez niego dzia ł alno ś ci gospodarczej obejmuje m.in. organizowanie imprez turystycznych. W kontaktach z klientami, w tym konsumentami pos ł uguje si ę on wzorcami umów, które nast ę pnie klienci podpisuj ą , dokonuj ą c zakupu ś wiadczonych przez niego us ł ug. Dor ę czane konsumentom wzorce umów s ą sporz ą dzane przez Przedsi ę biorc ę przed zawarciem umowy i zawieraj ą gotowe jednolite postanowienia. Oznacza to, i ż stosuje on w obrocie konsumenckim wzorce umów. Analiza wskazanych wy ż ej dokumentów pozwoli ł a na postawienie Przedsi ę biorcy zarzutu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poprzez zamieszczenie w stosowanym w obrocie z konsumentami wzorcu umowy pod nazw ą . „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez B.T. „KRAKUS” postanowie ń , o nast ę puj ą cej tre ś ci: 1) „W przypadku niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy uczestnik ma prawo zg ł osi ć reklamacje w Organizatorowi w biurze (…) do 14 dni kalendarzowych od daty uko ń czenia imprezy. Opó ź nienie powoduje niewa ż no ść reklamacji.” (pkt IV ust. 1 wzorca), 2) „Nie podpisane reklamacje przez w/w przedstawiciela Organizatora nie b ę d ą rozpatrywane przez Organizatora.” (pkt IV ust. 1 in fine wzorca), 3) „Organizator nie b ę dzie honorowa ł tzw. strat moralnych poniesionych przez klienta w przypadku odwo ł ania imprezy okre ś lonego w pkt V poz. 4, 5 i 6.” (pkt V ust. 7 wzorca), 4) „Wszelkie spory prawne wynik ł e z niniejszej umowy b ę d ą rozstrzygane przez s ą d w ł a ś ciwsze wzgl ę du na siedzib ę Organizatora” (pkt IX ust. 7 wzorca) . W tym miejscu nale ż y zauwa ż y ć , i ż do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone zosta ł y wpisane, na podstawie art. 479 45 k.p.c ., postanowienia, które s ą to ż same z przedmiotowymi klauzulami zakwestionowanymi przez organ antymonopolowy. S ą to postanowienia o nast ę puj ą cej tre ś ci: Ad 1) - „Uzupe ł nienia zg ł oszonych reklamacji powinny by ć sk ł adane w Biurze Podró ż y w ci ą gu 14 dni od daty zako ń czenia imprezy. Okoliczno ś ci podnoszone w reklamacji powinny by ć potwierdzone w czasie trwania imprezy przez pilota/rezydenta Biura Podró ż y lub przedstawiciela Biura Podró ż y za granic ą wskazanego w programie lub na voucherze.” (wpis nr 185 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 27.10.2004r., sygn. akt XVII Amc 83/03 ) - „Reklamacje winny by ć wnoszone w formie pisemnej pod rygorem niewa ż no ś ci do 7 dnia od daty zako ń czenia imprezy.” (wpis nr 414 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 2.02.2005r., sygn. akt XVII Amc 104/04 ), - „Ewentualne reklamacje nale ż y zg ł asza ć w formie pisemnej w terminie 7 dni od zako ń czenia imprezy.” (wpis nr 1079 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 8.12.2006r., sygn. akt XVII Amc 41/06), 5 - „Reklamacje wniesione do Biura po up ł ywie 7 dni od zako ń czenia imprezy uznane b ę d ą za bezskuteczne.” (wpis nr 1089 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 29.01.2007r., sygn. akt XVII Amc 160/05), - „Je ż eli wada nie zosta ł a usuni ę ta, po powrocie uwagi winny by ć wniesione pisemne w oparciu o skarg ę z ł o ż on ą rezydenta niepó ź niej jednak ni ż w ci ą gu 7 dni od daty zako ń czenia imprezy.” (wpis nr 1319 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 29.11.2007r., sygn. akt XVII Amc 104/04 ). Ad 2) - „Uzupe ł nienia zg ł oszonych reklamacji powinny by ć sk ł adane w Biurze Podró ż y w ci ą gu 14 dni od daty zako ń czenia imprezy. Okoliczno ś ci podnoszone w reklamacji powinny by ć potwierdzone w czasie trwania imprezy przez pilota/rezydenta Biura Podró ż y lub przedstawiciela Biura Podró ż y za granic ą wskazanego w programie lub na voucherze.” (wpis nr 185 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 27.10.2004r., sygn. akt XVII Amc 83/03 ) - „ Pisemne reklamacje s ą przyjmowane do 7 dni od zako ń czenia imprezy. Uwagi zawarte w reklamacji powinny by ć potwierdzone przez przedstawiciela Organizatora lub dyrekcj ę o ś rodka. Reklamacje z ł o ż one w pó ź niejszym terminie nie b ę d ą rozpatrywane ”. (wpis nr 1060 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 14 .12.2006r., sygn. akt XVII Amc 152/05 ) - „Reklamacje zwi ą zane z zakwaterowaniem, wy ż ywieniem oraz programem wyjazdu nale ż y zg ł asza ć niezw ł ocznie do pilota / rezydenta, który jest zobowi ą zany do ich usuni ę cia na miejscu. W przeciwnym wypadku nale ż y sporz ą dzi ć protokó ł , który musi by ć podpisany z dopiskiem 'zapozna ł em si ę ' przez pilota / rezydenta. Niepodpisane reklamacje przez w/w przedstawiciela Organizatora nie b ę d ą rozpatrywane przez Biuro Podró ż y GO TOUR. Przedstawiciel Organizatora dzia ł aj ą cy w miejscu imprezy nie jest upowa ż niony do uznawania roszcze ń .” (wpis nr 1113 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 26 .02.2007r., sygn. akt XVII Amc 174/04 ) Ad 3) - „Almatur nie ponosi odpowiedzialno ś ci w stosunku do Uczestników ponad kwot ę rzeczywistej szkody, ogranicza j ą do dwukrotno ś ci ceny imprezy turystycznej oraz nie odpowiada za szkody moralne.” (wpis nr 181 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 20 .10.2004r., sygn. akt XVII Amc 91/03 ), - „Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej w stosunku do Klienta ponad kwot ę rzeczywistej szkody i utraconych korzy ś ci pod warunkiem ich udokumentowania w sposób okre ś lony przepisami prawa cywilnego oraz ustawy o us ł ugach turystycznych. Organizator nie odpowiada za szkody moralne.” (wpis nr 281 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 22.12 .2004r., sygn. akt XVII Amc 115/03 ) - „Biuro Podró ż y GO TOUR nie b ę dzie honorowa ł o tzw.strat moralnych poniesionych przez Klientów w przypadku odwo ł ania imprezy okre ś lonego w pkt V, poz. 5, 6 i 7." (wpis nr 1120 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 26 .02.2007r., sygn. akt XVII Amc 174/04 ) Ad 4) - „Wszelkie spory mog ą ce wynikn ąć z tytu ł u realizacji umowy b ę d ą rozstrzygane polubownie, a w razie nie doj ś cia do porozumienia rozstrzygane przez wydzia ł y cywilne s ą du rejonowego w ł a ś ciwego dla miejsca siedziby Biura.” (wpis nr 92 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 19 kwietnia 2004 r., sygn. akt XVII Amc 59/03, 6 - „Wszelkie spory mog ą ce wynikn ąć z tytu ł u realizacji umowy b ę d ą rozstrzygane polubownie, a w razie braku porozumienia przez S ą d w ł a ś ciwy dla siedziby organizatora.” (wpis nr 349 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 10.12. 2004r., sygn. akt XVII Amc 64/04 ) - „Wszelkie spory mog ą ce wynika ć w zwi ą zku z realizacj ą umowy podlegaj ą rozstrzygni ę ciu przez S ą d w ł a ś ciwy miejscowo dla organizatora turystyki.” (wpis nr 1280 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 14.09.2007r., sygn. akt XVII Amc 119/07) Ponadto Prezes UOKiK stwierdzi ł , ż e zamie ś ci ł we wzoru umowy Ponadto Prezes UOKiK stwierdzi ł , ż e Przedsi ę biorca: 1. nie zamie ś ci w umowach zawieranych z konsumentami swojego numeru identyfikacji podatkowej, naruszaj ą c przy tym obowi ą zek wynikaj ą cy z art. 14 ust 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (Dz. U. z 2004r. Nr 223 poz. 2268 z pó ź n. zm.) oraz 2. nie wyodr ę bni ł w umowie – do oddzielnego podpisania - o ś wiadczenia konsumenta o wyra ż eniu zgody na przetwarzanie danych osobowych – co stanowi naruszenie art. 7 pkt 5 w zwi ą zku z art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002r. Nr 101 poz. 926 z pó ź n. zm.) Maj ą c powy ż sze ustalenia na uwadze organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Tre ść art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) ogranicza zastosowanie jej przepisów wy łą cznie do ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Oznacza to, ż e warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów okre ś lonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym dzia ł ania przedsi ę biorców - naruszaj ą c jej przepisy – stanowi ą potencjalne zagro ż enie interesu publicznego. Niniejsze post ę powanie dotyczy tre ś ci wzorców umowy stosowanych przez KRAKUS wobec nieograniczonego kr ę gu adresatów, tj. wszystkich zainteresowanych ich tre ś ci ą aktualnych i potencjalnych klientów operatora turystyki, którym - na gruncie art. 4 ust. 11 ustawy o ochronie (…) - przys ł uguje status konsumenta. Zdaniem Prezesa UOKIK rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy s ą lub b ę d ą klientami KRAKUSA. Interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, i ż naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez organ antymonopolowy dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie (...). W tym stanie rzeczy przyj ąć nale ż y, i ż do oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy zastosowanie maj ą przepisy w/w ustawy, a dotycz ą ce jej post ę powanie prowadzone by ł o w interesie publicznym. Stosownie do tre ś ci art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) – „przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy”. Aby mo ż liwe by ł o zatem stwierdzenie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, niezb ę dne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: 7 1. dzia ł ania przedsi ę biorcy winny mie ć bezprawny charakter, tzn. by ć sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych a tak ż e sprzeczne z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami, a jednocze ś nie 2. dzia ł ania te musz ą narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. Odnosz ą c si ę do pierwszej z przes ł anek art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…), tj. bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy, stwierdzi ć nale ż y, i ż bezprawno ść rozumie si ę jako sprzeczno ść zachowania danego podmiotu z przepisami prawa oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi tu mianowicie o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym, jako ca ł o ś ci ą . Bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tzn. niezale ż nym od wyst ą pienia szkody, czy zaistnienia zamiaru po stronie podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Analizuj ą c powy ż sz ą przes ł ank ę nale ż y mie ć na uwadze, i ż zarzut bezprawnego dzia ł ania przedsi ę biorcy w przedmiotowej sprawie dotyczy zarówno: 1) stosowania postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w k.p.c. – tj. naruszenia art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), jak i 2) naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji - tj. naruszenia art. 24 ust. 2 pkt 2 tej ustawy. Ad 1) Do stwierdzenia praktyki o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, i ż przedsi ę biorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zosta ł y wpisane do prowadzonego przez Prezesa UOKIK rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Pokre ś lenia wymaga, ż e wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 — 479 45 k.