RGD-30/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-16/08/IW Gda ń sk, 10 wrze ś nia 2008r. D ECYZJA NR RGD. 30/2008 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Mini- strów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), po przeprowadze- niu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko przedsi ę biorcy: Pani Hannie Liss prowadz ą cej Przedszkole Niepubliczne „Trzynastka” w Gda ń sku - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 tej ustawy uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów dzia ł anie polegaj ą ce na stosowaniu przez przedsi ę biorc ę : Pani ą Hann ę Liss prowadz ą c ą Przedszkole Niepubliczne „Trzynastka” z siedzib ą w Gda ń sku, w obrocie z udzia ł em konsumentów postanowie ń zawartych w: 1) § 4 ust. 2 wzorca Umowy o ś wiadczenie us ł ug przez Niepubliczne Przedszkole „Trzynastka” w Gda ń sku o tre ś ci: „ W razie opó ź nienia kwot, o których mowa w § 3, Przedszkole mo ż e wypowiedzie ć niniejsz ą umow ę ze skutkiem natych- miastowym, bez zachowania okresu wypowiedzenia. Rozwi ą zanie umowy jest równoznaczne ze skre ś leniem dziecka z listy przedszkolnej.” , 2) § 10 ust. 10 Statutu Niepublicznego Przedszkola „Trzynastka”, obowi ą zuj ą ce- go od dnia 9 listopada 2007 r. o tre ś ci: „ Przedszkole dopuszcza mo ż liwo ść zmiany czesnego do 10% w ci ą gu roku szkolnego bez konieczno ś ci podpisy- wania w tym zakresie umowy o ś wiadczenie us ł ug, a jedynie poprzez og ł osze- nie na tablicy informacyjnej.” 3) § 10 ust. 11 Statutu Niepublicznego Przedszkola „Trzynastka”, obowi ą zuj ą cego od dnia 9 listopada 2007 r. o tre ś ci: „Dziecko zostaje skre ś lone z listy przed- szkolnej je ż eli: - rodzice zalegaj ą z op ł at ą za miesi ą c i nie zg ł osili deklaracji op ł aty w ratach lub w innej formie (…)” które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi, na podstawie art. 479 45 kodeksu post ę - powania cywilnego, do rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwo- lone, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje si ę zaniechanie stosowania tej praktyki. UZASADNIENIE W I kwartale 2008 r. przeprowadzono post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu kontrol ę wzorców umów stosowanych w obrocie konsumenckim przez przedszkola niepu- bliczne dzia ł aj ą ce na terenie województwa pomorskiego i zachodniopomorskiego, pod k ą - tem zgodno ś ci tre ś ci tych wzorców z przepisami Kodeksu cywilnego, z uwzgl ę dnieniem klauzul wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W toku post ę powania wyja ś niaj ą cego dokonano m.in. analizy stosowanych przez przedsi ę biorc ę : Pani ą Hann ę Liss prowadz ą c ą Przedszkole Niepubliczne „Trzynastka” z sie- dzib ą w Gda ń sku, zwanego dalej „ Przedszkolem” lub „ Przedsi ę biorc ą ”: wzorca umowy o nazwie: Umowa o ś wiadczenie us ł ug przez Niepubliczne Przedszkole „Trzynastka” w Gda ń sku oraz Statutu Niepublicznego Przedszkola „Trzynastka”, obowi ą zuj ą cego od dnia 9 listopada 2007 r. Kontrola ww. wzorców wykaza ł a, ż e zawarto w nich postanowienia, które mog ą narusza ć zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z czym uznano za uza- sadnione postawienie Przedsi ę biorcy zarzutu stosowania postanowie ń umownych uzna- nych przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie - S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) za niedozwolone i wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, zwanego dalej „ Rejestrem”. . W zwi ą zku z powy ż szym postanowieniem Nr 208 z dnia 24 kwietnia 2008r., zmie- nionym postanowieniem Nr 358 z dnia 23 lipca 2008 r. wszcz ę to w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwanego dalej: „ Prezesem Urz ę du” lub „ Prezesem UOKiK” z urz ę du post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy kon- sumentów, o których mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), zwanej dalej: „ ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów”, polegaj ą cych na stosowaniu postanowie ń zawartych w: 1. § 4 ust. 2 wzorca Umowy o ś wiadczenie us ł ug przez Niepubliczne Przedszkole „Trzynastka” w Gda ń sku o tre ś ci: „ W razie opó ź nienia kwot, o których mowa w § 3, Przedszkole mo ż e wypowiedzie ć niniejsz ą umow ę ze skutkiem natych- miastowym, bez zachowania okresu wypowiedzenia. Rozwi ą zanie umowy jest równoznaczne ze skre ś leniem dziecka z listy przedszkolnej.”, 2. § 10 ust. 10 Statutu Niepublicznego Przedszkola „Trzynastka”, obowi ą zuj ą cego od dnia 9 listopada 2007 r. o tre ś ci: „ Przedszkole dopuszcza mo ż liwo ść zmiany czesnego do 10% w ci ą gu roku szkolnego bez konieczno ś ci podpisywania w tym zakresie umowy o ś wiadczenie us ł ug, a jedynie poprzez og ł oszenie na tablicy informacyjnej.” Oraz 3. - § 10 ust. 11 Statutu Niepublicznego Przedszkola „Trzynastka”, obowi ą zuj ą - cego od dnia 9 listopada 2007 r. o tre ś ci: „Dziecko zostaje skre ś lone z listy przedszkolnej je ż eli: - rodzice zalegaj ą z op ł at ą za miesi ą c i nie zg ł osili dekla- racji op ł aty w ratach lub w innej formie (…)” 2 W pi ś mie z dnia 13 maja 2008 r., b ę d ą cym odpowiedzi ą na zawiadomienie o wszcz ę - ciu post ę powania, Przedsi ę biorca przedstawi ł nast ę puj ą ce stanowisko i wyja ś nienia doty- cz ą ce stosowania kwestionowanych przez Prezesa UOKiK postanowie ń ww. wzorca umowy i Statutu: 9 Przedsi ę biorca nie zgadza si ę ze stanowiskiem Prezesa UOKiK dotycz ą cym sprzeczno ś ci postanowie ń § 4 ust. 2 wzorca Umowy o ś wiadczenie us ł ug przez Niepubliczne Przedszkole „Trzynastka” w Gda ń sku i § 10 ust. 11 Statutu Niepu- blicznego Przedszkola „Trzynastka” z przepisami art. 491 kodeksu cywilnego. W jego opinii – odwo ł uj ą cej si ę do stwierdze ń Prezesa UOKiK - wymóg art. 491 k.c. - poprzez u ż ycie w jego tre ś ci wyrazu „mo ż e” - nie ma charakteru obligato- ryjnego, a jedynie dyspozytywny, co powoduje, ż e strona umowy mo ż e, ale nie musi zawiera ć w niej postanowie ń wyznaczaj ą cych konsumentowi dodatkowy termin do dokonania zap ł aty za ś wiadczenie. Dodatkowo Przedsi ę biorca zwraca uwag ę na tre ść