RBG-48/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. D ł uga 47, 85-034 Bydgoszcz tel. (052) 345-56-44, Fax (052) 345-56-17, E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia grudzie ń 2008 r. Znak: RBG 61-22/08/MB DECYZJA RBG-48/2008 Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.: Dz.U. z 2007r. Nr 99, poz. 660, Dz.U. z 2007r. Nr 171, poz. 1206) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę , stosowan ą przez Caritas Diecezji W ł oc ł awskiej - Biuro Pielgrzymkowo-Turystyczne CARITAS we W ł oc ł awku , polegaj ą c ą na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowie ń umownych o nast ę puj ą cej tre ś ci: 1. „Biuro P-T Caritas wy łą cza swoj ą odpowiedzialno ść z tytu ł u informacji udzielonych przez pracowników, a dotycz ą cych warunków odbiegaj ą cych od okre ś lonych niniejszymi „WARUNKAMI” postanowie ń ”; 2. „Wszelkie reklamacje nale ż y zg ł asza ć na miejscu pilotowi, a nast ę pnie w formie pisemnej bezpo ś rednio pod adres BP-T Caritas, nie pó ź niej ni ż 14 dni po powrocie z imprezy”; 3. „Biuro P-T Caritas w przypadku rezygnacji Klienta dokonuje potr ą ce ń w wysoko ś ci: a) gdy rezygnacja nast ą pi w terminie wcze ś niejszym ni ż 45 dni lub 60 dni od rozpocz ę cia imprezy (zale ż nie od imprezy – patrz rozdz. II pkt. i program szczegó ł owy) klientowi potr ą cane SA koszty bezpo ś rednie i po ś rednie poniesione przez biuro, ale nie mniej ni ż 50 z ł , b) gdy rezygnacja nast ą pi w terminie od 44 do 30 dni lub w terminie od 59 do 30 dni (imprezy samolotowe) potr ą cane SA koszty bezpo ś rednie i po ś rednie poniesione przez biuro, c) 60% ca ł kowitych kosztów imprezy, gdy rezygnacja nast ą pi mi ę dzy 29 a 20 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy, d) 75% ca ł kowitych kosztów imprezy, gdy rezygnacja nast ą pi mi ę dzy 19 a 10 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy, e) 90% ca ł kowitych kosztów imprezy, gdy rezygnacja nast ą pi w terminie 9 dni i krócej przed rozpocz ę ciem imprezy”, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 308, 1246, 1055), co stanowi naruszenie art. 24 ust 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 16 lipca 2008 r. UZASADNIENIE W zwi ą zku z dzia ł aniami Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du lub organ antymonopolowy) zwi ą zanymi z kontrol ą wzorców umownych stosowanych przez organizatorów turystyki, Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy przeprowadzi ł a czynno ś ci kontrolne dotycz ą ce dzia ł alno ś ci Caritas Diecezji W ł oc ł awskiej - Biura Pielgrzymkowo-Turystycznego CARITAS we W ł oc ł awku (dalej: Biuro Pielgrzymkowo-Turystycznego CARITAS we W ł oc ł awku lub Biuro). Prezes Urz ę du w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego wst ę pnie ustali ł , i ż dzia ł alno ść przedsi ę biorcy mo ż e odbywa ć si ę z naruszeniem przepisów prawa, uzasadniaj ą cym wszcz ę cie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym – Postanowieniem Nr 114/2008 z dnia 22 kwietnia 2008r. – Prezes Urz ę du wszcz ął z urz ę du post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Biuro Pielgrzymkowo-Turystyczne CARITAS we W ł oc ł awku praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów [zw. dalej tak ż e ustaw ą o ochronie(…)], polegaj ą cych na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowie ń umownych o nast ę puj ą cej tre ś ci: 1. „Biuro P-T Caritas wy łą cza swoj ą odpowiedzialno ść z tytu ł u informacji udzielonych przez pracowników, a dotycz ą cych warunków odbiegaj ą cych od okre ś lonych niniejszymi „WARUNKAMI” postanowie ń ”; 2. „Wszelkie reklamacje nale ż y zg ł asza ć na miejscu pilotowi, a nast ę pnie w formie pisemnej bezpo ś rednio pod adres BP-T Caritas, nie pó ź niej ni ż 14 dni po powrocie z imprezy”; 3. „Biuro