RBG-33/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. D ł uga 47, 85-034 Bydgoszcz tel. (052) 345-56-44, Fax (052) 345-56-17, E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 6 listopada 2008 r. Znak: RBG 61-29/08/MB DECYZJA RBG-33/2008 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.: Dz.U. z 2007r. Nr 99, poz. 660, Dz.U. z 2007r. Nr 171, poz. 1206) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę , o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1, stosowan ą przez Teres ę Zabielsk ą prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Turystyczne IKAR w Bartoszycach , polegaj ą c ą na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowie ń umownych o nast ę puj ą cej tre ś ci: 1 . „Zleceniodawca nie b ę dzie dokonywa ć zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń , które nie zosta ł y w cz ęś ci lub ca ł o ś ci wykorzystane z przyczyn le żą cych po stronie uczestnika wycieczki jak np. spó ź nie ń na zbiórk ę , skróce ń pobytu, rezygnacji z cz ęś ci lub ca ł o ś ci imprezy”; „Klientowi nie przys ł uguje zwrot warto ś ci ś wiadcze ń , których nie wykorzysta w trakcie trwania imprezy, z przyczyn le żą cych po jego stronie”; „W przypadku przerwania podró ż y lub pobytu z przyczyn le żą cych po stronie klienta, równowarto ść niewykorzystanych ś wiadcze ń nie b ę dzie refundowana – tak ż e w przypadku, je ś li stra ż e graniczne poszczególnych krajów nie dadz ą zezwolenia na wjazd do ich krajów z powodów sobie wiadomych”; 2 . „ Uczestnik odpowiada za szkody wyrz ą dzone z jego winy i z winy osób niepe ł noletnich, nad którymi sprawuje nadzór. Klient powinien pokry ć straty powsta ł e z tego tytu ł u w miejscu wyrz ą dzenia szkody”; 3. „Je ż eli Uczestnik zrezygnuje z udzia ł u w imprezie, Biuro potr ą ca z wp ł at Uczestnika: • Op ł at ę manipulacyjn ą w wysoko ś ci 5% ceny imprezy od osoby, Ew. koszty wizy i wizowania; • 25% ceny imprezy, gdy rezygnuje w terminie 30-16 dni przed rozpocz ę ciem imprezy; • 50% ceny imprezy, gdy rezygnuje w terminie 15-7 dni przed rozpocz ę ciem imprezy; • 90% ceny imprezy, gdy rezygnuje w terminie poni ż ej 6 dni przed rozpocz ę ciem imprezy. Zwrotu dokonuje Biuro , o od zwracanych kwot nie przys ł uguj ą odsetki”; 4. „W przypadku rezygnacji do 7 dni przed dniem wyjazdu istnieje mo ż liwo ść wskazania przez Klienta innego uczestnika imprezy. W takiej sytuacji zostanie naliczona op ł ata manipulacyjna w wysoko ś ci 5% ceny imprezy od osoby, pobierana od rezygnuj ą cej osoby”; 5. „Ewentualne skargi i reklamacje nale ż y zg ł asza ć w ci ą gu 7 dni od zako ń czenia imprezy. Biuro ma obowi ą zek rozpatrzy ć reklamacj ę w terminie 30 dni od daty jej otrzymania”; 6. „W przypadkach koniecznych i z przyczyn od siebie niezale ż nych Biuro zastrzega sobie prawo zmiany warunków Umowy oraz cen uzale ż nionych m.in. od wzrostu kursu walut, stawek taryf przewozowych i hotelowych. W okresie 20 dni przed dat ą wyjazdu cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szona”; „W przypadku, gdy organizator b ę dzie zmuszony zmieni ć cen ę , termin lub program imprezy, natychmiast powiadomi o tym pisemnie lub telefonicznie Uczestników imprezy. Klient ma prawo w ci ą gu 2 dni od otrzymania zawiadomienia zrezygnowa ć z udzia ł u w imprezie. Brak po tym terminie zawiadomienia uwa ż any b ę dzie przez organizatora za akceptacj ę zaproponowanych zmian”, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 1042, 768, 89, 288, 414 i 530, 655 i 299). i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 6 pa ź dziernika 2008 r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) w zwi ą zku ze stwierdzeniem stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, opisanej w pkt I niniejszej decyzji - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nak ł ada si ę na Teres ę Zabielsk ą prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Turystyczne IKAR w Bartoszycach , kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 455,28 z ł (s ł ownie: czterysta pi ęć dziesi ą t pi ęć z ł otych 28/100) p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa. UZASADNIENIE W zwi ą zku z dzia ł aniami Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du lub organ antymonopolowy) zwi ą zanymi z kontrol ą wzorców umownych stosowanych przez organizatorów turystyki, Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy przeprowadzi ł a czynno ś ci kontrolne dotycz ą ce dzia ł alno ś ci Teresy Zabielskiej prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Turystyczne IKAR w Bartoszycach (dalej: Biuro Turystyczne lub Teresa Zabielska). Prezes Urz ę du w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego wst ę pnie ustali ł , i ż dzia ł alno ść przedsi ę biorcy mo ż e odbywa ć si ę z naruszeniem przepisów prawa, uzasadniaj ą cym wszcz ę cie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym – Postanowieniem Nr 123/2008 z dnia 25 kwietnia 2008r. – Prezes Urz ę du wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Teres ę Zabielsk ą prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Turystyczne IKAR w Bartoszycach praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów [zw. dalej tak ż e ustaw ą o ochronie(…)], polegaj ą