RBG-32/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. D ł uga 47, 85-034 Bydgoszcz tel. (052) 345-56-44, Fax (052) 345-56-17, E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 5 listopada 2008 r. Znak: RBG 61-31/08/MB DECYZJA RBG-32/2008 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurenc j i i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.: Dz.U. z 2007r. Nr 99, poz. 660, Dz.U. z 2007r. Nr 171, poz. 1206) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę , o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stosowan ą przez Marka Leszczy ń skiego prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Podró ż y MARKPOL TOUR w Ostródzie , polegaj ą c ą na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowie ń umownych o nast ę puj ą cej tre ś ci: 1. „Biuro ma prawo do potr ą ce ń z wp ł at Uczestnika, je ż eli uczestnik nie we ź mie udzia ł u w imprezie: - w terminie powy ż ej 40 dni od daty rozpocz ę cia imprezy – 20% ceny imprezy - w terminie 39-25 dni od rozpocz ę cia imprezy – 40 % ceny imprezy - w terminie 24-1 dni od rozpocz ę cia imprezy – 60% ceny imprezy - w terminie poni ż ej14 dni od rozpocz ę cia imprezy potr ą ca si ę rzeczywiste koszty poniesione przez organizatora nie wi ę cej ni ż 90 % ceny imprezy”; 2. „Biuro mo ż e podwy ż szy ć cen ę imprezy tylko i wy łą cznie w przypadku np. wzrostu cen transportu, kursu walut, us ł ug hotelowych”; 3 . „W przypadku nie wykorzystania wszystkich ś wiadcze ń lub przerwania imprezy le żą cy po stronie Uczestnika, biuro nie zwraca nie wykorzystanych ś wiadcze ń pobytu”; które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 89, 212, 1042). i nakazuje zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) w zwi ą zku ze stwierdzeniem stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonych w pkt I niniejszej decyzji - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nak ł ada si ę na Marka Leszczy ń skiego prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Podró ż y MARKPOL TOUR w Ostródzie , kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 506,73 z ł (s ł ownie: pi ęć set pi ęć dziesi ą t sze ść z ł otych 73/100), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa. UZASADNIENIE W zwi ą zku z dzia ł aniami Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du lub organ antymonopolowy) zwi ą zanymi z kontrol ą wzorców umownych stosowanych przez organizatorów turystyki, Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy przeprowadzi ł a czynno ś ci kontrolne dotycz ą ce dzia ł alno ś ci Marka Leszczy ń skiego, prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Podró ż y MARKPOL TOUR w Ostródzie (dalej: Marek Leszczy ń ski). Prezes Urz ę du w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego wst ę pnie ustali ł , i ż dzia ł alno ść przedsi ę biorcy mo ż e odbywa ć si ę z naruszeniem przepisów prawa, uzasadniaj ą cym wszcz ę cie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym – Postanowieniem Nr 122/2008 z dnia 25 kwietnia 2008r. – Prezes Urz ę du wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Marka Leszczy ń skiego prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Podró ż y MARKPOL TOUR w Ostródzie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowie ń umownych o nast ę puj ą cej tre ś ci: 1 . „Biuro ma prawo do potr ą ce ń z wp ł at Uczestnika, je ż eli uczestnik nie we ź mie udzia ł u w imprezie: - w terminie powy ż ej 40 dni od daty rozpocz ę cia imprezy – 20% ceny imprezy - w terminie 39-25 dni od rozpocz ę cia imprezy – 40 % ceny imprezy - w terminie 24-1 dni od rozpocz ę cia imprezy – 60% ceny imprezy - w terminie poni ż ej14 dni od rozpocz ę cia imprezy potr ą ca si ę rzeczywiste koszty poniesione przez organizatora nie wi ę cej ni ż 90 % ceny imprezy”; 2. „Biuro mo ż e podwy ż szy ć cen ę imprezy tylko i wy łą cznie w przypadku np. wzrostu cen transportu, kursu walut, us ł ug hotelowych”; 3 . „W przypadku nie wykorzystania wszystkich ś wiadcze ń lub przerwania imprezy le żą cy po stronie Uczestnika, biuro