RKR-37/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KRAKOWIE RKR-61-44/05/WJ-5/05 Kraków, dnia 11 maja 2005 r. DECYZJA Nr RKR - 37/2005 Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804, z pó ź n. zm.) oraz stosownie do tre ś ci art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172, z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu - z urz ę du - post ę powania w sprawie stosowania przez firm ę Sklepy Obuwnicze Maria Ł odzi ń ska Sp. j. z siedzib ą w Krakowie przy ul. Kamie ń skiego 1, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Uznaje si ę za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów praktyki polegaj ą ce na stosowaniu przez Sklepy Obuwnicze Maria Ł odzi ń ska Sp. j. w obrocie konsumenckim – w formie wywieszki w widocznym miejscu w sklepie – warunków reklamacji, zawieraj ą cych nast ę puj ą ce zapisy: 1. „Reklamacji podlegaj ą wy łą cznie fizyczne wady ukryte powsta ł e z winy producenta w obuwiu nie zu ż ytym” , 2. „W przypadku naprawy wad ukrytych klient mo ż e żą da ć zwrotu gotówki” , 3. „REKLAMACJI NIE PODLEGA: - farbowanie pod wp ł ywem potu lub przemoczenia, (…), - przemakanie obuwia, (…)” , 4. „Podstawa prawna reklamacji: art. 556, 557, 560, 563, 568 Kodeksu Cywilnego” , 5. „TOWAR ZAKUPIONY NIE PODLEGA ZWROTOWI” , co stanowi naruszenie art. 23a powo ł anej na wst ę pie ustawy o ochronie (...) , poprzez naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. II. Stwierdza si ę zaniechanie stosowania praktyk okre ś lonych w pkt I od dnia 20 kwietnia 2005 r., tj. z chwil ą wprowadzenia przez Spó ł k ę do obrotu konsumenckiego – poprzez umieszczenie w widocznym miejscu w sklepie - nowej, zmienionej wywieszki, zawieraj ą cej zasady u ż ytkowania i konserwacji obuwia, opis znaków piktogramicznych oraz wskazanie – jako obowi ą zuj ą cej - ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie kodeksu cywilnego , bez jednoczesnego informowania o szczegó ł owych warunkach reklamacji. UZASADNIENIE W dniu 4 kwietnia 2005 r., postanowieniem nr RKR – 127/2005 organ antymonopolowy wszcz ął , z urz ę du, post ę powanie w sprawie stosowania przez firm ę Sklepy Obuwnicze Maria Ł odzi ń ska Sp. j. z siedzib ą w Krakowie (zwan ą dalej „Spó ł k ą ”) praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu w obrocie konsumenckim – w formie wywieszki w widocznym miejscu w sklepie – warunków reklamacji, zawieraj ą cych zapisy mog ą ce narusza ć obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Post ę powanie to zosta ł o poprzedzone post ę powaniem wyja ś niaj ą cym maj ą cym na celu ustalenie, czy formularze sprzeda ż y i reklamacji, stosowane przez Spó ł k ę wobec konsumentów, nie naruszaj ą przepisów powo ł anej ustawy o ochronie (…) w zakresie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów lub chronionych prawem interesów konsumentów okre ś lonych w odr ę bnych ustawach. W ramach ww. post ę powa ń wezwano Spó ł k ę do udzielenia wyja ś nie ń oraz przes ł ania stosownych dokumentów: zg ł osze ń (protoko ł ów) reklamacyjnych, dokumentów (dowodów) sprzeda ż y, ulotek do łą czanych do sprzedawanego towaru. Przeprowadzona przez organ antymonopolowy analiza dostarczonych dokumentów pozwoli ł a na ustalenie, i ż Spó ł ka stosuje - opracowane przez siebie - warunki reklamacji zawieraj ą ce, m.in., nast ę puj ą ce zapisy: 1. „Reklamacji podlegaj ą wy łą cznie fizyczne wady ukryte powsta ł e z winy producenta w obuwiu nie zu ż ytym” , 2. „W przypadku