art. 492 k.c., „…przewiduj ą cego umowne prawo odst ą pienie od umowy, zastrze ż one na wypadek niewykonania zobowi ą zania w trybie ś ci ś le okre ś lonym. W takim wypadku strona uprawniona mo ż e od umowy odst ą pi ć bez wyznaczania dodatkowego terminu. W doktrynie, m.in. w Komentarzu do Kodeksu cywilnego. Tom I, pod red. E.Gniewska, C.H. Beck, Warszawa 2004 roku, przyjmuje si ę , i ż przy postanowieniu umownym, obejmuj ą cym zap ł at ę wynagrodzenia w okre ś lonych terminach i wysoko ś ciach, poczynaj ą c od zawar- cia umowy, spe ł niony zostaje warunek zastrze ż enia prawa do odst ą pienia na wypadek niewykonania zobowi ą zania w terminie ś ci ś le okre ś lonym.” Przedsi ę - biorca wskaza ł równie ż na tre ść art. 746 k.c., który w jego opinii „…z mocy art. 750 k.c. znajduje równie ż odpowiednie zastosowanie do niniejszej umowy. Przepis ten zapewnia mo ż liwo ść rozwi ą zania umowy przez obie strony umowy w ka ż dym czasie. Przepis ten nie wprowadza terminów wypowiedzenia, a zatem wywo ł uje ono skutki w chwili, gdy dosz ł o do adresata w taki sposób, ż e móg ł zapozna ć si ę z jego tre ś ci ą . Zasadniczo odst ą pienie od umowy odró ż nia si ę od jej rozwi ą zania, z uwagi na skutki tych czynno ś ci. Przy odst ą pieniu nast ę puje skutek wstecz, a umow ę traktuje si ę jakby nigdy nie zosta ł a zawarta, za ś roz- wi ą zania umowy jest ś wiadczeniem wywo ł uj ą cym skutki na przysz ł o ść , zatem dotyczy wy łą cznie tej cz ęś ci umowy, która nie zosta ł a zrealizowana. St ą d wska- zane przez Prezesa UOKiK zastrze ż enia wydaj ą si ę by ć nieuzasadnione.” Przed- si ę biorca prezentuje stanowisko, ż e - uznaj ą c nawet pogl ą d Prezesa UOKiK od- no ś nie wyznaczenia dodatkowego terminu dokonania zap ł aty za wykonane ś wiadczenie za s ł uszny – z ww. zapisów umowy i Statutu wynika, ż e wymóg ten zosta ł spe ł niony, poniewa ż : -„.. klient podpisuj ą c umow ę i zapoznaj ą c si ę ze statutem jest informowany o wysoko ś ci op ł aty i terminie oraz sposobie jej dokonywania na rzecz Przedszkola, - z przytoczonych §§ ww. dokumentów jasno wynika, ż e skre ś lenie z listy przedszkolnej nast ą pi dopiero po miesi ą cu zalegania w op ł acie na jego rzecz, za ś wiadczenie ju ż dokonane na rzecz Klienta, - tym samym w ww. dokumentach wyznaczony zosta ł dodatkowy termin, i to miesi ę czny, na uregulowanie zw ł oki w p ł atno ś ci.” 3 Przedstawiaj ą c powy ż sze Przedsi ę biorca stwierdza, ż e nie podziela stanowiska Prezesa UOKiK zawartego w zawiadomieniu o wszcz ę ciu post ę powania i uwa ż a, ż e kwestionowane zapisy § 4 ust. 2 wzorca umowy i § 10 ust. 11 Statutu s ą uzasadnione i powinny zosta ć bez zmian. 9 Odnosz ą c si ę do zastrze ż e ń Prezesa UOKiK dotycz ą cych postanowie ń § 10 ust. 10 Statutu Niepublicznego Przedszkola „Trzynastka” Przedsi ę biorca podniós ł , ż e: - zawarty w § 4 wzorca umowy zapis o tre ś ci „ Umowa niniejsza mo ż e zosta ć rozwi ą zana przez ka ż d ą ze stron z zachowaniem jednomiesi ę cznego okresu wypowiedzenia.” daje klientowi mo ż liwo ść wypowiedzenia umowy np. z powodu nie akceptowania wzrostu ceny. - „nie mo ż na zgodzi ć si ę ze stwierdzeniem, ż e w dniu podpisania umowy na „rok szkolny” przedsi ę biorca ma mo ż liwo ść takiego skalkulowania ceny, aby osi ą gn ąć w danym roku zamierzony wynik ekonomiczny. Rok szkolny obej- muje 4 miesi ą ce roku bie żą cego, co do których znane s ą koszty lub s ą one co najmniej przewidywalne. Pozostaje 7 miesi ę cy (58,33%) roku nast ę pne- go, co do których nie mo ż na przewidzie ć kosztów. Do ś wiadczenie dotych- czasowe wskazuje, ż e w przypadku dzia ł alno ś ci Przedszkola nast ę puje istot- ny wzrost kosztów dzia ł alno ś ci (…) z pocz ą tkiem roku kalendarzowego, a skali wzrostu tych kosztów w dniu podpisania umowy nie mo ż na okre ś li ć . St ą d konieczny jest zapis w Statucie i we wzorcu umowy o mo ż liwo ś ci wzro- stu op ł at.” - w dzia ł alno ś ci przedszkola wska ź nikiem inflacji mo ż na pos ł ugiwa ć si ę jedy- nie w odniesieniu do kosztów wy ż ywienia. Pozosta ł e koszty sta ł e wzrastaj ą i b ę d ą wzrasta ć w stopniu znacznie wi ę kszym ni ż wska ź nik inflacji, np.: koszty wody i ś cieków – wzros ł y w 2008 r. o 15%, wywozu nieczysto ś ci – wzrost o 87,22%, wynagrodzenia – wzrost o 200%. W zwi ą zku z czym w opinii Przedszkola zapis w Statucie o mo ż liwo ś ci wzrostu op ł at w stopniu wy ż szym ni ż inflacja jest koniecznym. - nie mo ż e zgodzi ć si ę ze stanowiskiem Prezesa UOKiK, ż e zmiana warunków umowy nie mo ż e odby ć si ę bez dostarczenia konsumentowi nowego wzorca W opinii Przedsi ę biorcy, wzorzec umowy jest klientowi znany i akceptowany w proponowanym brzmieniu w momencie jego podpisania. Je ż eli warunki umowy nie s ą przez niego akceptowane mo ż e on umowy nie podpisywa ć i skorzysta ć z innych placówek przedszkolnych. Przedstawienie do podpisu nowej umowy po zmianie op ł at jedynie w zakresie nie przekraczaj ą cym pro- gu okre ś lonego w umowie spowodowa ł oby poniesienie przez Przedszkole dodatkowych kosztów zwi ą zanych z konieczno ś ci ą wydrukowania 100 no- wych umów i przekazania ich do podpisu. „ Informacja umieszczona na ta- blicy og ł osze ń jest przyj ę t ą w Przedszkolu forma komunikowania si ę z Klien- tem i analogiczne zasady, dotychczas nie kwestionowane, obowi ą zuj ą i s ą stosowane w Publicznych Przedszkolach w Gda ń sku (przedszkola samorz ą - dowe). Ponadto wprowadzanie zmian op ł at i cen bez dor ę czania klientom ka ż dorazowo wzorców umowy stosowane i akceptowane jest w odniesieniu do innych przedsi ę biorców, np. wspomniane Przedszkola Publiczne, dostaw- 4 cy mediów, odbiorcy odpadów komunalnych, itp. Jednak ż e w celu wyj ś cia naprzeciw wskazaniom Prezesa UOKiK we wzorcu umowy oraz w Statucie Przedszkola dokonano zmian wprowadzaj ą cych zapisy dodatkowe i dopre- cyzowuj ą ce o tre ś ci: § 10 ust. 10 Statutu Przedszkola oraz w § 3 ust. 4 wzorca umowy „Przedszkole dopuszcza mo ż liwo ść zmiany wysoko ś ci cze- snego do 5% w ci ą gu roku szkolnego bez konieczno ś ci podpisywania w tym zakresie umowy o ś wiadczenie us