RGD-29/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-26/08/MLM Gda ń sk, dnia 1 wrze ś nia 2008r. D ECYZJA NR RGD. 29/2008 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 134, poz. 939), w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę - du, przeciwko przedsi ę biorcy A S prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą AST A.S. w S uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsu- mentów , bezprawne, godz ą ce w interesy konsumentów dzia ł ania przedsi ę biorcy po- legaj ą ce na stosowaniu we wzorcu umownym o nazwie: „Ogólne warunki uczest- nictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez AST A.S.” nast ę - puj ą cych postanowie ń , o tre ś ci: 1. „W przypadku odst ą pienia przez Klienta od umowy (bez wzgl ę du na przyczyn ę ) AGENCJA potr ą ca od pe ł nej ceny imprezy op ł at ę manipulacyjn ą w kwocie 100 z ł oraz: a) 30% ceny – od 29 do 20 dni przed planowan ą dat ą imprezy, b) 70% ceny – od 19 do 10 dni przed planowan ą dat ą imprezy, c) 90% ceny – w terminie 10 dni lub krócej przed planowan ą dat ą imprezy” , 2. „Klient ma prawo odst ą pi ć od umowy z chwil ą wzrostu ceny imprezy wi ę cej ni ż 15%; w takiej sytuacji AGENCJA zobowi ą zuje si ę do zwrotu wp ł aconej nale ż no ś ci”, 3. „Klient zobowi ą zany jest do pokrycia kosztów ewentualnie wyrz ą dzonych przez sie- bie szkód w trakcie trwania imprezy w miejscu ich powstania” , 4. „Ewentualne reklamacje powinny by ć sk ł adane w formie pisemnej w terminie 14 dni od daty zako ń czenia imprezy. Okoliczno ś ci podnoszone w reklamacji winny by ć zna- ne i potwierdzone przez rezydenta lub pilota” , 5. „Przyczyn ą reklamacji nie mog ą by ć skutki okoliczno ś ci, za które organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci, jak np. przymusowe postoje na granicach, spó ź nienia spowodowane z ł ymi warunkami atmosferycznymi, konieczno ść poddania si ę czyn- no ś ciom urz ę dowym itp. Nie mog ą by ć przedmiotem reklamacji znane uczestnikowi przed rozpocz ę ciem imprezy okoliczno ś ci powoduj ą ce utrudnienia lub niewygody” , uznanych za niedozwolone i wpisanych, na podstawie art. 479 [45] ustawy z dnia 17 listopada 1964r. - Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 zm.), do „Rejestru postanowie ń wzorców uznanych za niedozwolone” i nakazuje si ę zaniecha- nia stosowanie tej praktyki II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 oraz stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmia- nami) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów (Dz.U. Nr 134, poz. 939) nak ł ada si ę na A S prowadz ą cego dzia ł alno ść go- spodarcz ą pod firm ą AST A.S. w S, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci …. z ł (s ł ownie: ….. z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji. UZASADNIENIE W roku 2008 Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej Prezesem Urz ę du lub organem antymonopolowym) przeprowadzi ł badanie rynku us ł ug turystycz- nych. W ramach prowadzonych bada ń Delegatura UOKiK w Gda ń sku podda ł a analizie wzorce umowne stosowane w obrocie konsumenckim przez przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych na terenie jej w ł a ś ciwo ś ci miejscowej. W toku badania Prezes Urz ę du ustali ł , i ż przedsi ę biorca: A S, prowadz ą cy dzia ł alno ść go- spodarcz ą pod firm ą AST A.S. w S (zwana dalej AT AS) we wzorcu umownym „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez AST A.S.” stosuje postanowienia, których tre ś ci mo ż na uzna ć za to ż same z postanowieniami wzorców umownych, które zosta ł y wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 kodeksu post ę powania cywilnego (zwanego dalej Rejestrem). W zwi ą zku z powy ż szym, postanowieniem nr 163 z dnia 15 kwietnia 2008r. wszcz ę te zo- sta ł o - z urz ę du - post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez przedsi ę biorc ę : AS, praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsument ó w, zdefiniowanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) [zwanej dalej tak ż e ustaw ą o ochronie (…) lub ustaw ą antymonopolow ą ], polegaj ą cej na stosowaniu we wzorcu umownym pn. „Ogólne wa- runki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez AST.” , postanowie ń , które zosta ł y wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym stanowi art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Prezes Urz ę du w poczet dowodów zaliczy ł równie ż materia ł y uzyskane od przedsi ę biorcy w trakcie przeprowadzonej wcze ś niej kontroli wzorców umownych, w tym stosowane wzorce umowne przedk ł adane konsumentom. Odnosz ą c si ę do zarzutów postawionych w zawiadomieniu o wszcz ę ciu post ę powania, przedsi ę biorca poinformowa ł , i ż opracowa ł nowy wzorzec umowny, który przekaza ł a Pre- zesowi Urz ę du, w dniu 27 czerwca 2008r. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: AS owadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą , pod firm ą ASTS” w Szczecinie, w oparciu o wpisy do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej, pod numerem….idencja prowadzona jest przez Burmi- strza Gminy P…onadto Agencja wpisana jest do rejestru organizatorów turystyki i po ś red- 2 ników turystycznych prowadzonego przez Marsza ł ka Województwa Zachodniopomorskie- go, pod nr …. W zakresie dzia ł ania przedsi ę biorcy jest organizowanie imprez turystycznych. W kontak- tach z klientami pos ł uguje si ę on projektami umów, które nast ę pnie konsumenci podpisuj ą chc ą c skorzysta ć z us ł ug/oferty przedsi ę biorcy. Projekty umów przedstawiane konsumentom, przygotowane z góry przed zawarciem umowy, zawieraj ą gotowe jednolite postanowienia, wpisywane nast ę pnie do konkretnych umów podpisywanych z klientami, stanowi ą c tym samym wzorzec umowy w rozumieniu art. 384 § 1 k.c. Stosowany przez przedsi ę biorców, projekt wzorca umowy tj.: „Ogólne warunki uczest- nictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez AST.” zawiera mi ę dzy innymi nast ę puj ą ce postanowienia umowne: 9 „W przypadku odst ą pienia przez Klienta od umowy (bez wzgl ę du na przyczyn ę ) AGENCJA potr ą ca od pe ł nej ceny imprezy op ł at ę manipulacyjn ą w kwocie 100 z ł oraz: ƒ 30% ceny – od 29 do 20 dni przed planowan ą dat ą imprezy, ƒ 70% ceny – od 19 do 10 dni przed planowan ą dat ą imprezy, ƒ 90% ceny – w terminie 10 dni lub krócej przed planowan ą dat ą imprezy” - pkt III. 3.5 „Ogólnych warunków (…)” , 9 „Klient ma prawo odst ą pi ć od umowy z chwil ą wzrostu ceny imprezy wi ę cej ni ż 15%; w takiej sytuacji AGENCJA zobowi ą zuje si ę do zwrotu wp ł aconej nale ż no ś ci”- pkt III. 3.6 „Ogólnych warunków (…)” , 9 „Klient zobowi ą zany jest do pokrycia kosztów ewentualnie wyrz ą dzonych przez sie- bie szkód w trakcie trwania imprezy w miejscu ich powstania” - pkt V. 5.6 „Ogól- nych warunków (…)” , 9 „Ewentualne reklamacje powinny by ć sk ł adane w formie pisemnej w terminie 14 dni od daty zako ń czenia imprezy. Okoliczno ś ci podnoszone w reklamacji winny by ć zna- ne i potwierdzone przez rezydenta lub pilota” - pkt VII. 7.1 „Ogólnych warun- ków (…)” , 9 „Przyczyn ą reklamacji nie mog ą by ć skutki okoliczno ś ci, za które organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci, jak np. przymusowe postoje na granicach, spó ź nienia spowodowane z ł ymi warunkami atmosferycznymi, konieczno ść poddania si ę czyn- no ś ciom urz ę dowym itp. Nie mog ą by ć przedmiotem reklamacji znane uczestnikowi przed rozpocz ę ciem imprezy okoliczno ś ci powoduj ą ce utrudnienia lub niewygody” - pkt VII. 7.3 „Ogólnych warunków (…)” , Prezes Urz ę du ustali ł , ż e ww. postanowienia mog ą wywo ł ywa ć identyczne skutki praw- ne, jak klauzule umieszczone w Rejestrze pod pozycjami: 758, 1246, 1071, 1078 i 1053. Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co na- st ę puje: I. Aby rozstrzygn ąć spraw ę w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) niezb ę dnym jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Wykazanie tej okoliczno ś ci, upowa ż nia dopiero Prezesa UOKiK do realizacji celu ustawy, którym zgodnie z jej art. 1 ust 1, jest okre ś lenie warunków roz- woju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interes ó w przedsi ę biorców i konsument ó w. 3 W ocenie Prezesa Urz ę du rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albo- wiem wi ąż e si ę i dotyczy ochrony interesu szerszej grupy konsumentów, którzy s ą lub mog ą by ć klientami przedsi ę biorcy. A S przedstawiono zarzut naruszenia art. 24 ust 1 ustawy o ochronie (…), który stanowi i ż , „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. ” Zgodnie z ust. 2 tego ż artyku ł u „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsu- mentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno- ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru po- stanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego. (…).” Aby dzia ł ania przedsi ę biorcy - w tym przypadku A S - mog ł y zosta ć uznane za sprzecz- ne powo ł anym wy ż ej przepisem art. 24 ustawy antymonopolowej, winny spe ł nia ć łą cz- nie nast ę puj ą ce przes ł anki: ujawnia ć si ę w obrocie konsumenckim, stanowi ć dzia ł anie bezprawne, naruszaj ą c jednocze ś nie zbiorowy interes konsumentów Zgodnie z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie (…) i art. 22 1 k.c. za konsumenta uwa ż a si ę osob ę fizyczn ą dokonuj ą c ą czynno ś ci prawnej nie zwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł al- no ś ci ą gospodarcz ą lub zawodow ą . Niekwestionowana przez uczestnika post ę powania okoliczno ść zawierania umów sprzeda ż y us ł ug turystycznych, jednoznacznie potwierdza fakt spe ł nienia pierwszej z przes ł anek powo ł anego wy ż ej przepisu ustawy antymonopo- lowej. Odno ś nie drugiej przes ł anki, tj. bezprawno ś ci, rozumianej jako dzia ł ania sprzecznego z przepisami prawa podnie ść nale ż y, i ż przedsi ę biorcy postawiony zosta ł zarzut narusze- nia art. 24 ust 1 i 2 ustawy o ochronie (...), polegaj ą cy na stosowaniu w umowach za- wieranych z konsumentami postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do Re- jestru. Zakaz stosowania takich postanowie ń dotyczy nie tylko tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu zapad ł wyrok w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone, lecz równie ż innych przedsi ę biorców. Art. 479 43 k.p.c . rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie po- stanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno- ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konse- kwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w ww. rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego . Wpis do Rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momen- tu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż - sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(…) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za nie- dozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „ (…) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł ad- nia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej 4 klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (…)”. Nie jest, zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. St ą d niedozwolone b ę d ą tak ż e postanowienia umów, mieszcz ą ce si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . W ocenie Prezesa Urz ę du zakwestionowane postanowienia zawarte, we wzorcu umow- nym o nazwie: „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych or- ganizowanych przez AST A.S.” i stosowane przez AT AS s ą to ż same z tre ś ci ą posta- nowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę - powania cywilnego , pod pozycjami: 1078, 1053, 768, 1246 oraz 1071 . Po pierwsze , postanowienie: pkt III. 3.5 wzorca „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez AST A.S.” , o tre ś ci: „W przy- padku