cych na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowie ń umownych o nast ę puj ą cej tre ś ci: 2 1 . „Zleceniodawca nie b ę dzie dokonywa ć zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń , które nie zosta ł y w cz ęś ci lub ca ł o ś ci wykorzystane z przyczyn le żą cych po stronie uczestnika wycieczki jak np. spó ź nie ń na zbiórk ę , skróce ń pobytu, rezygnacji z cz ęś ci lub ca ł o ś ci imprezy”; „Klientowi nie przys ł uguje zwrot warto ś ci ś wiadcze ń , których nie wykorzysta w trakcie trwania imprezy, z przyczyn le żą cych po jego stronie”; „W przypadku przerwania podró ż y lub pobytu z przyczyn le żą cych po stronie klienta, równowarto ść niewykorzystanych ś wiadcze ń nie b ę dzie refundowana – tak ż e w przypadku, je ś li stra ż e graniczne poszczególnych krajów nie dadz ą zezwolenia na wjazd do ich krajów z powodów sobie wiadomych”; 2 . „ Uczestnik odpowiada za szkody wyrz ą dzone z jego winy i z winy osób niepe ł noletnich, nad którymi sprawuje nadzór. Klient powinien pokry ć straty powsta ł e z tego tytu ł u w miejscu wyrz ą dzenia szkody”; 3. „Je ż eli Uczestnik zrezygnuje z udzia ł u w imprezie, Biuro potr ą ca z wp ł at Uczestnika: Op ł at ę manipulacyjn ą w wysoko ś ci 5% ceny imprezy od osoby, Ew. koszty wizy i wizowania; • 25% ceny imprezy, gdy rezygnuje w terminie 30-16 dni przed rozpocz ę ciem imprezy; • 50% ceny imprezy, gdy rezygnuje w terminie 15-7 dni przed rozpocz ę ciem imprezy; • 90% ceny imprezy, gdy rezygnuje w terminie poni ż ej 6 dni przed rozpocz ę ciem imprezy. Zwrotu dokonuje Biuro , o od zwracanych kwot nie przys ł uguj ą odsetki”; 4. „W przypadku rezygnacji do 7 dni przed dniem wyjazdu istnieje mo ż liwo ść wskazania przez Klienta innego uczestnika imprezy. W takiej sytuacji zostanie naliczona op ł ata manipulacyjna w wysoko ś ci 5% ceny imprezy od osoby, pobierana od rezygnuj ą cej osoby”; 5. „Ewentualne skargi i reklamacje nale ż y zg ł asza ć w ci ą gu 7 dni od zako ń czenia imprezy. Biuro ma obowi ą zek rozpatrzy ć reklamacj ę w terminie 30 dni od daty jej otrzymania”; 6. „W przypadkach koniecznych i z przyczyn od siebie niezale ż nych Biuro zastrzega sobie prawo zmiany warunków Umowy oraz cen uzale ż nionych m.in. od wzrostu kursu walut, stawek taryf przewozowych i hotelowych. W okresie 20 dni przed dat ą wyjazdu cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szona”; „W przypadku, gdy organizator b ę dzie zmuszony zmieni ć cen ę , termin lub program imprezy, natychmiast powiadomi o tym pisemnie lub telefonicznie Uczestników imprezy. Klient ma prawo w ci ą gu 2 dni od otrzymania zawiadomienia zrezygnowa ć z udzia ł u w imprezie. Brak po tym terminie zawiadomienia uwa ż any b ę dzie przez organizatora za akceptacj ę zaproponowanych zmian”, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 1042, 768, 89, 288, 414 i 530, 655 i 299). W toku niniejszego post ę powania skar ż ony przedsi ę biorca pismem z dnia 8 maja 2008 r. oraz pismem z dnia 1 lipca 2008r. odniós ł si ę do postawionych zarzutów. Za łą cznikiem do pisma z 1 lipca 2008r. by ł poprawiony wzorzec umowny, z którego wyeliminowano kwestionowane przez Prezesa Urz ę du postanowienia umowne. Wraz z pismem z dnia 28 lipca 2008r. Teresa Zabielska przedstawi ł a kopi ę umowy zawartej z konsumentem przy u ż yciu nowego wzorca. Natomiast pismem z dnia 6 pa ź dziernika 2008r. poinformowa ł a o rozpocz ę ciu procesu aneksowania umów zawartych przy u ż yciu wzorca umownego b ę d ą cego przedmiotem niniejszego post ę powania, na dowód czego przed ł o ż y ł a umowy wraz z aneksami podpisanymi przez konsumentów. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Strona post ę powania: – Teresa Zabielska jest przedsi ę biorc ą wpisanym do Ewidencji Dzia ł alno ś ci Gospodarczej prowadzonej przez Burmistrza Miasta Bartoszyce pod nr 707/91 (dzia ł alno ść rozpocz ę to 2 stycznia 1991r.). Zgodnie z wpisem do ewidencji, przedmiotem dzia ł alno ś ci jest m.in. dzia ł alno ść zwi ą zana z turystyk ą . 3 (dowód: za ś wiadczenie o zmianie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej, karta 13 ) 2. W zwi ą zku z prowadzon ą dzia ł alno ś ci ą , Teresa Zabielska wprowadzi ł a do obrotu i stosowa ł a wzorce umowne, które m.in. zawiera ł y postanowienia umowne o tre ś ci: 1 . „Zleceniodawca nie b ę dzie dokonywa ć zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń , które nie zosta ł y w cz ęś ci lub ca ł o ś ci wykorzystane z przyczyn le żą cych po stronie uczestnika wycieczki jak np. spó ź nie ń na zbiórk ę , skróce ń pobytu, rezygnacji z cz ęś ci lub ca ł o ś ci imprezy”; „Klientowi nie przys ł uguje zwrot warto ś ci ś wiadcze ń , których nie wykorzysta w trakcie trwania imprezy, z przyczyn le żą cych po jego stronie”; „W przypadku przerwania podró ż y lub pobytu z przyczyn le żą cych po stronie klienta, równowarto ść niewykorzystanych ś wiadcze ń nie b ę dzie refundowana – tak ż e w przypadku, je ś li stra ż e graniczne poszczególnych krajów nie dadz ą zezwolenia na wjazd do ich krajów z powodów sobie wiadomych”; 2 . „ Uczestnik odpowiada za szkody wyrz ą dzone z jego winy i z winy osób niepe ł noletnich, nad którymi sprawuje nadzór. Klient powinien pokry ć straty powsta ł e