RGD-31/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-36/08/IW Gda ń sk, 10 wrze ś nia 2008 r. D ECYZJA NR RGD. 31/2008 I . Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lu- tego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 134, poz. 939), po przepro- wadzeniu post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko przedsi ę biorcy: Pani Stefanii Myca pro- wadz ą cej Przedszkole Niepubliczne „Krasnal” z siedzib ą w Szczecinie – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsi ę biorc ę praktyki narusza- j ą cej zbiorowe interesy konsumentów o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cej na stosowaniu nast ę puj ą cych postanowie ń wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listo- pada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z pó ź n. zm.): 1. § 3 ust. 2 wzorca Umowy ś wiadczenia us ł ug w zakresie wychowania przed- szkolnego o tre ś ci : „Za łą cznik nr 1 jest integraln ą cz ęś ci ą umowy i stanowi pod- staw ę naliczenia op ł at za opiek ę nad dzieckiem, zmiana cen i stawek zawartych w za łą czniku nr 1 nie wymaga zmiany umowy.” oraz 2. § 24 ust. 5 Statutu Przedszkola Niepublicznego przy ul. Dunikowskiego 3, 70 – 123 Szczecin o tre ś ci : „Skre ś lenie z listy nast ę puje w przypadku zaleg ł o ś ci w op ł atach przekraczaj ą cych jeden mi- c.” i przyj ę ciu zobowi ą zania ww. przedsi ę biorcy do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zaniechania naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez usuni ę cie wskaza- nych uchybie ń w tre ś ci kwestionowanych postanowie ń umownych, nak ł ada si ę na przedsi ę biorc ę : Pani ą Stefani ę Myca prowadz ą c ą Przedszkole Niepubliczne „Krasnal” w Szczecinie obowi ą zek wykonania tego zobowi ą zania w terminie dwóch tygodni od uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji poprzez: a) wprowadzenie zmian we wzorcu Umowy ś wiadczenia us ł ug w zakresie wycho- wania przedszkolnego oraz Statucie Przedszkola Niepublicznego przy ul. Duni- kowskiego 3, 70 – 123 Szczecin zgodnie z przyj ę tymi zobowi ą zaniami oraz b) wycofanie z istniej ą cych w obrocie prawnym umów i Statutu postanowie ń kwe- stionowanych przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów po- przez podj ę cie dzia ł a ń zmierzaj ą cych do aneksowania tych umów oraz zmiany Statutu, II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - nak ł ada si ę na przedsi ę biorc ę : Pani ą Stefani ę Myca prowadz ą c ą Przedszkole Niepubliczne „Krasnal” w Szczecinie, obowi ą zek z ł o ż enia sprawozdania o realizacji przyj ę tego zobowi ą zania oraz dor ę czenia dowodów na okoliczno ść poinfor- mowania rodziców lub prawnych opiekunów dzieci ucz ę szczaj ą cych do Przedszkola Niepublicznego „Krasnal” w Szczecinie o wynikaj ą cych z przyj ę tego zobowi ą zania zmianach w obowi ą zuj ą cych umowach i Statucie w terminie miesi ą ca od uprawomoc- nienia si ę niniejszej decyzji. UZASADNIENIE W I kwartale 2008 r. przeprowadzono post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu kontrol ę wzorców umów stosowanych w obrocie konsumenckim przez przedszkola niepu- bliczne, dzia ł aj ą ce na terenie województwa pomorskiego i zachodniopomorskiego, pod k ą tem zgodno ś ci postanowie ń zawartych w tych wzorcach z przepisami Kodeksu cywilne- go, z uwzgl ę dnieniem klauzul wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uzna- nych za niedozwolone. W ramach post ę powania wyja ś niaj ą cego dokonano m.in. analizy wzorca umowy o nazwie: Umowy ś wiadczenia us ł ug w zakresie wychowania przedszkolnego oraz Statutu Przedszkola Niepublicznego przy ul. Dunikowskiego 3, 70 – 123 Szczecin. Kontrola ww. dokumentów wykaza ł a, ż e zawarto w nich postanowienia, które mog ą narusza ć zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku ze stosowaniem postanowie ń umownych uznanych przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie - S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej „ SOKiK”, za niedozwolone i wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, zwanego dalej „ Rejestrem”. Maj ą c na uwadze zgromadzony materia ł dowodowy, postanowieniem nr 200 z dnia 22 kwietnia 2008 r., zmienionym nast ę pnie postanowieniami nr 294 z dnia 19 czerwca 2008 r. i nr 360 z dnia 23 lipca 2008 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumen- tów, zwany dalej „ Prezesem Urz ę du” lub „ Prezesem UOKiK”, wszcz ął z urz ę du post ę powa- nie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z podej- rzeniem stosowania przez przedsi ę biorc ę : Pani ą Stefani ę Myca prowadz ą c ą Przedszkole Niepubliczne „Krasnal” z siedzib ą w Szczecinie, zwanego dalej „ Przedsi ę biorc ą ” lub „ Przed- szkolem”, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonych w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.), zwanej dalej: „ ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów”, polegaj ą cych na stosowaniu: 2 1. we wzorcu Umowy ś wiadczenia us ł ug w zakresie wychowania przedszkolnego po- stanowie ń § 3 ust. 2 o tre ś ci : „Za łą cznik nr 1 jest integraln ą cz ęś ci ą umowy i sta- nowi podstaw ę naliczenia op ł at za opiek ę nad dzieckiem, zmiana cen i stawek za- wartych w za łą czniku nr 1 nie wymaga zmiany umowy.”, 2. w Statucie Przedszkola Niepublicznego przy ul. Dunikowskiego 3, 70 – 123 Szczecin postanowie ń § 24 ust. 5 o tre ś ci : „Skre ś lenie z listy nast ę puje w przypadku zaleg ł o- ś ci w op ł atach przekraczaj ą cych jeden mi- c.” Przedsi ę biorca - w odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania, uzu- pe ł nionej pismem z dnia 7 lipca 2008 r. - przed ł o ż y ł nowoopracowany wzorzec Umowy ś wiadczenia us ł ug w zakresie wychowania przedszkolnego Nr…… oraz projekt Statutu Nie- publicznego Przedszkola „Krasnal” w Szczecinie, informuj ą c ż e nowy wzór Umowy i Statut b ę d ą obowi ą zywa ł y od 1 wrze ś nia 2008 r. Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: System o ś wiaty w Polsce obejmuje – zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 7 wrze ś nia 1991 r. o systemie o ś wiaty (tekst jednolity: Dz.U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm) – przedszkola, które mog ą by ć zarówno placówkami publicznymi, jak i niepublicznymi (art. 5 ust. 1 ww. ustawy). Z kolei, jak g ł osi preambu ł a do wymienionej ustawy o systemie o ś wia- ty, „o ś wiata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro ca ł ego spo ł ecze ń stwa”. Ś wiadczenie przez przedszkola edukacji w ramach systemu o ś wiaty jest zatem us ł ug ą o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, co potwierdza równie ż wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 lutego 2003 r., sygn. akt XVII Ama 36/02, w uzasadnieniu którego S ą d stwierdza m. in., i ż przedmiotem dzia ł ania szko ł y niepublicznej s ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, tj. edukacja. Status przedsi ę biorcy w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów potwierdza równie ż w odniesieniu do osób prawnych organizuj ą cych lub ś wiadcz ą cych us ł ugi o cha- rakterze u ż yteczno ś ci publicznej wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt III SK 22/04. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ile- kro ć w ustawie jest mowa o przedsi ę biorcy rozumie si ę przez to przedsi ę biorc ę w rozumie- niu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz.U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095), a tak ż e osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę or- ganizacyjn ą nie maj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Przedsi ę biorca Stefania Myca prowadz ą ca Przedszkole Niepubliczne „Krasnal” z sie- dzib ą w Szczecinie, które zosta ł o w dniu 1 stycznia 1999 r. wpisane do ewidencji dzia ł al- no ś ci o ś wiatowej Miasta Szczecina pod numerem WESiT –I- 