ł ug, a jedynie poprzez og ł oszenie na tabli- cy informacyjnej. Zmiana czesnego w niniejszym zakresie mo ż e by ć doko- nana nie wcze ś niej ni ż z dniem 1 miesi ą ca nast ę pnego, przy czym informa- cje o tym musi by ć wywieszona na tablicy og ł osze ń nie pó ź niej ni ż do dnia 15 miesi ą ca poprzedzaj ą cego. Rodzicowi/opiekunowi nie wyra ż aj ą cemu zgody na zmian ę wysoko ś ci czesnego przys ł uguje prawo pisemnego wypo- wiedzenia umowy z terminem miesi ę cznym, ze skutkiem na koniec miesi ą ca kalendarzowego. W przypadku zmiany czesnego w stopniu wy ż szym ni ż 5% zmiana ta mo ż e nast ą pi ć po spe ł nieniu nast ę puj ą cych warunków dodatko- wych: - pisemnego powiadomienia ka ż dego Rodzica/Opiekuna przez Dyrektora Przedszkola o powodach wzrostu czesnego oraz jego skali, - pisemnego przed ł o ż enia ka ż demu Rodzicowi/Opiekunowi przez Dyrek- tora przedszkola umowy wraz z now ą wysoko ś ci ą czesnego.” Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: System o ś wiaty w Polsce obejmuje – zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 7 wrze ś nia 1991r. o systemie o ś wiaty (tj. Dz.U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm) – przedszkola, które mog ą by ć zarówno placówkami publicznymi, jak i niepublicznymi (art. 5 ust. 1 ww. ustawy). Jak wynika wprost z preambu ł y do wymienionej ustawy o systemie o ś wiaty, „o ś wiata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro ca ł ego spo ł ecze ń stwa”. Ś wiadczenie przez przedszkola edukacji w ramach systemu o ś wiaty jest zatem us ł ug ą o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, co potwierdza równie ż wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 lutego 2003 r., sygn. akt XVII Ama 36/02, w uzasadnieniu którego S ą d stwierdza m. in., i ż przedmiotem dzia ł ania szko ł y niepublicznej s ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, tj. edukacja. Status przedsi ę biorcy w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów potwierdza równie ż w odniesieniu do osób prawnych organizuj ą cych lub ś wiadcz ą cych us ł ugi o cha- rakterze u ż yteczno ś ci publicznej wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt III SK 22/04. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ile- kro ć w ustawie jest mowa o przedsi ę biorcy rozumie si ę przez to przedsi ę biorc ę w rozumie- niu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz.U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095), a tak ż e osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą nie maj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Przedsi ę biorca Hanna Liss prowadz ą ca Niepubliczne Przedszkole „Trzynastka”, które zosta ł o w dniu 16 sierpnia 2006 r. wpisane do ewidencji szkó ł niepublicznych Gminy Mia- 5 sta Gda ń ska na podstawie za ś wiadczenia nr 190/P/06, jako osoba fizyczna ś wiadcz ą ca us ł ugi edukacyjne o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zasady dzia ł ania Niepublicznego Przedszkola „Trzynastka” okre ś lono w opracowa- nym przez Przedsi ę biorc ę Statucie Przedszkola, w którym zamieszczono m.in. postanowie- nia reguluj ą ce wzajemne prawa i obowi ą zki: prowadz ą cego Przedszkole i jego pracowni- ków, a tak ż e konsumentów korzystaj ą cych z us ł ug Przedszkola. W ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci Przedsi ę biorca zawiera z konsumentami Umowy o ś wiadczenie us ł ug przez Niepubliczne Przedszkole „Trzynastka” w Gda ń sku . W prowadzonym post ę powaniu Prezes Urz ę du zakwestionowa ł przytoczone powy ż ej postanowienia § 4 ust. 2 wzorca umowy oraz § 10 ust. 10 i ust. 11 Statutu Przedszkola, stawiaj ą c zarzut stosowania postanowie ń wpisanych do rejestru niedozwolonych postano- wie ń umownych. W rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone zamieszczone zosta ł y postanowienia o nast ę puj ą cej tre ś ci: Poz. 642. „ Wysoko ść op ł at wymienionych w p. a, b, d ustala Rektor i podaje w formie za- rz ą dzenia do wiadomo ś ci, przed rozpocz ę ciem roku akademickiego”. (wpis do- konany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 5 pa ź dziernika 2005 r. sygn. akt XVII Amc 20/05). Poz. 643 „ Wysoko ść czesnego mo ż e ulega ć zmianom w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia” (wpis dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 5 pa ź - dziernika 2005 r. sygn. akt XVII Amc 20/05). Poz. 726. „ Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowo- duje skre ś lenie z listy studentów.” (wpis dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 27 lutego 2006r. sygn. akt XVII Amc 105/04). W pi ś mie z dnia 13 maja 2008 r. Przedsi ę biorca odniós ł si ę do zarzutów postawio- nych przez Prezesa UOKiK uznaj ą c, ż e kwestionowane zapisy § 4 ust. 2 wzorca Umowy i § 10 ust. 11 Statutu s ą uzasadnione i powinny pozosta ć bez zmian. Odnosz ą c si ę do za- strze ż e ń Prezesa UOKiK dotycz ą cych tre ś ci postanowie ń § 10 ust. 10 Statutu o ś wiadczy ł , ż e zmienia tre ść tego zapisu na nast ę puj ą c ą : „Przedszkole dopuszcza mo ż liwo ść zmiany wysoko ś ci czesnego do 5% w ci ą gu roku szkolnego bez konieczno ś ci podpisywania w tym zakresie umowy o ś wiadczenie us ł ug, a jedynie poprzez og ł oszenie na tablicy informacyj- nej. Zmiana czesnego w niniejszym zakresie mo ż e by ć dokonana nie wcze ś niej ni ż z dniem 1 miesi ą ca nast ę pnego, przy czym informacje o tym musi by ć wywieszona na tablicy og ł o- sze ń nie pó ź niej ni ż do dnia 15 miesi ą ca poprzedzaj ą cego. Rodzicowi/opiekunowi nie wy- ra ż aj ą cemu zgody na zmian ę wysoko ś ci czesnego przys ł uguje prawo pisemnego wypowie- dzenia umowy z terminem miesi ę cznym, ze skutkiem na koniec miesi ą ca kalendarzowego. W przypadku zmiany czesnego w stopniu wy ż szym ni ż 5% zmiana ta mo ż e nast ą pi ć po spe ł nieniu nast ę puj ą cych warunków dodatkowych: - pisemnego powiadomienia ka ż dego Rodzica/Opiekuna przez Dyrektora Przedszkola o powodach wzrostu czesnego oraz jego skali, - pisemnego przed ł o ż enia ka ż demu Rodzicowi/Opiekunowi przez Dyrektora przed- szkola umowy wraz z now ą wysoko ś ci ą czesnego.” 