RBG-25/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. D ł uga 47, 85-034 Bydgoszcz tel. (052) 345-56-44, Fax (052) 345-56-17, E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 10 wrze ś nia 2008 r. Znak: RBG 61-25/08/MB DECYZJA RBG 25/2008 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.: Dz.U. z 2007r. Nr 99, poz. 660, Dz.U. z 2007r. Nr 171, poz. 1206) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę , o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stosowan ą przez Przedsi ę biorstwo Turystyczne GLOB Sp. z o.o. w Olsztynie , polegaj ą c ą na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowie ń o nast ę puj ą cej tre ś ci: 1. „Uczestnik odpowiada za szkody wyrz ą dzone z jego winy i z winy osób niepe ł noletnich, nad którymi sprawuje nadzór w trakcie trwania imprezy(…) Klient powinien pokry ć straty powsta ł e z jego winy w miejscu wyrz ą dzenia szkody”; 2. „W przypadkach koniecznych i z przyczyn niezale ż nych od siebie, Organizator w okresie 21 dni przed dat ą wyjazdu zastrzega sobie prawo zmiany warunków umowy oraz cen imprez w nast ę puj ą cych okoliczno ś ciach: -wzrostu kosztów transportu, - wzrostu urz ę dowych, podatków lub op ł at nale ż nych za takie us ł ugi, jak lotniskowe, za ł adunkowe lub prze ł adunkowe w portach morskich i lotniczych, - wzrostu kursu walut, Organizator jest zobowi ą zany do niezw ł ocznego powiadomienia Uczestnika o ewentualnej zmianie warunków umowy. Uczestnik jest zobowi ą zany w ci ą gu 3 dni od daty otrzymania zawiadomienia powiadomi ć Organizatora o akceptacji nowych warunków lub rezygnacji z udzia ł u w imprezie. Brak informacji ze strony uczestnika w ci ą gu 3 dni oznacza akceptacj ę przyj ę cia nowych warunków”, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 768, 655 i 299) i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 4 czerwca 2008 r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) w zwi ą zku ze stwierdzeniem stosowania przez Przedsi ę biorstwo Turystyczne GLOB Sp. z o.o. w Olsztynie, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w pkt I 2 - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nak ł ada si ę na Przedsi ę biorstwo Turystyczne GLOB Sp. z o.o. w Olsztynie , kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 12 580,16 z ł (s ł ownie: dwana ś cie tysi ę cy pi ęć set osiemdziesi ą t z ł otych 16/100) p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa. UZASADNIENIE W zwi ą zku z dzia ł aniami Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du lub organ antymonopolowy) zwi ą zanymi z kontrol ą wzorców umownych stosowanych przez organizatorów turystyki, Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy przeprowadzi ł a czynno ś ci kontrolne dotycz ą ce Przedsi ę biorstwa Turystycznego GLOB Sp. z o.o. w Olsztynie (dalej: GLOB). Prezes Urz ę du w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego wst ę pnie ustali ł , i ż dzia ł alno ść przedsi ę biorcy mo ż e odbywa ć si ę z naruszeniem przepisów prawa uzasadniaj ą cym wszcz ę cie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym – Postanowieniem Nr 117/2008 z dnia 23 kwietnia 2008r. – Prezes Urz ę du wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Przedsi ę biorstwo Turystyczne GLOB Sp. z o.o. w Olsztynie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów [zw. dalej tak ż e ustaw ą o ochronie(…)], polegaj ą cych na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowie ń o nast ę puj ą cej tre ś ci: 1. „Uczestnik odpowiada za szkody wyrz ą dzone z jego winy i z winy osób niepe ł noletnich, nad którymi sprawuje nadzór w trakcie trwania imprezy(…) Klient powinien pokry ć straty powsta ł e z jego winy w miejscu wyrz ą dzenia szkody”; 2. „W przypadkach koniecznych i z przyczyn niezale ż nych od siebie, Organizator w okresie 21 dni przed dat ą wyjazdu zastrzega sobie prawo zmiany warunków umowy oraz cen imprez w nast ę puj ą cych okoliczno ś ciach: -wzrostu kosztów transportu, - wzrostu urz ę dowych, podatków lub op ł at nale ż nych