odst ą pienia przez Klienta od umowy (bez wzgl ę du na przyczyn ę ) AGENCJA po- tr ą ca od pe ł nej ceny imprezy op ł at ę manipulacyjn ą w kwocie 100 z ł oraz: a) 30% ceny – od 29 do 20 dni przed planowan ą dat ą imprezy; b) 70% ceny – od 19 do 10 dni przed planowan ą dat ą imprezy; c) 90% ceny – w terminie 10 dni lub krócej przed planowan ą dat ą imprezy” nale ż y uzna ć za to ż same z klauzul ą wpisan ą do Rejestru pod pozycj ą 1078 , uznan ą uprzednio wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienie umowne. Wyrokiem wydanym w dniu 8 grudnia 2006r., (sygn. akt XVII AmC 41/06) S ą d uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne, o tre ś ci: „ Koszty rezygnacji: a) op ł ata sta ł a w wysoko ś ci 50 z ł , je ż eli rezygnacja nast ą pi ł a w terminie do 30 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, b) 30% w przypadku rezygnacji w okresie 29-21 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, c) 50% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 20-9 dni przed dat ą rozpocz ę - cia imprezy, d) 80% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 8-1 dni przed dat ą rozpo- cz ę cia imprezy, e) 90% ceny imprezy w przypadku rezygnacji w dniu wyjazdu, lub nie zg ł oszenia si ę w wyznaczonym czasie w miejscu zbiórki lub nieprzybycia do miejsca re- alizacji imprezy”. W uzasadnieniu wyroku SOKiK uzna ł , ż e „postanowienie to jest sprzeczne z art. 385 1 § 1 oraz art. 385 3 pkt 12 i 16 k.c.”. Zdaniem SOKiK „…zatrzymanie rycza ł towo okre ś lonych kwot na wypadek rezygnacji klienta z udzia ł u w imprezie tury- stycznej, narusza zasad ę ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń (…) a ponadto op ł aty te zosta ł y ustalone w sposób arbitralny, w oderwaniu od faktycznie poniesionych, w zwi ą zku z faktem rezygnacji klienta z imprezy, strat przez pozwanego”. Porównywanie niedozwo- lonej klauzuli do zakwestionowanego w niniejszej sprawie postanowienia umownego, prowadzi do wniosku, i ż oba warunki wywo ł uj ą identyczne, to ż same konsekwencje dla konsumenta tzn. nak ł adaj ą na konsumenta obowi ą zek zap ł aty rycza ł towych stawek, w przypadku rezygnacji z udzia ł u w imprezie, podczas gdy – co wynika z orzecznictwa SOKiK - winien on by ć zobowi ą zanym jedynie do zwrotu wszelkich poniesionych przez przedsi ę biorc ę kosztów, z tytu ł u zawarcia i realizacji umowy. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK (wyrok z dnia 20 lutego 2007r., sygn. XVIIAmC 50/06) „…przedsi ę biorca ma prawo do potr ą cenia kosztów w przypadku rezygnacji konsumenta z umowy. Kwota 5 podlegaj ą ca potr ą ceniu powinna jednak zosta ć ustalona, w oparciu o indywidualne roz- liczenia z konsumentem z uwzgl ę dnieniem rzeczywistej straty poniesionej przez pozwa- nego”. Tak wi ę c, przeprowadzone porównanie postanowienia wzorca umowy stosowanego przez przedsi ę biorc ę z wymienion ą wy ż ej klauzul ą uznan ą wcze ś niej przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za postanowienie niedozwolone i wpisane do Rejestru, jed- noznacznie wskazuje na to ż samo ść skutków wywo ł ywanych przez porównywane klau- zule, czego nie naruszaj ą ró ż nice w zakresie u ż ytych sformu ł owa ń i wyrazów. Po drugie postanowienie pkt III 3.6 wzorca „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez AST A.S.”, o tre ś ci:– „Klient ma prawo odst ą pi ć od umowy z chwil ą wzrostu ceny imprezy wi ę cej ni ż 15%; w takiej sy- tuacji AGENCJA zobowi ą zuje si ę do zwrotu wp ł aconej nale ż no ś ci”, nale ż y uzna ć za to ż - same z tre ś ci ą klauzuli wpisanej do Rejestru pod pozycj ą : 1053 , uznanej wyrokiem S ą - du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedo- zwolone postanowienie umowne. Wyrokiem wydanym w dniu 14 grudnia 2006r., (sygn. akt XVII AmC 152/05) S ą d uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne, o tre ś ci : „ Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany ceny imprezy w przypadku wzrostu (…) innych