z tego tytu ł u w miejscu wyrz ą dzenia szkody”; 3. „Je ż eli Uczestnik zrezygnuje z udzia ł u w imprezie, Biuro potr ą ca z wp ł at Uczestnika: • Op ł at ę manipulacyjn ą w wysoko ś ci 5% ceny imprezy od osoby, Ew. koszty wizy i wizowania; • 25% ceny imprezy, gdy rezygnuje w terminie 30-16 dni przed rozpocz ę ciem imprezy; • 50% ceny imprezy, gdy rezygnuje w terminie 15-7 dni przed rozpocz ę ciem imprezy; • 90% ceny imprezy, gdy rezygnuje w terminie poni ż ej 6 dni przed rozpocz ę ciem imprezy. Zwrotu dokonuje Biuro , o od zwracanych kwot nie przys ł uguj ą odsetki”; 4. „W przypadku rezygnacji do 7 dni przed dniem wyjazdu istnieje mo ż liwo ść wskazania przez Klienta innego uczestnika imprezy. W takiej sytuacji zostanie naliczona op ł ata manipulacyjna w wysoko ś ci 5% ceny imprezy od osoby, pobierana od rezygnuj ą cej osoby”; 5. „Ewentualne skargi i reklamacje nale ż y zg ł asza ć w ci ą gu 7 dni od zako ń czenia imprezy. Biuro ma obowi ą zek rozpatrzy ć reklamacj ę w terminie 30 dni od daty jej otrzymania”; 6. „W przypadkach koniecznych i z przyczyn od siebie niezale ż nych Biuro zastrzega sobie prawo zmiany warunków Umowy oraz cen uzale ż nionych m.in. od wzrostu kursu walut, stawek taryf przewozowych i hotelowych. W okresie 20 dni przed dat ą wyjazdu cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szona”; „W przypadku, gdy organizator b ę dzie zmuszony zmieni ć cen ę , termin lub program imprezy, natychmiast powiadomi o tym pisemnie lub telefonicznie Uczestników imprezy. Klient ma prawo w ci ą gu 2 dni od otrzymania zawiadomienia zrezygnowa ć z udzia ł u w imprezie. Brak po tym terminie zawiadomienia uwa ż any b ę dzie przez organizatora za akceptacj ę zaproponowanych zmian”, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 1042, 768, 89, 288, 414 i 530, 655 i 299). (dowód: karta 9 - 12) 3. Prezes Urz ę du ustali, i ż Teresa Zabielska zaniecha ł a stosowania niedozwolonej praktyki z dniem 6 pa ź dziernika 2008r., tj. w dacie rozpocz ę cia procesu aneksowania umów zawartych przy u ż yciu wzorca umownego, którego postanowienia umowne kwestionowa ł Prezes Urz ę du. (dowód: pismo przedsi ę biorcy, karta 67) 4 Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł : Podstaw ą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e to nast ą pi ł o, pozwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interes ó w przedsi ę biorców i konsument ó w. Zdaniem Prezesa Urz ę du rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy s ą lub b ę d ą klientami Biura Turystycznego IKAR w Bartoszycach. Interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi s ł owy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez Prezesa Urz ę du dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie (…). Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, i ż „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. ” , natomiast art. 24 ust. 2 okre ś la, i ż „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego. (…).” Do stwierdzenia praktyki, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, i ż przedsi ę biorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zosta ł y wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wy ż ej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Nale ż y w tym miejscu wskaza ć , i ż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(…) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „ (…) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co 5 wpisana do rejestru (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (…)”. Nie jest zatem konieczna dok ł adna literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej i st ą d niedozwolone b ę d ą tak ż e takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Przedmiotem niniejszego post ę powania jest wykazanie, ż e wy ż ej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du zapisy wzorca umownego stosowanego przez Teres ę Zabielsk ą prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Turystyczne IKAR w Bartoszycach przy zawieraniu umów o zorganizowanie imprezy turystycznej, s ą to ż same z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego mi ę dzy innymi pod pozycjami: 980, 767, 1042 i 980, 448, 1246, 417. Ad I W wyroku z dnia 28 grudnia 2006r. (sygn. akt XVII Amc 161/05) S ą d Ochrony Konkurenc j i i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który nast ę pnie zosta ł wpisany pod pozycj ą 1042 do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o tre ś ci: „Organizator nie dokonuje zwrotu ś wiadcze ń , które nie zosta ł y wykorzystane w pe ł ni z przyczyn le żą cych po stronie uczestnika np. skrócenie pobytu, rezygnacja z cz ęś ci lub ca ł o ś ci programu, spó ź nienie na miejsce zbiórki itp.”