6 Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Podstaw ą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konku- rencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e powy ż sze mia ł o miejsce, po- zwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publiczno- prawnym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urz ę du rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albo- wiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy s ą lub b ę d ą klientami Przedsi ę biorcy, a interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego inte- resu konsumentów. Innymi s ł owy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniej- szej sprawie podj ę cie przez Prezesa Urz ę du dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Art. 24 ust.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, i ż „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. ” , natomiast art. 24 ust. 2 okre ś la, i ż „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie po- stanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umo- wy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego (…).” Instrumenty przewidziane przepisami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów gwarantuj ą mo ż liwo ść podj ę cia bezpo ś redniej ochrony konsumentów, których prawa mog ą zosta ć istotnie ograniczone poprzez okre ś lone zachowania przedsi ę biorców, wykorzystuj ą - cych posiadan ą przewag ę kontraktow ą w kontaktach z nieprofesjonalnymi uczestnikami rynku. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie prawnej przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Zakazane s ą wi ę c takie za- chowania przedsi ę biorców, które naruszaj ą uprawnienia nieprofesjonalnych uczestników rynku, poprzez stosowanie wobec nich dzia ł a ń sprzecznych z prawem. Do stwierdzenia praktyki, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest wykazanie, i ż przedsi ę biorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zosta ł y wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym stanowi art. 479 45 Ko- deksu post ę powania cywilnego. Wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej (art. 479 36 – 479 45 kpc), której dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny po- stanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Tym niemniej nale ż y pami ę ta ć , ż e art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzo- nej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do Rejestru postanowie ń wzorców umowy 7 uznanych za niedozwolone prowadzonego przez Prezesa UOKiK, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do Rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza zatem, ż e od te- go momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „ (…) stoso- wanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „ (…) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do reje- stru (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a u.o.k.i k. znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym za- sady efektywno ś ci (…)”. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów dokonuj ą c oceny postanowienia umowne- go ocenia okre ś lony zapis, i w momencie jego wpisania do rejestru klauzula przestaje by ć postanowieniem konkretnego wzorca umownego, a staje si ę samodzielnie funkcjonuj ą c ą zasad ą , która zosta ł a zakwestionowana. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść klauzul (art. 479 43 k.p.c.), spe ł nia ona funkcj ę podobn ą do przepisów prawa. Tak wi ę c, dokonuj ą c oceny tre ś ci postanowie ń umownych wykorzystywanych przez przedsi ę biorców we wzor- cach umownych nale ż y wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej (wyk ł adnia j ę zykowa, systemowa, funkcjonalna i inna). St ą d te ż , niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do Rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do Rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie dwóch klauzul powinien by ć zatem zamiar i cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za nie- dozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wi ąż e nie tyko strony i s ą d, który je wyda ł , lecz równie ż inne s ą dy i organy pa ń stwowe, a w wypadkach w ustawie przewidzianych tak ż e inne osoby. S ą d orzekaj ą c, ż e dane postanowienie jest niedozwolo- nym postanowieniem umownym stwierdza, i ż kszta ł tuje ono prawa i obowi ą zki konsumen- ta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, równocze ś nie ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. przez niedozwolone postanowienie umowne uwa ż a si ę , posta- nowienie umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, które kszta ł tu- je jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Bior ą c pod uwag ę powy ż sz ą wyk ł adni ę , mo ż na stwierdzi ć , i ż praktyki pole- gaj ą ce na zamieszczaniu w zawieranych umowach, postanowie ń , które zosta ł y wpisane do 8 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych s ą bezprawne i naruszaj ą zbiorowe inte- resy konsumentów. Powy ż sze zosta ł o potwierdzone w uchwale S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/06 oraz wyroku SOKiK z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04). Pos ł ugiwanie si ę w obrocie konsumenckim klauzulami uznanymi przez SOKiK za abu- zywne i wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone postanowienia umowne jest zakazane prawem. „Prezes Urz ę du mo ż e stwierdzi ć stosowa- nie przez przedsi ę biorc ę praktyki o której mowa w art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grud- nia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsu- mentów polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę postanowieniem wzorca umownego, które zosta- ł o wpisane do Rejestru, bez wzgl ę du na to, czy wpis dotyczy tego przedsi ę biorcy, przeciw- ko któremu jest prowadzone post ę powanie, czy te ż zwi ą zany jest z dzia ł aniami innych kontrahentów konsumentów” - (S ą d Apelacyjny w wyroku z dnia 02.12.2005r. (sygn. akt VI ACa 760/05). Podobne twierdzenie S ą d Apelacyjny zawar ł we wcze ś niejszym wyroku, tj. w orzeczeniu z dnia 29.09.2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie przywo ł uj ą c stanowisko S ą du Najwy ż szego wyra ż one w uchwale z dnia 19.12.2003r. III CZP 95/03 (OSNC 2005/2/25), wskaza ł , ż e wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 K.