RKR-24/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KRAKOWIE L.dz. RKR-61-12/05/LP- /05 Kraków, dn. 7 kwietnia 2005 r. DECYZJA Nr RKR -24/2005 Na podstawie art. 23d. ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172, ze zm.), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdza si ę , ż e dzia ł anie AUTOCOM Sp. z o.o. z siedzib ą w Krakowie przy ul. Lubelskiej 29, polegaj ą ce na niepoinformowaniu abonentów o ustawowym obni ż eniu - z dniem 1 maja 2004 r. - stawki podatku VAT na us ł ugi radia i telewizji kablowej z 22% na 7% i zwi ą zanej z tym zmianie struktury op ł aty abonamentowej, tzn. podwy ż szeniu ceny abonamentu netto, nie narusza zbiorowych interesów konsumentów. UZASADNIENIE W dniu 3 grudnia 2004 r. do Delegatury UOKiK w Krakowie wp ł yn ęł a skarga konsumenta - abonenta AUTOCOM Sp. z o.o. (zwanej dalej tak ż e jako Operator lub Spó ł ka) - na wprowadzenie przez Spó ł k ę ukrytej podwy ż ki cen abonamentu. Konsument podniós ł , ż e z dniem 1 maja 2004 r. uleg ł a obni ż eniu stawka podatku VAT na us ł ugi radia i telewizji kablowej z 22% na 7%. Natomiast AUTOCOM o fakcie tym oraz wi ążą cym si ę z nim wzrostem ceny netto abonamentu nie powiadomi ł abonentów. Poniewa ż przeprowadzone post ę powanie wyja ś niaj ą ce potwierdzi ł o fakty opisane w skardze, w dniu 21 stycznia 2005 r. postanowieniem nr RKR-20/2005 zosta ł o wszcz ę te z urz ę du post ę powanie w sprawie stosowania przez AUTOCOM praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cej na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom – abonentom Spó ł ki - rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Spó ł ce postawiono zarzut, i ż niepoinformowanie abonentów o zmianie z dniem 1 maja 2004 r. stawki podatku VAT na us ł ugi radia i telewizji kablowej z 22% na 7% i zwi ą zanej z tym zmianie struktury op ł aty abonamentowej brutto, tzn. podwy ż szeniu ceny abonamentu netto, mog ł o stanowi ć naruszenie art. 23 a. ust. 1 i ust. 2 powo ł anej na wst ę pie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów - zwanej dalej „ustaw ą o ochronie (...)”. W toku post ę powania organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje: Obowi ą zuj ą ca do 30 kwietnia 2004 r. ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i us ł ug oraz podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11, poz. 50) - w za łą czniku nr 3 zawieraj ą cym wykaz towarów i us ł ug, których sprzeda ż lub ś wiadczenie jest obj ę te stawk ą podatku w wysoko ś ci 7% - nie uwzgl ę dnia ł a us ł ugi radia i telewizji kablowej, a co za tym idzie na us ł ug ę t ę obowi ą zywa ł a stawka podstawowa podatku VAT w wysoko ś ci 22%. 2 Z dniem 1 maja 2004 r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i us ł ug (Dz.U. Nr 54, poz. 535). W za łą czniku nr 3 do tej ustawy, w poz. 151, us ł ugi radia i telewizji kablowej uwzgl ę dnione zosta ł y jako obj ę te stawk ą VAT w wysoko ś ci 7%. Na podstawie zawarto ś ci strony internetowej AUTOCOM ( www.autocom.pl ), organ antymonopolowy ustali ł , i ż Operator ten ś wiadczy na terenie Krakowa us ł ugi radia i telewizji kablowej. Proponuje w swojej ofercie trzy rodzaje miesi ę cznych abonamentów: Mulicom, Basic i Antena, a cennik na te us ł ugi – wg informacji zamieszczonych na tej stronie - obowi ą zuje od 1 