. Zarówno postanowienia wzorca o tre ś ci: „Zleceniodawca nie b ę dzie dokonywa ć zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń , które nie zosta ł y w cz ęś ci lub ca ł o ś ci wykorzystane z przyczyn le żą cych po stronie uczestnika wycieczki jak np. spó ź nie ń na zbiórk ę , skróce ń pobytu, rezygnacji z cz ęś ci lub ca ł o ś ci imprezy”; „Klientowi nie przys ł uguje zwrot warto ś ci ś wiadcze ń , których nie wykorzysta w trakcie trwania imprezy, z przyczyn le żą cych po jego stronie”; „W przypadku przerwania podró ż y lub pobytu z przyczyn le żą cych po stronie klienta, równowarto ść niewykorzystanych ś wiadcze ń nie b ę dzie refundowana – tak ż e w przypadku, je ś li stra ż e graniczne poszczególnych krajów nie dadz ą zezwolenia na wjazd do ich krajów z powodów sobie wiadomych” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycj ą 1042 stanowi ą niedozwolone postanowienia, o których mowa w art. 385 3 pkt 12 k.c., albowiem wy łą czaj ą obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z wykonania umowy. W pierwszej kolejno ś ci podnie ść nale ż y, i ż w zapisach tych nie s ą brane pod uwag ę okoliczno ś ci niewykorzystania ś wiadczenia przez konsumenta, a mo ż liwe s ą przecie ż sytuacje, i ż konsument nie b ę dzie móg ł wykorzysta ć danego ś wiadczenia z przyczyn od niego niezale ż nych (np. z powodu choroby). Ponadto nale ż y mie ć na uwadze, i ż niewykorzystanie ś wiadczenia przez danego klienta nie zawsze wi ąż e si ę ze strat ą dla organizatora (np. ze ś wiadczenia skorzysta inny klient, który wniesie stosown ą op ł at ę ). Cytowane postanowienia wy łą czaj ą obowi ą zek zwrotu konsumentowi op ł aty za ś wiadczenia, które nie zosta ł y przez niego wykorzystane, tym samym pozbawiaj ą konsumenta mo ż liwo ś ci zwrotu kwoty za niewykorzystane ś wiadczenie obj ę te umow ą . Cena imprezy jest sum ą op ł at za poszczególne ś wiadczenia realizowane na rzecz klienta. W przypadku niewykorzystania przez konsumenta któregokolwiek ze ś wiadcze ń , organizator nie realizuj ą c tego ś wiadczenia albo oszcz ę dza z powodu niewykonania ś wiadczenia kwot ę wp ł acon ą przez klienta, albo odzyska jak ąś cz ęść kosztów jakie planowa ł ponie ść na realizacj ę tego ś wiadczenia. Z uwagi na powy ż sze nale ż y uzna ć , i ż zarówno przytoczone postanowienie z rejestru jak i kwestionowany przez Prezesa Urz ę du zapis s ą to ż same. Bez znaczenia przy tym pozostaj ą ró ż nice w zapisach wynikaj ą ce z u ż ytych sformu ł owa ń i wyrazów, które nie wp ł ywaj ą na wyk ł adni ę klauzuli. 6 W wyroku z dnia 23 lutego 2006r . (sygn. akt XVII Amc 6/05) S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który nast ę pnie zosta ł wpisany pod poz. 768 do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o tre ś ci: „Uczestnicy odpowiadaj ą za wyrz ą dzone szkody z w ł asnej winy, za które maj ą obowi ą zek zap ł aci ć niezw ł ocznie z w ł asnych ś rodków w miejscu ich powstania”. Zarówno postanowienia wzorca o tre ś ci: „ Uczestnik odpowiada za szkody wyrz ą dzone z jego winy i z winy osób niepe ł noletnich, nad którymi sprawuje nadzór. Klient powinien pokry ć straty powsta ł e z tego tytu ł u w miejscu wyrz ą dzenia szkody” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycj ą 768 stanowi ą praktyk ę niedozwolon ą . Cytowane postanowienia kszta ł tuj ą prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy i stanowi ą niedozwolone postanowienie, o którym mowa w art. 385 1 k.c., albowiem nierównorz ę dnie okre ś laj ą prawa i obowi ą zki uczestnika imprezy nak ł adaj ą c na niego obowi ą zek niezw ł ocznego naprawienia szkody, podczas gdy nie przewiduje takiego obowi ą zku dla organizatora imprezy. Żą danie naprawienia szkody wyrz ą dzonej przez uczestnika imprezy lub przez osoby niepe ł noletnie pozostaj ą ce pod jego nadzorem, mo ż e by ć zg ł aszane po zako ń czeniu imprezy. Konsument mo ż e nie mie ć mo ż liwo ś ci zap ł aty, a obci ąż enie go kosztami mo ż e utrudni ć lub uniemo ż liwi ć korzystanie z imprezy. W przypadku organizatora jego odpowiedzialno ść odszkodowawcza rozpoczyna si ę dopiero po zako ń czeniu imprezy w nast ę pstwie pozytywnego rozpatrzenia reklamacji. Z tych wzgl ę dów kwestionowany zapis jest niedozwolonym postanowieniem umownym w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. Z powy ż szych wzgl ę dów porównywane zapisy nale ż y uzna ć za to ż same. W wyroku z dnia 21 kwietnia 2004r. (sygn. akt XVII AmC 65/03), S ą d Ochrony Konkurenc j i i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne w brzmieniu: „W przypadku rezygnacji Klienta z wczasów BT Bratniak potr ą ca z op ł at wniesionych przez Uczestnika: op ł ata manipulacyjna w wysoko ś ci 50 z ł od ka ż dego rezygnuj ą cego klienta 30% ceny w przypadku rezygnacji w okresie od 45 do 30 dni przed rozpocz ę ciem imprezy 50% ceny w przypadku rezygnacji w okresie od 30 - 15 dni przed rozpocz ę ciem imprezy 90% ceny w przypadku rezygnacji w okresie krótszym ni ż 15 dni przed rozpocz ę ciem imprezy” - vide pozycja 89 rejestru. Zarówno postanowienia wzorca o tre ś ci: „Je ż eli Uczestnik zrezygnuje z udzia ł u w imprezie, Biuro potr ą ca z wp ł at Uczestnika: Op ł at ę manipulacyjn ą w wysoko ś ci 5% ceny imprezy od osoby, Ew. koszty wizy i wizowania; 25% ceny imprezy, gdy rezygnuje w terminie 30-16 dni przed rozpocz ę ciem imprezy; 50% ceny imprezy, gdy rezygnuje w terminie 15-7 dni przed rozpocz ę ciem imprezy; 90% ceny imprezy, gdy rezygnuje w terminie poni ż ej 6 dni przed rozpocz ę ciem imprezy. Zwrotu dokonuje Biuro , o od zwracanych kwot nie przys ł uguj ą odsetki” „Nie zg ł oszenie si ę na imprez ę , wzgl ę dnie odst ę powanie od wykorzystania op ł aconych ś wiadcze