RGD-69/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-13/08/WW Gda ń sk, dnia 31 grudnia 2008r. D ECYZJA NR RGD. 69/2008 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i kon- sumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu po- st ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko przedsi ę biorcy: X z siedzib ą w G. - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 tej ustawy uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów dzia ł anie tego przedsi ę biorcy, polega- j ą ce na stosowaniu: 1) we wzorcu umownym pod nazw ą : Umowa o realizacj ę inwestycji nr …./2007 nast ę puj ą cych postanowie ń : a) § 4 ust. 3 umowy o tre ś ci: „W przypadku wyst ą pienia ró ż nicy w powierzchni budynku zmierzonej przy odbiorze budynku o ponad 2,5 % w stosunku do powierzchni okre ś lonej w niniejszej umowie i do łą czonych do niej za łą cznikach cena budynku zostanie odpowied- nio skorygowana, za ś rozliczenie tej korekty nast ą pi przy rozliczeniu ko ń cowym budynku. Korekta ceny polega ć b ę dzie na odpowiednim zmniejszeniu lub zwi ę kszeniu ceny nabycia wskazanej w § 6 niniejszej umowy”, b) § 6 ust. 5 umowy o tre ś ci: „W przypadku zmiany stawek podatku VAT, lub powstania obowi ą zku podatkowego w zakresie podatku VAT wed ł ug innych stawek, ni ż podane w ust. 2, lub te ż wprowadzenia innych obci ąż e ń o charakterze publicznoprawnym maj ą cym wp ł yw na ceny okre ś lone w ust. 1, ceny te zostan ą odpowiednio zmienione. W tym przy- padku Inwestor poinformuje Kupuj ą cego na pi ś mie o aktualnej wysoko ś ci zaliczek pozo- sta ł ych do zap ł aty”, c) § 8 ust. 4 umowy o tre ś ci: „ (…) W przypadku niestawienia si ę Kupuj ą cego, mimo sku- tecznego i prawid ł owego wyznaczenia daty odbioru, lub odmowy podpisania protoko ł u poza przypadkiem, o którym mowa w ust. 5, Inwestor ma prawo dokona ć odbioru jedno- stronnego, sporz ą dzaj ą c na t ę okoliczno ść protokó ł i podpisuj ą c go jednostronnie”, d) § 10 ust. 3 umowy o tre ś ci: „Termin zawarcia przyrzeczonej umowy sprzeda ż y, o której mowa w ust. 1, ulega przed ł u ż eniu, je ś li na skutek okoliczno ś ci niezale ż nych od stron umowa ta nie mog ł aby zosta ć zawarta, w szczególno ś ci w wypadku przed ł u ż enia okresu trwania post ę powa ń administracyjnych warunkuj ą cych jej zawarcie z przyczyn le żą cych po stronie organów administracji publicznej ponad terminy okre ś lone w art. 35 k.p.a., a zw ł aszcza przed ł u ż enia okresu prowadzenia post ę powania w sprawie pozwolenia na u ż yt- kowanie budynku, o ile b ę dzie wymagane”, e) § 13 ust. 2 umowy o tre ś ci: „W przypadku zw ł oki Inwestora w wydaniu budynku Kupu- j ą cy mo ż e żą da ć kary umownej w wysoko ś ci 0,03% ceny okre ś lonej w ust. 1 § 6 umowy, za ka ż dy dzie ń zw ł oki w wydaniu budynku w stosunku do terminu okre ś lonego w § 7, nie wi ę cej jednak ni ż 3 % tej kwoty. W razie zw ł oki w usuni ę ciu w terminie wady fizycznej budynku – w wysoko ś ci 0,03% za ka ż dy dzie ń zw ł oki, nie wi ę cej jednak ni ż 1 % kwoty okre ś lonej w ust. 1 § 6 umowy”, 2) we wzorcu umownym pod nazw ą : Umowa rezerwacji w pkt 2 „(…) uwzgl ę dniaj ą cej podatek VAT 7% i 22 %, zgodnie z obowi ą zuj ą cymi przepi- sami w dniu podpisania ostatecznej umowy notarialnej, ewentualnie inne obci ąż enia o charakterze publicznoprawnym, w wysoko ś ci stawek obowi ą zuj ą cych w dacie zako ń czenia realizacji inwestycji okre ś lonej w pkt 1”, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi, na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, do rejestru postanowie ń wzor- ców umownych uznanych za niedozwolone, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje si ę zaniechanie stosowania tej praktyki. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konku- rencji i konsumentów nak ł ada si ę na przedsi ę biorc ę : X z siedzib ą w G., kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci a (s ł ownie z ł otych: a), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie kon- kurencji i konsumentów, opisanych w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z pó ź n. zm.), w zwi ą zku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów, dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów umarza si ę wszcz ę te z urz ę - du, przeciwko przedsi ę biorcy: X z siedzib ą w G., post ę powanie w sprawie praktyk narusza- j ą cych zbiorowe interesy konsumentów poprzez umieszczenie we wzorcu umownym pod nazw ą : Umowa o realizacj ę inwestycji nr …./2007 postanowienia w § 7 ust. 3 umo- wy o tre ś ci: „Terminy, o których mowa w ust. 1, ulegaj ą przed ł u ż eniu w przypadku zaist- nienia okoliczno ś ci uniemo ż liwiaj ą cych rozpocz ę cie lub realizacj ę inwestycji, za które Inwe- stor nie ponosi odpowiedzialno ś ci, w szczególno ś ci takich jak: a) zaistnienie okoliczno ś ci uniemo ż liwiaj ą cych lub opó ź niaj ą cych wykonanie umowy, któ- rych Inwestor nie móg ł przewidzie ć , mimo zachowania nale ż ytej staranno ś ci, b) decyzje w ł adz, s ą dów, organów administracyjnych zakazuj ą ce prowadzenia inwestycji lub nakazuj ą ce jej wstrzymanie, c) przed ł u ż enie okresu trwania post ę powa ń administracyjnych w sprawach o wydanie de- cyzji warunkuj ą cych wykonanie niniejszej Umowy ponad terminy okre ś lone w § 35 ust. 3 kodeksu post ę powania administracyjnego, d) katastrofy, kl ę ski ż ywio ł owe, po ż ary, zalania, itp., 2 e) warunki atmosferyczne uniemo ż liwiaj ą ce prowadzenie inwestycji, f) wojna, strajki, niepokoje i zaburzenia publiczne”, co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. UZASADNIENIE W roku 2007 Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej Pre- zesem Urz ę du lub organem antymonopolowym) przeprowadzi ł badanie rynku us ł ug dewe- loperskich. W ramach prowadzonych bada ń Delegatura UOKiK w Gda ń sku podda ł a analizie wzorce umowne stosowane w obrocie konsumenckim przez przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych na terenie jej w ł a ś ciwo ś ci miejscowej. W toku badania Prezes Urz ę du ustali ł , i ż przedsi ę biorca: X z siedzib ą w G. (zwana dalej X lub zamiennie Spó ł k ą , przedsi ę biorc ą ) we wzorcach umownych pod nazw ą : Umowa o realizacj ę inwestycji nr …./2007 (zwana dalej umow ą inwestycyjn ą ) oraz Umowa rezerwacji stosuje postanowienia, których tre ś ci mo ż na uzna ć za to ż same z postano- wieniami wzorców umownych, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego (zwanego dalej Rejestrem). W zwi ą zku z tym, postanowieniem nr 89 z dnia 26 lutego 2008r., zmienionym nast ę pnie postanowieniem Nr 550 z dnia 18 wrze ś nia 2008r. – wszcz ę te zosta ł o z urz ę du post ę po- wanie w sprawie podejrzenia stosowania przez przedsi ę biorc ę : X z siedzib ą w G. praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsument ó w, zdefiniowanych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2007r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) – zwanej dalej tak ż e ustaw ą o ochronie (…) lub zamiennie ustaw ą antymonopolow ą , polegaj ą cych na stosowaniu w tre ś ci wzorców umownych pod nazw ą : Umowa o realizacj ę inwestycji nr …./2007 oraz Umowa rezerwacji, postanowie ń , które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolo- ne, o którym stanowi art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. W toku prowadzonego post ę powania, Prezes Urz ę du zaliczy ł w poczet dowodów materia ł y z przeprowadzonej wcze ś niej kontroli wzorców umownych. Odnosz ą c si ę do zarzutów postawionych w zawiadomieniu o wszcz ę ciu post ę powania w sprawach praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, przedsi ę biorca pismem z dnia 12 marca 2008r. o ś wiadczy ł m.in., ż e jego zdaniem „nie dosz ł o w niniejszej sprawie do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów”, poniewa ż stosowane wzorce umowne „s ą ka ż dorazowo negocjowane przed podpisaniem umowy z konkretnym klientem. Nego- cjacje maja charakter negocjacji ustnych, w formie pisemnej lub te ż korespondencji w formie elektronicznej”. Na t ą okoliczno ść wniós ł o przeprowadzenie dowodu z zezna ń ś wiadków (wspólników i pe ł nomocników Spó ł ki) oraz o przeprowadzenie dowodu z „przy- k ł adowych za łą czonych korespondencji dotycz ą cych negocjacji zapisów umów o realizacj ę inwestycji i umów rezerwacyjnych”. W ocenie Spó ł ki „nie mo ż na uzna ć kwestionowanych zapisów klauzul za naruszaj ą ce zbio- rowe interesy konsumentów, w wypadku, gdy s ą one rzeczywi ś cie negocjowane, ustalane i zmieniane w ka ż dym wypadku, gdy takie zastrze ż enia lub uwagi zg ł asza klient, przyst ę - puj ą cy do zawarcia umowy”. Przedsi ę biorca wskaza ł tak ż e, i ż tre ść przywo ł anych klauzul nie jest to ż sama z tre ś ci ą klau- zul uznanych za postanowienia niedozwolone i wpisanych do rejestru postanowie ń wzor- 3 ców uznanych za niedozwolone, wobec czego niew ą tpliwie „po pierwsze kwestionowane zapisy umów o realizacj ę inwestycji i umów rezerwacyjnych nie powinny by ć uznane za postanowienia niedozwolone, po drugie uwzgl ę dniaj ą one interesy konsumentów – klien- tów Spó ł ki”. Spó ł ka odnios ł a si ę do tre ś ci poszczególnych klauzul, uznaj ą c, ż e stosowane przez ni ą zapisy umowne ró ż ni ą si ę od nich i nie naruszaj ą interesu konsumenta lub w stopniu znacznie mniejszym. Ponadto przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , i ż „w wypadku uznania przez organ prowadz ą cy po- st ę powanie za uprawdopodobnione, i ż dosz ł o w wypadku umów zawieranych przez X (…) do praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów z uwagi na stosowanie w tre ś ci dwóch wzorców umownych klauzul uznanych za postanowienia niedozwolone zobowi ą zuje si ę zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów do odpowiedniej zmiany tre ś ci zawartych ze swoimi klientami umów”. Przedsi ę biorca przekaza ł równocze ś nie sprawozdanie finansowe Spó ł ki, okre ś laj ą ce wiel- ko ść przychodów w 2007r. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: X z siedzib ą w G. zosta ł a zarejestrowana w KRS pod nr z. Przedmiotem dzia ł ania przedsi ę - biorcy jest m.in.: przygotowanie terenu pod budow ę , wznoszenie kompletnych budynków i budowli lub ich cz ęś ci; in ż ynieria l ą dowa i wodna, wykonywanie specjalistycznych robót budowlanych, wykonywanie robót budowlanych wyko ń czeniowych, wynajem nieruchomo- ś ci na w ł asny rachunek. W kontaktach z klientami X pos ł uguje si ę projektem umowy, które nast ę pnie konsumenci podpisuj ą chc ą c skorzysta ć z us ł ug/ofert tego przedsi ę biorcy. Projekty umów przedstawia- ne konsumentom, przygotowane z góry przed zawarciem umowy, zawieraj ą gotowe jed- nolite postanowienia, wpisywane nast ę pnie do konkretnych umów, podpisywanych z klien- tami, stanowi ą c tym samym wzorzec umowy w rozumieniu art. 384 § 1 K.c. Stosowany przez przedsi ę biorc ę , projekt wzorca umownego pod nazw ą : 1) Umowa o realizacj ę inwestycji nr …./2007 zawiera m.in. nast ę puj ą ce posta- nowienia: a) § 4 ust. 3 umowy o tre ś ci: „W przypadku wyst ą pienia ró ż nicy w powierzchni budynku zmierzonej przy odbiorze budynku o ponad 2,5 % w stosunku do powierzchni okre ś lonej w niniejszej umowie i do łą czonych do niej za łą cznikach cena budynku zostanie odpowied- nio skorygowana, za ś rozliczenie tej korekty nast ą pi przy rozliczeniu ko ń cowym budynku. Korekta ceny polega ć b ę dzie na odpowiednim zmniejszeniu lub zwi ę kszeniu ceny nabycia wskazanej w § 6 niniejszej umowy”, b) § 6 ust. 5 umowy o tre ś ci: „W przypadku zmiany stawek podatku VAT, lub powstania obowi ą zku podatkowego w zakresie podatku VAT wed ł ug innych stawek, ni ż podane w ust. 2, lub te ż wprowadzenia innych obci ąż e ń o charakterze publicznoprawnym maj ą cym wp ł yw na ceny okre ś lone w ust. 1, ceny te zostan ą odpowiednio zmienione. W tym przy- padku Inwestor poinformuje Kupuj ą cego na pi ś mie o aktualnej wysoko ś ci zaliczek pozo- sta ł ych do zap ł aty”, c) § 7 ust. 3 umowy o tre ś ci: „Terminy, o których mowa w ust. 1, ulegaj ą przed ł u ż eniu w przypadku zaistnienia okoliczno ś ci uniemo ż liwiaj ą cych rozpocz ę cie lub realizacj ę inwestycji, za które Inwestor nie ponosi odpowiedzialno ś ci, w szczególno ś ci takich jak: a) zaistnienie okoliczno ś ci uniemo ż liwiaj ą cych lub opó ź niaj ą cych wykonanie umowy, któ- rych Inwestor nie móg ł przewidzie ć , mimo zachowania nale ż ytej staranno ś ci, 4 b) decyzje w ł adz, s ą dów, organów administracyjnych zakazuj ą ce prowadzenia inwestycji lub nakazuj ą ce jej wstrzymanie, c) przed ł u ż enie okresu trwania post ę powa ń administracyjnych w sprawach o wydanie de- cyzji warunkuj ą cych wykonanie niniejszej Umowy ponad terminy okre ś lone w § 35 ust. 3 kodeksu post ę powania administracyjnego, d) katastrofy, kl ę ski ż ywio ł owe, po ż ary, zalania, itp., e) warunki atmosferyczne uniemo ż liwiaj ą ce prowadzenie inwestycji, f) wojna, strajki, niepokoje i zaburzenia publiczne”, d) § 8 ust. 4 umowy o tre ś ci: „ (…) W przypadku niestawienia si ę Kupuj ą cego, mimo sku- tecznego i prawid ł owego wyznaczenia daty odbioru, lub odmowy podpisania protoko ł u poza przypadkiem, o którym mowa w ust. 5, Inwestor ma prawo dokona ć odbioru jedno- stronnego, sporz ą dzaj ą c na t ę okoliczno ść protokó ł i podpisuj ą c go jednostronnie”, e) § 10 ust. 3 umowy o tre ś ci: „Termin zawarcia przyrzeczonej umowy sprzeda ż y, o której mowa w ust. 1, ulega przed ł u ż eniu, je ś li na skutek okoliczno ś ci niezale ż nych od stron umowa ta nie mog ł aby zosta ć zawarta, w szczególno ś ci w wypadku przed ł u ż enia okresu trwania post ę