lipca 2003 r. Spó ł ka AUTOCOM - w pi ś mie z dnia 6 stycznia 2005 r. (pismo znak: A/284/12/04) - o ś wiadczy ł a, ż e nie powiadomi ł a abonentów o zmianie od dnia 1 maja 2004 r. stawki podatku VAT, której skutkiem by ł a zmiana struktury abonamentu, tj. wzrost ceny abonamentu netto. Spó ł ka potwierdzi ł a, i ż zmiana struktury abonamentu nast ą pi ł a we wszystkich oferowanych przez ni ą rodzajach abonamentów. W pi ś mie z dnia 7 lutego 2005r. (znak: A/24/01/05) Operator podniós ł , i ż gdyby odbiorcy ich us ł ug byli podatnikami podatku VAT, to byliby uprawnieni do otrzymania faktury, w której stawka i kwota podatku by ł yby wyodr ę bnione. Natomiast osoby fizyczne otrzymuj ą od operatora jedynie dokument stanowi ą cy podstaw ę p ł atno ś ci (dowód wp ł aty), uwzgl ę dniaj ą cy cen ę za us ł ug ę brutto, tj. obejmuj ą c ą podatek VAT, który jednak nie jest w tym dokumencie wyszczególniony. Zdaniem Spó ł ki AUTOCOM, nie by ł a ona zobowi ą zana do powiadomienia abonentów o zmianie stawki podatku VAT, a co za tym idzie zmianie struktury abonamentu, poniewa ż sama cena abonamentu, przez któr ą - stosownie art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach (Dz.U. Nr 97, poz. 1050 ze zm.) - nale ż y rozumie ć warto ść wyra ż on ą w jednostkach pieni ęż nych, któr ą kupuj ą cy jest zobowi ą zany zap ł aci ć przedsi ę biorcy za towar lub us ł ug ę - nie uleg ł a zmianie. Maj ą c powy ż sze na uwadze organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Stosownie do art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (…) przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy, przy czym zbiorowym interesem konsumentów nie jest suma ich interesów indywidualnych. Zgodnie z art. 23 a ust. 2 ustawy, za praktyk ę naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. AUTOCOM jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…). Ś wiadczy na rzecz konsumentów us ł ugi przesy ł u sygna ł u radia i telewizji kablowej wg wybranego przez abonenta pakietu programowego, zawieraj ą c w tym celu odpowiednie „Umowy Abonenckie”. Wed ł ug informacji zawartej na stronie internetowej, sie ć AUTOCOM obejmuje niemal ca ł y Kraków oraz Skawin ę , docieraj ą c ze swoj ą ofert ą do ponad 130.000 mieszka ń . Wobec powy ż szego, dzia ł ania AUTOCOM podlegaj ą ocenie pod k ą tem ewentualnego stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, gdy ż wszelkie informacje udzielane przez tego przedsi ę biorc ę docieraj ą do wszystkich jego abonentów (konsumentów), wype ł niaj ą c tym samym przes ł ank ę interesu zbiorowego. Uwzgl ę dniaj ą c ustalenia post ę powania za bezsporne nale ż y uzna ć , i ż AUTOCOM dostarczaj ą c swoim abonentom, którzy nie s ą przedsi ę biorcami, jedynie dowody wp ł aty informuj ą ce wy łą cznie o wysoko ś ci ceny abonamentu brutto, nie przekazuje im informacji na 3 temat struktury ceny, tzn. jaka jej cz ęść stanowi przychód Operatora, a jaka cz ęść stanowi przychód bud ż etu pa ń stwa w postaci podatku VAT. Nale ż y zgodzi ć si ę jednak ze Spó ł k ą AUTOCOM, i ż informacji zawieraj ą cej przekaz wy łą cznie na temat wysoko ś ci ceny bruttu nie mo ż na postawi ć zarzutu, i ż jest ona nieprawdziwa lub nierzetelna. Nie istniej ą bowiem podstawy, aby pod poj ę ciem ceny mo ż na by ł o rozumie ć co ś innego, ni ż