ń bez powiadomienia organizatora przed terminem jej rozpocz ę cia, niezale ż nie od przyczyn, jest równoznaczne z rezygnacj ą klienta bez prawa jakiegokolwiek zwrotu wniesionej op ł aty” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycj ą 89 kszta ł tuj ą prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy i stanowi ą niedozwolone postanowienia umowne, o których mowa w art. 385 3 pkt 12 k.c., albowiem wy łą czaj ą obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci b ą d ź w cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania. Zgodnie z brzmieniem cytowanych postanowie ń organizator ma prawo zatrzyma ć cz ęść , a nawet prawie ca ł o ść (90%) ś wiadczenia spe ł nionego przez konsumenta w sytuacji, gdy sam zostaje zwolniony z wykonania ś wiadczenia wzajemnego. Tego typu zapisy powoduj ą sprzeczne z zasad ą ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń nierównomierne roz ł o ż enie praw i obowi ą zków stron umowy. Ponadto niniejsze postanowienia stanowi ą równie ż niedozwolon ą klauzul ę zdefiniowan ą w art. 385 3 pkt 16 k.c., albowiem nak ł adaj ą wy łą cznie na konsumenta obowi ą zek zap ł aty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z wykonania umowy. Obowi ą zek zap ł aty ustalonej rycza ł towo sumy na wypadek rezygnacji z umowy zosta ł - zgodnie z brzmieniem tego postanowienia - na ł o ż ony wy łą cznie na konsumenta. Powoduje to zabronion ą w obrocie konsumenckim asymetri ę w rozk ł adzie obci ąż e ń stron, wynikaj ą cych z faktu wypowiedzenia umowy. W efekcie ryzyko zwi ą zane z wykonaniem umowy zosta ł o przerzucone na konsumenta. W ocenie Prezesa Urz ę du oraz w ś wietle cytowanego orzeczenia przedsi ę biorca ma prawo do 7 potr ą cenia kosztów w przypadku rezygnacji konsumenta z us ł ugi. Jednak ż e kwota podlegaj ą ca potr ą ceniu powinna zosta ć ustalona w oparciu o indywidualne rozliczenie z konsumentem, z uwzgl ę dnieniem rzeczywistej straty poniesionej przez przedsi ę biorc ę . W zwi ą zku z powy ż szym analiza porównawcza kwestionowanych zapisów umownych z klauzulami wpisanymi do rejestru wskazuje na jednoznaczno ść porównywanych tre ś ci, której nie naruszaj ą odmienno ś ci w zakresie u ż ytych sformu ł owa ń i wyrazów. W wyroku z dnia 19 pa ź dziernika 2004r. (sy g n. akt XVII Amc 95/03) S ą d Ochrony Konkurenc j i i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który nast ę pnie zosta ł wpisany pod pozycj ą 258 do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o tre ś ci: „W przypadku gdy klient odst ę puj ą cy od umowy wska ż e osob ę spe ł niaj ą c ą warunki udzia ł u w imprezie turystycznej, która przyjmuje obowi ą zki wynikaj ą ce z tej umowy klient zobowi ą zany jest zap ł aci ć op ł at ę manipulacyjn ą ". Zarówno postanowienie wzorca o tre ś ci: „W przypadku rezygnacji do 7 dni przed dniem wyjazdu istnieje mo ż liwo ść wskazania przez Klienta innego uczestnika imprezy. W takiej sytuacji zostanie naliczona op ł ata manipulacyjna w wysoko ś ci 5% ceny imprezy od osoby, pobierana od rezygnuj ą cej osoby” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycj ą 258 stanowi ą niedozwolone postanowienia, bowiem zastrzegaj ą w przypadku zmiany klienta poniesienie dodatkowych, nieuzasadnionych kosztów w postaci op ł aty manipulacyjnej. Zgodnie z art. 16 ustawy o us ł ugach turystycznych klient mo ż e bez zgody organizatora turystyki przenie ść na osob ę spe ł niaj ą c ą warunki udzia ł u w imprezie turystycznej wszystkie przys ł uguj ą ce mu z tytu ł u umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych uprawnienia, je ż eli jednocze ś nie osoba ta przejmuje wszystkie wynikaj ą ce z tej umowy obowi ą zki. Przeniesienie uprawnie ń i przej ę cie obowi ą zków, jest skuteczne wobec organizatora turystyki, je ż eli klient zawiadomi go o tym przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej w terminie okre ś lonym w umowie. Za nieuiszczon ą cz ęść ceny imprezy turystycznej oraz koszty poniesione przez organizatora turystyki w wyniku zmiany uczestnika imprezy turystycznej klient i osoba przejmuj ą ca jego uprawnienia odpowiadaj ą solidarnie. Z uwagi na powy ż sze nale ż y uzna ć , i ż zarówno przytoczone postanowienie z rejestru jak i kwestionowany przez Prezesa Urz ę du zapis s ą to ż same. Bez znaczenia przy tym pozostaj ą ró ż nice w zapisach wynikaj ą ce z u ż ytych sformu ł owa ń i wyrazów, które nie wp ł ywaj ą na wyk ł adni ę klauzuli. W wyroku z dnia 2 lute g o 2005r. (sy g n. akt XVII Amc 104/04) S ą d Ochrony Konkurenc j i i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne w brzmieniu: „W przypadkach, gdy zg ł oszenie przedstawicielowi organizatora na miejscu zaistnienia przedmiotu reklamacji nie jest mo ż liwe, Uczestnik ma prawo do dostarczenia pisemnie reklamacji do 7 dni po zako ń czeniu imprezy” - vide pozycja 414 Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone; w wyroku z dnia 20 kwietnia 2005r. (sygn. akt XVII Amc 88/04) S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne w brzmieniu: „Biuro ma obowi ą zek rozpatrzenia reklamacji w ci ą gu 30 dni od daty jej otrzymania” - vide pozycja 530 Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Zarówno postanowienie wzorca o tre