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich. Pomimo, i ż powy ż ej przywo ł ane wyroki zapad ł y pod rz ą dami ustawy o ochronie konkuren- cji i konsumentów z 15 grudnia 2000r. (Dz.U. z 2005 r., Nr.244, poz. 2080 ze zm.), to orzecznictwo to nale ż y uzna ć za aktualne tak ż e w aktualnym stanie prawnym. Na gruncie obecnie obowi ą zuj ą cej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2007 r. rozwa ż ana kwestia zosta ł a uregulowania w analogiczny sposób, a zatem nie wyst ę puj ą ró ż nice, które nakazywa ł yby odej ś cie od ustalonej linii orzecznictwa i w konsekwencji tego odmienn ą ocen ę prawn ą badanego zagadnienia. Przedmiotem niniejszych rozwa ż a ń jest wykazanie, ż e wy ż ej wymienione, zakwestio- nowane przez Prezesa Urz ę du zapisy wzorców umownych stosowanych przez Przedszkole przy zawieraniu umów o ś wiadczenie us ł ug opieki przedszkolnej, s ą to ż same z tre ś ci ą po- stanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę po- wania cywilnego. Kwestionowane postanowienia mo ż na uzna ć za to ż same z postanowie- niami wpisanymi do Rejestru pod mi ę dzy innymi pozycjami: 642, 643 i 726. Dla orzeczenia, ż e konkretne zachowanie rynkowe Przedsi ę biorcy stanowi przejaw stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest wykaza- nie i udowodnienie, ż e podejmowane przez tego przedsi ę biorc ę dzia ł anie: 1) ujawnia si ę w obrocie konsumenckim, a wi ę c w relacjach pomi ę dzy pod- miotem posiadaj ą cym przymiot przedsi ę biorcy a konsumentami, 2) godzi w zbiorowe interesy konsumentów, 3) jest bezprawne. Ad 1. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, ż e stronami umów o ś wiadczenie us ł ug w zakresie opieki przedszkolnej stosowanych w dacie wszcz ę cia post ę powania byli: 9 Pani Hanna Liss prowadz ą ca Niepubliczne Przedszkole „ Trzynastka”, a wi ę c przedsi ę biorca, w rozumieniu przepisów art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów 9 9 Konsument, b ę d ą cy zgodnie z art. 22 1 Kodeksu cywilnego osob ą fizyczn ą lub prawn ą dokonuj ą c ą czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą lub zawodow ą . Umowy zawierane s ą wi ę c w obrocie konsumenckim przez „profesjonalist ę ”, b ę d ą ce- go przedsi ę biorc ą i nieprofesjonalnego uczestnika obrotu, tj. konsumenta. Pierwsza wi ę c przes ł anka analizowanego przepisu zosta ł a spe ł niona. Ad 2. Tak ż e drug ą przes ł ank ę , uzna ć nale ż a ł o za spe ł nion ą . Naruszenie zbiorowych inte- resów konsumentów ma miejsce wtedy, gdy dzia ł anie przedsi ę biorcy godzi w interesy kon- sumentów jako zbiorowo ś ci, to jest, w sytuacji gdy skierowane jest nie tylko do wyodr ę b- nionej indywidualnie grupy konsumentów, lecz szerszego nieograniczonego liczbowo kr ę gu osób, do których dotar ł a i dotrze ć mo ż e oferta przedsi ę biorcy. W rozpatrywanej sprawie wy ż ej wymienione warunki zosta ł y spe ł nione. Oferta us ł ug opieki przedszkolnej zawieraj ą - ca niedozwolone klauzule adresowana jest bowiem przez Przedsi ę biorc ę nie do ś ci ś le zin- dywidualizowanego konkretnego konsumenta, lecz do z góry nieokre ś lonej, niemo ż liwej do zidentyfikowania liczby kontrahentów – konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna. Ad. 3. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, czy dobrymi obyczajami, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć za- chowania niezgodne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na pod- stawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowa- nie w stosunkach wewn ę trznych. „Sprzeczne z prawem” s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepi- sami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabro- nione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cy- wilnym lub prawie administracyjnym. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy wystarczy ustalenie, ż e jego okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa ( por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz pod redakcj ą Janusza Szwaji, Urz ą d Antymonopolowy, Warszawa 1994, s.38-39). Nale ż y przy tym wskaza ć , ż e o ile, ge- neralnie, przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wskazuje na przyk ł adowy katalog dzia ł a ń bezprawnych, które – jak ju ż wskazano - mog ą przybiera ć ró ż ne formy i postaci (naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdzi- wej i pe ł nej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji ), o tyle w jednym przypadku norma ta wprost uznaje za bezprawne okre ś lony typ zachowa ń przedsi ę biorcy, jakim jest stosowanie postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwo- lone i wpisanych do Rejestru (art. 24 ust. 2 pkt 1). Tak wi ę c dla orzeczenia praktyki nale- ż y, w ka ż dym konkretnym przypadku, udowodni ć , ż e łą cznie zachodz ą nast ę puj ą ce prze- s ł anki: a) przedsi ę biorca musi stosowa ć wzorzec umowy, b) okre ś lone postanowienia wzorca umowy musz ą zosta ć uznane, wyrokiem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za niedozwolone, a nast ę pnie wpisane, przez organ do tego uprawniony, do w ł a ś ciwego rejestru. 