kosztów maj ą cych wp ł yw na przyj ę t ą kalkulacj ę imprezy. Klient mo ż e zrezygnowa ć bez poniesienia kosztów w prze- ci ą gu 3 dni od powiadomienia, je ż eli podwy ż ka przekracza 10% ceny”. Oba cytowane wy ż ej postanowienia przewiduj ą po stronie klienta/konsumenta prawo do odst ą pienia od umowy, co nie wi ąż e si ę z konieczno ś ci ą ponoszenia kosztów rezy- gnacji, jedynie w sytuacji gdy cena imprezy wzrasta ponad okre ś lony w umowie poziom (odpowiednio: 15% i 10%). Tymczasem, zgodnie z brzmieniem art. 17 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (Dz.U. z 2004r. Nr 223, poz. 2268 zm.) ce- na ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szona. Wprawdzie w ustawie tej przewi- dziane s ą okoliczno ś ci, wyst ą pienie których daje mo ż liwo ść zwy ż ki ceny, jednak z pew- nymi ograniczeniami. Po pierwsze cena nie mo ż e by ć zmieniona na 20 dni przed dat ą imprezy, po wtóre, je ś li podwy ż ka nast ę puje w terminie wcze ś niejszym, to zgodnie z art. 14 ust. 5, klient ma prawo przyj ąć proponowan ą zmian ę warunków umowy lub od- st ą pi ć od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń oraz bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej. Nale ż y przy tym wskaza ć , ż e np. w wyroku z dnia 27. 10. 2004r. (sygn. akt XVII AmC 67/03) SOKiK orzek ł , ż e postanowienie do- puszczaj ą ce zmian ę ceny i nieprzewiduj ą ce jednocze ś nie uprawnienia konsumenta do odst ą pienia od umowy na wypadek jej wzrostu narusza, oprócz przepisów ustawy o us ł ugach turystycznych, tak ż e art. 385 3 pkt 20 Kc. W kolejnym wyroku z dnia 27. 02. 2006r. (sygn. akt XVII AmC 100/04) SOKiK uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne o tre ś ci „ W przypadku, gdy podwy ż ka cen wynie- sie mniej ni ż 10% pierwotnej ceny imprezy, Klient jest zobowi ą zany do dop ł aty ś rodków pieni ęż nych, bez prawa do bezkosztowego odst ą pienia od umowy (ewentualna rezy- gnacja mo ż e nast ą pi ć zgodnie z punktem 4.3). W przypadku, gdy podwy ż ka wynios ł aby wi ę cej ni ż 10% ceny wykupionych ś wiadcze ń , Klient jest uprawniony do odst ą pienia od umowy bez uiszczania dodatkowych op ł at ( w takim przypadku JET TOURISTIC PO- LAND Sp. z o .o. jest zobowi ą zana do zwrotu uprzednio wp ł aconych przez klienta ś rod- ków pieni ęż nych w ci ą gu 7 dni) lub skorzystania z innej imprezy porównywalnej ceno- wo, oczywi ś cie je ś li b ę dziemy w stanie Pa ń stwu takow ą imprez ę zaoferowa ć ". W uza- sadnieniu SOKiK podniós ł , ż e niniejsza klauzula w jednoznaczny sposób pozwala na 6 jednostronne podwy ż szenie ceny przez organizatora, przy czym je ś li wzrost nie przekro- czy 10 %, konsument jest zmuszony do zaakceptowania zmiany w tych granicach. Jest to sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza interes konsumenta, który pozosta- je w stanie niepewno ś ci co do wysoko ś ci ceny. W tym stanie faktycznym uzna ć nale ż y, ż e skutek stosowania postanowienia, zawartego w pkt III 3.6 wzorca „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez AST A.S.” , jest identyczny z tym, który wywo ł uj ą klauzule wpisane do Rejestru (m.in. w poz. 1053). Niew ą tpliwie ich istot ą jest ograniczenie kon- sumentom prawa do odst ą pienia od umowy w przypadku wzrostu ceny. Po trzecie , postanowienie pkt V 5.6 wzorca „Ogólne warunki uczestnictwa w im- prezach turystycznych organizowanych przez AST A.S.” , o tre ś ci:– „Klient zobo- wi ą zany jest do pokrycia kosztów ewentualnie wyrz ą dzonych przez siebie szkód w trak- cie trwania imprezy w miejscu ich powstania” nale ż y uzna ć za to ż same z brzmieniem klauzuli wpisanej do Rejestru pod pozycj ą ; 768 , uznan ą uprzednio wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolo- ne postanowienie umowne. W wyroku z dnia 23 lutego 2006r. (sygn. akt XVII Amc 6/05) S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone, postanowienie umowne które nast ę pnie zosta ł o wpisane pod poz. 768 do Rejestru, o