ś ci: „Ewentualne skargi i reklamacje nale ż y zg ł asza ć w ci ą gu 7 dni od zako ń czenia imprezy. Biuro ma obowi ą zek rozpatrzy ć reklamacj ę w terminie 30 dni od daty jej otrzymania” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycj ą 414 i 530 kszta ł tuj ą prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy (art. 385 1 k.c.), albowiem ograniczaj ą termin do wniesienia reklamacji. Zapis umowny warunkuj ą cy odpowiedzialno ść organizatora od zg ł oszenia reklamacji w terminie 7 dni od daty zako ń czenia imprezy jest zbyt krótki i prowadzi ć mo ż e do sytuacji, w której konsument pozbawiony zostanie mo ż liwo ś ci zg ł oszenia reklamacji. Jednoznaczne i kategoryczne sformu ł owanie zakwestionowanego postanowienia nie zawiera ż adnych odst ę pstw od przyj ę tej zasady, zatem nawet w przypadku zaistnienia obiektywnych i niezale ż nych od konsumenta okoliczno ś ci uniemo ż liwiaj ą cych mu z ł o ż enie reklamacji, takich jak np. choroba uczestnika, czy inny wypadek losowy, po up ł ywie okre ś lonego terminu z ł o ż enie reklamacji staje si ę niedopuszczalne. 8 Zakre ś lenie tak krótkiego terminu mo ż e prowadzi ć do utrudnienia uczestnikowi imprezy turystycznej dochodzenia swoich praw a tym samym do ograniczenia odpowiedzialno ś ci przedsi ę biorcy wzgl ę dem konsumenta z tytu ł u nienale ż ytego wykonania umowy. Z uwagi na powy ż sze nale ż y uzna ć , i ż zarówno przytoczone postanowienia z rejestru jak i kwestionowany przez Prezesa Urz ę du zapis s ą to ż same. Bez znaczenia przy tym pozostaj ą ró ż nice w zapisach wynikaj ą ce z u ż ytych sformu ł owa ń i wyrazów, które nie wp ł ywaj ą na wyk ł adni ę klauzuli. W wyroku z dnia 15 grudnia 2005r. (sygn. akt XVII Amc 92/004) S ą d Ochrony Konkurenc j i i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne w brzmieniu: „Biuro zastrzega sobie prawo zmiany terminów, tras, cen lub odwo ł anie imprezy z przyczyn od siebie niezale ż nych (np. dzia ł anie si ł y wy ż szej, decyzja w ł adz pa ń stwowych, zmiana cen urz ę dowych lub ustalonych przez kontrahenta itp.)” - vide pozycja 655 Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone; w wyroku z dnia 24 listopada 2003r. (sygn. akt XVII Amc 119/03) S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne w brzmieniu: „Wzrost ceny imprezy o wi ę cej ni ż 15% upowa ż nia uczestnika do rezygnacji z imprezy pod warunkiem powiadomienia MAZUR POL nie pó ź niej ni ż 3 dni od daty otrzymania zawiadomienia o zmianie ceny. Brak powiadomienia b ę dzie traktowane przez MAZUR POL jako przyj ę cie przez uczestnika nowych warunków” - - vide pozycja 299 Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Zarówno postanowienia wzorca o tre ś ci: „W przypadkach koniecznych i z przyczyn od siebie niezale ż nych Biuro zastrzega sobie prawo zmiany warunków Umowy oraz cen uzale ż nionych m.in. od wzrostu kursu walut, stawek taryf przewozowych i hotelowych. W okresie 20 dni przed dat ą wyjazdu cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szona”; „W przypadku, gdy organizator b ę dzie zmuszony zmieni ć cen ę , termin lub program imprezy, natychmiast powiadomi o tym pisemnie lub telefonicznie Uczestników imprezy. Klient ma prawo w ci ą gu 2 dni od otrzymania zawiadomienia zrezygnowa ć z udzia ł u w imprezie. Brak po tym terminie zawiadomienia uwa ż any b ę dzie przez organizatora za akceptacj ę zaproponowanych zmian” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycj ą 655 i 299 stanowi ą niedozwolone postanowienia, o których mowa w art. 385 3 pkt 19 k.c., albowiem przewiduj ą wy łą cznie dla kontrahenta konsumenta jednostronne uprawnienie do zmiany, bez wa ż nych przyczyn, istotnych cech ś wiadczenia. Niew ą tpliwie cena imprezy turystycznej nale ż y do istotnych cech ś wiadczenia organizatora turystyki, a zatem mo ż e zosta ć zmieniona przez niego tylko z wa ż nych przyczyn. Zamkni ę ty katalog przyczyn, uprawniaj ą cych do podwy ż szania ceny imprezy turystycznej, zawiera art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (teks jednolity: Dz. U. 2004 Nr 223 poz. 2268). Przepis ten stanowi, i ż „ cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szona, chyba ż e umowa wyra ź nie przewiduje mo ż liwo ść podwy ż szenia ceny, a organizator turystyki udokumentuje wp ł yw na podwy ż szenie ceny jednej z nast ę puj ą cych okoliczno ś ci: wzrostu kosztów transportu; wzrostu op ł at urz ę dowych, podatków lub op ł at nale ż nych za takie us ł ugi, jak lotniskowe, za ł adunkowe lub prze ł adunkowe w portach morskich i lotniczych; wzrostu kursów walut”. Ponadto, w okresie 20 dni przed dat ą wyjazdu cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szona. Okre ś lenie przyczyn pozwalaj ą cych na podwy ż szenie ceny jako „ przypadki konieczne” oraz „ przyczyny od siebie niezale ż ne” pozwala na rozszerzenie tego katalogu o przyczyny nie wymienione w przywo ł anym przepisie. W konsekwencji mo ż e to prowadzi ć do przerzucenia przez organizatora na konsumentów ryzyka gospodarczego i dodatkowych kosztów wynikaj ą cych z nieprzewidzianych przez niego sytuacji, których nie uwzgl ę dniono w kalkulacji kosztów imprezy. Natomiast zmiana warunków umowy uregulowana jest w art. 14 ust. 5 