10 Jak wynika z ustale ń stanu faktycznego Przedszkole stosuje w obrocie z konsumen- tami wzorzec Umowy o ś wiadczenie us ł ug przez Niepubliczne Przedszkole „Trzynastka” w Gda ń sku oraz Statut, które - stanowi ą c zbiór opracowanych (gotowych) i obowi ą zuj ą - cych przepisów (klauzul) - opracowane by ł y bez wspó ł udzia ł u, czy woli kontrahentów (konsumentów). Jest to zatem wzorzec umowny, poprzez który definiuje si ę w literaturze przedmiotu 1 wszelkie, jednostronne, przygotowane z góry przez proponentów, przed za- warciem umowy, gotowe klauzule, w postaci warunków umów, ich wzorów, regulaminów itp. W prowadzonym post ę powaniu administracyjnym Prezes Urz ę du zakwestionowa ł praktyk ę Przedsi ę biorcy polegaj ą c ą na stosowaniu w obrocie konsumenckim wzorców umowy, w których zawarte zosta ł y postanowienia o tre ś ci to ż samej z klauzulami wpisany- mi do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Po pierwsze , zgodnie z postanowieniami § 4 ust. 2 wzorca Umowy: „ W razie opó ź - nienia kwot, o których mowa w § 3, Przedszkole mo ż e wypowiedzie ć niniejsz ą umow ę ze skutkiem natychmiastowym, bez zachowania okresu wypowiedzenia. Rozwi ą zanie umowy jest równoznaczne ze skre ś leniem dziecka z listy przedszkolnej.” oraz postanowieniami § 10 ust. 11 Statutu: „Dziecko zostaje skre ś lone z listy przedszkolnej je ż eli: - rodzice zale- gaj ą z op ł at ą za miesi ą c i nie zg ł osili deklaracji op ł aty w ratach lub w innej formie (…)” Zakwestionowane postanowienia § 4 ust. 2 wzorca Umowy i § 10 ust. 11 Statutu Przedszkola pozwalaj ą Przedsi ę biorcy - w przypadku zalegania przez Rodziców/ Opieku- nów z nale ż nymi op ł atami za ś wiadczone us ł ugi opieki przedszkolnej - rozwi ą za ć umow ę ze skutkiem natychmiastowym bez obowi ą zku wcze ś niejszego powiadomienia konsumenta o tym fakcie. Analizuj ą c tre ść postanowie ń § 4 ust. 2 wzorca Umowy i § 10 ust. 11 Statutu Przedszkola, Prezes Urz ę du uzna ł je za to ż same z klauzul ą niedozwolon ą wpisanymi do Rejestru pod pozycj ą 726. Klauzula o tre ś ci „ Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studentów” zosta ł a wyrokiem SOKiK z dnia 27 lutego 2006r. sygn. akt XVII Amc 105/04 uznana za niedozwolone postanowienie umowne, a na- st ę pnie wpisana do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych pod pozycj ą 726. W uzasadnieniu przywo ł anego wyroku SOKiK stwierdzi ł , ż e zapis o tre ś ci „ Nieuspra- wiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studentów” narusza dobre obyczaje i interesy konsumentów tj. art. 385 1 k.c. Art. 385 1 § 1 kodeksu cywilnego stanowi, ż e postanowienia umowy zawieranej z kon- sumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obo- wi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy (niedo- zwolone postanowienia umowne). Konsument jako s ł absza strona stosunku prawnego sta- j ą c wobec przedsi ę biorcy – profesjonalisty podlega szczególnej ochronie. W szczególno ś ci naruszaj ą w sposób ra żą cy interesy konsumentów dzia ł ania przedsi ę biorcy sprzeczne z przepisami prawa. Art. 491 § 1 kc stanowi, ż e gdy jedna ze stron dopuszcza si ę zw ł oki w wykonaniu zobowi ą zania z umowy wzajemnej, druga strona mo ż e wyznaczy ć jej odpo- wiedni dodatkowy termin do wykonania zobowi ą zania z zaznaczeniem, ż e w razie bezsku- tecznego up ł ywu wyznaczonego terminu b ę dzie uprawniona do odst ą pienia od umowy. Chocia ż powy ż szy przepis posiada charakter dyspozytywny, tzn. zale ż ny od woli stron to 1 E. Łę towska, Ochrona niektórych praw konsumentów, Komentarz, 3 Wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck, W-wa 2001r., s. 75. 11 jego tre ść jest powszechnie stosowana w obrocie gospodarczym i stanowi jeden z jego dobrych obyczajów. Powy ż sze potwierdza równie ż wyrok S ą du Apelacyjnego w Katowicach z dnia 5 stycznia 2000 r. (sygn. akt IAca 817/99), w którym s ą d orzek ł , i ż „sama zw ł oka w spe ł nieniu ś wiadczenia nie daje podstaw do odst ą pienia od umowy w ś wietle art. 491 § 1 kc, który warunkuje jego skuteczno ść od wyznaczenia drugiej stronie odpowiedniego, do- datkowego terminu”. Zdaniem Prezesa Urz ę du zakwestionowane postanowienia § 4 ust. 2 wzorca Umowy i § 10 ust. 11 Statutu Przedszkola, pomimo ró ż nic w tre ś ci, s ą to ż same z cytowan ą wy ż ej klauzul ą niedozwolon ą . Postanowienia te reguluj ą kwestie zwi ą zane z rozwi ą zaniem umo- wy przez Przedsi ę biorc ę i skre ś leniem dziecka z listy wychowanków w przypadku niewyko- nania, b ą d ź nienale ż ytego wykonywania ś wiadczenia przez konsumenta. Wywo ł uj ą one to ż same skutki prawne co ww. postanowienie Rejestru, wi ążą c prawo Przedsi ę biorcy do rozwi ą zania umowy bez wypowiedzenia i skre ś lenia dziecka z listy wychowanków z niewy- konaniem zobowi ą zania przez konsumenta, bez uprzedniego wyznaczenia konsumentowi dodatkowego terminu do jego wykonania. W ocenie Prezesa Urz ę du, dobre obyczaje we wzajemnych relacjach Przedsi ę biorcy i konsumentów wymagaj ą , aby w omówionym przypadku zastosowany znalaz ł przepis art. 491 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym, dopiero po up ł ywie dodatkowego, wyzna- czonego konsumentowi terminu do wykonania ś wiadczenia pieni ęż nego, Przedsi ę biorca winien mie ć zapewnione prawo do odst ą pienia od umowy i skre ś lenia dziecka z listy wy- chowanków. Nale ż y ponadto zauwa ż y ć , ż e postanowienia § 4 ust. 2 wzorca Umowy i § 10 ust. 11 Statutu naruszaj ą równie ż zasad ę symetrii w kszta ł towaniu praw i obowi ą zków stron umo- wy. W stosowanym wzorcu Umowy sposób jej rozwi ą zania przez konsumenta zosta ł okre- ś la w § 4 ust. 1, zgodnie z którym „Umowa niniejsza mo ż e zosta ć rozwi ą zana przez ka ż d ą ze stron z zachowaniem jednomiesi ę cznego okresu wypowiedzenia.”. Tak wi ę c prawo do rozwi ą zania umowy bez wypowiedzenia przyznane zosta ł o wy łą cznie Przedsi ę biorcy, po- stanowienia umowy i Statutu Przedszkola nie zastrzegaj ą takiego uprawnienia na rzecz konsumenta. W ś wietle powy ż szego nie sposób zgodzi ć si ę z opini ą prezentowan ą przez Przedsi ę - biorc ę w odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu niniejszego postanowienia i uzna ć , ż e kwestionowane zapisy § 4 ust. 2 wzorca Umowy i § 10 ust. 11 Statutu s ą uzasadnione i powinny pozosta ć w ww. dokumentach bez zmian. Reasumuj ą c, za wykazane i udowodnione uzna ć nale ż y, i ż kwestionowane postano- wienia § 4 ust. 2 wzorca Umowy i § 10 ust. 11 Statutu stosowanych przez Przedsi ę biorc ę , mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli 726, wpisanej do Rejestru postanowie ń wzorców uzna- nych za niedozwolone. Po wtóre , postanowienia § 10 ust. 10 Statutu Przedszkola