powa ń administracyjnych warunkuj ą cych jej zawarcie z przyczyn le żą cych po stronie organów administracji publicznej ponad terminy okre ś lone w art. 35 k.p.a., a zw ł aszcza przed ł u ż enia okresu prowadzenia post ę powania w sprawie pozwolenia na u ż yt- kowanie budynku, o ile b ę dzie wymagane”, f) § 13 ust. 2 umowy o tre ś ci: „W przypadku zw ł oki Inwestora w wydaniu budynku Kupu- j ą cy mo ż e żą da ć kary umownej w wysoko ś ci 0,03% ceny okre ś lonej w ust. 1 § 6 umowy, za ka ż dy dzie ń zw ł oki w wydaniu budynku w stosunku do terminu okre ś lonego w § 7, nie wi ę cej jednak ni ż 3 % tej kwoty. W razie zw ł oki w usuni ę ciu w terminie wady fizycznej budynku – w wysoko ś ci 0,03% za ka ż dy dzie ń zw ł oki, nie wi ę cej jednak ni ż 1 % kwoty okre ś lonej w ust. 1 § 6 umowy”, 2) Umowa rezerwacji, zawiera m.in. nast ę puj ą ce postanowienia: pkt 2 umowy o tre ś ci: „(…) uwzgl ę dniaj ą cej podatek VAT 7% i 22 %, zgodnie z obowi ą zu- j ą cymi przepisami w dniu podpisania ostatecznej umowy notarialnej, ewentualnie inne obci ąż enia o charakterze publicznoprawnym, w wysoko ś ci stawek obowi ą zuj ą cych w dacie zako ń czenia realizacji inwestycji okre ś lonej w pkt 1”. Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co na- st ę puje: Aby rozstrzygn ąć spraw ę w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) niezb ę dnym jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Wykazanie tej okoliczno ś ci, upowa ż nia dopiero organ antymonopolowy do realizacji celu ustawy, którym zgodnie z jej art. 1 ust. 1, jest okre ś lenie warunków roz- woju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. W ocenie Prezesa Urz ę du rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wi ąż e si ę i dotyczy ochrony interesu szerszej grupy konsumentów, którzy s ą lub mog ą by ć klientami przedsi ę biorcy. Skar ż onemu przedsi ę biorcy przedstawiono zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…), który stanowi i ż , „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. ” Zgodnie z ust. 2 tego ż artyku ł u „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbio- rowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę bior- cy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do 5 rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego (…).” Aby dzia ł ania przedsi ę biorcy - w tym przypadku X - mog ł y zosta ć uznane za sprzeczne z powo ł anym wy ż ej przepisem art. 24 ustawy antymonopolowej, winny wi ę c spe ł nia ć łą cz- nie nast ę puj ą ce przes ł anki: ujawnia ć si ę w obrocie konsumenckim, stanowi ć dzia ł anie bez- prawne, naruszaj ą c jednocze ś nie zbiorowy interes konsumentów Zgodnie z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie (…) i art. 22 1 K.c. za konsumenta uwa ż a si ę osob ę fizyczn ą dokonuj ą c ą czynno ś ci prawnej nie zwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno- ś ci ą gospodarcz ą lub zawodow ą . Niekwestionowana przez uczestnika post ę powania oko- liczno ść zawierania umów sprzeda ż y lokalu mieszkalnego z osobami fizycznymi, na potrze- by zaspokojenia ich potrzeb bytowych i mieszkaniowych, jednoznacznie potwierdza fakt spe ł nienia pierwszej z przes ł anek powo ł anego wy ż ej przepisu ustawy antymonopolowej. Odno ś nie drugiej przes ł anki, tj. bezprawno ś ci, rozumianej jako dzia ł ania sprzecznego z przepisami prawa, podnie ść nale ż y, i ż przedsi ę biorcy postawiony zosta ł zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (...), polegaj ą cy na stosowaniu w umowach zawiera- nych z konsumentami postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru po- stanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Ko- deksu post ę powania cywilnego. Zakaz stosowania postanowie ń wpisanych do Rejestru dotyczy nie tylko tego przedsi ę bior- cy, przeciwko któremu zapad ł wyrok w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone, lecz równie ż innych przedsi ę biorców. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie posta- nowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci roz- szerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w ww. Reje- strze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elemen- tu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do Rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(…) stosowanie po- stanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwo- lone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkuren- cji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe intere- sy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „ (…) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.kik. obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wy- razów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia po- zwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klau- zuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a u.o.kik. znajduje równie ż uzasadnienie w dyrek- tywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (…)”. Nie jest, zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do Rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. St ą d niedozwolone b ę d ą tak ż e postanowienia umów, miesz- 6 cz ą ce si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru, której tre ść zostanie ustalona w opar- ciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . W trakcie prowadzonego post ę powania skar ż ony przedsi ę biorca wskaza ł , ż e przed podpi- saniem umów z konsumentami ich tre ść podlega ł a negocjacjom, umowy by ł y zmieniane w ka ż dym wypadku, gdy klient mia ł zastrze ż enia i uwagi. Odnosz ą c si ę do tego argumentu, nale ż y podnie ść , ż e przepisy art. 385 1 -385 3 Kodeksu cywilnego ustanawiaj ą materialnoprawn ą podstaw ę dla abstrakcyjnej kontroli wzorców umów. Zgodnie z literatur ą 1 wzorzec umowny „..to doktrynalne okre ś lenie wszelkich jed- nostronnie przygotowanych z góry przed zawarciem umowy, gotowych klauzul umów w postaci warunków umów, ich wzorów, regulaminów itp.” Z kolei art. 24 ust. 1 pkt 2 prak- tyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów definiuje w ten sposób, ż e jest ni ą m.in. stosowanie postanowie ń wzorców umów, które wcze ś niej wpisane zosta ł y do Rejestru. Nale ż y wi ę c przyj ąć , ż e przedmiotem dokonywanej w tym zakresie kontroli wzorców nie jest kontrola i analiza postanowie ń konkretnej, zawartej przez przedsi ę biorc ę z konsumen- tem umowy, ale kontrola abstrakcyjna wzorca umownego, stosowanego przez przedsi ę - biorc ę w obrocie z konsumentami, którego zapisy mog ł yby kszta ł towa ć tre ść stosunku prawnego. Tak wi ę c, ocenie podlegaj ą nie konkretne postanowienia umów ju ż zawartych, ale postanowienia wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta na etapie oferowania, a