naprawy wad ukrytych klient mo ż e żą da ć zwrotu gotówki” , 3. „REKLAMACJI NIE PODLEGA: - farbowanie pod wp ł ywem potu lub przemoczenia, (…), - przemakanie obuwia, (…)” , 4. „Podstawa prawna reklamacji: art. 556, 557, 560, 563, 568 Kodeksu Cywilnego” , 5. „TOWAR ZAKUPIONY NIE PODLEGA ZWROTOWI” . Zapisy dotycz ą ce warunków reklamacji s ą umieszczane pomi ę dzy innymi, informuj ą cymi o zasadach u ż ytkowania i konserwacji obuwia, opisach znaków piktogramicznych i - jak wyja ś ni ł a Spó ł ka - s ą wywieszane w widocznym miejscu w jej sklepach. Spó ł ka doprecyzowa ł a nast ę pnie, ż e przedmiotowe warunki reklamacji by ł y zawsze udost ę pniane klientom w sklepach przy ul. Wi ś lnej 4 i ul. Kamie ń skiego 1 w Krakowie. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze ustalenia, organ antymonopolowy - w ramach post ę powania w sprawach praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów – postawi ł Spó ł ce zarzuty, przywo ł ane powy ż ej w sentencji niniejszej decyzji. Odpowiadaj ą c na postawione zarzuty Spó ł ka wyja ś ni ł a, i ż kwestionowane warunki reklamacji - wywieszane w jej sklepach – nie by ł y rozpowszechniane w ż aden inny sposób. 2 Jednocze ś nie Spó ł ka poinformowa ł a, ż e zaprzesta ł a stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, na potwierdzenie czego przes ł a ł a nowy egzemplarz informacji dla klientów, w którym zosta ł y uwzgl ę dnione zastrze ż enia organu antymonopolowego. Maj ą c powy ż sze na uwadze organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Kwestionowane warunki reklamacji – o tre ś ci przywo ł anej w sentencji niniejszej decyzji - zawieraj ą informacje nieprawdziwe, nierzetelne lub wprowadzaj ą ce w b łą d, które s ą sprzeczne z przepisami: ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 141, poz. 1176, z pó ź n. zm. – zwanej dalej ustaw ą o sprzeda ż y konsumenckiej (…) ), kodeksu cywilnego oraz ustawy o ochronie (…) . Tak wi ę c: 1. Zapis o tre ś ci „reklamacji podlegaj ą wy łą cznie fizyczne wady ukryte powsta ł e z winy producenta w obuwiu nie zu ż ytym ” jest sprzeczny z przepisami art. 2 do art. 8 ustawy o sprzeda ż y konsumenckiej (…) . Zw ł aszcza bowiem - zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy - sprzedawca zawsze odpowiada wobec kupuj ą cego, „ je ż eli towar konsumpcyjny w chwili jego wydania jest niezgodny z umow ą (…)” . Niezgodno ść ta – w my ś l ww. przepisów – polega nie tylko na wadliwo ś ci samego towaru , ale równie ż wyst ę powaniu braków (niekompletno ś ci) w towarze, jego podzespo ł ach, za łą czanych do niego dokumentach (w tym umowach, instrukcjach, gwarancjach) oraz zwi ą zanych z nim informacjach (w tym reklamach, cenach, zapewnieniach, próbkach i wzorach). Sprzedawca mo ż e wprawdzie uchyli ć si ę od odpowiedzialno ś ci za niezgodno ść towaru konsumpcyjnego z umow ą - ale wy łą cznie, je ż eli kupuj ą cy o niej wiedzia ł lub wiedzie ć powinien (tak: art. 7 ustawy o sprzeda ż y konsumenckiej (…) ). W pozosta ł ych przypadkach – gdy towar konsumpcyjny jest niezgodny z umow ą - kupuj ą cy mo ż e żą da ć (stosownie do tre ś ci art. 8 ust. 1 cytowanej ustawy ) doprowadzenia go do stanu zgodnego z umow ą . Przy czym, żą danie takie przys ł uguje przez okres dwóch lat od wydania towaru kupuj ą cemu (tak: art. 10 ust. 1 ustawy o sprzeda ż y konsumenckiej (…) ). Wskazówk ą w odniesieniu do kwestionowanego zapisu mo ż e by ć równie ż uregulowanie art. 12 ust. 1 cytowanej ustawy , który mówi o niezgodno ś ci towaru z umow ą sprzeda ż y konsumenckiej , b ę d ą cej skutkiem dzia ł ania lub zaniechania któregokolwiek ze sprzedawców . Przepis ten odnosi si ę wprawdzie do stosunków pomi ę dzy sprzedawc ą bezpo ś rednim (zbywaj ą cym towar konsumentowi) a poprzednimi sprzedawcami (do producenta w łą cznie) – ma jednak w niniejszym przypadku istotny walor interpretacyjny. 