dopuszczaj ą mo ż liwo ść „… zmiany czesnego do 10% w ci ą gu roku szkolnego bez konieczno ś ci podpisywania w tym zakresie umowy o ś wiadczenie us ł ug, a jedynie poprzez og ł oszenie na tablicy informacyj- nej.” W ocenie Prezesa Urz ę du postanowienie to jest to ż same z klauzulami niedozwolony- mi wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone na podstawie wyroku SOKiK z dnia 5 pa ź dziernika 2005 r. sygn. akt XVII Amc 20/05 pod po- zycjami 642 o tre ś ci: „ Wysoko ść op ł at wymienionych w p. a, b, d ustala Rektor i podaje 12 w formie zarz ą dzenia do wiadomo ś ci, przed rozpocz ę ciem roku akademickiego” oraz 643 o tre ś ci: „ Wysoko ść czesnego mo ż e ulega ć zmianom w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia”. W uzasadnieniu ww. wyroku SOKiK uzna ł , ż e postanowienie o tre ś ci: „ Wysoko ść op ł at wymienionych w p. a, b, d ustala Rektor i podaje w formie zarz ą dzenia do wiadomo- ś ci, przed rozpocz ę ciem roku akademickiego” nie gwarantuje konsumentowi (tu: studen- towi) rzetelnej informacji o zmianie tre ś ci umowy zawartej z przedsi ę biorc ą (tu: uczelni ą ) w zakresie ewentualnej zmiany wysoko ś ci op ł at, które konsument powinien ponosi ć . W opinii S ą du „ Umowa łą cz ą ca studenta i uczelni ę ma charakter umowy ci ą g ł ej i podlega rygorom umów konsumenckich okre ś lonym w art. 384 i 384 1 kc. (…) Powy ż sze dotyczy równie ż zmiany wzorca umowy w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą - g ł ym, je ż eli druga strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie. Zapis powy ż - szy jest niezgodny z w/w przepisami, a przyj ę ty w nim sposób powiadamiania studenta o wysoko ś ci op ł at poprzez wydanie zarz ą dzenia Rektora nie stanowi gwarancji, ż e ta infor- macja z pewno ś ci ą do niego dotrze, co rodzi ć mo ż e ujemne skutki w postaci powstania u konsumenta zad ł u ż enia w op ł atach z powodu braku wiedzy o ich podwy ż ce. Z tych te ż powodów zakwestionowane postanowienie umowne kszta ł tuje prawa i obowi ą zki studenta (konsument) w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami a zarazem ra żą co narusza jego interesy.” Odnosz ą c si ę do tre ś ci postanowienia: „ Wysoko ść czesnego mo ż e ulega ć zmia- nom w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia” SOKiK uzna ł , ż e stanowi ono niedozwolon ą klauzul ę umown ą okre ś lon ą w art. 385 3 pkt 20 Kodeksu cywilnego. W opinii S ą du „ O ile pozwana szko ł a na pe ł ne prawo do podwy ż szenia wysoko ś ci czesnego w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia, o tyle studentowi (konsumentowi) powinno by ć gwarantowane prawo odst ą pienia od zawartej umowy, gdy nie jest on w sta- nie ponie ść kosztów podwy ż ki. Wzorzec, którym pos ł uguje si ę pozwana takiego uprawnie- nia dla studenta nie przewiduje. Nie mo ż na uzna ć za s ł uszny argument pozwanej, ż e pro- blem ten rozwi ą zuje prawo studenta do rozwi ą zania umowy w ka ż dym czasie zgodnie z § 9 wzorca umowy. W takim przypadku student do momentu rozwi ą zania umowy zmuszony by ł by do ponoszenia op ł aty w podwy ż szonej wysoko ś ci.” Kwestionowane postanowienie § 10 ust. 10 Statutu przyznaj ą c Przedsi ę biorcy prawo do jednostronnej zmiany wysoko ś ci czesnego nie precyzuje okoliczno ś ci, w których taka zmiana mo ż e nast ą pi ć . Postanowienie to odnosi si ę wprawdzie do g ł ównego ś wiadczenia konsumenta (wynagrodzenia za ś wiadczone przez Przedsi ę biorc ę us ł ugi), ale nie zosta ł o sformu ł owane w sposób jednoznaczny. O ile Przedsi ę biorca ma pe ł ne prawo do podwy ż - szenia wysoko ś ci op ł at za ś wiadczone us ł ugi w zale ż no ś ci m.in. od inflacji i aktualnych kosztów dzia ł alno ś ci, to nie mo ż e on - zastrzegaj ą c sobie prawo do zmiany wysoko ś ci op ł aty na mocy jednostronnej decyzji – narusza ć wynikaj ą cego z art. 384 1 § 1 Kodeksu cywilnego obowi ą zek dor ę czenia wzorca stronie umowy. Zgodnie z ww. przepisem, wzo- rzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym wi ąż e drug ą stron ę , je ż eli zosta ł dor ę czony stronie przed zawarciem umowy, a strona nie wypowiedzia- ł a umowy w najbli ż szym terminie wypowiedzenia. Zgodnie z § 2 tego ż artyku ł u w razie, gdy pos ł ugiwanie si ę wzorcem jest w stosunkach danego rodzaju zwyczajowo przyj ę te, wi ąż e on tak ż e wtedy, gdy druga strona mog ł a si ę z ł atwo ś ci ą dowiedzie ć o jego tre ś ci. Nie dotyczy to jednak umów zwieranych z udzia ł em konsumentów, z wyj ą tkiem umów powszechnie zawieranych w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego. Tak wi ę c - ze wzgl ę du na to, ż e ś wiadczone przez Przedsi ę biorc ę us ł ugi wykonywane s ą na podstawie umów zawieranych z udzia ł em konsumentów i nie dotycz ą one drobnych, 13 bie żą cych spraw ż ycia codziennego - nie mo ż na przyj ę tej przez Przedsi ę biorc ę formy in- formowania konsumentów o zmianie tre ś ci wzorca umowy poprzez jego wywieszenie na tablicy og ł osze ń uzna ć za prawid ł ow ą . Zgodnie z art. 385 3 pkt 20 Kodeksu cywilnego za niedozwolone uznaje si ę te posta- nowienia umowne, które przewiduj ą uprawnienie kontrahenta konsumenta do okre ś lenia lub podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy, bez przyznania konsumen- towi prawa odst ą pienia od umowy. Postanowienia § 10 ust. 10 Statutu upowa ż niaj ą Przed- si ę biorc ę do istotnej (10%) zmiany wysoko ś ci op ł aty obci ąż aj ą cej konsumenta, przy czym zmiana wysoko ś ci tej op ł aty nie jest uznana za zmian ę warunków umowy, a konsumento- wi nie jest zagwarantowane prawo do otrzymania wzorca umowy zawieraj ą cego zmienione warunki ś wiadczenia us ł ugi i odst ą pienia od umowy przypadku braku akceptacji tych wa- runków. Stosowany wzorzec umowy przewiduje mo ż liwo ść jej rozwi ą zania przez ka ż d ą ze stron z zachowaniem jednomiesi ę cznego okresu wypowiedzenia, jednak maj ą c na uwadze to uregulowanie nale ż y zauwa ż y ć istotn ą ró ż nic ę mi ę dzy wypowiedzeniem umowy, a mo ż - liwo ś ci ą odst ą pienia od niej. Uznaj ą c, ż e w przypadku zmiany przez Przedsi ę biorc ę warun- ków umowy, dotycz ą