P-T Caritas w przypadku rezygnacji Klienta dokonuje potr ą ce ń w wysoko ś ci: a) gdy rezygnacja nast ą pi w terminie wcze ś niejszym ni ż 45 dni lub 60 dni od rozpocz ę cia imprezy (zale ż nie od imprezy – patrz rozdz. II pkt. i program szczegó ł owy) klientowi potr ą cane SA koszty bezpo ś rednie i po ś rednie poniesione przez biuro, ale nie mniej ni ż 50 z ł , b) gdy rezygnacja nast ą pi w terminie od 44 do 30 dni lub w terminie od 59 do 30 dni (imprezy samolotowe) potr ą cane SA koszty bezpo ś rednie i po ś rednie poniesione przez biuro, c) 60% ca ł kowitych kosztów imprezy, gdy rezygnacja nast ą pi mi ę dzy 29 a 20 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy, d) 75% ca ł kowitych kosztów imprezy, gdy rezygnacja nast ą pi mi ę dzy 19 a 10 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy, e) 90% ca ł kowitych kosztów imprezy, gdy rezygnacja nast ą pi w terminie 9 dni i krócej przed rozpocz ę ciem imprezy”, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 308, 1246, 1055). W toku niniejszego post ę powania skar ż ony przedsi ę biorca pismem z dnia 6 maja 2008 r. odniós ł si ę do postawionych zarzutów. Wraz z pismem z dnia 29 maja 2008r. Biuro przedstawi ł o wzorzec umowny po dokonanych zmianach, z którego wyeliminowano niedozwolone postanowienia umowne. Wraz z pismem z dnia 12 sierpnia 2008r. Biuro Pielgrzymkowo-Turystyczne CARITAS we W ł oc ł awku nades ł a ł o kopie umów zawarte z konsumentami przy u ż yciu nowego wzorca. Pierwsza umowa zosta ł a zawarta dnia 16 lipca 2008r. Natomiast pismem z dnia 15 wrze ś nia 2008r. Biuro poinformowa ł o o rozpocz ę ciu aneksowania umów zawartych z konsumentami przy u ż yciu wzorca umowy, który by ł przedmiotem kontroli Prezesa Urz ę du oraz przedstawiono przyk ł adowe kopie aneksów. 2 Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Strona post ę powania: – Biuro prowadzone jest przez Caritas Diecezji W ł oc ł awskiej, posiada wpis do Centralnej Ewidencji Organizatorów i Po ś redników Turystycznych prowadzonej przez Marsza ł ka Województwa Kujawsko – Pomorskiego pod nr 00002 (wpisu dokonano dnia 23 sierpnia 1999 r.). Przedmiotem dzia ł alno ś ci jest dzia ł alno ść organizatora turystyki. (dowód: wydruk pozycji ewidencji, karta 12) 2. W zwi ą zku z prowadzon ą dzia ł alno ś ci ą , Biuro wprowadzi ł o do obrotu i stosowa ł o wzorce umowne, które m.in. zawiera ł y postanowienia umowne o tre ś ci: 1. „Biuro P-T Caritas wy łą cza swoj ą odpowiedzialno ść z tytu ł u informacji udzielonych przez pracowników, a dotycz ą cych warunków odbiegaj ą cych od okre ś lonych niniejszymi „WARUNKAMI” postanowie ń ”; 2. „Wszelkie reklamacje nale ż y zg ł asza ć na miejscu pilotowi, a nast ę pnie w formie pisemnej bezpo ś rednio pod adres BP-T Caritas, nie pó ź niej ni ż 14 dni po powrocie z imprezy”; 3. „Biuro P-T Caritas w przypadku rezygnacji Klienta dokonuje potr ą ce ń w wysoko ś ci: a) gdy rezygnacja nast ą pi w terminie wcze ś niejszym ni ż 45 dni lub 60 dni od rozpocz ę cia imprezy (zale ż nie od imprezy – patrz rozdz. II pkt. i program szczegó ł owy) klientowi potr ą cane SA koszty bezpo ś rednie i po ś rednie poniesione przez biuro, ale nie mniej ni ż 50 z ł , b) gdy rezygnacja nast ą pi w terminie od 44 do 30 dni lub w terminie od 59 do 30 dni (imprezy samolotowe) potr ą cane SA koszty bezpo ś rednie i po ś rednie poniesione przez biuro, c) 60% ca ł kowitych kosztów imprezy, gdy rezygnacja nast ą pi mi ę dzy 29 a 20 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy, d) 75% ca ł kowitych kosztów imprezy, gdy rezygnacja nast ą pi mi ę dzy 19 a 10 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy, e) 90% ca ł kowitych kosztów imprezy, gdy rezygnacja nast ą pi w terminie 9 dni i krócej przed rozpocz ę ciem imprezy”, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 