za takie us ł ugi, jak lotniskowe, za ł adunkowe lub prze ł adunkowe w portach morskich i lotniczych, - wzrostu kursu walut, Organizator jest zobowi ą zany do niezw ł ocznego powiadomienia Uczestnika o ewentualnej zmianie warunków umowy. Uczestnik jest zobowi ą zany w ci ą gu 3 dni od daty otrzymania zawiadomienia powiadomi ć Organizatora o akceptacji nowych warunków lub rezygnacji z udzia ł u w imprezie. Brak informacji ze strony uczestnika w ci ą gu 3 dni oznacza akceptacj ę przyj ę cia nowych warunków”, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 768, 655 i 299). W toku niniejszego post ę powania skar ż ony przedsi ę biorca pismem z dnia 9 maja 2008 r. odniós ł si ę do postawionych zarzutów. Wraz z pismem z dnia 16 maja 2008r. Spó ł ka przedstawi ł a wzorzec po dokonanych zmianach, z którego wyeliminowano niedozwolone postanowienia umowne. Za łą cznikiem do pisma z dnia 20 czerwca 2008r. by ł y kopie umów zawartych z konsumentami przy u ż yciu poprawionego wzorca. Pierwsza umowa zosta ł a zawarta w dniu 4 czerwca 2008r. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 3 1. Strona post ę powania: – Spó ł ka Glob jest przedsi ę biorc ą wpisanym do Krajowego Rejestru S ą dowego pod nr 0000212460 (rejestracji dokonano dnia 9 lipca 2004 r.). Przedmiotem dzia ł alno ś ci jest m.in. dzia ł alno ść zwi ą zana z turystyk ą . (dowód: za ś wiadczenie o wpisie do Krajowego Rejestru S ą dowego, karta 7 ) 2. W zwi ą zku z prowadzon ą dzia ł alno ś ci ą , Spó ł ka wprowadzi ł a do obrotu i stosowa ł a wzorce umowne, które m.in. zawiera ł y postanowienia umowne o tre ś ci: 1. „Uczestnik odpowiada za szkody wyrz ą dzone z jego winy i z winy osób niepe ł noletnich, nad którymi sprawuje nadzór w trakcie trwania imprezy(…) Klient powinien pokry ć straty powsta ł e z jego winy w miejscu wyrz ą dzenia szkody”; 2. „W przypadkach koniecznych i z przyczyn niezale ż nych od siebie, Organizator w okresie 21 dni przed dat ą wyjazdu zastrzega sobie prawo zmiany warunków umowy oraz cen imprez w nast ę puj ą cych okoliczno ś ciach: -wzrostu kosztów transportu, - wzrostu urz ę dowych, podatków lub op ł at nale ż nych za takie us ł ugi, jak lotniskowe, za ł adunkowe lub prze ł adunkowe w portach morskich i lotniczych, - wzrostu kursu walut, Organizator jest zobowi ą zany do niezw ł ocznego powiadomienia Uczestnika o ewentualnej zmianie warunków umowy. Uczestnik jest zobowi ą zany w ci ą gu 3 dni od daty otrzymania zawiadomienia powiadomi ć Organizatora o akceptacji nowych warunków lub rezygnacji z udzia ł u w imprezie. Brak informacji ze strony uczestnika w ci ą gu 3 dni oznacza akceptacj ę przyj ę cia nowych warunków”, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 768, 655 i 299). (dowód: karta 13 ) 3. Prezes Urz ę du ustali ł , i ż spó ł ka Glob wykonuje dzia ł alno ść zwi ą zan ą z turystyk ą , a przede wszystkim koncentruje si ę na organizowaniu kolonii oraz obozów m ł odzie ż owych. Przedstawiona przez GLOB kopia umowy, zawartej wed ł ug nowego wzorca, z którego zosta ł y wyeliminowane klauzule abuzywne, dotyczy ł a kolonii letnich – lato 2008. Pierwsza taka umowa zosta ł a opatrzona dat ą 4 czerwca 2008r. Wobec powy ż szego Prezes Urz ę du uzna ł ww. dat ę za dat ę zaniechania stosowania omawianej praktyki, albowiem w obrocie prawnym nie funkcjonowa ł y ju ż umowy zwarte wed ł ug kwestionowanego wzorca. (dowód: kopia umowy, karta 38) Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł : Podstaw ą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e to nast ą pi ł o, pozwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interes ó w przedsi ę biorców i konsument ó w. Zdaniem Prezesa Urz ę du rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy s ą lub b ę d ą klientami Spó ł ki. Interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi s ł owy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez Prezesa Urz ę du dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie (…). Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, i ż „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. ” , natomiast art. 24 ust. 2 pkt 1 okre ś la, i ż „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego. (…).” Do stwierdzenia praktyki, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, i ż przedsi ę biorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zosta ł y wpisane do 4 prowadzonego przez Prezesa Urz ę du rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wy ż ej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Nale ż y w tym miejscu wskaza ć , i ż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(…) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „ (…) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (…)”. Nie jest zatem konieczna dok ł adna literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej i st ą d niedozwolone b ę d ą tak ż e takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Przedmiotem niniejszego post ę powania jest wykazanie, ż e wy ż ej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du zapisy wzorca umownego stosowanego przez spó ł k ę Glob przy zawieraniu umów o zorganizowanie imprezy turystycznej, s ą to ż same z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego mi ę dzy innymi pod pozycjami: 768, 655 i 299. W wyroku z dnia 23 lutego 2006r. (sygn. akt XVII Amc 6/05) S ą d Ochrony Konkurenc j i i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który nast ę pnie zosta ł wpisany pod pozycj ą 768 do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o tre ś ci: „Uczestnicy odpowiadaj ą za wyrz ą dzone szkody z w ł asnej winy, za które maj ą obowi ą zek zap ł aci ć niezw ł ocznie z w ł asnych ś rodków w miejscu ich powstania”. Zarówno postanowienie wzorca o tre ś ci: „Uczestnik odpowiada za szkody wyrz ą dzone z jego winy i z winy osób niepe ł noletnich, nad którymi sprawuje nadzór w trakcie trwania imprezy(…) Klient powinien pokry ć straty powsta ł e z jego winy 5 w miejscu wyrz ą dzenia szkody” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycj ą 768 stanowi ą niedozwolone postanowienia, o których mowa w art. 385 1 k.c., albowiem nierównorz ę dnie okre ś laj ą prawa i obowi ą zki uczestnika imprezy, nak ł adaj ą c na niego obowi ą zek niezw ł ocznego naprawienia szkody, podczas gdy nie przewiduje takiego obowi ą zku dla organizatora imprezy. Żą danie naprawienia szkody wyrz ą dzonej przez uczestnika imprezy lub przez osoby niepe ł noletnie pozostaj ą ce pod jego nadzorem, mo ż e by ć zg ł aszane po zako ń czeniu imprezy. Konsument mo ż e nie mie ć mo ż liwo ś ci zap ł aty, a obci ąż enie go kosztami mo ż e utrudni ć lub uniemo ż liwi ć korzystanie z imprezy. W przypadku organizatora jego odpowiedzialno ść odszkodowawcza rozpoczyna si ę dopiero po zako ń czeniu imprezy w nast ę pstwie pozytywnego rozpatrzenia reklamacji. Z tych wzgl ę dów kwestionowany zapis jest niedozwolonym postanowieniem umownym w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. Z uwagi na powy ż sze nale ż y uzna ć , i ż zarówno przytoczone postanowienie z rejestru jak i kwestionowany przez Prezesa Urz ę du zapis s ą to ż same. Bez znaczenia przy tym pozostaj ą ró ż nice w zapisach wynikaj ą ce z u ż ytych sformu ł owa ń i wyrazów, które nie wp ł ywaj ą na wyk ł adni ę klauzuli. W wyroku z dnia 15 grudnia 2005r . (sygn. akt XVII Amc 92/04) S ą d Ochrony Konkurenc j i i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który nast ę pnie zosta ł wpisany pod poz. 655 do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o tre ś ci: „Biuro zastrzega sobie prawo zmiany terminów, tras, cen lub odwo ł anie imprezy z przyczyn od siebie niezale ż nych (np. dzia ł anie si ł y wy ż szej, decyzja w ł adz pa ń stwowych, zmiana cen urz ę dowych lub ustalonych przez kontrahenta itp.); natomiast w wyroku z dnia 24 listopada 2003r. (sygn. akt XVII Amc 119/03) S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który nast ę pnie zosta ł wpisany pod poz. 299 do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone o tre