4332/24/99, jako osoba fi- zyczna ś wiadcz ą ca us ł ugi edukacyjne o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, jest przedsi ę - biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zasady dzia ł ania Niepublicznego Przedszkola „Krasnal” w Szczecinie zosta ł y okre- ś lone w opracowanym przez Przedsi ę biorc ę Statucie Przedszkola, w którym zamieszczono 3 m.in. postanowienia reguluj ą ce wzajemne prawa i obowi ą zki: prowadz ą cego Przedszkole i jego pracowników, a tak ż e konsumentów korzystaj ą cych z us ł ug Przedszkola. W ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci Przedsi ę biorca zawiera z konsumentami umowy okre ś laj ą ce zasady ś wiadczenia us ł ug wychowania przedszkolnego. W niniejszym post ę powaniu administracyjnym Prezes Urz ę du zakwestionowa ł po- stanowienia § 3 ust. 2 wzorca umowy o tre ś ci: „Za łą cznik nr 1 jest integraln ą cz ęś ci ą umowy i stanowi podstaw ę naliczenia op ł at za opiek ę nad dzieckiem, zmiana cen i stawek zawartych w za łą czniku nr 1 nie wymaga zmiany umowy” oraz § 24 ust. 5 Statutu o tre ś ci: „Skre ś lenie z listy nast ę puje w przypadku zaleg ł o ś ci w op ł atach przekraczaj ą cych jeden mi- c” uznaj ą c je za to ż same z postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. W rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone zamieszczone zosta ł y postanowienia o nast ę puj ą cej tre ś ci: Poz. 642. „ Wysoko ść op ł at wymienionych w p. a, b, d ustala Rektor i podaje w formie za- rz ą dzenia do wiadomo ś ci, przed rozpocz ę ciem roku akademickiego”. (wpis do- konany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 5 pa ź dziernika 2005 r. sygn. akt XVII Amc 20/05). Poz. 726. „ Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowo- duje skre ś lenie z listy studentów.” (wpis dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 27 lutego 2006r. sygn. akt XVII Amc 105/04). Poz. 756. „ Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniejszej umowy, które na- st ą pi poprzez zarz ą dzenie Kanclerza Wy ż szej Szko ł y Edukacji Zdrowotnej w Ł o- dzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarz ą dzenie podane zostanie do wiadomo ś ci studentów przez og ł oszenie na tablicy informa- cyjnej oraz w dziekanacie.” (wpis dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 21 kwietnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 49/05). Poz. 848. „ Wysoko ść odp ł atno ś ci ustala dyrektor placówki w oparciu o kalkulacj ę kosztów bie żą cych. Odp ł atno ść mo ż e ulec zmianie w ci ą gu roku szkolnego.” (wpis doko- nany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 6 lipca 2006r. sygn. akt XVII Amc 60/05). W toku post ę powania Przedsi ę biorca przed ł o ż y ł – jako za łą cznik do pisma z dnia 7 lipca 2008 r.: 9 nowy wzorzec Umowy, z którego usuni ę to postanowienia § 3 ust. 2, natomiast za- sady aktualizacji wysoko ś ci op ł at za ś wiadczone us ł ugi uregulowano w § 5 ust. 5 i ust. 6 wzorca Umowy w nast ę puj ą cy sposób: „ Je ż eli umowa zawarta jest na okres d ł u ż szy ni ż jeden rok przedszkolny, op ł aty o których mowa w punkcie 1, 2, 3 i 4 podlegaj ą aktualizacji z nowym rokiem szkolnym, w oparciu o wzrost kosztów pro- wadzenia przedszkola. Aktualizacja dokonywana b ę dzie w czerwcu i obowi ą zuje od wrze ś nia.” Ponadto zgodnie z § 10 ust. 1 i 2 wzorca „ Strony przewiduj ą mo ż liwo ść wcze ś niejszego rozwi ą zania umowy z zachowaniem miesi ę cznego okresu wypowie- dzenia rozpoczynaj ą cego si ę z pocz ą tkiem miesi ą ca.” Przewiduje si ę równie ż , zgod- nie z § 11 wzorca, ż e „ Wszelkie zmiany niniejszej umowy wymagaj ą formy pisem- nej pod rygorem niewa ż no ś ci.” Tak wi ę c w sytuacji, gdy Przedsi ę biorca dokona ak- tualizacji wysoko ś ci op ł at w czerwcu z terminem ich obowi ą zywania od wrze ś nia i – stosuj ą c si ę do § 11 umowy - dokona pisemnego powiadomienia rodziców/ opie- 4 kunów prawnych o planowanej zmianie warunków umowy, b ę d ą oni mogli – w przypadku braku akceptacji zmienionych warunków umowy – rozwi ą za ć j ą w terminie przewidzianym w § 10 ust. 1 i 2. 