308, 1246, 1055). (dowód: karta 8 - 10) 3. Prezes Urz ę du ustali ł , i ż Caritas Diecezji W ł oc ł awskiej - Biuro Pielgrzymkowo – Turystyczne CARITAS we W ł oc ł awku zaniecha ł o stosowania niedozwolonej praktyki z dniem 16 lipca 2008r. Jest to data podpisania pierwszej umowy z konsumentem przy u ż yciu wzorca umowy, z którego wyeliminowano kwestionowane przez Prezesa Urz ę du zapisy. (dowód: kopia umowy, karta 56) Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł : Post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów , podobnie jak ka ż de inne post ę powanie administracyjne, toczy si ę z udzia ł em podmiotów maj ą cych przymiot strony. Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, stron ą post ę powania jest ka ż dy, wobec kogo zosta ł o wszcz ę te post ę powanie w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W niniejszej sprawie, Prezes urz ę du wszcz ął post ę powanie z urz ę du wobec Caritas Diecezji W ł oc ł awskiej Biura Pielgrzymkowo – Turystycznego CARITAS we W ł oc ł awku w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowie ń umownych, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie 3 art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, pod poj ę ciem przedsi ę biorcy nale ż y rozumie ć przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (tekst jednolity: Dz. U. 2007 Nr 155, poz. 1095) oraz: a) osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą niemaj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, b) osob ę fizyczn ą wykonuj ą c ą zawód we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek lub prowadz ą c ą dzia ł alno ść w ramach wykonywania takiego zawodu, c) osob ę fizyczn ą , która posiada kontrol ę , w rozumieniu pkt 4, nad co najmniej jednym przedsi ę biorc ą , cho ć by nie prowadzi ł a dzia ł alno ś ci gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, je ż eli podejmuje dalsze dzia ł ania podlegaj ą ce kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13, d) zwi ą zek przedsi ę biorców w rozumieniu pkt 2 - na potrzeby przepisów dotycz ą cych praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę oraz praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Caritas Diecezji W ł oc ł awskiej ś wiadczy us ł ugi turystyczne w oparciu o swój zak ł ad – Biuro Pielgrzymkowo-Turystyczne CARITAS we W ł oc ł awku i tej konkretnej dzia ł alno ś ci dotyczy ł o post ę powanie przed Prezesem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, za przedsi ę biorc ę uzna ć nale ż y podmiot spe ł niaj ą cy łą cznie nast ę puj ą ce kryteria: 1. jest osob ą fizyczn ą , osob ą prawn ą lub jednostk ą organizacyjn ą nieb ę d ą c ą osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , 2. wykonuje we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą , tj.: dzia ł alno ść zarobkow ą w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. Zgodnie z art. 7 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Pa ń stwa do Ko ś cio ł a Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U. Nr 29 poz. 154 z pó ź n. zm.) Caritas Diecezji posiada osobowo ść prawn ą . Poddaj ą c g łę bszej analizie dzia ł alno ść Caritas Diecezji W ł oc ł awskiej okre ś lan ą jako gospodarcza, nale ż y stwierdzi ć , ż e jej zorganizowany i ci ą g ł y charakter nie wywo ł uj ą zastrze ż e ń . Zgodnie z art. 38 ust 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Pa ń stwa do Ko ś cio ł a Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U. Nr 29 poz. 154 z pó ź n. zm.), dla prowadzenia dzia ł alno ś ci charytatywno-opieku ń czej w ł adze ko ś cielne s ą uprawnione do powo ł ania Caritas diecezji - dla poszczególnych diecezji. Ś rodki pieni ęż ne na realizacj ę dzia ł alno ś ci charytatywno-opieku ń czej pochodz ą m.in. z