tre ś ci: „Uczestnicy odpowiadaj ą za wyrz ą dzone szkody z w ł asnej winy, za które maj ą obowi ą zek zap ł aci ć niezw ł ocznie, z w ł asnych ś rodków w miejscu ich powstania”. Wyniki analizy porównawczej postanowienia zawar- tego we wzorcu stosowanym przez przedsi ę biorc ę z klauzul ą umieszczon ą w Rejestrze, pozwalaj ą na stwierdzenie, ż e - pomimo braku identyczno ś ci literalnej – ich stosowanie wywo ł uje to ż same skutki, bowiem nak ł adaj ą one na konsumenta obowi ą zek natychmia- stowego pokrycia wyrz ą dzonych szkód. Tymczasem, na ł o ż enie takiego obowi ą zku mo ż e by ć dzia ł aniem przedwczesnym. Dopiero bowiem po ustaleniu, ż e szkody s ą wynikiem wy łą cznej winy konsumenta organizator mo ż e wyst ą pi ć z okre ś lonym roszczeniem. Po- nadto bardzo cz ę sto klient mo ż e nie by ć w stanie ui ś ci ć zap ł aty za szkod ę w miejscu jej powstania lub dokonanie zap ł aty mo ż e uniemo ż liwi ć dalsze korzystanie z imprezy tury- stycznej. Po czwarte , postanowienie pkt VII 7.3 wzorca „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez AST A.S.” , o tre ś ci – „Ewentual- ne reklamacje powinny by ć sk ł adane w formie pisemnej w terminie 14 dni od daty za- ko ń czenia imprezy. Okoliczno ś ci podnoszone w reklamacji winny by ć znane i potwier- dzone przez rezydenta lub pilota” nale ż y uzna ć za to ż same z klauzul ą wpisan ą do Reje- stru pod pozycj ą ; 1246 , uznan ą uprzednio wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienia umowne. Wyrokiem z dnia 20 lutego 2007r., (sygn. akt XVII AmC 50/06) S ą d uzna ł za niedozwo- lone, postanowienie o tre ś ci: „ Uczestnik mo ż e zg ł osi ć Organizatorowi reklamacje nie- zw ł ocznie po stwierdzeniu niew ł a ś ciwego wykonania us ł ugi w formie pisemnej, nie pó ź - niej ni ż 14 dni od dnia zako ń czenia imprezy pod warunkiem ich wcze ś niejszego zg ł o- szenia pilotowi w trakcie imprezy turystycznej”. Oba analizowane postanowienia tj. zarówno to zwarte we wzorcu stosowanym przez AT AS, jak i to umieszczone w Rejestrze niemal identycznie okre ś laj ą termin na wniesienie reklamacji tj. w ci ą gu 14 dni od zako ń czenia imprezy, podczas gdy zgodnie z brzmie- 7 niem art. 16 b ww. ustawy o us ł ugach turystycznych klient powinien zg ł osi ć wadliwe wykonanie umowny niezw ł ocznie. Wskaza ć nale ż y, ż e w podobnej sprawie (Wyrok z dnia 8 grudnia 2006r., sygn. akt XVII AmC 41/06) SOKiK wskaza ł , ż e wyznaczony (krót- ki) okres mo ż e faktycznie, w wielu sytuacjach, uniemo ż liwi ć klientom wniesienie rekla- macji, w terminie lub jej prawid ł owe uzasadnienie, w szczególno ś ci gdy, w okresie urlo- powym, klient bierze udzia ł w kilku, nast ę puj ą cych po sobie, imprezach turystycznych. Ponadto w wyroku z dnia 11 maja 2007r., w sprawie sygn. akt XVII AmC 28/06, S ą d uzna ł , i ż na ł o ż enie na klienta obowi ą zku potwierdzenia reklamacji jest sprzeczne z art. 20 ust. 3 i 4 ww. ustawy o us ł ugach turystycznych, który wyra ź nie okre ś la obowi ą zki i zadania pilota. Zdaniem SOKiK sprzeczne z prawem i dobrymi obyczajami jest żą danie od konsumenta spe ł nienia okre ś lonych formalno ś ci skoro nie ma on takiego obowi ą zku. Zgodnie z przywo ł anym przepisem prawnym klient ma, nie obowi ą zek ale prawo do uzyskania potwierdzenia reklamacji natomiast to zadaniem pilota jest niezw ł oczne na- danie biegu reklamacji. Tak wi ę c, przeprowadzone porównanie jednoznacznie wskazuje na to ż samo ść skutków wywo ł ywanych przez wskazane klauzule, czego nie naruszaj ą ró ż nice w zakresie u ż y- tych sformu ł owa ń i wyrazów. Po pi ą te , postanowienie pkt VII 7.1 wzorca „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez AST A.S.” , o tre ś ci – „Przyczyn ą reklamacji nie mog ą by ć skutki okoliczno ś ci, za które organizator nie ponosi odpowie- dzialno ś ci, jak np. przymusowe postoje na granicach, spó ź nienia spowodowane z ł ymi warunkami atmosferycznymi, konieczno ść poddania si ę czynno ś ciom