9 projekt nowego Statutu, z którego usuni ę to postanowienia § 24 ust. 5, reguluj ą c zasady skre ś lenia dziecka z listy wychowanków przepisami rozdzia ł u VII § 26 o na- st ę puj ą cym brzmieniu: 1. „ Dziecko mo ż e by ć skre ś lone z listy wychowanków przez dyrektora przedszkola w przypadku gdy rodzice (prawni opiekunowie): 1. (…) 2. nie wywi ą zuj ą si ę z obowi ą zku terminowego regulowania obowi ą zuj ą cych w placówce op ł at – na zasadach zawartych w niniejszym statucie i zawartej umowie cywilno – prawnej, po uprzednim pisemnym wezwaniu do zap ł aty zaleg ł o ś ci 3. (…) 2. W przypadku podj ę cia przez dyrektora decyzji o skre ś leniu dziecka z listy wy- chowanków, nie obowi ą zuje termin wynikaj ą cy z umowy cywilno-prawnej, o której mowa w § 25.1 niniejszego statutu. 3. Pisemn ą decyzje dyrektora o skre ś leniu dziecka z listy wychowanków przed- szkola przekazuje si ę rodzicom lub przesy ł a na adres podany przez rodziców, do wiadomo ś ci przedszkola. 4. Od decyzji dyrektora s ł u ż y rodzicom/ prawnym opiekunom dziecka / odwo ł anie w ci ą gu 14 od daty otrzymania decyzji do organu prowadz ą cego przedszkole.” Tak wi ę c, w nowym Statucie Przedszkola znalaz ł y si ę zapisy, które przewiduj ą , w przypadku nie wywi ą zywania si ę przez konsumenta z obowi ą zku terminowego uiszczania nale ż nych Przedsi ę biorcy op ł at za ś wiadczone us ł ugi opieki przedszkolnej, mo ż liwo ść skre- ś lenia dziecka z listy wychowanków po uprzednim pisemnym wezwaniu do zap ł aty zale- g ł o ś ci. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez prak- tyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga spe ł nienia dwóch przes ł anek: bezprawno ś ci dzia ł ania i naruszenia zbiorowego interesu konsumen- tów. Powo ł any wy ż ej przepis ustawy zawiera w pkt 1-3 przyk ł adowe wyliczenie praktyk zakazanych przez ustawodawc ę . Katalog ten nawi ą zuje do stosowania klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, o którym mowa w art. 479 45 Kodek- su post ę powania cywilnego, nieuczciwych praktyk rynkowych lub czynów nieuczciwej kon- kurencji oraz szeroko ujmowanego prawa konsumenta do informacji. 5 „Zbiorowe interesy konsumentów” to prawa nieograniczonej liczby konsumentów, nie stanowi ą przy tym sumy indywidualnych interesów daj ą cej si ę okre ś li ć , nawet licznej, grupy konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Art. 479 43 Kodeksu post ę powania cywilnego rozszerza prawomocno ść wyroku wy- danego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trze- cie. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza zatem, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. W uchwale 7 s ę dziów z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/2006, S ą d Najwy ż - szy uzna ł , ż e praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a 1 jest stosowanie identycznej klauzuli jak wpisana do rejestru niedozwolonych posta- nowie ń umownych przez innego przedsi ę biorc ę , który nie by ł stron ą lub uczestnikiem po- st ę powania zako ń czonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru (…). Odwo ł uj ą c si ę do ar- gumentów o charakterze celowo ś ciowym oraz kieruj ą c si ę potrzeb ą zapewnienia skutecz- no ś ci tego przepisu, S ą d Najwy ż szy podkre ś li ł , ż e praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów obejmuje równie ż przypadki wprowadzenia jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu szyku wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipote- zie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do reje- stru, która wywo ł uje takie same skutki godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru. Nie jest wi ę c konieczna dok ł adna, literalna zbie ż no ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Niedozwolone b ę d ą równie ż takie postanowienia umów, któ- re mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . W prowadzonym post ę powaniu administracyjnym Prezes Urz ę du zakwestionowa ł praktyk ę Przedsi ę biorcy polegaj ą c ą na stosowaniu w obrocie konsumenckim wzorca umowny i Statutu, w których zawarte zosta ł y postanowienia o tre ś ci to ż samej z klauzulami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Po pierwsze , zakwestionowane zosta ł o m.in. postanowienia § 3 ust. 2 wzorca Umowy reguluj ą ce zasady zmiany cen i stawek op ł at za ś wiadczone us ł ugi opieki przed- szkolnej, zgodnie z którym Przedsi ę biorca nie traktuje zmiany Za łą cznika 1 w powy ż szym zakresie - b ę d ą cego integraln ą cz ęś ci ą umowy i stanowi ą cego podstaw ę do naliczania op ł at za opiek ę nad dzieckiem - jako zmian wykonywanej umowy. W ocenie Prezesa Urz ę du postanowienie to jest to ż same z klauzulami niedozwolo- nymi wpisanymi w pozycjach m.in.: 642, 756 i 848 rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, na podstawie wyroków SOKiK odpowiednio z dnia 5 pa ź dzier- 1 W obowi ą zuj ą cej obecnie ustawie z dnia 16.02.2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów uregulowana zosta ł a w art. 24. 6 nika 2005 r. sygn. akt XVII Amc 20/05, z dnia 21 kwietnia 2006 r. sygn. akt XVII Amc 49/05 oraz z dnia 6 lipca 2006 r. sygn. akt XVII Amc 60/05. W uzasadnieniu wyroku z dnia 5 pa ź dziernika 2005 r. sygn. akt XVII Amc 20/05, SOKiK uzna ł , ż e postanowienie o tre ś ci: „ Wysoko ść op ł at wymienionych w p. a, b, d ustala Rektor i podaje w formie zarz ą dzenia do wiadomo ś ci, przed rozpocz ę ciem roku akademic- kiego” nie gwarantuje konsumentowi (tu: studentowi) rzetelnej informacji o zmianie tre ś ci umowy zawartej z przedsi ę biorc ą (tu: uczelni ą ) w zakresie ewentualnej zmiany wysoko ś ci op ł at, które konsument powinien ponosi ć . W opinii S ą du „ Umowa łą cz ą ca studenta i uczel- ni ę ma charakter umowy ci ą g ł ej i podlega rygorom umów konsumenckich okre ś lonym w art. 384 i 384 1 kc. (…) Powy ż sze dotyczy równie ż zmiany wzorca umowy w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym, je ż eli druga strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie. Zapis powy ż szy jest niezgodny z w/w przepisami, a przyj ę - ty w nim sposób powiadamiania studenta o wysoko ś ci op ł at poprzez wydania zarz ą dzenia Rektora nie stanowi gwarancji, ż e ta informacja z pewno ś ci ą do niego dotrze, co rodzi ć mo ż e ujemne skutki w postaci powstania u konsumenta zad ł u ż enia w op ł atach z powodu braku wiedzy o ich podwy ż ce. Z tych te ż powodów zakwestionowane postanowienie umowne kszta ł tuje prawa i obowi ą zki studenta (konsument) w sposób sprzeczny z dobry- mi obyczajami a zarazem ra żą co narusza jego interesy.” W wyroku z dnia 6 lipca 2006r. sygn. akt XVII Amc 60/05 SOKiK uzna ł , ż e postano- wienie o tre ś ci: „ Wysoko ść odp ł atno ś ci ustala dyrektor placówki w oparciu o kalkulacj ę kosztów bie żą cych. Odp ł atno ść mo ż e ulec zmianie w ci ą gu roku szkolnego.” wype ł nia dyspozycje art. 385 3 pkt 20 k.c., gdy ż daje przedsi ę biorcy uprawnienie do okre ś lenia lub podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od niej. Zdaniem S ą du cytowane postanowienie umo ż liwia przedsi ę - biorcy swobodne podnoszenia op ł at za ś wiadczon ą us ł ug ę w trakcie trwania umowy, jest sformu ł owane ogólnie, nie okre ś la w jakich okoliczno ś ciach i na jakich warunkach mo ż e doj ść do zmiany umowy w tym zakresie, nie jest równie ż traktowane jako zmiana warun- ków umowy, przez co nie przyznaje konsumentowi prawa do odst ą pienia od umowy z po- wodu podwy ż szenia op ł at. W trzecim z cytowanych wyroków - z dnia 21 kwietnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 49/05) – postanowienie o tre ś ci „ Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniej- szej