dochodów z dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Caritas Polsk ą i Caritas diecezji bezpo ś rednio lub w formie wyodr ę bnionych zak ł adów (vide - art. 40 pkt 6 ustawy o stosunku Pa ń stwa do Ko ś cio ł a Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej). Na tej podstawie Caritas Diecezji W ł oc ł awskiej prowadzi dzia ł alno ść organizatora imprez turystycznych i jest wpisana do Centralnej Ewidencji Organizatorów i Po ś redników Turystycznych pod numerem 00002. Odnosz ą c si ę do zarobkowego charakteru dzia ł alno ś ci podejmowanej przez Caritas Diecezji W ł oc ł awskiej - Biura Pielgrzymkowo – Turystycznego Caritas we W ł oc ł awku, Prezes UOKiK wzi ął pod uwag ę przede wszystkim ustalenia poczynione w przedmiocie op ł at za wykonywanie us ł ugi turystycznej. Nale ż y bowiem podkre ś li ć , ż e za wykonanie us ł ugi zorganizowania imprezy turystycznej Caritas Diecezji W ł oc ł awskiej Biuro Pielgrzymkowo-Turystyczne Caritas we W ł oc ł awku pobiera stosowne op ł aty. Tym samym ś wiadczenie ww. us ł ug przez Caritas Diecezji W ł oc ł awskiej zwi ą zane jest z odp ł atno ś ci ą po stronie ich kontrahentów. Zgodnie natomiast z pogl ą dem doktryny, zarobkowy charakter dzia ł alno ś ci kojarzy si ę z jej odp ł atno ś ci ą , nie za ś z faktycznym osi ą gni ę ciem zysku. 1 Przedstawiciele doktryny w odniesieniu do przepisów ustawy o dzia ł alno ś ci gospodarczej, odró ż niaj ą poj ę cie poj ę cie zysku od zarobku, wskazuj ą c, i ż wy łą cznie w odniesieniu do drugiego z wymienionych poj ęć mamy do czynienia z dzia ł alno ś ci ą non for profit. Jest to dzia ł alno ść podmiotu, z której zarobek w ca ł o ś ci jest przeznaczany na pokrycie kosztów jego funkcjonowania oraz/lub realizacje celów 4 1 C. Kosikowski, Ustawa o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, Komentarz, Warszawa 2005, s. 32. statutowych. 2 Zarazem w literaturze stwierdzono, ż e dzia ł anie podejmowane bez zamiaru osi ą gni ę cia zysku nie pozbawia automatycznie tej dzia ł alno ś ci charakteru dzia ł alno ś ci gospodarczej. 3 Przychody uzyskiwane przez Biuro Pielgrzymkowo-Turystyczne Caritas we W ł oc ł awku przekazywane s ą Caritas Diecezji W ł oc ł awskiej na realizacj ę dzia ł alno ś ci charytatywno-opieku ń czej. Jednak ż e w stosunkach zewn ę trznych dzia ł alno ść Biura Pielgrzymkowo-Turystycznego w zasadzie niczym nie b ę dzie odbiega ć od dzia ł alno ś ci innych podmiotów prowadz ą cych j ą w celu osi ą gni ę cia zysku (a nie "tylko" zarobku). Wspomniane rozró ż nienie na poj ę cia „zarobku” oraz „zysku” ma zatem znaczenie jedynie w stosunkach "wewn ę trznych" danego podmiotu, jako ż e przes ą dza o celach przeznaczenia wypracowanego dochodu (zarobku). Ponadto stan normatywny oraz judykatura, wskazuj ą , i ż przedsi ę biorc ą s ą ko ś cielne osoby prawne i spó ł ki utworzone wy łą cznie przez te osoby, a tak ż e Caritas Polska i Caritas diecezji. 4 W zwi ą zku z powy ż szym Prezes Urz ę du uzna ł , ż e Caritas Diecezji W ł oc ł awskiej jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu przepisów art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Podstaw ą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e to nast ą pi ł o, pozwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interes ó w przedsi ę biorców i konsument ó w. Zdaniem Prezesa Urz ę du rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy s ą lub b ę d ą klientami Biura Pielgrzymkowo-Turystycznego CARITAS we W ł oc ł awku. Interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi s ł owy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez Prezesa Urz ę du dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie (…). Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, i ż „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. ” , natomiast art. 24 ust. 2 okre ś la, i ż „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego. (…).” Do stwierdzenia praktyki, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, i ż przedsi ę biorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zosta ł y wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wy ż ej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Przepis art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych 2 W. J. Kutner, Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej. Komentarz. Orzecznictwo. Pi ś miennictwo, Warszawa 2003, s. 25. 3 Por. W. Kubala: Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej. Komentarz, Warszawa 2000, s. 45; S. Czarnow: Dzia ł alno ść gospodarcza jednostek samorz ą du terytorialnego jako element gospodarki komunalnej, Rejent nr 2-3/2002, s. 48. 5 4 Jacek Gudowski, Komentarz do Kodeksu post ę powania cywilnego, Lex Polonica. postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(…) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „ (…) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (…)”. Nie jest zatem konieczna dok ł adna literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej i st ą d niedozwolone b ę d ą tak ż e takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Przedmiotem niniejszego post ę powania jest wykazanie, ż e wy ż ej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du zapisy wzorca umownego stosowanego przez Biuro Pielgrzymkowo-Turystyczne CARITAS we W ł oc ł awku przy zawieraniu umów o zorganizowanie imprezy turystycznej, s ą to ż same z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego mi ę dzy innymi pod pozycjami: 308, 1246, 1055. W wyroku z dnia 24 listopada 2004r. (sygn. akt XVII Amc 119/03) S ą d Ochrony Konkurenc j i i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który nast ę pnie zosta ł wpisany pod pozycj ą 308 do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o tre ś ci: „MAZUR POL wy łą cza swoj ą odpowiedzialno ść z tytu ł u informacji udzielonych przez akwizytorów i po ś redników dotycz ą cych warunków a odbiegaj ą cych od niniejszych postanowie ń ”. Zarówno postanowienie wzorca o tre ś ci: „Biuro P-T Caritas wy łą cza swoj ą odpowiedzialno ść z tytu ł u informacji udzielonych przez pracowników, a dotycz ą cych warunków odbiegaj ą cych od okre ś lonych niniejszymi „WARUNKAMI” postanowie ń ” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycj ą 308 stanowi ą niedozwolone postanowienia, o których mowa w art. 385 1 §1 i art. 385 3 pkt 2 k.c., albowiem wy łą czaj ą odpowiedzialno ść organizatora turystyki za osoby, w które jego imieniu i na jego rzecz zawieraj ą umowy lub uczestnicz ą w wykonywaniu umowy. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (Dz. U. 2004 r. Nr 223, poz. 2268) w art. 11a ust. 1 wymienia tylko trzy przypadki, które powoduj ą wy łą czenie odpowiedzialno ś ci organizatora z tytu ł u niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy. S ą to dzia ł ania spowodowane dzia ł aniem lub zaniechaniem klienta, dzia ł aniem lub zaniechaniem osób trzecich, nieuczestnicz ą cych w wykonywaniu us ł ug przewidzianych w umowie, je ż eli tych dzia ł a ń , lub zaniecha ń nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć albo si łą wy ż sz ą . Organizator imprezy turystycznej zgodnie z art. 474 k.c. jest odpowiedzialny jak za w ł asne dzia ł anie lub zaniechanie za dzia ł ania lub zaniechania osób, z których pomoc ą zobowi ą zania wykonywa, jak równie ż osób, którym wykonanie zobowi ą zania powierza. Z uwagi na powy ż sze nale ż y uzna ć , i ż zarówno przytoczone postanowienie z rejestru jak i kwestionowany przez Prezesa Urz ę du zapis s ą to ż same. Bez znaczenia przy tym pozostaj ą ró ż nice w zapisach wynikaj ą ce z u ż ytych