nie zwraca nie wykorzystanych ś wiadcze ń pobytu”; które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 89, 212, 1042). Pismem z dnia 19 maja 2008 r. Marek Leszczy ń ski ustosunkowa ł si ę do zarzutów przedstawionych przez Prezesa Urz ę du. Przedsi ę biorca wskaza ł , i ż wzorce umowne stosowane przez MARKPOL TOUR zosta ł y zmienione zgodnie z wytycznymi Prezesa Urz ę du, jednocze ś nie przedstawi ł poprawiony wzorzec, który de facto nadal zawiera ł klauzul ę abuzywn ą dotycz ą c ą pobierania rycza ł tów w przypadku rezygnacji konsumenta z udzia ł u w imprezie turystycznej. Wraz z pismem z dnia 23 czerwca 2008r. skar ż ony przedsi ę biorca przedstawi ł poprawiony wzorzec umowny, z którego ca ł kowicie wyeliminowano kwestionowane przez organ antymonopolowy postanowienia umowne. 2 Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Strona post ę powania: – Marek Leszczy ń ski jest przedsi ę biorc ą wpisanym do Ewidencji Dzia ł alno ś ci Gospodarczej prowadzonej przez Wójta Gminy Ostróda pod nr 13/2002 (rejestracji dokonano dnia 6 lutego 2006 r.). Przedmiotem dzia ł alno ś ci jest m.in. dzia ł alno ść organizatorów turystyki. (dowód: za ś wiadczenie o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej, karta 8 ) Jest ponadto organizatorem turystyki wpisanym jest do Rejestru Organizatorów i Po ś redników Turystycznych Wojewody Warmi ń sko - Mazurskiego pod numerem 131. (dowód: za ś wiadczenie Nr rej 7/2006, karta 7) 2. W zwi ą zku z prowadzon ą dzia ł alno ś ci ą , Marek Leszczy ń ski wprowadzi ł do obrotu i stosuje wzorzec umowny, który m.in. zawieraj ą postanowienia umowne o tre ś ci: 1 . „Biuro ma prawo do potr ą ce ń z wp ł at Uczestnika, je ż eli uczestnik nie we ź mie udzia ł u w imprezie: - w terminie powy ż ej 40 dni od daty rozpocz ę cia imprezy – 20% ceny imprezy - w terminie 39-25 dni od rozpocz ę cia imprezy – 40 % ceny imprezy - w terminie 24-1 dni od rozpocz ę cia imprezy – 60% ceny imprezy - w terminie poni ż ej14 dni od rozpocz ę cia imprezy potr ą ca si ę rzeczywiste koszty poniesione przez organizatora nie wi ę cej ni ż 90 % ceny imprezy”; 2. „Biuro mo ż e podwy ż szy ć cen ę imprezy tylko i wy łą cznie w przypadku np. wzrostu cen transportu, kursu walut, us ł ug hotelowych”; 3 . „W przypadku nie wykorzystania wszystkich ś wiadcze ń lub przerwania imprezy le żą cy po stronie Uczestnika, biuro nie zwraca nie wykorzystanych ś wiadcze ń pobytu”; które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 89, 212, 1042). (dowód: karta 6) 3. Przedstawiony w toku niniejszego post ę powania, wzorzec umowny Biura Podró ż y MARKPOL TOUR w Ostródzie, zosta ł zmieniony z g odnie z wytycznymi Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurenc j i i Konsumentów. Marek Leszczy ń ski nie wykaza ł jednak zaniechania stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Dla stwierdzenia zaniechania stosowania niedozwolonych postanowie ń umownych niezb ę dne jest bowiem wykazanie, i ż nowy wzorzec zosta ł wprowadzony do obrotu, min. poprzez aneksowanie umów zawartych z konsumentami przy u ż yciu kwestionowanego w niniejszym post ę powaniu wzorca umownego. Zgodnie z art. 27 ust 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ci ęż ar udowodnienia okoliczno ś ci zaprzestania stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów spoczywa na przedsi ę biorcy. (dowód: pisma skar ż onego przedsi ę biorcy, karta 20 – 24, karta 28) Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł : Podstaw ą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e to nast ą pi ł o, pozwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interes ó w przedsi ę biorców i konsument ó w. Zdaniem Prezesa Urz ę du rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy s ą lub b ę d ą klientami Marka Leszczy ń skiego. Interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi s ł owy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez Prezesa Urz ę du dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie (…). Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, i ż „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. ” , natomiast art. 24 ust. 2 pkt 1 okre ś la, i ż „Przez 3 praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego. (…).” Do stwierdzenia praktyki, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, i ż przedsi ę biorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zosta ł y wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wy ż ej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Nale ż y w tym miejscu wskaza ć , i ż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(…) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „ (…) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (…)”. Nie jest zatem konieczna dok ł adna literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej i st ą d niedozwolone b ę d ą tak ż e takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Przedmiotem niniejszego post ę powania jest wykazanie, ż e wy ż ej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du zapisy wzorca umownego stosowanego przez Marka Leszczy ń skiego prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Podró ż y MARKPOL TOUR w Ostródzie przy zawieraniu umów o zorganizowanie imprezy turystycznej, s ą to ż same z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami S ą du Ochrony Konkurenc j i i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego mi ę dzy innymi pod pozycjami: 89, 212, 1042. 4 Ad I W wyroku z dnia 21 kwietnia 2004r. (sy g n. akt XVII Amc 65/03) S ą d Ochrony Konkurenc j i i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który nast ę pnie zosta ł wpisany pod pozycj ą 89 do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o tre ś ci: „W przypadku rezygnacji Klienta z wczasów BT Bratniak potr ą ca z op ł at wniesionych przez Uczestnika: op ł ata manipulacyjna w wysoko ś ci 50 z ł od ka ż dego rezygnuj ą cego klienta 30% ceny w przypadku rezygnacji w okresie od 45 do 30 dni przed rozpocz ę ciem imprezy 50% ceny w przypadku rezygnacji w okresie od 30 - 15 dni przed rozpocz ę ciem imprezy 90% ceny w przypadku rezygnacji w okresie krótszym ni ż 15 dni przed rozpocz ę ciem imprezy”. Zarówno postanowienie wzorca o tre ś ci: „Biuro ma prawi do potr ą ce ń z wp ł at Uczestnika, je ż eli uczestnik nie we ź mie udzia ł u w imprezie: - w terminie powy ż ej 40 dni od daty rozpocz ę cia imprezy, – 20% ceny imprezy, - w terminie 39-25 dni od rozpocz ę cia imprezy – 40 % ceny imprezy, - w terminie 24-1 dni od rozpocz ę cia imprezy – 60% ceny imprezy, - w terminie poni ż ej14 dni od rozpocz ę cia imprezy potr ą ca si ę rzeczywiste koszty poniesione przez organizatora nie wi ę cej ni ż 90 % ceny imprezy” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycj ą 89 stanowi niedozwolone postanowienie, o którym mowa w art. 385 3 pkt 12 k.c., albowiem wy łą czaj ą obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie niespe ł nione w ca ł o ś ci b ą d ź w cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub j e j wykonania. Z g odnie z brzmieniem cytowanych postanowie ń organizator ma prawo zatrzyma ć cz ęść , a nawet prawie ca ł o ść (90%) ś wiadczenia spe ł nione g o przez konsumenta w sytuac j i, g dy sam zosta j e zwolniony z wykonania ś wiadczenia wzajemnego. Tego typu zapisy powoduj ą sprzeczne z zasad ą ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń nierównomierne roz ł o ż enie praw i obowi ą zków stron umowy. Ponadto niniejsze postanowienia stanowi ą równie ż niedozwolon ą klauzul ę zdefiniowan ą w art. 385 3 pkt 16 k.c., albowiem nak ł adaj ą wy łą cznie na konsumenta obowi ą zek zap ł aty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z wykonania umowy. Obowi ą zek zap ł aty ustalonej rycza ł towo sumy na wypadek rezygnacji z umowy zosta ł - zgodnie z brzmieniem tych postanowie ń - na ł o ż ony wy łą cznie na konsumenta. Powoduje to zabronion ą w obrocie konsumenckim asymetri ę w rozk ł adzie obci ąż e ń stron, wynikaj ą cych z faktu wypowiedzenia umowy. W efekcie ryzyko zwi ą zane z wykonaniem umowy zosta ł o przerzucone na