nie negocjowania, podpisywania, czy wykonywania kontraktu. Wyni- ka st ą d, ż e przedmiotem analizy s ą tre ś ci postanowie ń zawartych we wzorcu umownym, który podlega kontroli niezale ż nie od tego, czy nast ę pnie dojdzie, lub nie do zawarcia kon- kretnej umowy i niezale ż nie od tego, czy tre ść poszczególnych umów ró ż ni si ę od tej, pierwotnie zaoferowanej 2 . Z ustale ń dokonanych przez Prezesa Urz ę du wynika bez- sprzecznie, ż e przedsi ę biorca proponuj ą c nabycie lokalu mieszkalnego przedstawia ł kon- sumentom gotowy tekst wzorca umowy. Faktu tego i jego oceny nie zmienia okoliczno ść , na któr ą wskazywa ł a Spó ł ka, ż e umowy, przed ich zawarciem s ą negocjowane i zmienia- ne, na wniosek klientów, którzy wnosz ą zastrze ż enia i uwagi. Ponadto nale ż y zaznaczy ć i ż , X przedstawiaj ą c konsumentom wzorzec wyra ż a ł wol ę kszta ł - towania stosunków umownych z konsumentami w oparciu o przygotowany przez siebie wzorzec. Zatem w ten sposób godzi ł w zbiorowe interesy konsumentów. Godzenie w zbio- rowe interesy konsumentów mo ż e bowiem polega ć nie tylko na naruszaniu interesów kon- sumentów, lecz równie ż obejmuje zachowania polegaj ą ce na ich zagro ż eniu. Takim zagro- ż eniem w ocenie Prezesa Urz ę du by ł o przedstawianie konsumentom wzorca umowy, który zawiera ł postanowienia wpisane do Rejestru. W ocenie Prezesa Urz ę du zakwestionowane w niniejszym post ę powaniu, zapisy stosowa- nego wzorca umownego o nazwie: Umowa o realizacj ę inwestycji nr …./2007, oraz Umowa rezerwacji , stosowane przez X s ą to ż same z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpi- sanymi do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, od- 1 Por. E. Łę towska Prawo umów konsumenckich, Wydawnictwo C.H. Beck, wydanie II, s. 292 i nast ę pne. 2 Por. np. orzeczenie SOKiK z dnia 05 wrze ś nia 2006r. , sygn. akt XVII Amc 118/05, i zwi ą zane z tym rozstrzygni ę ciem orzeczenie S ą du Apelacyjnego z dnia 29 stycznia 2008r., sygn. akt VI Ca 746/07. 7 powiednio pod numerami: 155, 885, 364, 882, 231, 885, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Po pierwsze , postanowienie w § 4 ust. 3 Umowy inwestycyjnej o tre ś ci: „W przypad- ku wyst ą pienia ró ż nicy w powierzchni budynku zmierzonej przy odbiorze budynku o ponad 2,5 % w stosunku do powierzchni okre ś lonej w niniejszej umowie i do łą czonych do niej za łą cznikach cena budynku zostanie odpowiednio skorygowana, za ś rozliczenie tej korekty nast ą pi przy rozliczeniu ko ń cowym budynku. Korekta ceny polega ć b ę dzie na odpowied- nim zmniejszeniu lub zwi ę kszeniu ceny nabycia wskazanej w § 6 niniejszej umowy”, nale ż y uzna ć za to ż same z tre ś ciami klauzul wpisanych do Rejestru w pozycjach 155 i 227 i uznanymi uprzednio wyrokami S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konku- rencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienia umowne. W wyroku z dnia 9 wrze ś nia 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 12/04) S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne, które nast ę pnie zosta ł o wpisane pod poz. 155 do Rejestru, o tre ś ci: „ Cena nabycia nieruchomo ś ci (lokalu miesz- kalnego) ulegnie zmianie, je ż eli po zako ń czeniu budowy oka ż e si ę , ż e zakupione po- wierzchnie lokalu mieszkalnego ulegn ą zmianie w stosunku do powierzchni przewidzianej w projekcie o wi ę cej ni ż 2,5%”. W uzasadnieniu do wyroku z dnia 9 wrze ś nia 2004r. S ą d stwierdzi ł , i ż kwestionowany zapis „(…) zawiera niedozwolone postanowienia umowne okre ś lone w art. 385³ pkt 20 k.c., które umo ż liwiaj ą pozwanej Spó ł ce po zawarciu umowy z konsumentem podwy ż szenie ceny lokalu (na skutek zwi ę kszenia metra ż u lokalu w sto- sunku do umownego) bez jednoczesnego zapewnienia konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy w powy ż szej sytuacji, co z uwagi na wzrost obci ąż e ń finansowych po stronie konsumenta nie powinno budzi ć ż adnych w ą tpliwo ś ci”. Z kolei w wyroku z dnia 10 pa ź dziernika 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 47/03) SOKiK uzna ł za niedozwolone, postanowienie umowne, wpisane nast ę pnie do Rejestru pod poz. 227, o tre ś ci: „ W przypadku zmiany powierzchni lokalu wynikaj ą cej z inwentaryzacji powykonaw- czej, cena ulegnie zmianie o warto ść wynikaj ą c ą z pomno ż enia ró ż nicy w powierzchni lo- kalu przez cen ę jednego metra kwadratowego ustalon ą w umowie”. W uzasadnieniu wyro- ku, SOKiK zwa ż y ł , i ż „Powy ż sze postanowienia umowne przewiduj ą bowiem mo ż liwo ść zmiany przez pozwanego ceny lokalu na skutek mo ż liwo ś ci waha ń w rzeczywistej po- wierzchni lokalu w stosunku do tej okre ś lonej przy zawieraniu umowy. Jednocze ś nie po- wy ż sze wzorce umowy nie przewiduj ą , w przypadku podwy ż szenia ceny lokalu w trakcie realizacji umowy dla konsumenta prawa do odst ą pienia od umowy”. Tre ś ci postanowie ń wymienionych wzorców równie ż przewiduj ą po stronie przedsi ę biorcy prawo do zmiany ceny przedmiotu umowy w przypadku wyst ą pienia ró ż nic w powierzchni wynikaj ą cych z dokonanego obmiaru powykonawczego. Jednocze ś nie brak jest ustanowionego po stronie konsumenta prawa do odst ą pienia od niej w takim przypadku. Wyniki dokonanej analizy porównawczej kwestionowanych postanowie ń umownych z klauzulami wpisanymi do Reje- stru wskazuj ą na jednoznaczno ść tre ś ci porównywanych postanowie ń , których nie naru- szaj ą odmienno ś ci w zakresie u ż ytych sformu ł owa ń i wyrazów, co wskazuje na to ż samo ść wywo ł ywanych przez nie skutków. Po drugie , postanowienie § 6 ust. 5 Umowy inwestycyjnej o tre ś ci: „W przypadku zmiany stawek podatku VAT, lub powstania obowi ą zku podatkowego w zakresie podatku VAT wed ł ug innych stawek, ni ż podane w ust. 2, lub te ż wprowadzenia innych obci ąż e ń o charakterze publicznoprawnym maj ą cym wp ł yw na ceny okre ś lone w ust. 1, ceny te zo- stan ą odpowiednio zmienione. W tym przypadku Inwestor poinformuje Kupuj ą cego na 8 pi ś mie o aktualnej wysoko ś ci zaliczek pozosta ł ych do zap ł aty” oraz postanowienie pkt 2 Umowy rezerwacji o tre ś ci: „(…) uwzgl ę dniaj ą cej podatek VAT 7% i 22 %, zgodnie z obowi ą zuj ą cymi przepisami w dniu podpisania ostatecznej umowy notarialnej, ewentualnie inne obci ąż enia o charakterze publicznoprawnym, w wysoko ś ci stawek obowi ą zuj ą cych w dacie zako ń czenia realizacji inwestycji okre ś lonej w pkt 1”, nale ż y uzna ć za to ż same z tre- ś ci ą klauzuli wpisanej do Rejestru w pozycji 885, uznan ą uprzednio wyrokiem S ą du Okr ę - gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone po- stanowienie umowne. Wyrokiem wydanym w dniu 18 maja 2005 r., (sygn. akt XVII AmC 86/03) S ą d uzna ł za niedozwolone, postanowienie umowne, o tre ś ci: „ Do ceny zostanie doliczony podatek