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy postanowienia wzorca by ł y, czy te ż nie by ł zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie — S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa UOKiK, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych, tj. stosowanych tak ż e przez innych przedsi ę biorców. Prezes UOKIK mo ż e stwierdzi ć stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę postanowieniem wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru, bez wzgl ę du na to, czy wpis dotyczy tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu jest prowadzone post ę powanie, czy te ż nie. S ą d Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2.12.2005r. (sygn. akt VI ACa 760/05) wskaza ł , ż e zgodnie z art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 z pó źń . zm.) praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest pos ł ugiwanie si ę postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy 8 wpis do rejestru powsta ł w zwi ą zku ze stosowaniem wzorca umowy przez ten podmiot, co do którego bada si ę stosowanie praktyki. S ą d wskaza ł te ż , ż e naruszenie interesów konsumentów mo ż e nast ą pi ć w wyniku dzia ł a ń podmiotów, które stosuj ą klauzule abuzywne wpisane do rejestru, przy czym wpis do rejestru zwi ą zany jest z dzia ł aniami innych kontrahentów konsumentów. Analogicznie orzek ł S ą d Apelacyjny w wyroku z dnia 29.09.2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie powo ł uj ą c si ę na uchwa łę S ą du Najwy ż szego z dnia 19.12.2003r. (sygn. akt III CZP 95/03), stwierdzi ł , ż e wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 k.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK wyra ż onym w wyroku z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, i ż okre ś lona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, ż e mie ś ci si ę ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywanych klauzul. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie dwóch klauzul powinien by ć zatem zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Takie stanowisko zaj ął tak ż e S ą d Najwy ż szy, który w uchwale z dnia 13.07.2006r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(...) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (...)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „(...) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a uokik [obecnie art. 24 – przyp. w ł asny UOKIK] obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a uokik znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (...).” Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej i st ą d niedozwolone b ę d ą tak ż e takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Przedmiotem niniejszego post ę powania jest wykazanie, ż e zakwestionowane przez organ antymonopolowy zapisy wzorca umowy pod nazw ą : „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez B.T. „KRAKUS” stosowanego przez Przedsi ę biorc ę przy zawieraniu umów o organizacj ę imprezy turystycznej, s ą to ż same z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami SOKIK wymienionymi w niniejszej decyzji i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. SOKiK w licznych wyrokach uznawa ł za niedozwolone postanowienia, w których organizator w sposób niezgodny z dobrymi obyczajami wyznaczy ł konsumentom zbyt krótki termin do z ł o ż enia reklamacji. Szczególnym przypadkiem jest wyznaczenie w postanowieniu 14-dniowego terminu do jej z ł o ż enia pod rygorem niewa ż no ś ci lub nierozpatrzenia z ł o ż onej reklamacji. Tak sformu ł owane postanowienia nale ż y - w ocenie Prezesa UOKIK - uzna ć za sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą ce interesy konsumentów (art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego). Przede wszystkim dlatego, ż e termin wyznaczony na z ł o ż enie 9 reklamacji jest zbyt krótki i mo ż e pozbawi ć konsumenta mo ż liwo ś ci rozpocz ę cia procedury reklamacyjnej i skutecznego dochodzenia roszcze ń . Po ś rednio zapis ten prowadzi wi ę c do ograniczenia odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy (art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego). Przedsi ę biorca mo ż e bowiem, powo ł uj ą c si ę jedynie na niezachowanie wyznaczonego terminu, nie rozpatrywa ć reklamacji z ł o ż onych po jego up ł ywie, zwalniaj ą c si ę tym samym z odpowiedzialno ś ci za nale ż yte wykonanie umowy. Zdaniem organu antymonopolowego, oceniaj ą c to postanowienie nale ż y zwróci ć uwag ę , i ż art. 11 ustawy o us ł ugach turystycznych w przedmiocie umów z klientami – w zakresie nieuregulowanym ustaw ą – odsy ł a do przepisów kodeksu cywilnego. Oznacza to, ż e do terminu z ł o ż enia reklamacji wniesionych przez klientów z powodu nienale ż ytego wykonania przez niego umowy, mog ł yby znale źć zastosowanie przepisy dotycz ą ce r ę kojmi za wady, w tym art. 563 par. 1 k.c. W ś wietle tego przepisu uprawnienia z tytu ł u r ę kojmi podlegaj ą utracie, je ż eli reklamuj ą cy nie zawiadomi o wadzie w ci ą gu 1 miesi ą ca od jej wykrycia, a zatem konsumenci powinni mie ć mo ż liwo ść reklamowania wadliwych us ł ug turystycznych przez okres 1 miesi ą ca od zako ń czenia imprezy, a nie 7 dni czy 14 dni, który to termin uzna ć nale ż y za zbyt krótki. Takie stanowisko Prezesa UOKIK podzieli ł SOKiK, który w wyroku z dnia 8.12.2006r. (sygn. akt XVII Amc 41/06) uzna ł za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „ Ewentualne reklamacje nale ż y zg ł asza ć w formie pisemnej w terminie 7 dni od zako ń czenia imprezy.” oraz stwierdzi ł , ż e wyznaczony termin mo ż e faktycznie w wielu sytuacjach uniemo ż liwi ć konsumentowi wniesienie w terminie reklamacji lub jej prawid ł owe uzasadnienie, prowadz ą c po ś rednio do ograniczenia lub wy łą czenia odpowiedzialno ś ci organizatora za wykonanie