konsumenta. W ocenie Prezesa Urz ę du oraz w ś wietle wy ż ej przedstawionego orzecznictwa przedsi ę biorca ma prawo do potr ą cenia kosztów w przypadku rezygnacji konsumenta z us ł ugi. Jednak ż e kwota podlegaj ą ca potr ą ceniu powinna zosta ć ustalona w oparciu o indywidualne rozliczenie z konsumentem, z uwzgl ę dnieniem rzeczywistej straty poniesionej przez przedsi ę biorc ę . Z uwagi na powy ż sze nale ż y uzna ć , i ż zarówno przytoczone postanowienie z rejestru jak i kwestionowany przez Prezesa Urz ę du zapis s ą to ż same. Bez znaczenia przy tym pozostaj ą ró ż nice w zapisach wynikaj ą ce z u ż ytych sformu ł owa ń i wyrazów, które nie wp ł ywaj ą na wyk ł adni ę klauzuli. W wyroku z dnia 27 pa ź dziernika 2004r . (sygn. akt XVII Amc 67/03) S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który nast ę pnie zosta ł wpisany pod poz. 212 do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o tre ś ci: „NATURA TOUR” zastrzega sobie mo ż liwo ść zmiany ceny w przypadku znacznego wzrostu kursu walut w stosunku do z ł otego, decyzji w ł adz administracyjnych maj ą cych wp ł yw na wysoko ść cen (np. podatki, koszty transportu itp.)”. Zarówno postanowienia wzorca o tre ś ci: „Biuro mo ż e podwy ż szy ć cen ę imprezy tylko i wy łą cznie w przypadku np. wzrostu cen transportu, kursu walut, us ł ug hotelowych” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycj ą 212, stanowi ą praktyk ę niedozwolon ą . Cytowane postanowienia kszta ł tuj ą prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy i stanowi ą niedozwolone postanowienie, o którym mowa w art. 385 3 pkt 19 k.c., albowiem przewiduj ą wy łą cznie dla kontrahenta konsumenta jednostronne uprawnienie do zmiany, bez wa ż nych przyczyn, istotnych cech ś wiadczenia. Niew ą tpliwie cena imprezy turystycznej nale ż y do istotnych cech ś wiadczenia organizatora turystyki, a zatem mo ż e zosta ć zmieniona przez niego tylko z wa ż nych przyczyn. Zamkni ę ty katalog przyczyn, uprawniaj ą cych do podwy ż szania ceny imprezy turystycznej, zawiera art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (teks jednolity: Dz. U. 2004 Nr 223 poz. 2268). Przepis ten stanowi, i ż „ cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szona, chyba ż e umowa 5 wyra ź nie przewiduje mo ż liwo ść podwy ż szenia ceny, a organizator turystyki udokumentuje wp ł yw na podwy ż szenie ceny jednej z nast ę puj ą cych okoliczno ś ci: wzrostu kosztów transportu; wzrostu op ł at urz ę dowych, podatków lub op ł at nale ż nych za takie us ł ugi, jak lotniskowe, za ł adunkowe lub prze ł adunkowe w portach morskich i lotniczych; wzrostu kursów walut”. Ponadto, w okresie 20 dni przed dat ą wyjazdu cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szona. W konsekwencji zastrze ż enie zmiany ceny mo ż e prowadzi ć do przerzucenia przez organizatora na konsumentów ryzyka gospodarczego i dodatkowych kosztów wynikaj ą cych z nieprzewidzianych przez niego sytuacji, których nie uwzgl ę dniono w kalkulacji kosztów imprezy. Z uwagi na powy ż sze nale ż y uzna ć , i ż zarówno przytoczone postanowienie z rejestru jak i kwestionowany przez Prezesa Urz ę du zapis s ą to ż same. Bez znaczenia przy tym pozostaj ą ró ż nice w zapisach wynikaj ą ce z u ż ytych sformu ł owa ń i wyrazów, które nie wp ł ywaj ą na wyk ł adni ę klauzuli. W wyroku z dnia 28 g rudnia 2006r. (sy g n. akt XVII AmC 161/05), S ą d Ochrony Konkurenc j i i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne, w brzmieniu: „Organizator nie dokonuje zwrotu ś wiadcze ń , które nie zosta ł y wykorzystane w pe ł ni z przyczyn le żą cych po stronie uczestnika np. skrócenie pobytu, rezygnacja z cz ęś ci lub ca ł o ś ci programu, spó ź nienie na miejsce zbiórki itp.” – vide pozycja 1042 rejestru. Zarówno postanowienie wzorca o tre ś ci : „W przypadku nie wykorzystania wszystkich ś wiadcze ń lub przerwania imprezy le żą cy po stronie Uczestnika, biuro nie zwraca nie wykorzystanych ś wiadcze ń pobytu” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycj ą 1042 kszta ł tuj ą prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy i stanowi ą niedozwolone postanowienia umowne, o których mowa w art. 385 3 pkt 12 k.c., albowiem wy łą czaj ą obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z wykonania umowy. W pierwszej kolejno ś ci podnie ść nale ż y, i ż w zapisach tych nie s ą brane pod uwag ę okoliczno ś ci niewykorzystania ś wiadczenia przez konsumenta, a mo ż liwe s ą przecie ż sytuacje, i ż konsument nie b ę dzie móg ł wykorzysta ć danego ś wiadczenia z przyczyn od niego niezale ż nych (np. z powodu choroby). Ponadto nale ż y mie ć na uwadze, i ż niewykorzystanie ś wiadczenia przez danego klienta nie zawsze wi ąż e si ę ze strat ą dla organizatora (np. ze ś wiadczenia skorzysta inny klient, który wniesie stosown ą op ł at ę ). Cytowane postanowienia wy łą czaj ą obowi ą zek zwrotu konsumentowi op ł aty za ś wiadczenia, które nie zosta ł y przez niego wykorzystane, tym samym pozbawiaj ą konsumenta mo ż liwo ś ci zwrotu kwoty za niewykorzystane ś wiadczenie obj ę te umow ą . Cena imprezy jest sum ą op ł at za poszczególne ś wiadczenia realizowane na rzecz klienta. W przypadku niewykorzystania przez konsumenta któregokolwiek ze ś wiadcze ń , organizator nie realizuj ą c tego ś wiadczenia albo oszcz ę dza z powodu niewykonania ś wiadczenia kwot ę wp ł acon ą przez klienta, albo odzyska jak ąś cz ęść kosztów jakie planowa ł ponie ść na realizacj ę tego ś wiadczenia. W zwi ą zku z powy ż szym analiza porównawcza kwestionowanych zapisów umownych z klauzulami wpisanymi do rejestru wskazuje na jednoznaczno ść porównywanych tre ś ci, której nie naruszaj ą odmienno ś ci w zakresie u ż ytych sformu ł owa ń i wyrazów. Zgodnie z powy ż szym wykazano, i ż kwestionowane postanowienia umów mieszcz ą si ę w hipotezach wymienionych klauzul wpisanych do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Reasumu j ą c, skoro wykazano powy ż e j , i ż kwestionowane zapisy umów s ą to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, to pos ł ugiwanie si ę nimi w obrocie konsumenckim uzna ć nale ż y za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakaza ć zaniechanie jej stosowania. Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie I sentencji tej decyzji. 6 Ad II Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) Prezes Urz ę du mo ż e skorzysta ć z uprawnienia do na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę stosuj ą cego praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów kary pieni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kara taka mo ż e by ć na ł o ż ona bez wzgl ę du na to, czy przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia celowo, czy te ż nieumy ś lnie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie (…) przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, w tym kar okre ś lonych w art. 106 tej ustawy, nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W pkt I niniejszej decyzji stwierdzono stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów opisanych szczegó ł owo powy ż ej. Praktyki te polegaj ą na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone poprzez zamieszczenie we wzorcach umownych nast ę puj ą cych zapisów: „Biuro ma prawo do potr ą ce ń z wp ł at Uczestnika, je ż eli uczestnik nie we ź mie udzia ł u w imprezie: - w terminie powy ż ej 40 dni od daty rozpocz ę cia imprezy – 20% ceny imprezy, - w terminie 39-25 dni od rozpocz ę cia imprezy – 40 % ceny imprezy, - w terminie 24-1 dni od rozpocz ę cia imprezy – 60% ceny imprezy, - w terminie poni ż ej14 dni od rozpocz ę cia imprezy potr ą ca si ę rzeczywiste koszty poniesione przez organizatora nie wi ę cej ni ż 90 % ceny imprezy”; „Biuro mo ż e podwy ż szy ć cen ę imprezy tylko i wy łą cznie w przypadku np. wzrostu cen transportu, kursu walut, us ł ug hotelowych”; „W przypadku nie wykorzystania wszystkich ś wiadcze ń lub przerwania imprezy le żą cy po stronie Uczestnika, biuro nie zwraca nie wykorzystanych ś wiadcze ń pobytu”, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 89, 212, 