umowy, które nast ą pi poprzez zarz ą dzenie Kanclerza Wy ż szej Szko ł y Edukacji Zdro- wotnej w Ł odzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarz ą dzenie podane zostanie do wiadomo ś ci studentów przez og ł oszenie na tablicy informacyjnej oraz w dziekanacie.” Równie ż zosta ł o uznane przez SOKiK za kszta ł tuj ą ce prawa i obowi ą zki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c ich interesy. Kwestionowane postanowienie § 3 ust. 2 wzorca umowy o tre ś ci „Za łą cznik nr 1 jest integraln ą cz ęś ci ą umowy i stanowi podstaw ę naliczenia op ł at za opiek ę nad dziec- kiem, zmiana cen i stawek zawartych w za łą czniku nr 1 nie wymaga zmiany umowy.” przyznaje Przedsi ę biorcy prawo do jednostronnej zmiany wysoko ś ci op ł at za ś wiadczone na rzecz konsumenta us ł ugi, nie przewiduj ą c jednocze ś nie konieczno ś ci powiadamiania konsumenta o planowanych zmianach finansowych warunków wykonywania umowy i nie gwarantuj ą c prawa odst ą pienia od umowy w sytuacji, gdy nie akceptuje on planowanych zmian. O ile Przedsi ę biorca ma pe ł ne prawo do podwy ż szenie wysoko ś ci op ł at za ś wiad- czone us ł ugi w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów dzia ł alno ś ci, to nie mo ż e on - zastrzegaj ą c sobie prawo do zmiany wysoko ś ci op ł aty na mocy jednostronnej decyzji – 7 narusza ć obowi ą zku dor ę czenia zmienionego wzorca drugiej stronie umowy. Zgodnie z art. 384 1 § 1 Kodeksu cywilnego wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o cha- rakterze ci ą g ł ym wi ąż e drug ą stron ę , je ż eli zosta ł dor ę czony stronie przed zawarciem umowy, a strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie wypowiedzenia. Zgod- nie z art. 385 3 pkt 20 Kodeksu cywilnego za niedozwolone uznaje si ę te postanowienia umowne, które przewiduj ą uprawnienie kontrahenta konsumenta do okre ś lenia lub pod- wy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy, bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. Postanowienia § 3 ust. 2 wzorca Umowy upowa ż niaj ą Przedsi ę biorc ę do zmiany wysoko ś ci op ł at obci ąż aj ą cych konsumenta, przy czym zmiana ich wysoko ś ci nie jest uznana za zmian ę warunków umowy. Oznacza to, ż e konsument w przypadku podwy ż szenia wysoko ś ci op ł aty nie ma prawa do odst ą pienia od umowy, przed wej ś ciem w ż ycie zmienionych warunków ś wiadczenia us ł ugi. Tak wiec, za wykazane i udowodnione uzna ć nale ż y, i ż kwestionowane postanowie- nia § 3 ust. 2 wzorca umowy stosowanego przez Przedsi ę biorc ę , mieszcz ą si ę w hipotezie klauzul 642, 756 i 848 wpisanych do Rejestru postanowie ń wzorców uznanych za niedo- zwolone. Po wtóre , wyniki porównania tre ś ci § 24 ust. 5 Statutu z tre ś ci ą klauzuli wpisanej na podstawie wyroku SOKiK z dnia 27 lutego 2006r. sygn. akt XVII Amc 105/04 do Reje- stru niedozwolonych postanowie ń umownych pod pozycj ą 726 o tre ś ci: „ Nieusprawiedli- wione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy stu- dentów.” wskazuj ą na identyczno ść skutków wywo ł ywanych przez te uregulowania, któ- rych nie niweluje odr ę bno ść sformu ł owa ń . W uzasadnieniu przywo ł anego wyroku SOKiK stwierdzi ł , ż e zapis o tre ś ci „ Nie- usprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studentów” narusza dobre obyczaje i interesy konsumentów tj. art. 385 1 kc. Art. 385 1 § 1 kodeksu cywilnego stanowi, ż e postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy (nie- dozwolone postanowienia umowne). Konsument jako s ł absza strona stosunku prawnego staj ą c wobec przedsi ę biorcy – profesjonalisty podlega szczególnej ochronie. W szczególno- ś ci naruszaj ą w sposób ra żą cy interesy konsumentów dzia ł ania przedsi ę biorcy sprzeczne z przepisami prawa. Art. 491 § 1 kc stanowi, ż e gdy jedna ze stron dopuszcza si ę zw ł oki w wykonaniu zobowi ą zania z umowy wzajemnej, druga strona mo ż e wyznaczy ć