warto ść wyra ż on ą w jednostkach pieni ęż nych, któr ą kupuj ą cy jest zobowi ą zany zap ł aci ć przedsi ę biorcy za towar lub us ł ug ę , gdy ż taka jest definicja ceny zawarta w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o cenach. W niniejszej sprawie konsument winien zap ł aci ć Operatorowi cen ę brutto i t ę warto ść pieni ęż n ą zawiera dowód wp ł aty abonamentu. Z drugiej strony - analizuj ą c aktualne przepisy prawne - nale ż y zauwa ż y ć , i ż obowi ą zuj ą ca od dnia 1 maja 2004 r. wspomniana wcze ś niej ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i us ł ug - w art. 111 ust. 1 - nak ł ada na podatników dokonuj ą cych sprzeda ż y na rzecz osób fizycznych nieprowadz ą cych dzia ł alno ś ci gospodarczej (a zatem konsumentów, w rozumieniu art. 4 pkt 11 ustawy o ochronie (...) - przyp. UOKiK) obowi ą zek prowadzenia ewidencji obrotu i kwot podatku nale ż nego przy zastosowaniu kas rejestruj ą cych. W ś wietle art. 111 ust. 9 pkt 2 tej ustawy kasy rejestruj ą ce winny spe ł nia ć takie warunki techniczne, aby przy ich pomocy m. innymi zapewni ć konsumentowi prawo do otrzymania dowodu nabycia towaru lub us ł ugi z uwidocznion ą kwot ą podatku oraz mo ż liwo ść kontroli przez klienta czynno ś ci dotycz ą cych prawid ł owego ewidencjonowania transakcji. Ustawa o podatku od towarów i us ł ug nak ł ada tak ż e - w art. 106 ust. 1 - na przedsi ę biorców obowi ą zek wystawienia faktury stwierdzaj ą cej w szczególno ś ci dokonanie sprzeda ż y, dat ę dokonania sprzeda ż y, cen ę jednostkow ą bez podatku, podstaw ę opodatkowania, stawk ę i kwot ę podatku, kwot ę nale ż no ś ci oraz dane dotycz ą ce podatnika i nabywcy. W ś wietle art. 106 ust. 4 tej ustawy obowi ą zek wystawienia faktury nie istnieje w przypadku dokonania sprzeda ż y osobom fizycznym nieprowadz ą cym dzia ł alno ś ci gospodarczej chyba, ż e osoby te wystawienia faktury za żą daj ą . W ocenie organu antymonopolowego, intencja cytowanych wy ż ej przepisów jest zbie ż na z pogl ą dami doktryny dotycz ą cymi prawa konsumenta do uzyskania pe ł nej informacji. Zdaniem prof. Ewy Łę towskiej (cyt.): „ Obowi ą zek informowania partnera o istotnych (z jego punktu widzenia) okoliczno ś ciach dotycz ą cych kontraktu, jego przedmiotu i tre ś ci, przedmiotu ś wiadczenia, a tak ż e powinno ś ci czynienia tego w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny – jest cech ą generaln ą prawa umów i wyp ł ywa z obowi ą zku lojalnego kontraktowania, dotycz ą cego zarówno stadium przedkontraktowego, jak i wszelkich dalszych faz ju ż istniej ą cego stosunku prawnego (tak: Ewa Łę towska, Prawo umów konsumenckich, wydanie 2, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2002, str. 215-216). Dokonuj ą c analizy kolejnych programów polityki ochrony konsumentów Wspólnoty Europejskiej prof. Ewa Łę towska podkre ś la równie ż , i ż (cyt.): „prawo konsumenta do uzyskania wiedzy o przedmiocie i warunkach transakcji (a nawet- szerzej - o warunkach uczestnictwa w rynku), do uzyskania w ten sposób podstaw do oceny sytuacji rynkowej i mo ż liwie swobodnego podj ę cia decyzji, a wi ę c ś wiadomego odgrywania na nim roli „biernego podmiotu ekonomicznego” - jest jednym z zasadniczych praw konsumenta ” (E. Łę towska - Europejskie prawo umów konsumenckich Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2004 str. 123). Z cytowanych wy ż ej pogl ą dów doktryny wynika, i ż regulacje dotycz ą ce praw konsumentów oraz dzia ł ania organów, które prawa te egzekwuj ą ukierunkowane winny by ć na zapewnienie konsumentom wiedzy na tyle szerokiej, na ile jest to niezb ę dne dla w ł a ś ciwej oceny sytuacji rynkowej, warunków uczestnictwa w rynku, co zapewni ł oby konsumentom mo ż liwo ść odgrywania na rynku roli ś wiadomego, cho ć biernego, podmiotu ekonomicznego. 