umowy. Analogicznie w wyroku z dnia 29.01.2007r. (sygn. akt XVII Amc 160/05) uzna ł , ż e ra żą co krótki termin zniech ę ca konsumentów do sk ł adania reklamacji dotycz ą cych ś wiadczonych przez organizatora us ł ug. Umowa o us ł ugi turystyczne ma charakter mieszany, co skutkuje w jego ocenie uznaniem, ż e do zagadnie ń zwi ą zanych z obowi ą zkiem zawiadomienia po stronie konsumenta, terminem zawiadomienia i skutkami jego niezachowania czy przedawnienia roszcze ń nale ż y w drodze analogii stosowa ć przepisy dotycz ą ce umowy o dzie ł o. Do r ę kojmi za wady dzie ł a stosuje si ę na podstawie art. 638 Kodeksu cywilnego odpowiednio przepisy o r ę kojmi przy sprzeda ż y. Art. 563 Kodeksu cywilnego stanowi, ż e zawiadomienie o wadzie przez kupuj ą cego w terminie miesi ę cznym zapobiega utracie uprawnie ń z tytu ł u r ę kojmi. Z tych te ż wzgl ę dów Prezes UOKIK uzna ł zakwestionowane postanowienia za to ż same z postanowieniami wpisanymi do Rejestru, mimo pewnych odmienno ś ci wynikaj ą cych z ró ż nic w sformu ł owaniu i u ż ytych zwrotów porównywanych klauzul. W zwi ą zku z powy ż szym tak ż e i 14-dniowy termin nale ż y uzna ć za zbyt krótki., czego dowodem jest uznanie przez SOKIK (vide: w yrok z dnia 27.10.2004r., sygn. akt XVII Amc 83/03 ) za klauzul ę niedozwolon ą postanowienia tre ś ci: „ Uzupe ł nienia zg ł oszonych reklamacji powinny by ć sk ł adane w Biurze Podró ż y w ci ą gu 14 dni od daty zako ń czenia imprezy. Okoliczno ś ci podnoszone w reklamacji powinny by ć potwierdzone w czasie trwania imprezy przez pilota/rezydenta Biura Podró ż y lub przedstawiciela Biura Podró ż y za granic ą wskazanego w programie lub na voucherze.” We wszystkich ww. klauzulach przewidziano zbyt krótki termin do z ł o ż enia przez konsumenta reklamacji. Zwa ż y ć trzeba, ż e tryb reklamacyjny nie mo ż e by ć mylony z trybem zg ł aszania stwierdzonych w czasie trwania przez uczestnika nieprawid ł owo ś ci, o którym mowa w art. 16 b ustawy o us ł ugach turystycznych. W rozwa ż anym przypadku przedsi ę biorca narzuca konsumentom zbyt krótki termin do wniesienia reklamacji. Konsument faktycznie jest zobowi ą zany do wniesienia reklamacji niezw ł ocznie, a najpó ź niej w terminie 14 dni od daty zako ń czenia imprezy. W ś wietle powy ż szego nale ż a ł o uzna ć , ż e przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 10 Tak ż e przedmiotem kilku wyroków SOKIK by ł o uznanie za niedozwolone postanowie ń , które uzale ż niaj ą przyj ę cie przez organizatora turystyki zg ł oszonej reklamacji od potwierdzenia jej przez przedstawiciela organizatora lub pilota, jako wprowadzenie nadmiernie uci ąż liwej dla konsumenta procedury sk ł adania reklamacji. Takie dzia ł anie wyczerpuje dyspozycj ę przepisu art. 385 3 pkt 21 k.c., który za niedozwolone uznaje m.in. te postanowienia, które uzale ż niaj ą odpowiedzialno ść kontrahenta konsumenta od spe ł nienia przez konsumenta nadmiernie uci ąż liwych formalno ś ci. W przedmiotowej sprawie jako warunek rozpatrzenia reklamacji wskazano do łą czenie notatki podpisanej przez pilota grupy. Zapis ten skutkuje wyeliminowaniem zatem wszystkich tych reklamacje, które zg ł oszone by ł yby po zako ń czeniu imprezy z pomini ę ciem ustalonej procedury. Zdaniem organu antymonopolowego, fakt niedo łą czenia w/w notatki podpisanej przez pilota nie mo ż e skutkowa ć utrat ą mo ż liwo ś ci skutecznego dochodzenia roszcze ń po jej zako ń czeniu. Nale ż y bowiem odró ż ni ć tryb reklamacyjny od trybu zg ł aszania stwierdzonych w czasie trwania imprezy nieprawid ł owo ś ci, który wprowadza art. 16b ustawy o us ł ugach turystycznych. Zgodnie z tym przepisem, je ż eli w trakcie imprezy klient stwierdza wadliwe wykonywanie umowy, powinien niezw ł ocznie zawiadomi ć o tym wykonawc ę us ł ugi oraz organizatora turystyki, w sposób odpowiedni dla rodzaju us ł ugi. Umowa powinna jednoznacznie okre ś la ć obowi ą zek klienta w tym zakresie. Analiza kwestionowanego postanowienia wskazuje, ż e Przedsi ę biorca - w sposób nieuzasadniony - po łą czy ł obydwa tryby post ę powania. Analogiczne zapisy umów zosta ł y ocenione przez SOKIK za niedozwolone w wyrokach: z dnia 20.12.2004r. (sygn. akt XVII Amc 72/03) postanowienia o tre ś ci: „ Biuro Us ł ug Turystycznych „Ella- Tur” zastrzega sobie, ż e b ę dzie rozpatrywa ć reklamacje, o ile przedmiot reklamacji by ł zg ł oszony na pi ś mie pilotowi grupy w czasie trwania imprezy .” (wpis do Rejestru nr 269) z dnia 22.12.2004r. (sygn. akt XVII Amc 115/03) postanowienie o tre ś ci: „ Warunkiem skutecznego zg ł oszenia reklamacji przez Klienta jest do łą czenie do niej pisemnego zg ł oszenia nieprawid ł owo ś ci wraz z opisem na czym polegaj ą pilotowi, rezydentowi b ą d ź obs ł udze hotelowej i przez ww. osoby potwierdzone w ł asnor ę cznym podpisem lub w przypadku obs ł ugi hotelowej dodatkowo piecz ą tki hotelu.” (wpis do Rejestru nr 280 rejestru). Stanowisko to potwierdzi ł y kolejne wyroki SOKIK: z dnia 26.02.2007r. (sygn. akt XVII Amc 174/05) uznaj ą cy za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „ Okoliczno ś ci podnoszone w reklamacji powinny by ć potwierdzone w czasie trwania imprezy przez przedstawiciela Organizatora (pilota wycieczki lub rezydenta) w miejscu realizacji imprezy poprzez adnotacj ę „przyj ę to do wiadomo ś ci” pod rygorem niewa ż no ś ci.” (wpis do Rejestru nr 1112) oraz z dnia 26 .02.2007r. (sygn. akt XVII Amc 174/04 ) uznaj ą cy za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „Reklamacje zwi ą zane z zakwaterowaniem, wy ż ywieniem oraz programem wyjazdu nale ż y zg ł asza ć niezw