2. Zapis w postaci „w przypadku naprawy wad ukrytych klient mo ż e żą da ć zwrotu gotówki” jest niejasny i niezrozumia ł y, a przez to sprzeczny z art. 3 ust. 1 ustawy o sprzeda ż y konsumenckiej (…) . Warto równie ż zwróci ć uwag ę na przepisy art. 8 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 4 tej ustawy - wprowadzaj ą ce cztery sposoby zaspokojenia kupuj ą cego, który naby ł towar konsumpcyjny niezgodny z umow ą . S ą nimi: nieodp ł atna naprawa, wymiana na nowy, obni ż enie ceny oraz odst ą pienie od umowy. Zapis w kwestionowanej postaci wprowadza natomiast w b łą d – informuj ą c wy łą cznie o pewnym fragmencie roszcze ń kupuj ą cego, a jednocze ś nie nie informuj ą c o samej instytucji odpowiedzialno ś ci sprzedawcy za niezgodno ść towaru z umow ą . Tymczasem obowi ą zek informowania o zasadach odpowiedzialno ś ci sprzedawcy za niezgodno ść towaru z umow ą wynika – wprost w odniesieniu do gwarancji, ale jak si ę wydaje, tak ż e innych form wypowiedzi sprzedawcy 3 co do jego obowi ą zków i uprawnie ń kupuj ą cego - z art. 13 ust. 4 zd. 2 ustawy o sprzeda ż y konsumenckiej (…) . Uwagi z tego (2-go) punktu uzupe ł niaj ą równie ż argumenty z wy ż ej przedstawionego punktu 1-go. 3. Do zapisów w brzmieniu - „REKLAMACJI NIE PODLEGA: - farbowanie pod wp ł ywem potu lub przemoczenia, (…), - przemakanie obuwia, (…)” – maj ą odpowiednie zastosowanie uwagi z powy ż szych dwóch punktów. Zapisy te winny bowiem by ć oceniane pod k ą tem sprzeczno ś ci z art. art. 4, 7 i 8 - dotycz ą cymi zakresu odpowiedzialno ś ci sprzedawcy za niezgodno ść towaru z umow ą , jak równie ż sprzeczno ś ci z przepisami art. 3 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 4 zd. 2 ustawy o sprzeda ż y konsumenckiej (…) – w zakresie ich niejasno ś ci, mo ż liwo ś ci wprowadzenia konsumenta w b łą d oraz ustawowych obowi ą zków informacyjnych sprzedawcy. 4. Zapis, o tre ś ci „podstawa prawna reklamacji: art. 556, 557, 560, 563, 568 Kodeksu Cywilnego” narusza art. 1 ust. 4 ustawy o sprzeda ż y konsumenckiej (…) . Uregulowanie to wprost i jednoznacznie stanowi, ż e „do sprzeda ż y konsumenckiej nie stosuje si ę przepisów art. 556-581 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny” . W przypadku sprzeda ż y konsumenckiej, której przedmiotem jest towar konsumpcyjny – czyli rzecz ruchoma sprzedawana przez przedsi ę biorc ę , w zakresie jego dzia ł alno ś ci, osobie fizycznej, która nabywa t ę rzecz w celu niezwi ą zanym z dzia ł alno ś ci ą zawodow ą lub gospodarcz ą - podstaw ą prawn ą reklamacji jest zawsze ustawa o sprzeda ż y konsumenckiej (…) , a nie kodeks cywilny. 