urz ę dowym itp. Nie mog ą by ć przedmiotem reklamacji znane uczestnikowi przed rozpocz ę ciem imprezy okoliczno ś ci powoduj ą ce utrudnienia lub niewygody” nale ż y uzna ć za to ż same z klauzu- l ą wpisan ą do Rejestru pod pozycj ą ; 1071 , o tre ś ci: „W przypadku niewykonania lub nienale ż ytego wykonania us ł ug Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci, je ż eli szkody powsta ł y w wyniku:- dzia ł ania si ł y wy ż szej (…) dzia ł a ń niezgodnych z prawem”, uzna- n ą uprzednio wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienia umowne. Skoro przewidziane i wskazane we wzorcu umownym okoliczno ś ci nie mog ą by ć przed- miotem reklamacji tym samym przedsi ę biorca jednocze ś nie ogranicza zakres swojej od- powiedzialno ś ci za nale ż yte wykonania zobowi ą zania/umowy. Tymczasem art. 11 a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (Dz.U. z 2004r. Nr 223, poz. 2268 zm.) wyra ź nie okre ś la, ż e zwolnienie od odpowiedzialno ś ci nast ę puje tylko wtedy gdy niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy jest spowodowane wy łą cznie dzia ł aniem lub zaniechaniem klienta, dzia ł aniem lub zaniechaniem osób trzecich, gdy dzia ł a ń tych nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć lub si łą wy ż sz ą . W zwi ą zku z tym tylko w przypadku gdy niewykonanie umowy nast ę puje wy łą cznie z winy klienta lub gdy okre ś lonych zdarze ń nie mo ż na by ł a przewidzie ć , czy ich unikn ąć , odpowiedzialno ść or- ganizatora mo ż e by ć wy łą czona. W pozosta ł ych przypadkach przedsi ę biorca ponosi pe ł - n ą odpowiedzialno ść wobec klienta za realizacj ę umowy. Takie stanowisko zaj ął równie ż S ą d ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 27 lutego 2006r., (sygn. akt XVII AmC 100/04) S ą d uzna ł , ż e wy łą czenie odpowiedzialno ś ci organizatora turystyki poza zakres wskazany w art. 11 a ww. ustawy o us ł ugach turystycznych narusza dobre obyczaje i interesy konsumentów. 8 Z tych te ż wzgl ę dów uzna ć nale ż y, ż e oba postanowienia wywo ł uj ą identyczne skutki, tj.: wy łą czaj ą odpowiedzialno ść przedsi ę biorcy poza zakres wskazany w przepisach prawnych. Reasumuj ą c za wykazane i udowodnione uzna ć nale ż y, i ż kwestionowane postanowie- nia, zawarte w wymienionym wzorcu umownym stosowanym przez przedsi ę biorc ę mieszcz ą si ę w hipotezach wskazanych klauzul wpisanych do Rejestru postanowie ń umownych uznanych za niedozwolone. Tak ż e trzeci ą przes ł ank ę , uzna ć nale ż a ł o za spe ł nion ą . Naruszenie zbiorowych intere- sów konsumentów ma miejsce wtedy, gdy dzia ł anie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów jako zbiorowo ś ci, to jest, sytuacji gdy skierowane jest nie tylko do wyod- r ę bnionej indywidualnie grupy konsumentów, lecz szerszego, nieograniczonego liczbo- wo kr ę gu osób, do których dotar ł a i dotrze ć mo ż e oferta przedsi ę biorcy. W rozpatrywa- nej sprawie wy ż ej wymienione warunki zosta ł y spe ł nione. Oferta us ł ug turystycznych, zawieraj ą ca niedozwolone klauzule adresowana jest bowiem przez A S, nie do ś ci ś le zin- dywidualizowanego konkretnego konsumenta lecz do z góry nieokre ś lonej, niemo ż liwej do zidentyfikowania liczby kontrahentów – konsumentów, których sytuacja jest iden- tyczna i wspólna. Skoro zatem kwestionowane postanowienia analizowanego wzorca umowy s ą to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedo- zwolone, to pos ł ugiwanie si ę nimi w obrocie konsumenckim zgodnie tre ś ci ą art. 24 ust. 2 ustawy ochronie konkurencji i konsumentów uzna ć nale ż y za dzia ł anie bezprawne, stanowi ą ce praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji (...) je ż eli Prezes Urz ę du stwier- dzi naruszenie zakazu okre ś lonego w art. 24 tej ustawy, wówczas wydaje decyzj ę o uznaniu danej praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą c ą za- niechanie jej stosowania. W trakcie niniejszego post ę powania przedsi ę biorca przedstawi ł projekt nowego wzorca „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez AST A.S.” . Analiza tre ś ci przepisów tego wzorca wskazuje jednoznacznie, i ż nadal znajduj ą si ę tam postanowienia, które wywo ł uj ą to ż same skutki jak klauzule umieszczone w Rejestrze. Maj ą c powy ż sze na uwadze, orzeczono jak w pkt I sentencji decyzji. II. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę stosuj ą cego praktyki naruszaj ą ce zbiorowe inte- resy konsumentów kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą - gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kara taka mo ż e by ć na ł o ż ona bez wzgl ę du na to, czy przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia celowo, czy te ż nieumy ś lnie. Ponadto stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i kon- sumentów przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych nale ż y uwzgl ę dni ć , w szczególno- ś ci: okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W wyniku przeprowadzonego post ę powania zosta ł o wykazane i udowodnione, ż e przed- si ę biorca stosowa ł we wzorcu umownym postanowienia niedozwolone, przez co naru- 9 szy ł interesy konsumentów. Tym samym na ł o ż enie na niego kary w trybie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) jest uzasadnione. Przychód osi ą gni ę ty przez przedsi ę biorc ę w 2007r. zosta ł ustalony na podstawie z ł o ż o- nego przez niego dokumentu (sprawozdanie PIT-36L) i wyniós ł ….. z ł . St ą d maksymal- ny wymiar kary wynosi ok. …. z ł . Prezes Urz ę du postanowi ł na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę kar ę w wysoko ś ci …. z ł (s ł ownie: …. z ł otych), co stanowi ok. 0,5% uzyskanych przy- chodów. Ustalaj ą c ostateczn ą wysoko ść kary Prezesa Urz ę du, wzi ął pod uwag ę zarówno okolicz- no ś ci „obci ąż aj ą ce”, jak i „ ł agodz ą ce”. Pierwsze z nich wskazuj ą , ż e przedsi ę biorca sto- sowa ł niedozwolone klauzule, pomimo ł atwej dost ę pno ś ci i publicznego charakteru Re- jestru. W tej sytuacji oceni ć nale ż a ł o, ż e kwestionowane zachowanie rynkowe nie by ł o dzia ł aniem nie ś wiadomym, bowiem przy do ł o ż eniu minimum staranno ś ci ka ż dy z orga- nizatorów turystyki, w tym i skar ż ony, móg ł z ł atwo ś ci ą zapozna ć si ę z tre ś ci ą postano- wie ń wpisanych do Rejestru i dostosowa ć wykorzystywany w obrocie konsumenckim wzorzec umowny do wymogów prawa. Konsekwencj ą stosowania klauzul abuzywnych jest naruszenie zbiorowych interesów konsumentów, nabywców organizowanych przez tego przedsi ę biorc ę imprez turystycznych, Miarkuj ą c wymiar kary Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł tak ż e „okoliczno ś ci ł agodz ą ce”, pozwa- laj ą ce na obni ż enie jej maksymalnego wymiaru, tj.: 1. Skar ż ony, swoim dzia ł aniem, po raz pierwszy naruszy ł przepisy ustawy o ochro- nie konkurencji (…). 2. Skar ż ony aktywnie wspó ł dzia ł a ł z Urz ę dem i terminowo wywi ą zywa ł si ę ze wszystkich zobowi ą za ń nak ł adanych przez Prezesa Urz ę du, w zakresie udzielania informacji oraz przekazywania żą danych dokumentów. Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę równie ż sytuacj ę finansow ą przedsi ę biorcy i mo ż liwo ść op ł acenia na ł o ż onej kary. W ocenie Prezesa Urz ę du wymiar kary jest adekwatny do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a jej na ł o ż enie powinno spe ł nia ć przede wszystkim funkcj ę prewencyjn ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci stosowania po- dobnych praktyk. Maj ą c na uwadze wszystkie okoliczno ś ci faktyczne sprawy, orzeczono jak w punkcie II sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą z- ku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwuty- godniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkuren- cji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. 10 Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Roman Jarz ą bek Dyrektor Delegatury UOKiK w Gda ń sku 11