sformu ł owa ń i wyrazów, które nie wp ł ywaj ą na wyk ł adni ę klauzuli. W wyroku z dnia 20 lutego 2007r . (sygn. akt XVII Amc 50/06) S ą d Ochrony Konkurenc j i i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który nast ę pnie zosta ł wpisany pod poz. 1246 do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o tre ś ci: "Uczestnik mo ż e zg ł osi ć Organizatorowi reklamacje niezw ł ocznie po stwierdzeniu niew ł a ś ciwego wykonania us ł ug w formie pisemnej, nie poni ż ej ni ż 14 dni od dnia zako ń czenia imprezy i pod 6 warunkiem ich wcze ś niejszego zg ł oszenia pilotowi w trakcie imprezy turystycznej". Zarówno postanowienia wzorca o tre ś ci: „Wszelkie reklamacje nale ż y zg ł asza ć na miejscu pilotowi, a nast ę pnie w formie pisemnej bezpo ś rednio pod adres BP-T Caritas, nie pó ź niej ni ż 14 dni po powrocie z imprezy” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycj ą 1246 stanowi ą praktyk ę niedozwolon ą . Cytowane postanowienia kszta ł tuj ą prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy i stanowi ą niedozwolone postanowienia, (art. 385 1 k.c.), albowiem ograniczaj ą termin do wniesienia reklamacji do 14 dni. Zapis warunkuj ą cy odpowiedzialno ść organizatora od zg ł oszenia reklamacji w terminie 14 dni od daty zako ń czenia imprezy jest zbyt krótki i prowadzi ć mo ż e do sytuacji, w której konsument pozbawiony zostanie mo ż liwo ś ci zg ł oszenia reklamacji. Jednoznaczne i kategoryczne sformu ł owanie zakwestionowanego postanowienia nie zawiera ż adnych odst ę pstw od przyj ę tej zasady, zatem nawet w przypadku zaistnienia obiektywnych i niezale ż nych od konsumenta okoliczno ś ci uniemo ż liwiaj ą cych mu z ł o ż enie reklamacji, takich jak np. choroba uczestnika, czy inny wypadek losowy, po up ł ywie okre ś lonego terminu z ł o ż enie reklamacji staje si ę niedopuszczalne. Zakre ś lenie tak krótkiego terminu mo ż e prowadzi ć do utrudnienia uczestnikowi imprezy turystycznej dochodzenia swoich praw a tym samym do ograniczenia odpowiedzialno ś ci przedsi ę biorcy wzgl ę dem konsumenta z tytu ł u nienale ż ytego wykonania umowy. Z powy ż szych wzgl ę dów porównywane zapisy nale ż y uzna ć za to ż same. W wyroku z dnia 14 grudnia 2006r. (sygn. akt XVII AmC 152/05), S ą d Ochrony Konkurenc j i i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne zapis , który nast ę pnie zosta ł wpisany pod poz. 1055 do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o tre ś ci: „(…) W ka ż dej innej sytuacji, potr ą cane s ą nast ę puj ą ce kwoty od osoby: a) 100 Euro potr ą cenia, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie do 60 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, b) 20% ca ł kowitej warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie od 59 do 30 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, c) 30% ca ł kowitej warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie od 29 do 22 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, d) 50% ca ł kowitej warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie od 21 do 15 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, e) 75% ca ł kowitej warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie od 14 do 7 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, f) 95% ca ł kowitej warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie krótszym ni ż 7 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy nie mniej ni ż 100 Euro”. Zarówno postanowienia wzorca o tre ś ci : „Biuro P-T Caritas w przypadku rezygnacji Klienta dokonuje potr ą ce ń w wysoko ś ci: a) gdy rezygnacja nast ą pi w terminie wcze ś niejszym ni ż 45 dni lub 60 dni od rozpocz ę cia imprezy (zale ż nie od imprezy – patrz rozdz. II pkt. i program szczegó ł owy) klientowi potr ą cane SA koszty bezpo ś