ww. ustawy Zgodnie z przytoczonym artyku ł em „ organizator, który przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej jest zmuszony, z przyczyn od niego niezale ż nych, zmieni ć istotne warunki umowy z klientem, z zastrze ż eniem art. 17, powinien niezw ł ocznie o tym powiadomi ć klienta. W takiej sytuacji klient powinien niezw ł ocznie poinformowa ć organizatora, czy przyjmuje proponowan ą zmian ę umowy albo odst ę puje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej.” Organizator przyj ął domniemanie, i ż brak odpowiedzi klienta na pisemne lub telefoniczne zawiadomienie wystosowane przez Organizatora o zmianie istotnych warunków umowy, równoznaczne jest z zaakceptowaniem przez klienta zaistnia ł ych zmian. Artyku ł 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach 9 turystycznych reguluj ą cy obowi ą zki stron w razie zmiany warunków umowy nie daje podstaw do przyj ę cia takiego domniemania. W ka ż dym przypadku klient ma prawo i zarazem obowi ą zek opowiedzie ć si ę , czy przyjmuje nowe warunki, czy te ż rezygnuje z imprezy. Z uwagi na powy ż sze nale ż y uzna ć , i ż zarówno przytoczone postanowienie z rejestru jak i kwestionowany przez Prezesa Urz ę du zapis s ą to ż same. Bez znaczenia przy tym pozostaj ą ró ż nice w zapisach wynikaj ą ce z u ż ytych sformu ł owa ń i wyrazów, które nie wp ł ywaj ą na wyk ł adni ę klauzuli. W my ś l art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) stosowanie postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Mówi ą c o „zbiorowym interesie konsumentów” nale ż y zaznaczy ć , i ż ustawa o ochronie (…) nie podaje jego definicji, wskazuj ą c jednak w art. 24 ust. 3, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów b ę d ą cych klientami Biura, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mog ą zawrze ć z nim umow ę o organizacj ę imprezy turystycznej. Tak wi ę c, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie Biura nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami okre ś lonego kr ę gu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej, licznej grupy obecnych i przysz ł ych kontrahentów przedsi ę biorcy. Reasumuj ą c, skoro wykazano powy ż ej, i ż kwestionowane zapisy umowy oraz warunków uczestnictwa w imprezie turystycznej s ą to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, to pos ł ugiwanie si ę nimi w obrocie konsumenckim uzna ć nale ż y za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku ze spe ł nieniem przes ł anek wynikaj ą cych z art. 24 ust 1 i 2 ustawy o ochronie (...) nale ż a ł o zachowanie wymienionego przedsi ę biorcy uzna ć za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Jednak ż e zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…) nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W zwi ą zku z faktem rozpocz ę cia podpisywania aneksów do umów zawartych przy u ż yciu wzorca umownego, b ę d ą cego przedmiotem niniejszego post ę powania, Prezes Urz ę du wyda ł decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzi ł zaniechanie jej stosowania z dniem 6 pa ź dziernika 2008r. (jest to data wykazania rozpocz ę cia aneksowania umów). Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie I sentencji tej decyzji. Ad II Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) Prezes Urz ę du mo ż e skorzysta ć z uprawnienia do na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę stosuj ą cego praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów kary pieni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kara taka mo ż e by ć na ł o ż ona bez wzgl ę du na to, czy przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia celowo, czy te ż nieumy ś lnie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie (…) przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, w tym kar okre ś lonych w art. 106 tej 10 ustawy, nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W pkt I niniejszej decyzji stwierdzono stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów opisanych szczegó ł owo powy ż ej. Praktyki te polegaj ą na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone poprzez zamieszczenie we wzorcach umownych nast ę puj ą cych zapisów: „Zleceniodawca nie b ę dzie dokonywa ć zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń , które nie zosta ł y w cz ęś ci lub ca ł o ś ci wykorzystane z przyczyn le żą cych po stronie uczestnika wycieczki jak np. spó ź nie ń na zbiórk ę , skróce ń pobytu, rezygnacji z cz ęś ci lub ca ł o ś ci imprezy”; „Klientowi nie przys ł uguje zwrot warto ś ci ś wiadcze ń , których nie wykorzysta w trakcie trwania imprezy, z przyczyn le żą cych po jego stronie”; „W przypadku przerwania podró ż y lub pobytu z przyczyn le żą cych po stronie klienta, równowarto ść niewykorzystanych ś wiadcze ń nie b ę dzie refundowana – tak ż e w przypadku, je ś li stra ż e graniczne poszczególnych krajów nie dadz ą zezwolenia na wjazd do ich krajów z powodów sobie wiadomych”; „ Uczestnik odpowiada za szkody wyrz ą dzone z jego winy i z winy osób niepe ł noletnich, nad którymi sprawuje nadzór. Klient powinien pokry ć straty powsta ł e z tego tytu ł u w miejscu wyrz ą dzenia szkody”; „Je ż eli Uczestnik zrezygnuje z udzia ł