VAT zgodnie z obowi ą zuj ą cymi przepisami. Na dzie ń podpisania umowy stawka podatku VAT na lokal mieszkalny wynosi 7%, a na gara ż i miejsce parkingowe 22%. W przypadku zmia- ny stawki podatku VAT nast ą pi odpowiednia zmiana ceny.” W uzasadnieniu tego wyroku S ą d stwierdzi ł i ż , w jego ocenie, ta „klauzula narusza art. 385 1 § 1 k.c. i art. 385 3 pkt 20 k.c., gdy ż przewiduj ą c mo ż liwo ść podniesienia ceny pozwany nie przewidzia ł mo ż liwo ś ci odst ą pienia od umowy przez konsumenta. Zdaniem S ą du wzrost stawki podatku stanowi wprawdzie zdarzenie niezale ż ne od stron, jednak podatek VAT stanowi element ceny. Wzrost stawki podatku jest, zatem wzrostem ceny i konsument musi mie ć bezwzgl ę dnie zapewnione, stosownie do art. 385 3 pkt 20 k.c., prawo do odst ą pienia od umowy”. Tre ść § 6 ust. 5 Umowy inwestycyjnej i pkt 2 Umowy rezerwacji stosowanych przez X wzorców umowy przewiduj ą cych zmiany cen uzale ż nione od wysoko ś ci stawki podatku VAT równie ż nie ustanawia po stronie konsumenta, nabywcy nieruchomo ś ci, prawa do odst ą pienia od umowy w przypadku, gdy finalna cena ulegnie zmianie. Zatem skutek sto- sowania tego postanowienia jest identyczny do tego, które zosta ł o wpisane pod poz. 885 do Rejestru tzn. pozbawia konsumenta mo ż liwo ś ci odst ą pienia od umowy w przypadku zmiany ceny. Tym samym, mimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, nale ż y stwierdzi ć to ż sa- mo ść porównywanych powy ż ej klauzul. Tak, wi ę c przeprowadzone porównanie postanowie ń wzorców umowy stosowanych przez X z wymienion ą wy ż ej klauzul ą uznan ą wcze ś niej przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów za niedozwolon ą i wpisan ą do Rejestru, jednoznacznie wskazuje na to ż samo ść skutków wywo ł ywanych przez oba postanowienia, której nie naruszaj ą ró ż nice w tre ś ci u ż ytych sformu ł owa ń i wyrazów. Po trzecie , postanowienie § 8 ust. 4 Umowy inwestycyjnej o tre ś ci: „ (…) W przypadku niestawienia si ę Kupuj ą cego, mimo skutecznego i prawid ł owego wyznaczenia daty odbio- ru, lub odmowy podpisania protoko ł u poza przypadkiem, o którym mowa w ust. 5, Inwe- stor ma prawo dokona ć odbioru jednostronnego, sporz ą dzaj ą c na t ę okoliczno ść protokó ł i podpisuj ą c go jednostronnie”, nale ż y uzna ć za to ż same z klauzul ą wpisan ą do Rejestru pod pozycj ą : 364, uznan ą uprzednio wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 22 listopada 2004 r. (sygn. akt XVII AmC 55/03), za niedozwolone postanowienia umowne. W wyroku tym SOKiK uzna ł za niedo- zwolone, postanowienia umowne o tre ś ci: „W razie niestawiennictwa Kupuj ą cego w wy- znaczonym terminie przekazania, sprzedaj ą cy dokona samodzielnie odbioru przedmiotu umowy i b ę dzie to jednoznaczne z wykonaniem przez Sprzedaj ą cego umowy w tym zakre- sie. Strony zgodnie ustalaj ą , ż e w takim przypadku Sprzedaj ą cy upowa ż niony jest do wy- stawienia odpowiedniej faktury”. W uzasadnieniu do wyroku S ą d stwierdzi ł , i ż „Zapis po- stanowienia umownego (...) wzorca jest niedozwolony, gdy ż umo ż liwia pozwanemu bez obecno ś ci konsumenta dokona ć odbioru lokalu i zwolni ć si ę z odpowiedzialno ś ci za niewy- konanie lub nienale ż yte wykonanie umowy wobec konsumenta, co w ś wietle art. 385 3 pkt 9 9 k.c. stanowi niedozwolon ą klauzul ę , gdy ż postanowienie to ra żą co narusza interes kon- sumenta.” S ą d wskaza ł jednocze ś nie, i ż postanowienie umo ż liwiaj ą ce, kosztem interesu konsumenta, uznanie sporz ą dzonego pod jego nieobecno ść jednostronnego protoko ł u od- bioru lokalu za równowa ż ny z tym podpisanym przez obie strony umowy jest sprzeczne z tre ś ci ą przepisu art. 385 § 1 k.c. i art. 385 3 pkt 9 k.c., gdy ż przyznaje kontrahentowi kon- sumenta prawo do dokonywania wi ążą cej interpretacji umowy. Równie ż tre ść postanowienia stosowanego przez X przewiduje, i ż przedsi ę biorca mo ż e do- kona ć jednostronnego odbioru lokalu i sporz ą dzi ć stosowny protokó ł , pomimo, ż e zgodnie z § 8 ust. 5 konsument ma mo ż liwo ść do odmowy przyj ę cia lokalu i podpisania protoko ł u w przypadku, gdy nie zosta ł wykonany okre ś lony wcze ś niej zakres prac, czy stwierdzono usterki uniemo ż liwiaj ą ce korzystanie z przedmiotu umowy. Tak wi ę c zapisy § 8 ust. 5 do- tycz ą tylko szczególnych sytuacji, gdy konsument zg ł asza w ą tpliwo ś ci, co do jako ś ci wy- konanych przez dewelopera robót i niezgodno ś ci zastosowania materia ł ów okre ś lonych w za łą czniku nr 1 do ww. umowy. Natomiast istot ą zakwestionowanej klauzuli (§ 8 ust. 5 umowy o realizacj ę inwestycji) jest jej generalna zasada, ż e mimo niestawienia si ę kupuj ą - cego w wyznaczonym terminie to przedsi ę biorca sporz ą dzi na t ę okoliczno ść protokó ł i go podpisze, co narusza wskazane przez S ą d w uzasadnieniu do ww. wyroku prawa konsu- menta. Z tych te ż wzgl ę dów Prezes UOKiK uzna ł wymienione zapisy za to ż same, czego nie naru- szaj ą odmienno ś ci wynikaj ą ce z ró ż nic w sformu ł owaniu i u ż ytych zwrotach porównywa- nych klauzul. Reasumuj ą c za wykazane i udowodnione uzna ć nale ż y, i ż kwestionowane postanowienia, zawarte we wzorcu umownym, stosowanym przez przedsi ę biorc ę , mieszcz ą si ę w hipotezie wymienionej klauzuli, wpisanej do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Po czwarte postanowienie § 10 ust. 3 Umowy inwestycyjnej o tre ś ci: „Termin zawar- cia przyrzeczonej umowy sprzeda ż y, o której mowa w ust. 1, ulega przed ł u ż eniu, je ś li na skutek okoliczno ś ci niezale ż nych od stron umowa ta nie mog ł aby zosta ć zawarta, w szcze- gólno ś ci w wypadku przed ł u ż enia okresu trwania post ę powa ń administracyjnych warunku- j ą cych jej zawarcie z przyczyn le żą cych po stronie organów administracji publicznej ponad terminy okre ś lone w art. 35 k.p.a., a zw ł aszcza przed ł u ż enia okresu prowadzenia post ę - powania w sprawie pozwolenia na u ż ytkowanie budynku, o ile b ę dzie wymagane”, nale ż y uzna ć za to ż same z tre ś ci ą klauzul wpisanych do Rejestru w pozycjach: 1203, 1200, 882 uznanych wyrokami S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Kon- sumentów za niedozwolone postanowienie umowne. Wyrokiem z dnia 18 maja 2005 r. sygn. akt XVII Amc 86/03) S ą d uzna ł za niedozwolone podobne w skutkach postanowienie umowne, które zosta ł o wpisane do Rejestru pod po- zycj ą 882 o tre ś ci „ Opó ź nienia wywo ł ane decyzjami administracyjnymi lub ich brakiem, w wyniku zmiany przepisów oraz innych niezale ż nych od sprzedaj ą cego przeszkód spowodu- j ą odpowiednie przesuni ę cie terminów rozpocz ę cia budowy i oddania przedmiotu budowy kupuj ą cemu” . W uzasadnieniu wyroku S ą d stwierdzi ł , i ż tak sformu ł owane zapisy stanowi ą „sprzeczn ą z dobrymi obyczajami, prób ę przeniesienia ryzyka