4 Analizuj ą c pod tym k ą tem zachowania Spó ł ki AUTOCOM - w ocenie organu antymonopolowego - nale ż y stwierdzi ć , i ż fakt niepoinformowania abonentów o zmianie wysoko ś ci podatku VAT uniemo ż liwia im uzyskanie wiedzy na temat warunków uczestnictwa w rynku, tj. o tym, jaka cz ęść p ł aconego przez nich abonamentu odpowiada kosztom w ł asnym operatora i ewentualnemu jego zyskowi, a jaka cze ść tego abonamentu stanowi przychód bud ż etu pa ń stwa. Dokonuj ą c jednak ostatecznej oceny sprawy nale ż y rozwa ż y ć , czy dzia ł anie Spó ł ki AUTOCOM polegaj ą ce na niedostarczeniu tak szczegó ł owej informacji wype ł nia wszystkie pozosta ł e przes ł anki z art. 23a. ustawy o ochronie (...), a zatem czy AUTPOCOM, ograniczaj ą c si ę do udzielenia informacji wy łą cznie na temat ceny brutto i nie informuj ą c o zmianie struktury tej ceny: - dzia ł a ł bezprawnie oraz czy - dzia ł anie to godzi ł o w interesy konsumentów. Analizuj ą c cytowane wy ż ej przepisy ustawy o podatku od towarów us ł ug oraz dzia ł ania Spó ł ki AUTOCOM stwierdzi ć nale ż y, i ż niedostarczaj ą c rachunków abonentom, którzy nie prowadz ą dzia ł alno ś ci gospodarczej, Spó ł ka ta nie naruszy ł a cytowanego wy ż ej art. 106 ust. 4 tej ustawy. W przypadku konsumentów na Spó ł ce obowi ą zek taki nie ci ąż y, a nadto nie istniej ą podstawy do przyj ę cia, i ż AUTOCOM odmawia wystawienia rachunków je ż eli takie osoby (konsumenci) rachunku za żą daj ą . Poniewa ż AUTOCOM, jako podmiot ś wiadcz ą cy us ł ugi telekomunikacyjne jest do dnia 31 grudnia 2005 r. zwolniony z obowi ą zku ewidencjonowania obrotu i kwot podatku przy zastosowaniu kas (par. 2 pkt 1 rozporz ą dzenia Ministra Finansów z dnia 29 grudnia 2004 r. w sprawie kas rejestruj ą cych - Dz.U. nr 273 poz. 2706), zatem nie ci ąż y na nim tak ż e obowi ą zek wystawienia paragonu zawieraj ą cego informacje o strukturze ceny. Wobec powy ż szego stwierdzi ć nale ż y, i ż AUTOCOM, nie wyst ę puj ą c do konsumentów z informacj ą o zmianie, od dnia 1 maja 2004 r., wysoko ś ci podatku VAT nie naruszy ł powo ł anych wy ż ej przepisów. W tym stanie rzeczy do oceny pozosta ł o, czy nie dostarczaj ą c konsumentom szczegó ł owej wiedzy na temat warunków ich uczestnictwa w rynku, godzi ł w ich interesy. Stosownie do art. 23 a. ust. 2 ustawy o ochronie (...) praktykami naruszaj ą cymi zbiorowe interesy konsumentów – oprócz naruszenia obowi ą zku udzielania rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji - jest równie ż stosowanie wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń uznanych za niedozwolone oraz nieuczciw ą lub wprowadzaj ą ca w b łą d reklam ę . Dokonuj ą c analizy cytowanego wy ż ej katalogu zachowa ń - w ocenie organu antymonopolowego - przyj ąć nale ż y, i ż praktykami godz ą cymi w interesy konsumentów s ą