rednie i po ś rednie poniesione przez biuro, ale nie mniej ni ż 50 z ł , b) gdy rezygnacja nast ą pi w terminie od 44 do 30 dni lub w terminie od 59 do 30 dni (imprezy samolotowe) potr ą cane SA koszty bezpo ś rednie i po ś rednie poniesione przez biuro, c) 60% ca ł kowitych kosztów imprezy, gdy rezygnacja nast ą pi mi ę dzy 29 a 20 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy, d) 75% ca ł kowitych kosztów imprezy, gdy rezygnacja nast ą pi mi ę dzy 19 a 10 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy, e) 90% ca ł kowitych kosztów imprezy, gdy rezygnacja nast ą pi w terminie 9 dni i krócej przed rozpocz ę ciem imprezy” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycj ą 1055 kszta ł tuj ą prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy i stanowi ą niedozwolone postanowienia umowne, o których mowa w art. 385 3 pkt 12 k.c., albowiem wy łą czaj ą obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci b ą d ź w cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania. Zgodnie z brzmieniem kwestionowanego postanowienia organizator ma prawo zatrzyma ć cz ęść , a nawet prawie ca ł o ść (90%) ś wiadczenia spe ł nionego przez konsumenta w sytuacji, gdy sam zostaje zwolniony z wykonania ś wiadczenia wzajemnego. Tego typu zapis powoduje sprzeczne z zasad ą ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń nierównomierne roz ł o ż enie praw i obowi ą zków stron umowy. Ponadto niniejsze postanowienia stanowi ą równie ż niedozwolon ą klauzul ę zdefiniowan ą w art. 385 3 pkt 16 k.c., albowiem nak ł adaj ą wy łą cznie na konsumenta obowi ą zek zap ł aty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z wykonania umowy. Obowi ą zek zap ł aty ustalonej rycza ł towo sumy na wypadek rezygnacji z umowy zosta ł - zgodnie z brzmieniem tego postanowienia - na ł o ż ony wy łą cznie na konsumenta. Powoduje to zabronion ą w obrocie konsumenckim asymetri ę w rozk ł adzie obci ąż e ń stron, wynikaj ą cych z faktu wypowiedzenia umowy. W efekcie ryzyko zwi ą zane z wykonaniem umowy zosta ł o przerzucone na konsumenta. 7 Przedsi ę biorca ma prawo do potr ą cenia kosztów w przypadku rezygnacji konsumenta z us ł ugi. Jednak ż e kwota podlegaj ą ca potr ą ceniu powinna zosta ć ustalona w oparciu o indywidualne rozliczenie z konsumentem, z uwzgl ę dnieniem rzeczywistej straty poniesionej przez przedsi ę biorc ę . W zwi ą zku z powy ż szym analiza porównawcza kwestionowanych zapisów umownych z klauzulami wpisanymi do rejestru wskazuje na jednoznaczno ść porównywanych tre ś ci, której nie naruszaj ą odmienno ś ci w zakresie u ż ytych sformu ł owa ń i wyrazów. Zgodnie z powy ż szym wykazano, i ż kwestionowane postanowienia umów mieszcz ą si ę w hipotezach wymienionych klauzul wpisanych do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Reasumuj ą c, skoro wykazano powy ż ej, i ż kwestionowane zapisy umów s ą to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, to pos ł ugiwanie si ę nimi w obrocie konsumenckim uzna ć nale ż y za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakaza ć zaniechanie jej stosowania. Jednak ż e zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…) nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W zwi ą zku z wprowadzeniem do obrotu prawnego nowego wzorca, Prezes Urz ę du wyda ł decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzi ł zaniechanie jej stosowania z dniem 16 lipca 2008r. (jest to data podpisania pierwszej umowy w oparciu o wzorzec umowny, z którego wyeliminowano kwestionowane zapisy). Maj ą c na wzgl ę dzie powy ż sze orzeczono, jak na wst ę pie. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy. Otrzymuj ą : 1. Caritas Diecezji W ł oc ł awskiej Biuro Pielgrzymkowo-Turystyczne CARITAS ul. Gda ń ska 2/4 87-800 W ł oc ł awek 2. a/a 8