ś ci : „ Wzrost ceny imprezy o wi ę cej ni ż 15% upowa ż nia uczestnika do rezygnacji z imprezy pod warunkiem powiadomienia MAZUR POL nie pó ź niej ni ż 3 dni od daty otrzymania zawiadomienia o zmianie ceny. Brak powiadomienia b ę dzie traktowane przez MAZUR POL jako przyj ę cie przez uczestnika nowych warunków”. Zarówno postanowienie wzorca o tre ś ci: „W przypadkach koniecznych i z przyczyn niezale ż nych od siebie, Organizator w okresie 21 dni przed dat ą wyjazdu zastrzega sobie prawo zmiany warunków umowy oraz cen imprez w nast ę puj ą cych okoliczno ś ciach(…)Organizator jest zobowi ą zany do niezw ł ocznego powiadomienia Uczestnika o ewentualnej zmianie warunków umowy. Uczestnik jest zobowi ą zany w ci ą gu 3 dni od daty otrzymania zawiadomienia powiadomi ć Organizatora o akceptacji nowych warunków lub rezygnacji z udzia ł u w imprezie. Brak informacji ze strony uczestnika w ci ą gu 3 dni oznacza akceptacj ę przyj ę cia nowych warunków” jak i postanowienia wpisane do Rejestru pod pozycj ą 655 i 299 stanowi ą praktyk ę niedozwolon ą , o której mowa w 385 3 pkt 19 k.c., albowiem przewiduje wy łą cznie dla kontrahenta konsumenta jednostronne uprawnienie do zmiany, bez wa ż nych przyczyn, istotnych cech ś wiadczenia. Niew ą tpliwie cena imprezy turystycznej nale ż y do istotnych cech ś wiadczenia organizatora turystyki, a zatem mo ż e zosta ć zmieniona przez niego tylko z wa ż nych przyczyn. Zamkni ę ty katalog przyczyn, uprawniaj ą cych do podwy ż szania ceny imprezy turystycznej, zawiera art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (teks jednolity: Dz. U. 2004 Nr 223 poz. 2268). Przepis ten stanowi, i ż „ cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szona, chyba ż e umowa wyra ź nie przewiduje mo ż liwo ść podwy ż szenia ceny, a organizator turystyki udokumentuje wp ł yw na podwy ż szenie ceny jednej z nast ę puj ą cych okoliczno ś ci: wzrostu kosztów transportu; wzrostu op ł at urz ę dowych, podatków lub op ł at nale ż nych za takie us ł ugi, jak lotniskowe, za ł adunkowe lub prze ł adunkowe w portach morskich i lotniczych; wzrostu kursów walut”. Ponadto, w okresie 20 dni przed dat ą wyjazdu cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szona. Okre ś lenie przyczyn pozwalaj ą cych na podwy ż szenie ceny jako „ przypadki konieczne” oraz „ przyczyny od siebie niezale ż ne” pozwala na rozszerzenie tego katalogu o przyczyny nie wymienione w przywo ł anym przepisie. W konsekwencji mo ż e to prowadzi ć do przerzucenia przez organizatora na konsumentów ryzyka gospodarczego i dodatkowych kosztów wynikaj ą cych z nieprzewidzianych przez niego sytuacji, których nie uwzgl ę dniono w kalkulacji kosztów imprezy. Natomiast zmiana warunków umowy uregulowana jest w art. 14 ust. 5 ww. ustawy Zgodnie z przytoczonym przepisem „ organizator, który przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej jest zmuszony, z przyczyn od niego niezale ż nych, zmieni ć istotne warunki umowy z klientem, z zastrze ż eniem art. 17, powinien niezw ł ocznie o tym powiadomi ć klienta. W takiej sytuacji klient powinien niezw ł ocznie poinformowa ć organizatora, czy przyjmuje proponowan ą zmian ę umowy albo odst ę puje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej.” 6 Organizator przyj ął domniemanie, i ż brak odpowiedzi klienta na pisemne zawiadomienie wystosowane przez Organizatora o zmianie istotnych warunków umowy, równoznaczne jest z zaakceptowaniem przez klienta zaistnia ł ych zmian. Artyku ł 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych reguluj ą cy obowi ą zki stron w razie zmiany warunków umowy nie daje podstaw do przyj ę cia takiego domniemania. W ka ż dym przypadku klient ma prawo i zarazem obowi ą zek opowiedzie ć si ę , czy przyjmuje nowe warunki, czy te ż rezygnuje z imprezy. Z powy ż szych wzgl ę dów porównywane zapisy nale ż y uzna ć za to ż same. Zgodnie z powy ż szym wykazano, i ż kwestionowane postanowienia umów mieszcz ą si ę w hipotezach wymienionych klauzul wpisanych