jej odpo- wiedni dodatkowy termin do wykonania zobowi ą zania z zaznaczeniem, ż e w razie bezsku- tecznego up ł ywu wyznaczonego terminu b ę dzie uprawniona do odst ą pienia od umowy. Chocia ż powy ż szy przepis posiada charakter dyspozytywny, tzn. zale ż ny od woli stron to jego tre ść jest powszechnie stosowana w obrocie gospodarczym i stanowi jeden z jego dobrych obyczajów. Powy ż sze potwierdza równie ż cho ć by wyrok S ą du Apelacyjnego w Katowicach z dnia 5 stycznia 2000 r. (sygn. akt IAca 817/99), w którym s ą d orzek ł , i ż „sa- ma zw ł oka w spe ł nieniu ś wiadczenia nie daje podstaw do odst ą pienia od umowy w ś wietle art. 491 § 1 kc, który warunkuje jego skuteczno ść od wyznaczenia drugiej stronie odpo- wiedniego, dodatkowego terminu”. Dobre obyczaje we wzajemnych relacjach Przedsi ę biorcy i konsumentów wymagaj ą , aby w omówionym przypadku zastosowany znalaz ł przepis art. 491 §1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym, dopiero po up ł ywie dodatkowego, wyznaczonego konsumentowi termi- nu do wykonania ś wiadczenia pieni ęż nego, Przedsi ę biorca winien mie ć zapewnione prawo 8 do odst ą pienia od umowy i skre ś lenia dziecka z listy wychowanków. Zdaniem Prezesa Urz ę du zakwestionowane postanowienia § 24 ust. 5 Statutu Przedszkola, pomimo ró ż nic w tre ś ci, s ą to ż same z cytowana wy ż ej klauzul ą niedozwolon ą . Postanowienia te reguluj ą kwestie zwi ą zane z rozwi ą zaniem umowy przez Przedsi ę biorc ę i skre ś leniem dziecka z listy wychowanków w przypadku niewykonania b ą d ź nienale ż ytego wykonywania ś wiadczenia przez konsumenta. Wywo ł uj ą one to ż same skutki prawne co ww. postanowienie Rejestru, wi ążą c prawo Przedsi ę biorcy do rozwi ą zania umowy bez wy- powiedzenia i skre ś lenia dziecka z listy wychowanków z niewykonaniem zobowi ą zania przez konsumenta, bez uprzedniego wyznaczenia konsumentowi dodatkowego terminu do jego wykonania. Analiza porównawcza zakwestionowanych postanowie ń wzorców umowy oraz przedstawionych powy ż ej postanowie ń wpisanych do rejestru niedozwolonych postano- wie ń umownych wskazuje, ż e kwestionowane postanowienia wyczerpuj ą przes ł anki posta- nowie ń uznanych za niedozwolone. Zakwestionowane zapisy umowy nie maj ą wprawdzie identycznego brzmienia, jednak ż e w ocenie Prezesa Urz ę du, wyk ł adnia ich tre ś ci prowadzi do wniosku, ż e mieszcz ą si ę w hipotezach przytoczonych klauzul niedozwolonych. Skutkuje to uznaniem, ż e uprawdopodobniona zosta ł a bezprawno ść dzia ł ania Przedsi ę biorcy, polegaj ą ca na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Do stwierdzenia stosowania przedmiotowych praktyk niezb ę dne jest ponadto wyka- zanie, i ż bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w interes konsumentów dotyczy ł o tzw. zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naru- szeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć - potencjalnych klientów Przedsi ę biorcy. Niezgodnym z prawem dzia ł aniem Przedsi ę biorcy mog ł a bowiem zosta ć dotkni ę ta nieograniczona liczba osób, tzn. wszystkie osoby do któ- rych adresowana jest oferta przedsi ę biorcy. Pismem z dnia 7 lipca 2008 r. Przedsi ę biorca zobowi ą za ł si ę do wprowadzenie z dniem 1 wrze ś nia 2008 r. nowego wzorca Umowy i nowego Statutu o zmienionym brzmie- niu postanowie ń reguluj ą cych zasady zmiany warunków finansowych ś wiadczenia us ł ug oraz skre ś lenia dziecka z listy wychowanków z powodu nieterminowego uiszczania op ł at. W ś wietle powy ż szego, w niniejszej sprawie zachodz ą podstawy do zastosowania art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy, je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk na- ruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania- ż e przedsi ę bior- ca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 24 powo ł anej ustawy, a przedsi ę biorca, które- mu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Zdaniem