gospodarczego na konsu- menta”. W kolejnym wyroku z dnia 16 kwietnia 2007 r. sygn. akt XVII Amc 43/06 za niedozwolone uznane zosta ł o postanowienie, które zosta ł o wpisane do Rejestru pod pozycj ą 1203 o tre- ś ci „ Nieprzewidziane przez Sprzedaj ą cego okoliczno ś ci, za które Sprzedaj ą cy nie ponosi odpowiedzialno ś ci, w szczególno ś ci spowodowane przed ł u ż aj ą c ą si ę procedur ą administra- cyjn ą zmierzaj ą c ą do uzyskania decyzji administracyjnych oraz wymaganych na tych decy- 10 zjach klauzul b ę d ą skutkowa ł y przesuni ę ciem terminu wybudowania budynku i lokalu oraz wydania lokalu Kupuj ą cemu o okres niezb ę dny do zako ń czenia budowy nie krótszy o czas trwania budowy”. W wyroku zapad ł ym w dniu 16 kwietnia 2007 r. sygn. akt XVII Amc 43/06) S ą d uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne, które zosta ł o wpisane do Rejestru pod pozycj ą 1200 o tre ś ci „ Nie zachowanie przez Sprzedaj ą cego terminu zawarcia umowy sprzeda ż y w/w lokalu spowodowane przez przed ł u ż aj ą c ą si ę procedur ę administracyjn ą zmierzaj ą c ą do uzyskania pozwolenia na u ż ytkowanie budynku strony uznaj ą za niezawinione dzia ł anie przez Sprzedaj ą cego i ustal ą nowy termin zawarcia umowy sprzeda ż y.” Porównywanie, do zakwestionowanych w niniejszej sprawie postanowie ń umownych, do postanowie ń umieszczonych w Rejestrze, prowadzi do wniosku, i ż wywo ł uj ą one identycz- ne, to ż same konsekwencje dla konsumenta, co skutkuje ograniczeniem, b ą d ź wy łą czeniem odpowiedzialno ś ci dewelopera za niewykonanie zobowi ą zania w okre ś lonym w umowie terminie. Dodatkowo wskaza ć nale ż y, i ż przes ł anki wy łą czenia tej odpowiedzialno ś ci w kwestionowanych przez Prezesa Urz ę du postanowieniach wzorców umów, podobnie jak te w wymienionych powy ż ej klauzulach umownych uznanych za niedozwolone s ą jednakowo nieprecyzyjne i niedookre ś lone, umo ż liwiaj ą c uchylenie si ę przedsi ę biorcy od odpowie- dzialno ś ci wobec swojego kontrahenta tak ż e wówczas, gdy spó ź nienie w wykonaniu umo- wy jest przez niego zawinione. Podkre ś li ć nale ż y, i ż porównywane postanowienia mówi ą jedynie bardzo ogólnie o przyczynach niezale ż nych od sprzedaj ą cego, a wskazane w zapi- sach wyliczenie takich okoliczno ś ci jest otwarte i ma jedynie przyk ł adowy charakter, o czym ś wiadczy u ż yty zwrot „w szczególno ś ci”. Ponadto kwestionowane postanowienia w istocie wy łą czaj ą odpowiedzialno ść pozwanego wzgl ę dem konsumenta za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania. Dotyczy to sytuacji, gdy niewykonanie lub niena- le ż yte wykonanie umowy nast ę puje wprawdzie z przyczyn niezale ż nych, ale zawinionych przez przedsi ę biorc ę (np. wstrzymanie realizacji inwestycji przez organ nadzoru budowla- nego na skutek uchybie ń wykonawcy, opó ź nienie wydania zezwolenia na budow ę z przy- czyn zawinionych przez wnioskodawc ę , b łę dów projektu sporz ą dzonego przez osoby trze- cie, konieczno ść przerwania robót na skutek mrozów z powodu nieosi ą gni ę cia planowane- go stadium realizacji itp.). Tak wi ę c, przeprowadzone porównanie postanowie ń wzorców umów stosowanych przez X z wymienionymi wy ż ej klauzulami uznanymi wcze ś niej przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za postanowienia niedozwolone i wpisanymi do Rejestru, jednoznacznie wskazuje na to ż samo ść tre ś ci porównywanych klauzul, której nie naruszaj ą ró ż nice w za- kresie u ż ytych sformu ł owa ń i wyrazów. Po pi ą te postanowienie § 13 ust. 2 umowy o tre ś ci: „W przypadku zw ł oki Inwestora w wydaniu budynku Kupuj ą cy mo ż e żą da ć kary umownej w wysoko ś ci 0,03% ceny okre ś lo- nej w ust. 1 § 6 umowy, za ka ż dy dzie ń zw ł oki w wydaniu budynku w stosunku do termi- nu okre ś lonego w § 7, nie wi ę cej jednak ni ż 3 % tej kwoty. W razie zw ł oki w usuni ę ciu w terminie wady fizycznej budynku – w wysoko ś ci 0,03% za ka ż dy dzie ń zw ł oki, nie wi ę cej jednak ni ż 1 % kwoty okre ś lonej w ust. 1 § 6 umowy”, nale ż y uzna ć za to ż same z klauzul ą wpisan ą do Rejestru pod pozycj ą : 231 , uznan ą uprzednio wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienia umowne. W wyroku z dnia 10 pa ź dziernika 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 47/03), SOKiK uzna ł za nie- dozwolone postanowienie umowne o tre ś ci: „W przypadku opó ź nienia wi ę cej ni ż 90 dni z winy Sprzedaj ą cego w oddaniu realizowanego harmonogramu Sprzedaj ą cy zap ł aci kupuj ą - cemu kar ę umown ą w wysoko ś ci równej 0,1% warto ś ci niezrealizowanego zakresu robót 11 za ka ż dy dzie ń zw ł oki – jednak nie wi ę cej ni ż 10% warto ś ci lokalu. Nie uznaje si ę za opó ź - nienia Sprzedaj ą cego, które s ą spowodowane przez z ł e warunki pogodowe czy si łę wy ż sz ą (strajki, kataklizmy, wojna, stan wyj ą tkowy itp.) lub w przypadku prolongaty terminu przez Sprzedaj ą cego”. W uzasadnieniu do wydanego orzeczenia S ą d stwierdzi ł m.in., i ż podziela w ca ł o ś ci anali- z ę wymienionych w pozwie postanowie ń umownych wzorców dokonanych przez Prezesa UOKiK. Wskaza ł tak ż e, ż e zakwestionowane postanowienia umowne wzorców naruszaj ą zasad ę ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń stron umowy ze szkod ą na rzecz konsumenta, tym sa- mym zgodzi ł si ę z argumentacj ą Prezesa UOKiK, ż e odpowiedzialno ść dewelopera rozpo- czyna si ę dopiero po ponad 90-ciu dniach i tylko do niewielkiej warto ś ci lokalu. Porównywane postanowienia nie zachowuj ą wprawdzie identycznego brzmienia, jednak ż e analiza ich tre ś ci prowadzi do wniosku, i ż wywo ł uj ą one identyczne konsekwencje dla kon- sumenta. Wymienione zastrze ż enia umowne skutkuj ą bowiem ograniczeniem, b ą d ź wy łą - czeniem odpowiedzialno ś ci dewelopera za niewykonanie zobowi ą zania w okre ś lonym w umowie terminie, daj ą c kontrahentowi konsumenta mo ż liwo ść ograniczenia swojej odpo- wiedzialno ś ci do ś ci ś le okre ś lonej wysoko ś ci kary umownej z tytu ł u opó ź nienia w wykona- niu swojego zobowi ą zania w postaci przekazania wybudowanego lokalu mieszkalnego nie- zale ż nie od okresu pozostawiania w zw ł oce. Kwestionowane przez Prezesa UOKiK zapisy wzorca umowy przewiduj ą , ż e odpowiedzialno ść przedsi ę biorcy (zap ł ata kary umownej) w przypadku zw ł oki w wydaniu lokalu, ustanie ju ż po 100 dniach, a w przypadku usuwania usterek wybudowanego lokalu ju ż po 34 dniach. Prezes UOKiK w ż aden sposób nie podwa ż a faktu, i ż kara umowna jest ś rodkiem „prawnie dopuszczalnym”, mo ż liwym do stosowania w umowach konsumenckich, wskazuje jednak- ż e i podnosi, i ż w analizowanym wzorcu umowy, kwestionowany zapis, w przypadku zaist- nienia d ł u ż szej zw ł oki w wykonaniu nale ż nego zobowi ą zania, w istocie uwalnia Inwestora od odpowiedzialno ś ci za nieterminowe