wszystkie ś wiadome lub nie ś wiadome dzia ł ania lub zaniechania przedsi ę biorców, które w sposób bezpo ś redni lub po ś redni stwarzaj ą zagro ż enie, i ż konsument - kieruj ą c si ę powsta ł ym w wyniku tych dzia ł a ń lub zaniecha ń wyobra ż eniem - dokona zakupu oferowanego mu produktu lub z zakupu tego zrezygnuje, dokonuj ą c w ten sposób niekorzystnego, godz ą cego w jego interesy wyboru. Zagro ż enie to winno by ć faktyczne, a co najmniej potencjalne. Rozpatruj ą c pod tym k ą tem charakter produktu, jakimi s ą us ł ugi telewizji kablowej oraz zwi ą zane z nim oczekiwania konsumentów stwierdzi ć nale ż y, i ż informacja na temat struktury ceny abonamentu nie mo ż e - nawet potencjalnie - przes ą dzi ć o dokonaniu lub zaniechaniu zakupu tej us ł ugi. 5 Us ł ugi telewizji kablowej, jak w przypadku ka ż dej innej us ł ugi dostarczanej za po ś rednictwem sieci, charakteryzuj ą si ę ograniczon ą poda żą . Dotychczasowy lub potencjalny abonent nie posiada du ż ych mo ż liwo ś ci wyboru dostawcy tych us ł ug i jest zmuszony do korzystania z us ł ug jednego, a co najwy ż ej kilku operatorów, których sie ć kablowa dociera lub mo ż e dotrze ć do jego mieszkania. O zakupie us ł ugi telewizji kablowej oraz ewentualnym wyborze operatora - je ż eli mo ż liwo ść takiego wyboru w ogóle istnieje - decyduje zawarto ść oferty programowej oraz cena abonamentu, przy czym ka ż dy z operatorów mog ą cych dotrze ć ze swoj ą ofert ą , pobierze od konsumenta cen ę brutto. Dla konsumentów, którzy - stosownie do definicji zawartej w art. 4 pkt 11 ustawy o ochronie (...) - nie dokonuj ą zakupu w celu bezpo ś rednio zwi ą zanym z dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą , warto ść podatku VAT nie ma praktycznego znaczenia, gdy ż konsumenci - w przeciwie ń stwie do przedsi ę biorców - nie mog ą domaga ć si ę zwrotu podatku uiszczonego w cenie us ł ugi. Ostatecznie nale ż y stwierdzi ć , i ż pomimo, ż e brak informacji na temat struktury ceny abonamentu, pozbawia konsumenta wiedzy o warunkach uczestnictwa w rynku, to jednak nie istniej ą przepisy prawne, które w dacie zmiany wysoko ś ci stawki podatku VAT, tj. w dniu 1 maja 2004 r. nakazywa ł yby Spó ł ce AUTOCOM informowanie konsumentów o tym fakcie. Dzia ł anie to nie by ł o zatem bezprawne. Nie istniej ą tak ż e przes ł anki przemawiaj ą ce za tym, ż e niedostarczenie informacji o strukturze ceny, mo ż e faktycznie lub potencjalne zagrozi ć interesom konsumentów. Stosownie do art. 23 d. ustawy o ochronie (...), je ż eli nie zachodz ą okoliczno ś ci okre ś lone w art. 23 a. Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę , w której stwierdza, ż e dana praktyka nie narusza zbiorowych interesów konsumentów. Maj ą c na uwadze, ż e w niniejszej sprawie nie zosta ł y łą cznie spe ł nione wszystkie przes ł anki z art. 23 a ustawy o ochronie (...), po dog łę bnym przeanalizowaniu sprawy wszcz ę tej z urz ę du, orzeczono jak na wst ę pie. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...), w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronom odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury w Krakowie, 30-011 Kraków, Plac Szczepa ń ski 5. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara du Vall Otrzymuj ą : 1. AUTOCOM Sp. z o.o. ul. Lubelska 29 6 30-003 Kraków a/a RKR