Prezesa Urz ę du, w niniejszej sprawie spe ł nione zosta ł y przes ł anki do wy- dania decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Okoliczno ś ci sprawy uprawdopodobniaj ą stosowanie przez Przedsi ę biorc ę praktyk narusza- j ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na pos ł ugiwaniu si ę w obrocie kon- sumenckim wzorcami umownymi, w których zamieszczone zosta ł y klauzule wpisane do 9 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Przedsi ę biorca zobowi ą za ł si ę do podj ę - cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia wskazanym powy ż ej naruszeniom poprzez za- wieranie nowych umów zgodnie z nowo opracowanym wzorcem oraz wprowadzenie w ż ycie nowego Statutu Przedszkola, z których to dokumentów niedozwolone postanowienia umowne zosta ł y usuni ę te. W nowo opracowanych dokumentach zasady zmiany warunków umowy oraz skre ś lenia dziecka z listy wychowanków zosta ł y okre ś lone w nast ę puj ą cy spo- sób: - w § 5 ust. 5 i ust. 6 nowego wzorca Umowy zawarto postanowienia, zgodnie z którym „ Je ż eli umowa zawarta jest na okres d ł u ż szy ni ż jeden rok przedszkolny, op ł aty o których mowa w punkcie 1, 2, 3 i 4 podlegaj ą aktualizacji z nowym rokiem szkolnym, w oparciu o wzrost kosztów prowadzenia przedszkola. Aktualizacja dokonywana b ę dzie w czerwcu i obowi ą zuje od wrze ś nia.” Ponadto zgodnie z § 10 ust. 1 i 2 wzorca „ Strony przewiduj ą mo ż liwo ść wcze ś niejszego rozwi ą zania umowy z zachowaniem miesi ę cznego okresu wypowiedzenia rozpoczynaj ą cego si ę z pocz ą tkiem miesi ą ca.”, a zgodnie z § 11 wzorca „ Wszelkie zmiany niniejszej umowy wymagaj ą formy pisemnej pod rygorem nie- wa ż no ś ci.”, - w § 26 nowego Statutu zawarto postanowienie, zgodnie z którym: 1. „ Dziecko mo ż e by ć skre ś lone z listy wychowanków przez dyrektora przedszkola w przypadku gdy rodzice (prawni opiekunowie): 1. (…) 2. nie wywi ą zuj ą si ę z obowi ą zku terminowego regulowania obowi ą zuj ą cych w placówce op ł at – na zasadach zawartych w niniejszym statucie i zawartej umowie cywilno – prawnej, po uprzednim pisemnym wezwaniu do zap ł aty zaleg ł o ś ci 3. (…). 2. W przypadku podj ę cia przez dyrektora decyzji o skre ś leniu dziecka z listy wy- chowanków, nie obowi ą zuje termin wynikaj ą cy z umowy cywilno- prawnej, o której mowa w § 25.1 niniejszego statutu. 3. Pisemn ą decyzje dyrektora o skre ś leniu dziecka z listy wychowanków przed- szkola przekazuje si ę rodzicom lub przesy ł a na adres podany przez rodziców, do wiadomo ś ci przedszkola. 4. Od decyzji dyrektora s ł u ż y rodzicom/ prawnym opiekunom dziecka / odwo ł anie w ci ą gu 14 od daty otrzymania decyzji do organu prowadz ą cego przedszkole.” Zaproponowane przez Przedsi ę biorc ę zmiany kwestionowanych postanowie ń wzorca umowy i Statutu uwzgl ę dniaj ą , w ocenie Prezesa Urz ę du, obowi ą zuj ą ce przepisy prawa, w szczególno ś ci art. 385 i nast. Kodeksu cywilnego. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy Prezes Urz ę du na ł o ż y ł na Przedsi ę biorc ę obo- wi ą zek przekazania - w terminie miesi ą ca od uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji – In- formacji o realizacji przyj ę tego zobowi ą zania oraz dostarczenia dowodów na okoliczno ść poinformowania rodziców lub prawnych opiekunów dzieci ucz ę szczaj ą cych do Przedszkola 10 Niepublicznego „Krasnal” w Szczecinie o wynikaj ą cych z przyj ę tego zobowi ą zania zmianach w obowi ą zuj ą cych Umowach i Statucie. Wobec powy ż szego orzeczono, jak w sentencji. POUCZENIE: Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę - gowego w Warszawie- S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch ty- godni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i konsumentów Dyrektor Delegatury w Gda ń sku Roman Jarz ą bek Otrzymuje: Pani Stefania Myca Przedszkole Niepubliczne „KRASNAL” ul. Dunikowskiego 3 70- 123 Szczecin 11