5. Do zapisu stanowi ą cego: „TOWAR ZAKUPIONY NIE PODLEGA ZWROTOWI” – maj ą odpowiednie zastosowanie uwagi z punktu 1- go i 2- go niniejszej decyzji. Tak bowiem, zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o sprzeda ż y konsumenckiej (…) - sprzedawca zawsze odpowiada wobec kupuj ą cego, „je ż eli towar konsumpcyjny w chwili jego wydania jest niezgodny z umow ą (…)” , o ile jego odpowiedzialno ść nie jest wy łą czona na zasadzie art. 7 tej ustawy . Je ż eli jednak takie wy łą czenie nie zachodzi, kupuj ą cy mo ż e żą da ć – stosowne do tre ś ci art. 8 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 4 ustawy o sprzeda ż y konsumenckiej (…) - doprowadzenia towaru konsumpcyjnego do stanu zgodnego z umow ą . Ustawodawca wprowadzi ł przy tym cztery sposoby zaspokojenia kupuj ą cego, który naby ł towar konsumpcyjny niezgodny z umow ą (por. w tym zakresie punkt 2. niniejszej decyzji), w tym odst ą pienie od umowy. Odst ą pienie od umowy natomiast – w my ś l art. 395 § 2 zd. 2 k.c. – oznacza zwrot wzajemnych ś wiadcze ń jej stron. Tym samym jednym z uprawnie ń przys ł uguj ą cych konsumentowi z mocy ustawy o sprzeda ż y konsumenckiej (…) jest mo ż liwo ść zwrotu towaru sprzedawcy w zamian za uzyskanie zwrotu ceny zakupu. Zapis w kwestionowanej postaci wprowadza konsumentów w b łą d – nie informuje bowiem o opisanym mechanizmie ochrony roszcze ń kupuj ą cego, jak równie ż o samej instytucji odpowiedzialno ś ci sprzedawcy za niezgodno ść towaru z umow ą . Zatem i w tym zakresie znajdzie zastosowanie dyspozycja przepisu art. 13 ust. 4 zd. 2 ustawy o sprzeda ż y konsumenckiej (…) . Udzielanie przez Spó ł k ę informacji mog ą cych wprowadzi ć konsumentów w b łą d, narusza jednocze ś nie przepis art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie (...) i stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie bowiem z tym przepisem - za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę , m.in., naruszanie 4 przez przedsi ę biorc ę obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Obowi ą zek rzetelnego informowania konsumentów obejmuje przy tym nie tylko sam ą czynno ść zawarcia oraz tre ść umowy sprzeda ż y konsumenckiej, ale równie ż wszystkie towarzysz ą ce jej okoliczno ś ci i zastrze ż enia. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę organ antymonopolowy uzna ł , i ż stosowanie przez Spó ł k ę w obrocie konsumenckim warunków reklamacji, których tre ść mo ż e wprowadza ć konsumentów w b łą d i zawiera ć nierzetelne, niepe ł ne lub nieprawdziwe informacje, stanowi - okre ś lon ą w art. 23a ustawy o ochronie (…) - praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i orzek ł , jak w punkcie I sentencji . Po dokonaniu analizy zapisów – przed ł o ż onej przez Spó ł k ę – nowej, zmienionej wywieszki, umieszczanej w widocznym miejscu w sklepie, organ antymonopolowy uzna ł , ż e jej tre ść nie narusza ju ż przepisów ustawy o ochronie (…) oraz ustawy o sprzeda ż y konsumenckiej . Wywieszka w nowej postaci zawiera bowiem zasady u ż ytkowania i konserwacji obuwia, opis znaków piktogramicznych oraz wskazuje ustaw ę o sprzeda ż y konsumenckiej , bez jednoczesnego informowania o szczegó ł owych warunkach reklamacji. Poniewa ż Spó ł ka poinformowa ł a o wprowadzonych w tym zakresie zmianach pismem datowanym na dzie ń 20 kwietnia 2005 r., organ antymonopolowy stwierdzi ł zaniechanie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów od tej daty. Przepis art. 23e ust. 1 i 2 ww. ustawy o ochronie (...) stanowi, i ż w przypadku, gdy przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w punkcie II sentencji . Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury w Krakowie (31 – 011 Kraków, Plac Szczepa ń ski 5). Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Krakowie Barbara du Vall Otrzymuj ą : 1. Sklepy Obuwnicze Maria Ł odzi ń ska Sp. j. ul. Wi ś lna 4 31 – 007 Kraków 2. a/a Delegatury w Krakowie. 5