1042). Konsekwencj ą stosowania powy ż szych praktyk jest pogorszenie sytuacji konsumentów. Okoliczno ść , ż e sporne zapisy zamieszczono we wzorcach umownych powoduje, ż e zostaj ą one konsumentom narzucone. Powy ż sze okoliczno ś ci uzasadniaj ą na ł o ż enie w niniejszym przypadku kary, o jakiej mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przy ustalaniu wysoko ś ci kary Prezes Urz ę du przyj ął za podstaw ę oblicze ń kwot ę odpowiadaj ą c ą wysoko ś ci warto ś ci przychodu osi ą gni ę tego przez przedsi ę biorc ę z tytu ł u prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej w 2007r. Przychód osi ą gni ę ty przez przedsi ę biorc ę w 2007r. – 25 336,60 z ł - ustalono na podstawie z ł o ż onych dokumentów (dowód: karta 51 - 56). Ustawa nie zawiera zamkni ę tego katalogu przes ł anek, od których uzale ż niona jest wysoko ść kar nak ł adanych na przedsi ę biorców. W art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przyk ł adowo jedynie wskazano, i ż przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, Prezes Urz ę du winien wzi ąć pod uwag ę okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Ponadto orzecznictwo wskazuje, ż e w przypadku ustalania kar przes ł ankami, które nale ż y bra ć pod uwag ę , s ą : potencja ł ekonomiczny przedsi ę biorcy, skutki praktyki dla konkurencji lub kontrahentów, dopuszczalny poziom kary wynikaj ą cy z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osi ą gn ąć (por.: wyrok S ą du Najwy ż szego z 27.06.2000 r., sygn. akt I CKN 793/98 LexPolonica nr 390244 ). Przy nak ł adaniu kary, uwz g l ę dniono fakt, i ż przedsi ę biorca aktywnie wspó ł pracowa ł z Urz ę dem Ochrony Konkurencji i Konsumentów w toku niniejszego post ę powania. Marek Leszczy ń ski podj ął dzia ł ania maj ą ce na celu zaprzestanie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów poprzez wprowadzenie we wzorcu zmian zgodnie z wytycznymi Prezesa Urz ę du, które dostosowa ł y wzorzec do aktualnie obowi ą zuj ą cych wymogów prawnych poprzez wyeliminowanie kwestionowanych zapisów. Okoliczno ś ci te nale ż y poczyta ć jako ł agodz ą ce. Na wysoko ść kary w przedmiotowej sprawie mia ł wp ł yw zawodowy (profesjonalny) charakter prowadzonej przez Marka Leszczy ń skiego dzia ł alno ś ci na rynku us ł ug turystycznych oraz fakt stosowanie niedozwolonych klauzul, pomimo jawno ś ci Rejestru. Jako okoliczno ść obci ąż aj ą c ą potraktowa ć nale ż y szczególnie dotkliwy dla konsumentów charakter zakwestionowanych postanowie ń , które bezpo ś rednio naruszaj ą ekonomiczne interesy konsumentów poprzez wy łą czenie zwrotu op ł at za niewykorzystane ś wiadczenia oraz na ł o ż enie wy łą cznie na konsumenta obowi ą zku zap ł aty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z umowy. Poza wymiarem indywidualnym kary, nale ż y zwróci ć uwag ę na jej wymiar ogólny, funkcj ę odstraszaj ą c ą i wychowawcz ą w stosunku do innych uczestników rynku. 7 W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci wysoko ść kary ustalono na poziomie 506,73 z ł (s ł ownie pi ęć set sze ść z ł otych 73/100), co stanowi 2% przychodów osi ą gni ę tych przez przedsi ę biorc ę w 2007r. W ocenie Prezesa Urz ę du kara wymierzona w tej wysoko ś ci jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urz ę du, kieruj ą c si ę potrzeb ą zdecydowanego przeciwdzia ł ania stosowaniu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów uzna ł , ż e orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania. W tym przypadku kara powinna spe ł ni ć jednak przede wszystkim funkc j ę prewency j n ą i wychowawcz ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie II sentencji tej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP O/O Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od ninie j sze j decyz j i przys ł u g u j e stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę g owe g o w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Otrzymuj ą : 1. Marek Leszczy ń ski Biuro Podró ż y MARKPOL TOUR Pl. Tysi ą clecia 1 14-100 Ostróda 2. a/a 8