u w imprezie, Biuro potr ą ca z wp ł at Uczestnika: Op ł at ę manipulacyjn ą w wysoko ś ci 5% ceny imprezy od osoby, Ew. koszty wizy i wizowania; 25% ceny imprezy, gdy rezygnuje w terminie 30-16 dni przed rozpocz ę ciem imprezy; 50% ceny imprezy, gdy rezygnuje w terminie 15-7 dni przed rozpocz ę ciem imprezy; 90% ceny imprezy, gdy rezygnuje w terminie poni ż ej 6 dni przed rozpocz ę ciem imprezy. Zwrotu dokonuje Biuro , o od zwracanych kwot nie przys ł uguj ą odsetki”; „W przypadku rezygnacji do 7 dni przed dniem wyjazdu istnieje mo ż liwo ść wskazania przez Klienta innego uczestnika imprezy. W takiej sytuacji zostanie naliczona op ł ata manipulacyjna w wysoko ś ci 5% ceny imprezy od osoby, pobierana od rezygnuj ą cej osoby”; „Ewentualne skargi i reklamacje nale ż y zg ł asza ć w ci ą gu 7 dni od zako ń czenia imprezy. Biuro ma obowi ą zek rozpatrzy ć reklamacj ę w terminie 30 dni od daty jej otrzymania”; „W przypadkach koniecznych i z przyczyn od siebie niezale ż nych Biuro zastrzega sobie prawo zmiany warunków Umowy oraz cen uzale ż nionych m.in. od wzrostu kursu walut, stawek taryf przewozowych i hotelowych. W okresie 20 dni przed dat ą wyjazdu cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szona”; „W przypadku, gdy organizator b ę dzie zmuszony zmieni ć cen ę , termin lub program imprezy, natychmiast powiadomi o tym pisemnie lub telefonicznie Uczestników imprezy. Klient ma prawo w ci ą gu 2 dni od otrzymania zawiadomienia zrezygnowa ć z udzia ł u w imprezie. Brak po tym terminie zawiadomienia uwa ż any b ę dzie przez organizatora za akceptacj ę zaproponowanych zmian”, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 1042, 768, 89, 288, 414 i 530, 655 i 299). Konsekwencj ą stosowania powy ż szych praktyk jest pogorszenie sytuacji konsumentów. Okoliczno ść , ż e sporne zapisy zamieszczono we wzorcach umownych powoduje, ż e zostaj ą one konsumentom narzucone. Wy ż ej cytowany przepis art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stanowi podstaw ę i górn ą granic ę ustalenia kary dla Biura Turystycznego, które w 2007 r. osi ą gn ęł o przychód z prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej w wysoko ś ci 101 173,34 z ł (dowód: karta 50). Maksymalna kara dla skar ż onego przedsi ę biorcy mo ż e zatem wynie ść 10 117,33z ł . Ustawa nie zawiera zamkni ę tego katalogu przes ł anek, od których uzale ż niona jest wysoko ść kar nak ł adanych na przedsi ę biorców. W art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przyk ł adowo jedynie wskazano, i ż przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, Prezes Urz ę du winien wzi ąć pod uwag ę okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Ponadto orzecznictwo wskazuje, ż e w przypadku kar przes ł ankami, które nale ż y bra ć pod uwag ę , s ą : potencja ł ekonomiczny przedsi ę biorcy, skutki praktyki dla konkurencji lub kontrahentów, dopuszczalny poziom kary wynikaj ą cy z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osi ą gn ąć (por.: wyrok S ą du Najwy ż szego z 27.06.2000 r., sygn. akt I CKN 793/98 LexPolonica nr 390244 ). Na wysoko ść kary w przedmiotowej sprawie mia ł wp ł yw wy ż ej okre ś lone przes ł anki, zawodowy (profesjonalny) charakter prowadzonej przez Teres ę Zabielsk ą dzia ł alno ś ci na rynku us ł ug turystycznych oraz fakt stosowania klauzul abuzywnych, pomimo jawno ś ci Rejestru. Jako okoliczno ść obci ąż aj ą c ą potraktowa ć nale ż y szczególnie dotkliwy dla konsumentów charakter trzech zakwestionowanych postanowie ń (numer 1, 3 i 6), które bezpo ś rednio naruszaj ą ekonomiczne interesy konsumentów. Jednocze ś nie jako okoliczno ś ci ł agodz ą ce uwzgl ę dni ć nale ż y, i ż w trakcie post ę powania Teresa Zabielska: aktywnie wspó ł dzia ł a ł a z Prezesem Urz ę du, zaniecha ł a stosowania kwestionowanej przez 11 Prezesa Urz ę du praktyki, a naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów mia ł o miejsce po raz pierwszy. To w ostatecznym rozrachunku przekonuje, aby karze nada ć walor edukacyjny, przy zapewnieniu odpowiedniego stopnia jej odczuwalno ś ci. Prezes Urz ę du wzi ął równie ż pod uwag ę sytuacj ę finansow ą Biura Turystycznego, wielko ść przedsi ę biorcy, zasi ę g dzia ł ania i mo ż liwo ść uiszczenia na ł o ż onej kary pieni ęż nej. Zdaniem Prezesa Urz ę du, taki charakter b ę dzie mia ł a kara w wysoko ś ci 455,28 z ł (s ł ownie: czterysta pi ęć dziesi ą t pi ęć z ł otych 28/100), co stanowi 0,45% przychodu przedsi ę biorcy osi ą gni ę tego w 2007r. W ocenie Prezesa Urz ę du kara wymierzona w tej wysoko ś ci jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urz ę du, kieruj ą c si ę potrzeb ą zdecydowanego przeciwdzia ł ania stosowaniu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów uzna ł , ż e orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania. W tym przypadku kara powinna spe ł ni ć jednak przede wszystkim funkcj ę prewencyjn ą i wychowawcz ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie II sentencji tej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP O/O Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Otrzymuj ą : 1. Terasa Zabielska Biuro Turystyczne IKAR Pl. Konstytucji 3 Maja 29 11-200 Bartoszyce 2. a/a 12