cych wysoko ś ci op ł at nale ż nych za ś wiadczone us ł ugi i braku akcep- tacji tej zmiany przez konsumenta, wype ł nieniem dyspozycji art. 385 3 pkt 20 k.c. jest ogólne uregulowanie zawarte we wzorcu, umo ż liwiaj ą ce ka ż dej ze stron rozwi ą zanie umo- wy z zachowaniem miesi ę cznego okresu wypowiedzenia, doprowadziliby ś my do sytuacji, konsekwencj ą której – w przypadku nie zaakceptowania przez konsumenta zmienionych warunków umowy - by ł aby konieczno ść ponoszenia przez niego op ł at w podwy ż szonej wysoko ś ci do momentu rozwi ą zania umowy w przewidzianym terminie jej wypowiedzenia. Zagwarantowanie konsumentowi prawa do odst ą pienia od umowy, powoduje, ż e po prze- kazaniu Przedsi ę biorcy informacji o odst ą pieniu od umowy z powodu nieakceptowania przez niego zmienionych finansowych warunków ś wiadczenia us ł ugi ponosi on – do usta- lonego momentu rozwi ą zania umowy - op ł aty za zakupione us ł ugi w dotychczasowej wy- soko ś ci. Tak wiec, za wykazane i udowodnione uzna ć nale ż y, i ż kwestionowane postanowie- nia § 10 ust. 10 Statutu Przedszkola stosowanego przez Przedsi ę biorc ę , mieszcz ą si ę w hipotezie klauzul 642 i 643, wpisanych do Rejestru postanowie ń wzorców uznanych za niedozwolone. Skoro zatem, kwestionowane zapisy ww. dokumentów s ą to ż same z klauzulami wpi- sanymi do Rejestru, to pos ł ugiwanie si ę nimi w obrocie konsumenckim, zgodnie z tre ś ci ą art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uzna ć nale ż y za dzia ł a- nie bezprawne, stanowi ą ce praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i naka- za ć zaniechanie jej stosowania. W toku post ę powania Przedsi ę biorca zaproponowa ł zmian ę kwestionowanych posta- nowie ń § 10 ust. 11 Statutu Przedszkola na nast ę puj ą ce: „Przedszkole dopuszcza mo ż li- wo ść zmiany wysoko ś ci czesnego do 5% w ci ą gu roku szkolnego bez konieczno ś ci podpi- sywania w tym zakresie umowy o ś wiadczenie us ł ug, a jedynie poprzez og ł oszenie na ta- blicy informacyjnej. Zmiana czesnego w niniejszym zakresie mo ż e by ć dokonana nie wcze- ś niej ni ż z dniem 1 miesi ą ca nast ę pnego, przy czym informacje o tym musi by ć wywieszo- na na tablicy og ł osze ń nie pó ź niej ni ż do dnia 15 miesi ą ca poprzedzaj ą cego. Rodzico- wi/opiekunowi nie wyra ż aj ą cemu zgody na zmian ę wysoko ś ci czesnego przys ł uguje prawo pisemnego wypowiedzenia umowy z terminem miesi ę cznym, ze skutkiem na koniec mie- 14 si ą ca kalendarzowego. W przypadku zmiany czesnego w stopniu wy ż szym ni ż 5% zmiana ta mo ż e nast ą pi ć po spe ł nieniu nast ę puj ą cych warunków dodatkowych: - pisemnego powiadomienia ka ż dego Rodzica/Opiekuna przez Dyrektora Przedszkola o powodach wzrostu czesnego oraz jego skali, - pisemnego przed ł o ż enia ka ż demu Rodzicowi/Opiekunowi przez Dyrektora przed- szkola umowy wraz z now ą wysoko ś ci ą czesnego.” Postanowienie o cytowanej tre ś ci zosta ł o równie ż umieszczone w § 3 ust. 4. nowego wzor- ca umowy za łą czonego do pisma z dnia 13 maja 2008 r. Postanowienie to, pomimo wpro- wadzonych zmian nie przewiduje – w przypadku zmiany wysoko ś ci czesnego do 5% w ci ą gu roku szkolnego - dostarczenia konsumentom zmienionego wzorca umowy i mo ż liwo- ś ci odst ą pienia od umowy w przypadku nieakceptowania jej zmienionych warunków. Dla uznania, i ż Przedszkole zaniecha ł o stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe in- teresy konsumentów, polegaj ą cej na stosowaniu niedozwolonego postanowienia umowne- go, koniecznym jest wykazanie, i ż umo ż liwi ł o ono konsumentom, którzy zawarli umowy na podstawie wzorca zawieraj ą cego klauzule niedozwolone, podpisanie aneksu wprowadzaj ą - cego w miejsce tych klauzul zapisy zgodne z prawem, a tym samym zmian ę obowi ą zuj ą - cego wzorca umowy na niezawieraj ą cy postanowie ń naruszaj ą cych prawa i interesy kon- sumentów. Dopiero udowodnienie, ż e Przedsi ę biorca zapewni ł konsumentom mo ż liwo ść usuni ę cia niedozwolonych zapisów, b ą d ź ich zast ą pienia postanowieniami zgodnymi z pra- wem lub te ż faktu wyga ś ni ę cia umów zawieraj ą cych klauzule abuzywne, pozwoli ł oby na stwierdzenie zaniechania stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumen- tów. Zgromadzony materia ł dowodowy w niniejszej sprawie nie da ł jednak podstaw do takiego stwierdzenia. W tym stanie faktycznym nie jest zatem mo ż liwe uznanie, ż e Przedsi ę biorca zanie- cha ł stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. W tym stanie rzeczy uzna ć nale ż y, ż e wszystkie, wymienione wy ż ej, ustawowe prze- s ł anki art. 24 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsu- mentów zosta ł y uprawdopodobnione. Skar ż ony przedsi ę biorca stosuje wzorzec umowy i Statut, tre ść których zawiera ł a postanowienia uznane za bezprawne i wpisane do Reje- stru klauzul niedozwolonych. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze okoliczno ś ci nale ż a ł o orzec jak w sentencji decyzji. Prezes Urz ę du odst ą pi ł od na ł o ż enia kary na Przedsi ę biorc ę . Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć , w dro- dze decyzji, na przedsi ę biorc ę kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę - biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie, dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów. Odst ę puj ą c od na ł o ż enia kary, Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę przede wszystkim fakt, i ż : Przedsi ę biorca w toku post ę powania aktywnie wspó ł dzia ł a ł z organem antymono- polowym, naruszenia obowi ą zuj ą cych przepisów nie zakwalfikowano jako naruszenia po- wa ż nego, a jego skutki mia ł y ograniczony zakres. POUCZENIE: Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kpc, od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł a- 15 nie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury UOKiK w Gda ń sku. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i konsumentów Dyrektor Delegatury w Gda ń sku Roman Jarz ą bek Otrzymuje: Pani Hanna Liss Przedszkole Niepubliczne „Trzynastka” ul. Startowa 9 80- 461 Gda ń sk 16