ł ocznie do pilota / rezydenta, który jest zobowi ą zany do ich usuni ę cia na miejscu. W przeciwnym wypadku nale ż y sporz ą dzi ć protokó ł , który musi by ć podpisany z dopiskiem 'zapozna ł em si ę ' przez pilota / rezydenta. Niepodpisane reklamacje przez w/w przedstawiciela Organizatora nie b ę d ą rozpatrywane przez Biuro Podró ż y GO TOUR. Przedstawiciel Organizatora dzia ł aj ą cy w miejscu imprezy nie jest upowa ż niony do uznawania roszcze ń .” (wpis do Rejestru nr 1113). Wobec powy ż szego - mimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci - nale ż y stwierdzi ć , i ż kwestionowane postanowienie jest to ż same z w/w postanowieniami, które SOKIK uzna ł za niedozwolone. Odnosz ą c si ę do trzeciego z zakwestionowanych postanowie ń , tj. zapisu wy łą czaj ą cego odpowiedzialno ść Przedsi ę biorcy za tzw. „szkody moralne”, Prezes UOKIK uzna ł , ż e jest ono to ż same z klauzulami niedozwolonymi wpisanymi pod pozycjami: 181, 281 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. W yrokiem z dnia 20.10.2004r. (sygn. akt: XVII 11 Amc 91/03) SOKIK bowiem uzna ł , ż e zakazane jest postanowienie o tre ś ci: „Almatur nie ponosi odpowiedzialno ś ci w stosunku do Uczestników ponad kwot ę rzeczywistej szkody, ogranicza j ą do dwukrotno ś ci ceny imprezy turystycznej oraz nie odpowiada za szkody moralne” . Cytowany wy ż ej zapis zosta ł oceniony przez SOKiK jako abuzywny, albowiem w jego ocenie postanowienie to - ograniczaj ą c odpowiedzialno ść organizatora turystyki - jest w odniesieniu do zakresu i przes ł anek odpowiedzialno ś ci za szkod ę na osobie, unormowanej w art. 444 i nast ę pnych k.c. zakazane. Zdaniem S ą du, zakaz ten ma znaczenie przy ocenie rodzaju winy wyrz ą dzaj ą cego szkod ę , przy czym w odniesieniu do szkody wyrz ą dzonej umy ś lnie, postanowienie takie jest bezwzgl ę dnie niewa ż ne – w my ś l przepisu art. 473 § 2 k.c. Analogiczne unormowanie zawiera równie ż art. 11b ust. 4 w/w ustawy o us ł ugach (…), wy łą czaj ą cy ograniczenie odpowiedzialno ś ci dotycz ą ce szkód na osobie. D ąż enie do wy łą czenia odpowiedzialno ś ci za ten rodzaj szkody jest sprzeczne z powo ł anymi przepisami k.c. i zmierza do pozbawienia konsumenta przys ł uguj ą cych mu z mocy ustawy uprawnie ń , naruszaj ą c jednocze ś nie zakaz zawarty w art. 11b ust. 4 ustawy o us ł ugach (…). Takie postanowienie umowne jest – zdaniem SOKIK - równie ż niedozwolone w rozumieniu klauzuli generalnej, doprecyzowanej w tre ś ci przepisu art. 385 1 § 1 k.c. Analogiczne stanowisko SOKIK zaj ął w wyroku z dnia 22.12.2004r. (sygn. akt: XVII Amc 115/03), w którym za niedozwolone postanowienie umowne, uzna ł zapis o tre ś ci: „Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej w stosunku do Klienta ponad kwot ę rzeczywistej szkody i utraconych korzy ś ci pod warunkiem ich udokumentowania w sposób okre ś lony przepisami prawa cywilnego oraz ustawy o us ł ugach turystycznych. Organizator nie odpowiada za szkody moralne” . Zakwestionowana przez Prezesa UOKIK klauzula oraz powo ł ane wy ż ej postanowienia, wpisane do rejestru pod pozycjami 181 i 281, winny zosta ć uznane za to ż same, albowiem ka ż de z nich ogranicza odpowiedzialno ść odszkodowawcz ą przedsi ę biorcy w stosunku do konsumenta do kwoty rzeczywistej szkody. Ponadto, zarówno Przedsi ę biorca, któremu zosta ł postawiony zarzut w przedmiotowym post ę powaniu, jak i przedsi ę biorcy, którzy stosowali we wzorcach umów postanowienia uznane za niedozwolone na mocy w/w wyroków SOKIK, prowadz ą dzia ł alno ść gospodarcz ą w charakterze organizatorów turystyki. Równie ż w licznych wyrokach SOKIK uznawa ł za niedozwolone postanowienia zawieraj ą ce klauzule prorogacyjne, stosowane w obrocie z konsumentami przez przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych w ró ż nych bran ż ach gospodarki. Jako przyk ł ad mo ż na wskaza ć wyroki SOKIK: z dnia 19.04.2004r. (sygn. akt XVII Amc 59/03) uznaj ą cy za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „Wszelkie spory mog ą ce wynikn ąć z tytu ł u realizacji umowy b ę d ą rozstrzygane polubownie, a w razie nie doj ś cia do porozumienia rozstrzygane przez wydzia ł y cywilne s ą du rejonowego w ł a ś ciwego dla miejsca siedziby Biura.”, z dnia 14.09.2007r. (sygn. akt XVII Amc 119/07) uznaj ą cy za niedozwolone postanowienie o tre ś ci „Wszelkie spory mog ą ce wynika ć w zwi ą zku z realizacj ą umowy podlegaj ą rozstrzygni ę ciu przez S ą d w ł a ś ciwy miejscowo dla organizatora turystyki.” lub z dnia 24.11.2004r. (sygn. akt XVII Amc 119/03) uznaj ą cy za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „ Kwestie sporne mi ę dzy stronami b ę d ą rozstrzygane przez s ą d w ł a ś ciwy dla Mazur - Pol”. Podzielaj ą c stanowisko Prezesa UOKIK, SOKIK uzna ł , ż e kwesti ę w ł a ś ciwo ś ci s ą du w sprawach cywilnych okre ś laj ą przepisy k.p.c. - s ą dem w ł a ś ciwym do rozpatrzenia wniesionego powództwa jest zgodnie z art. 27 k.p.c. s ą d ogólnej w ł a ś ciwo ś ci pozwanego lub zgodnie z art. 34 k.p.c. i s ą d miejsca wykonania umowy (w ł a ś ciwo ść przemienna) - i zgodnie z art. 385³ pkt 23 k.c. nie mog ą by ć one w tym zakresie wy łą czane, poniewa ż mog ą stanowi ć dodatkow ą dolegliwo ść dla kupuj ą cego a tak ż e ogranicza ć realizacj ę przys ł uguj ą cych mu praw. Tre ść analizowanego postanowienia w ten sam sposób kszta ł tuje stosunki mi ę dzy stronami umowy w zakresie w ł a ś ciwo ś ci s ą dowej w przypadku wyst ę powania sporów tj. narzuca w ł a ś ciwo ść , która w poszczególnych 12 przypadkach mo ż e by ć inna, ni ż ta wynikaj ą ca z w ł a ś