wykonanie zobowi ą zania. P ł ac ą c kar ę umown ą za ka ż dy dzie ń zw ł oki, maksymalnie jednak do 3% warto ś ci umowy w przypadku zw ł oki w wydaniu lokalu i 1% w przypadku usuwania usterek, po przekroczeniu ww. liczby dni w których kara osi ą gnie odpowiednio 3% i 1% warto ś ci umowy, Inwestor praktycznie zwol- niony zostaje z odpowiedzialno ś ci za dalsze zawinione przed ł u ż enie terminu wydania loka- lu, nie ponosz ą c ż adnej odpowiedzialno ś ci za ewentualne szkody poniesione przez konsu- menta zwi ą zane z brakiem mo ż liwo ś ci zamieszkania w zakupionym lokalu, jak te ż nie b ę - dzie mia ł ż adnego „interesu” i motywacji, w jak najszybszym uko ń czeniu ju ż znacznie opó ź nionych robót i oddaniu lokalu. Tak wi ę c, w tak sformu ł owanym zapisie kara umow- na, spe ł nia funkcj ę znacz ą co ograniczaj ą c ą odpowiedzialno ść kontrahenta wzgl ę dem kon- sumenta. Zapis taki jest wyrazem nierzetelnego, lekcewa żą cego traktowania konsumenta, który nara ż ony jest ze wzgl ę du na nieuzasadnione ograniczenie odpowiedzialno ś ci inwe- stora za nieterminowe wykonania zobowi ą zania na lekcewa żą ce traktowanie ustalonego terminu wydania przedmiotowego lokalu. Stosowany przez Spó ł k ę zapis jest bardziej restrykcyjny i wywo ł uje bardziej niekorzystny skutek dla konsumenta, bowiem odpowiedzialno ść X ko ń czy si ę na granicy 3%, w przy- padku zw ł oki w wydaniu lokalu i na granicy 1% w przypadku zw ł oki w usuni ę ciu usterek, podczas gdy w klauzuli z Rejestru dopiero na 10%. Tak wi ę c, porównywane powy ż ej postanowienia, pomimo ró ż nic w tre ś ci maj ą to ż samy charakter i skutek ich stosowania jest dok ł adnie taki sam. Ponadto wszystkie, tj. zarówno kwestionowane w tym post ę powaniu, jak i te wpisane ju ż do Rejestru mia ł y zastosowanie do umów o podobnym charakterze, stosowanych przez przedsi ę biorców bran ż y dewelo- perskiej. 12 Tak ż e i trzeci ą przes ł ank ę , nale ż y uzna ć ze spe ł nion ą . Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów ma miejsce wtedy, gdy dzia ł anie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumen- tów jako zbiorowo ś ci, to jest, sytuacji gdy skierowane jest nie tylko do wyodr ę bnionej in- dywidualnie grupy konsumentów, lecz szerszego nieograniczonego liczbowo kr ę gu osób, do których dotar ł a i dotrze ć mo ż e oferta przedsi ę biorcy. W rozpatrywanej sprawie wy ż ej wymienione warunki zosta ł y spe ł nione. Oferta us ł ug deweloperskich zawieraj ą ca niedo- zwolone klauzule adresowana jest bowiem przez X, nie do ś ci ś le zindywidualizowanego konkretnego konsumenta, lecz do z góry nieokre ś lonej, niemo ż liwej do zidentyfikowania liczby kontrahentów – konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna. Skoro zatem kwestionowane zapisy analizowanego w niniejszym post ę powaniu wzorca umowy s ą to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, to pos ł ugiwanie si ę nimi w obrocie konsumenckim, zgodnie z tre ś ci ą art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) uzna ć nale ż y za dzia ł anie bezprawne, stano- wi ą ce praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakaza ć zaniechanie jej sto- sowania. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie (...) Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą c ą zaniechanie jej sto- sowania, je ż eli stwierdzi naruszenie zakazu okre ś lonego w art. 24 ustawy antymonopolo- wej. Co prawda w toku prowadzonego post ę powania przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e w przypad- ku uznania przez organ antymonopolowy za „ uprawdopodobnione, i ż dosz ł o w wypadku umów zawieranych przez X z siedzib ą w G. do praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów z uwagi na stosowanie w tre ś ci dwóch wzorców umownych klauzul uzna- nych za postanowienia niedozwolone zobowi ą zuje si ę zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów do odpowiedniej zmiany tre ś ci zawartych ze swoimi klientami umów”. Nale ż y jednak wskaza ć , i ż poj ę cie zapobiegni ę cia praktykom naruszaj ą cym zbiorowe inte- resy konsumentów (art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie (…), tak jak i w przypadku obowi ą zku wykonanie nakazu odst ą pienia od stosowania orzeczonej praktyki, obejmuje swym zakre- sem: usuni ę cie lub zmian ę wszystkich zakwestionowanych postanowie ń , nie stosowanie ich przy nowo podpisywanych umowach, a tak ż e zmian ę lub te ż wykre ś lenie w aktualnie obowi ą zuj ą cych umowach zapisów uznanych za niedozwolone, co oznacza konieczno ść np. aneksowania wszystkich umów istniej ą cych w obrocie, b ą d ź przynajmniej podj ę cia przez przedsi ę biorc ę udokumentowanych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zmiany wcze ś niej zawartych umów, polegaj ą cych na przedstawieniu kontrahentom – konsumentom propozycji zawar- cia aneksów potwierdzaj ą cych fakt nieobowi ą zywania zakwestionowanych postanowie ń . Prezes Urz ę du, po przeprowadzeniu przedmiotowego post ę powania, uzna ł , ż e skar ż ony przedsi ę biorca stosuje praktyki, okre ś lone w art. 24 ustawy antymonopolowej. Do niego wi ę c nale ż y ocena, czy ma post ą pi ć zgodnie z art. 28 ust. 1, tzn. „mo ż e w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń ” na przedsi ę biorc ę , czy te ż skorzysta ć z innych przepisów ustawy przy wydawaniu decyzji administracyjnej. W niniejszej sprawie organ antymonopolowy takiego zobowi ą zania nie przyj ął , mimo jego z ł o ż enia przez przed- si ę biorc ę . Bior ą c pod uwag ę powy ż sze okoliczno ś ci nale ż a ł o orzec jak w punkcie I sentencji decy- zji . 13 I. II. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…), Prezes Urz ę du mo ż e skorzysta ć z uprawnienia do na ł o ż enia na Przedsi ę biorc ę stosuj ą cego praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów kary pieni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą - gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kara taka mo ż e by ć na ł o ż ona bez wzgl ę du na to, czy przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia celowo, czy te ż nieumy ś lnie. Stosownie do art. 111 ustawy antymonopolowej przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, w tym kar okre ś lonych w art. 106 tej ustawy, nale ż y uwzgl ę dni ć w szczegól- no ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie na- ruszenie przepisów ustawy. W pkt I sentencji decyzji stwierdzono stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą - cych zbiorowe interesy konsumentów opisanych powy ż ej. Praktyki te polega ł y na pos ł ugi- waniu si ę w umowach zawieranych z konsumentami postanowieniami wzorców umowy uznanymi przez SOKiK za niedozwolone. Konsekwencj ą stosowania powy ż szych praktyk by ł o naruszenie ekonomicznych interesów konsumentów. Maj ą to na uwadze, Prezes UOKiK za celowe uzna ł na ł o ż enie na przedsi ę biorc ę kary pie- ni ęż nej, o jakiej mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy antymonopolowej. Z informacji przekazanych przez Spó ł k ę dnia 12 marca 2008 r. wynika, ż e wysoko ść jej przychodu w roku 2007r. wynios ł a 0 z ł . Zgodnie z wspomnianym art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…), Prezes Urz ę du mo ż e skorzysta ć z uprawnienia do na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę stosuj ą cego praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów kary pie- ni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10%. Zatem w przedmiotowej sprawie maksymalna wysoko ść kary, do której na ł o ż enia uprawniony jest Prezes Urz ę du, wynosi ł aby 0 z ł . W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci wysoko ść kary ustalono na poziomie a z ł (s ł ownie z ł o- tych: a), tj. 0,0% przychodu osi ą gni ę tego przez X w 2007r. W ocenie Prezesa Urz ę du kara wymierzona w tej wysoko ś ci jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ustalaj ą c ostateczn ą wysoko ść kary Prezesa Urz ę du, wzi ął pod uwag ę zarówno okoliczno- ś ci „obci ąż aj ą ce”, jak i „ ł agodz ą ce”. Pierwsze z nich wskazuj ą , ż e przedsi ę biorca stosowa ł niedozwolone klauzule, pomimo ł atwej dost ę pno ś ci i publicznego charakteru Rejestru. W tej sytuacji oceni ć nale ż a ł o, ż e kwestionowane zachowanie rynkowe nie by ł o dzia ł aniem nie ś wiadomym, bowiem przy do ł o ż eniu minimum staranno ś ci ka ż dy, w tym i skar ż ony, móg ł z ł atwo ś ci ą zapozna ć si ę z tre ś ci ą postanowie ń wpisanych do Rejestru i dostosowa ć wykorzystywany w obrocie konsumenckim wzorzec umowny do wymogów obowi ą zuj ą cego prawa. Natomiast „okoliczno ś ci ł agodz ą ce”, pozwalaj ą ce na obni ż enie jej maksymalnego wymiaru, to: 1. Skar ż ony, swoim dzia ł aniem, po raz pierwszy naruszy ł przepisy ustawy o ochro- nie konkurencji (…), 2. Przedsi ę biorca wspó ł dzia ł a ł z Urz ę dem i wywi ą zywa ł si ę z zobowi ą za ń nak ł ada- nych przez Prezesa Urz ę du, w zakresie udzielania informacji oraz przekazywania żą danych dokumentów, 3. Skutki rynkowe wykazanego naruszenia mia ł y ograniczony charakter. W ocenie Prezesa Urz ę du wymierzona kara jest adekwatna do stopnia naruszenia przepi- sów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urz ę du, uzna ł równie ż , i ż w tym przypadku na ł o ż ona kara powinna spe ł nia ć przede wszystkim funkcj ę prewencyjn ą , tak aby, zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Maj ą c na uwadze wszystkie okoliczno ś ci faktyczne sprawy orzeczono jak w punkcie II sen- 14 tencji. III. Art. 105 § 1 k.p.a. zak ł ada, ż e je ż eli z jakichkolwiek przyczyn post ę powanie sta ł o si ę bezprzedmiotowe organ administracji publicznej umarza prowadzone post ę powanie. Przes ł ank ą umorzenia jest wi ę c „bezprzedmiotowo ść post ę powania administracyjnego z jakichkolwiek przyczyn”, czyli z ka ż dej przyczyny powoduj ą cej brak jednego z elementów materialnego stosunku prawnego w odniesieniu do jego strony podmiotowej lub przedmio- towej. Przedsi ę biorcy postawiono zarzut umieszczenia we wzorcu umownym w § 7 ust. 3 pod nazw ą : Umowa o realizacje inwestycji nr …./….2007 , niedozwolonych postanowie ń umownych o tre ś ci: § 7 ust. 3 umowy o tre ś ci: „Terminy, o których mowa w ust. 1, ulega- j ą przed ł u ż eniu w przypadku zaistnienia okoliczno ś ci uniemo ż liwiaj ą cych rozpocz ę cie lub realizacj ę inwestycji, za które Inwestor nie ponosi odpowiedzialno ś ci, w szczególno ś ci ta- kich jak: a) zaistnienie okoliczno ś ci uniemo ż liwiaj ą cych lub opó ź niaj ą cych wykonanie umowy, któ- rych Inwestor nie móg ł przewidzie ć , mimo zachowania nale ż ytej staranno ś ci, b) decyzje w ł adz, s ą dów, organów administracyjnych zakazuj ą ce prowadzenia inwestycji lub nakazuj ą ce jej wstrzymanie, c) przed ł u ż enie okresu trwania post ę powa ń administracyjnych w sprawach o wydanie de- cyzji warunkuj ą cych wykonanie niniejszej Umowy ponad terminy okre ś lone w § 35 ust. 3 kodeksu post ę powania administracyjnego, d) katastrofy, kl ę ski ż ywio ł owe, po ż ary, zalania, itp., e) warunki atmosferyczne uniemo ż liwiaj ą ce prowadzenie inwestycji, f) wojna, strajki, niepokoje i zaburzenia publiczne”. Wszczynaj ą c post ę powanie Prezes Urz ę du uzna ł , ż e postanowienie to mo ż e wywo ł ywa ć identyczne skutki prawne, jak klauzula umieszczona w Rejestrze pod poz. 921. Wyrokiem wydanym w dniu 17 sierpnia 2006 r., (sygn. akt XVII AmC 100/05) S ą d Ochro- ny Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne o tre ś ci: „ Fronton zastrzega sobie prawo do zmiany terminu zako ń czenia inwestycji, wynikaj ą cych z przyczyn od niego niezale ż nych w tym w szczególno ś ci si ł y wy ż szej, przy czym zobowi ą za- ny jest o takiej zmianie poinformowa ć pisemnie nabywc ę z odpowiednim wyja ś nieniem i wskazaniem nowego terminu. Fronton zastrzega sobie prawo do zmiany terminu zako ń - czenia inwestycji wynikaj ą cych z przyczyn od niego niezale ż nych w tym w szczególno ś ci: a. si ł y wy ż szej, b. dzia ł a ń organów administracyjnych, c. dzia ł a ń nabywcy, przy czym zo- bowi ą zany jest o takiej zmianie poinformowa ć pisemnie nabywc ę z odpowiednim wyja- ś nieniem i wskazaniem nowego terminu”. Wyniki analizy porównawczej postanowienia zawartego we wzorcu stosowanym przez przedsi ę biorc ę z przywo ł an ą klauzul ą wpisan ą do Rejestru nie pozwalaj ą jednak na przyj ę - cie uzasadnionego wniosku, co do to ż samo ś ci obu postanowie ń i identyczno ś ci wywo ł y- wanych przez nich skutków prawnych. W ocenie Prezesa UOKiK, odmiennie ni ż to ma miejsce w tre ś ci klauzuli wpisanej do Rejestru, przedsi ę biorca X ograniczaj ą c j ą jednak do tych okoliczno ś ci, za które nie ponosi on odpowiedzialno ś ci, a wi ę c do tych, które s ą od niego niezale ż ne i niezawinione. W postanowieniu wpisanym do Rejestru tego rodzaju wy- łą czenia brak. Katalog przypadków, wyst ą pienie których upowa ż nia przedsi ę biorc ę do przed ł u ż enia terminu wykonania umowy jest wi ę c znacznie szerszy i niedookre ś lony, co daje kontrahentowi konsumenta prawo do dowolnej ich kwalifikacji. 15 Maj ą c to na uwadze, zarzut o identyczno ś ci skutków prawnych wywo ł anych przez klauzul ę stosowan ą przez X w § 7 ust. 3 umowy o wybudowanie lokalu mieszkalnego i postanowie- niem wpisanym do Rejestru pod poz. 921 nale ż a ł o w analizowanym zakresie, uzna ć za nieuzasadniony. St ą d orzeczono jak w punkcie III sentencji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Pouczenie: Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kpc, od niniejszej decyzji przys ł u- guje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Otrzymuje: X w G. 16