ciwych przepisów k.p.c. Z tych te ż wzgl ę dów Prezes UOKIK uzna ł zakwestionowane postanowienia za to ż same z postanowieniami wpisanymi do Rejestru, mimo pewnych odmienno ś ci wynikaj ą cych z ró ż nic w sformu ł owaniu i u ż ytych zwrotów porównywanych klauzul. Ad 2) Do stwierdzenia praktyki o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, i ż dzia ł ania Przedsi ę biorcy - polegaj ą ce na naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji - s ą sprzeczne z przepisami prawa oraz dobrymi obyczajami. Podstawowe znaczenie dla oceny niniejszej sprawy - pod k ą tem wyst ę powania przes ł anki bezprawno ś ci - ma analiza charakteru prawnego umowy, której przedmiotem jest organizacja imprezy turystycznej oraz art. 11 ustawy o us ł ugach turystycznych. Umowa o organizacj ę imprezy turystycznej – a w zasadzie jej elementy - zosta ł a zdefiniowana w art. 14 ustawy o us ł ugach turystycznych, a zatem jest umow ą nazwan ą , do której nale ż y stosowa ć przepisy tej ustawy, a w zakresie nieuregulowanym, zgodnie z tre ś ci ą art. 11 ustawy – przepisy k.c. i inne dotycz ą ce ochrony konsumentów. Do warunków istotnych umowy o ś wiadczenie us ł ugi turystycznej wymienionych w art. 14 ust. 2 ustawy o us ł ugach turystycznych nale ż y tak ż e okre ś lenie organizatora turystyki i numer jego wpisu do rejestru, o którym mowa w art. 4 ust 1 oraz numer identyfikacji podatkowej (NIP) (art. 14 ust. 2 pkt 1), Analiza przedstawionych przez przedsi ę biorc ę dokumentów, czyli wzorców umowy oraz umów faktycznie zawartych z konsumentami wykaza ł a, ż e brak by ł o w nich numeru identyfikacji podatkowej, pomimo istnienia takiego obowi ą zku wynikaj ą cego z art. 14 ust. 2 pkt. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca naruszy ł powo ł any przepis w/w ustawy. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002r. Nr 101 poz. 926 z pó ź n. zm.) przetwarzanie danych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy m.in.: osoba, której dane dotycz ą , wyrazi na to zgod ę , chyba ż e chodzi o usuni ę cie dotycz ą cych jej danych (pkt 1) albo jest to konieczne do realizacji umowy, gdy osoba, której dane dotycz ą , jest jej stron ą lub gdy jest to niezb ę dne do podj ę cia dzia ł a ń przed zawarciem umowy na żą danie osoby, której dane dotycz ą (pkt 3). Natomiast przez poj ę cie zgoda osoby, której dane dotycz ą , rozumie si ę – stosownie do art. 7 pkt 5 tej ustawy - o ś wiadczenie woli, którego tre ś ci ą jest zgoda na przetwarzanie danych osobowych tego, kto sk ł ada o ś wiadczenie; zgoda nie mo ż e by ć domniemana lub dorozumiana z o ś wiadczenia woli o innej tre ś ci. Oznacza to, ż e o ś wiadczenie woli, którego tre ś ci ą jest zgoda na przetwarzanie danych osobowych powinno by ć zamieszczone w umowie w formie odr ę bnego postanowienia, które by ł oby oddzielnie podpisywane przez konsumenta. Niedopuszczalne jest natomiast w ś wietle powo ł anych przepisów zamieszczenie takiego o ś wiadczenia jako jednego z postanowie ń umowy lub wzorca umowy (regulaminu, ogólnych warunków, itp.), które by ł oby obj ę te podpisem, tj. o ś wiadczeniem woli z ł o ż onym w odniesieniu do tej umowy. Powy ż sze stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego S ą du Administracyjnego, który w wyroku z dnia 4.04.2003r. (sygn. akt II SA 2135/2002) uzna ł , ż e „Zgoda na przekazywanie danych musi mie ć charakter wyra ź ny, a jej wszystkie aspekty musz ą by ć jasne dla podpisuj ą cego w momencie jej wyra ż ania. Czynno ś ci 13 takiej nie konwaliduje pó ź niejsze poinformowanie o tre ś ci regulaminu, ani mo ż liwo ść zg ł oszenia zastrze ż e ń wobec pewnych form przetwarzania danych.” oraz Prezesa UOKIK, który w decyzjach: nr RWR-35/2003 z dnia 7.11.2003r. oraz nr RKR-18/2005 z dnia 25.03.2005r. uzna ł , ż e zamieszczenie takiego o ś wiadczenia – tj. zgody na przetwarzanie danych osobowych - we wzorcu umowy stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W przedmiotowej sprawie Przedsi ę biorca zamie ś ci ł zgod ę na przetwarzanie danych osobowych klienta w umowie jako jedno z postanowie ń umowy obj ę tych o ś wiadczeniem konsumenta w przedmiocie zawarcia umowy. Skutkiem powy ż szego, ewentualna zgodna na przetwarzanie danych osobowych klienta musi by ć domniemywana z o ś wiadczenia z ł o ż onego w celu zawarcia umowy. Dzia ł ania takie narusza przepis art. 7 pkt 5 w zwi ą zku z art. 23 ust. 1 pkt 1 powo ł anej ustawy o ochronie danych osobowych. Warto tak ż e zwróci ć uwag ę na stanowisko ukszta ł towane w orzecznictwie Europejskiego Trybuna ł u Sprawiedliwo ś ci (zwanego dalej „ETS”), zgodnie z którym konsument ma prawo do rzetelnej, nie wprowadzaj ą cej w b łą d informacji, zawieraj ą cej wszelkie niezb ę dne dane wynikaj ą ce z funkcji i przeznaczenia towaru lub us ł ugi (vide: wyrok ETS z dnia 13.12.1991r., sprawa GB-Inno-BM, sygn.: C-18/88). ETS podkre ś li ł w nim wag ę obowi ą zku udzielania konsumentom prawdziwej i pe ł nej informacji, poniewa ż brak podawania rzetelnych, pe ł nych i prawdziwych informacji uniemo ż liwia konsumentom dokonywanie swobodnej i rzeczowej oceny oferowanych na rynku towarów i us ł ug, co mo ż e wprowadza ć konsumentów w b łą d co do praw przys ł uguj ą cych im w danym stosunku umownym. Przyk ł adowe wyliczenie zakazanych przez ustawodawc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o zawarte w tre ś ci art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…). Do katalogu tego ustawodawca zaliczy ł w szczególno ś ci naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Prawo do rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji jest jednym z fundamentalnych praw ka ż dego konsumenta, a brak takiej informacji uniemo ż liwia mu swobod ę oceny i wyboru najlepszej oferty, ograniczaj ą c tym samym wolno ść jego decyzji rynkowych. Profesjonalista – a takim jest bez w ą tpienia Przedsi ę biorca – ma obowi ą zek poinformowa ć konsumenta, b ę d ą cego z zasady s ł absz ą stron ą stosunku prawnego, o istotnych elementach przysz ł ej umowy. Powinno si ę to odbywa ć w sposób prawdziwy, rzeczowy i na tyle wyczerpuj ą cy, na ile jest to mo ż liwe w istniej ą cych warunkach. Przy czym obowi ą zek takiego informowania obejmuje wszystkie etapy stosunku prawnego, od fazy przedkontraktowej, poprzez stadium realizacji umowy, czy wreszcie równie ż proces dochodzenia roszcze ń z tytu ł y niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy. Jest to fundamentaln ą cech ą prawa umów i wyp ł ywa z obowi ą zku lojalnego kontraktowania (vide: E. Łę towska „Prawo umów konsumenckich”, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2002, str. 215 i nast.). Reasumuj ą c, nale ż y uzna ć , i ż nie zamieszczenie przez Przedsi ę biorc ę we wzorcach umowy powy ż szych informacji stanowi naruszenie bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cych przepisów ustawy o us ł ugach turystycznych. Odnosz ą c si ę do drugiej przes ł anki, tj. naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, stwierdzi ć nale ż y, i ż ustawa o ochronie (...) nie definiuje poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzaj ą c jedynie w tre ś ci art. 24 ust. 3, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W ś wietle - powo ł anego na pocz ą tku uzasadnienia prawnego niniejszej decyzji - art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) nale ż y przyj ąć , ż e ze 14 zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy s ą powszechne i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego klienta przedsi ę biorcy – czyli konsumenta. Stanowisko to potwierdzone zosta ł o równie ż w orzecznictwie S ą du Najwy ż szego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12.09.2003r. (sygn.: I CKN 504/01) stwierdzi ł , i ż nie jest zasadne uznawanie, ż e post ę powanie z tytu ł u naruszenia ustawy antymonopolowej mo ż na wszczyna ć tylko wtedy, gdy zagro ż one s ą interesy wielu odbiorców, a nie jest to mo ż liwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pe ł ni tak ż e funkcj ę prewencyjn ą , s ł u ż y bowiem ochronie tak ż e nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów. Oceniane w niniejszej decyzji dzia ł ania Przedsi ę biorcy odnosz ą si ę do wszystkich jego aktualnych i przysz ł ych (potencjalnych) klientów, a zatem dotycz ą zbiorowych interesów konsumentów. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż szy wywód, organ antymonopolowy uzna ł , ż e zosta ł y spe ł nione wszystkie przes ł anki konieczne do zakwalifikowania dzia ł a ń Przedsi ę biorcy jako praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie (...). Stosownie do tre ś ci przepisu art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (...) w przypadku gdy przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 24 Prezes UOKIK wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Maj ą c na uwadze powy ż sze ustalenia, zgodnie z którymi Przedsi ę biorca naruszy ł zbiorowe interesy konsumentów oraz okoliczno ść , i ż niezw ł ocznie po otrzymaniu zawiadomienia o wszcz ę ciu post ę powania w przedmiotowej sprawie zmieni ł tre ść wzorca umowy i wykaza ł , ż e obecnie nie obowi ą zuj ą w obrocie z konsumentami umowy zawarte w oparciu o wzorce stosowane poprzednio, co zosta ł o potwierdzone w toku post ę powania, orzeczono jak w sentencji. Zgodnie z art.106 ust.1 pkt.4 ustawy o ochronie (…), organ antymonopolowy mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24. Z tre ś ci powy ż szego przepisu wynika, i ż w/w kara ma charakter fakultatywny, a zatem do Prezesa UOKIK nale ż y - w ramach uznania administracyjnego - decyzja w sprawie zasadno ś ci na ł o ż enie kary pieni ęż nej w danej sprawie. Wprawdzie ustawa o ochronie (…) nie zawiera katalogu przes ł anek, od których uzale ż niona jest decyzja o na ł o ż eniu kary, jednak ż e w jej art. 111 zosta ł o wskazane, ż e ustalaj ą c wysoko ść kary Prezes UOKIK winien wzi ąć pod uwag ę okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci uprzedniego naruszenia przepisów ustawy. Ustalaj ą c wysoko ść kary pieni ęż nej w decyzjach stwierdzaj ą cych naruszenie zakazów okre ś lonych w ustawie o ochronie (…), nale ż y zatem uwzgl ę dni ć wag ę tego naruszenia, rozmiar skutków stosowanej praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , b ą d ź praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, jak równie ż zaistnia ł e okoliczno ś ci obci ąż aj ą ce i ł agodz ą ce. W przedmiotowej sprawie, w punkcie I sentencji decyzji stwierdzono, ż e Przedsi ę biorca naruszy ł zakaz, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…). Poniewa ż zakaz ten ma charakter bezwzgl ę dny, a zatem nie istniej ą przes ł anki natury prawnej które umo ż liwia ł y zalegalizowanie tych praktyk, na ł o ż enie kary jest uzasadnione. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę , organ antymonopolowy postanowi ł skorzysta ć z przys ł uguj ą cych mu, 15 na podstawie art. 106 ust.1 pkt.4 ustawy o ochronie (…) uprawnie ń i na ł o ż y ł na Przedsi ę biorc ę kar ę pieni ęż n ą (po zaokr ą gleniu do 1 z ł ) w wysoko ś ci 1.909 z ł (s ł ownie: tysi ą c dziewi ęć set dziewi ęć ), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, co stanowi 0,3% przychodu Przedsi ę biorcy za rok 2007r. (dane wg. zeznania o wysoko ś ci osi ą gni ę tego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2007 PIT-36L, czyli 3% kary jaka mog ł aby by ć w tym przypadku na ł o ż ona. Analizuj ą c zasadno ść na ł o ż enia na Przedsi ę biorc ę kary pieni ęż nej, jak równie ż ustalaj ą c jej wysoko ść , Prezes UOKIK wzi ął pod uwag ę : charakter i okoliczno ś ci naruszenia, jakiego dopu ś ci ł si ę Przedsi ę biorca oraz jego skutki dla konsumentów, a tak ż e cele, jakie winny zosta ć osi ą gni ę te na skutek wydania przedmiotowej decyzji. Praktyka stosowana przez Przedsi ę biorc ę polega ł a na stosowaniu przy zawieraniu z konsumentami umów o ś wiadczenie us ł ug turystycznych wzorców umownych zawieraj ą cych postanowienia o tre ś ci to ż samej z klauzulami uznanymi przez SOKiK za niedozwolone i wpisanymi do Rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oraz niedope ł nieniu obowi ą zku udzielania informacji. Podkre ś li ć nale ż y, i ż sankcja w postaci na ł o ż enia kary mo ż e by ć na przedsi ę biorc ę na ł o ż ona niezale ż nie od tego, czy dopu ś ci ł si ę on naruszenia celowo, czy te ż nieumy ś lnie. Pami ę ta ć jednak nale ż y, ż e na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego zawsze spoczywa obowi ą zek dochowania nale ż ytej staranno ś ci przy ocenie zgodno ś ci ich dzia ł a ń z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa. Przedsi ę biorca winien zatem zdawa ć sobie spraw ę z konieczno ś ci konstruowania wzorców umownych z uwzgl ę dnieniem przepisów art. 385 1 i nast. k.c. oraz niedopuszczalno ś ci korzystania z postanowie ń wpisanych do Rejestru, który jest jawny, powszechnie dost ę pny, publikowany na stronie www.uokik.gov.pl . Abuzywno ść postanowie ń wpisanych do tego rejestru jest jednoznaczna, a zakaz stosowania w obrocie postanowie ń w nim zamieszczonych nie powinien budzi ć jakichkolwiek w ą tpliwo ś ci. Wymaga równie ż podkre ś lenia, ż e niektóre z postanowie ń wykorzystywanych przez Przedsi ę biorc ę , którym organ antymonopolowy zarzuci ł zbie ż no ść z postanowieniami wpisanymi do Rejestru, by ł y sformu ł owane identycznie jak przywo ł ane w niniejszej decyzji postanowienia wpisane do rejestru. Okoliczno ść , ż e Przedsi ę biorca wykorzystywa ł w obrocie postanowienia w brzmieniu identycznym z klauzulami wpisanymi do Rejestru, pozwala uzna ć , ż e by ł o to dzia ł anie co najmniej nieumy ś lne, co przes ą dza o konieczno ś ci na ł o ż enia sankcji na tego Przedsi ę biorc ę . Na ustalenie wysoko ś ci kary w wysoko ś ci relatywnie niskiej w stosunku do przychodu przedsi ę biorcy wp ł yn ęł a ocena ca ł okszta ł tu okoliczno ś ci sprawy dokonana w ś wietle art.111 ustawy o ochronie (…). Przepis ten stanowi, ż e przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, o których mowa w art. 106-108 ustawy, nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ść naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Za okoliczno ś ci ł agodz ą ce uznano, i ż Przedsi ę biorca: - nie utrudnia ł post ę powania, - dopu ś ci ł si ę po raz pierwszy naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, - w toku niniejszego post ę powania zaniecha ł stosowania zarzucanych mu praktyk, - prowadzi dzia ł alno ść o niewielkim zasi ę gu terytorialnym, który okre ś li ć zasadniczo jako ograniczony do rynku lokalnego, - przedsi ę biorca posiada niewielki potencja ł ekonomiczny, a jego przychód z organizacji imprez turystycznych wyniós ł 357.339 z ł , Za okoliczno ść obci ąż aj ą c ą nale ż y uzna ć okoliczno ść , ż e w ś ród klauzul, których stosowanie uznano niniejsz ą decyzje za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, znajduje si ę klauzula, które szczególnie mocno i bezpo ś rednio godzi w ekonomiczne interesy konsumentów (vide: klauzule zawarte w pkt V.7 sentencji decyzji). Stosowanie tej klauzuli 16 uzna ć nale ż y za powa ż ane naruszenia interesów konsumentów, bowiem nara ż a ona konsumentów na poniesienie dotkliwej szkody wymiernej ekonomicznie. Przyjmuj ą c wspomniane wcze ś niej okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy o ochronie (...), jak równie ż fakt, i ż kara winna by ć orzekana na poziomie wystarczaj ą cym do osi ą gni ę cia zamierzonego celu i odczuwalna dla przedsi ę biorcy, ale równocze ś nie pozwalaj ą cym mu na dalsze prowadzenie dzia ł alno ś ci, Prezes Urz ę du postanowi ł na ł o ż y ć kar ę w wysoko ś ci 1.909 z ł (s ł ownie: tysi ą c dziewi ęć set dziewi ęć ), co odpowiada 3% kary maksymalnej. W opinii Prezesa Urz ę du powy ż sza kara spe ł nia zarówno funkcj ę prewencyjn ą , jak i represyjn ą . Zgodnie z art. 112 ust. 1 ustawy o ochronie (…) kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawie: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . Kosztami post ę powania s ą wydatki zwi ą zane z korespondencj ą prowadzon ą przez Prezesa UOKIK ze stron ą i w zwi ą zku z tym postanowiono obci ąż y ć Przedsi ę biorc ę kosztami post ę powania w wysoko ś ci 22 z ł (s ł ownie: dwadzie ś cia dwa). Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie (31-011 Kraków, Pl. Szczepa ń ski 5). W przypadku jednak kwestionowania wy łą cznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie (…) w zwi ą zku z 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c., przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie (31-011 Kraków, Pl. Szczepa ń ski 5). Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Leszek Piekarz Dyrektor Delegatury Otrzymuj ą : 1 x Pan Karol Tomczyk Biuro Turystyczne „KRAKUS” Rynek G ł ówny 30, 31-010 Kraków 1 x a/a