do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Reasumuj ą c, skoro wykazano powy ż ej, i ż kwestionowane zapisy umów s ą to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, to pos ł ugiwanie si ę nimi w obrocie konsumenckim uzna ć nale ż y za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie I sentencji tej decyzji. Ad. II Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) Prezes Urz ę du mo ż e skorzysta ć z uprawnienia do na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę stosuj ą cego praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów kary pieni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kara taka mo ż e by ć na ł o ż ona bez wzgl ę du na to, czy przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia celowo, czy te ż nieumy ś lnie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie (…) przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, w tym kar okre ś lonych w art. 106 tej ustawy, nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W pkt I niniejszej decyzji stwierdzono stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów opisanych szczegó ł owo powy ż ej. Praktyki te polegaj ą na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone poprzez zamieszczenie we wzorcach umownych nast ę puj ą cych zapisów: „Uczestnik odpowiada za szkody wyrz ą dzone z jego winy i z winy osób niepe ł noletnich, nad którymi sprawuje nadzór w trakcie trwania imprezy(…) Klient powinien pokry ć straty powsta ł e z jego winy w miejscu wyrz ą dzenia szkody”; „W przypadkach koniecznych i z przyczyn niezale ż nych od siebie, Organizator w okresie 21 dni przed dat ą wyjazdu zastrzega sobie prawo zmiany warunków umowy oraz cen imprez w nast ę puj ą cych okoliczno ś ciach: -wzrostu kosztów transportu, - wzrostu urz ę dowych, podatków lub op ł at nale ż nych za takie us ł ugi, jak lotniskowe, za ł adunkowe lub prze ł adunkowe w portach morskich i lotniczych, - wzrostu kursu walut, Organizator jest zobowi ą zany do niezw ł ocznego powiadomienia Uczestnika o ewentualnej zmianie warunków umowy. Uczestnik jest zobowi ą zany w ci ą gu 3 dni od daty otrzymania zawiadomienia powiadomi ć Organizatora o akceptacji nowych warunków lub rezygnacji z udzia ł u w imprezie. Brak informacji ze strony uczestnika w ci ą gu 3 dni oznacza akceptacj ę przyj ę cia nowych warunków”; które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 768, 655 i 299). Konsekwencj ą stosowania powy ż szych praktyk jest pogorszenie sytuacji konsumentów. Okoliczno ść , ż e sporne zapisy zamieszczono we wzorcach umownych powoduje, ż e zostaj ą one konsumentom narzucone. Fakt, ż e kwestionowane regulacje wynikaj ą z wzorców umownych ś wiadczy o ustalonym charakterze podejmowanych praktyk. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie, dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis 7 ten stanowi podstaw ę i górn ą granic ę ustalenia kary dla Spó ł ki, która w 2007 r. osi ą gn ęł a przychód z prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej w wysoko ś ci 2 516 031,16 z ł (dowód: karta 46). Ustawa nie zawiera zamkni ę tego katalogu przes ł anek, od których uzale ż niona jest wysoko ść kar nak ł adanych na przedsi ę biorców. W art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przyk ł adowo jedynie wskazano, i ż przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, Prezes Urz ę du winien wzi ąć pod uwag ę okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Ponadto orzecznictwo wskazuje, ż e w przypadku kar przes ł ankami, które nale ż y bra ć pod uwag ę , s ą : potencja ł ekonomiczny przedsi ę biorcy, skutki praktyki dla konkurencji lub kontrahentów, dopuszczalny poziom kary wynikaj ą cy z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osi ą gn ąć (por.: wyrok S ą du Najwy ż szego z 27.06.2000 r., sygn. akt I CKN 793/98). Na wysoko ść kary w przedmiotowej sprawie mia ł wp ł yw zawodowy (profesjonalny) charakter prowadzonej przez Spó ł k ę dzia ł alno ś ci na rynku us ł ug turystycznych, stosowanie przez GLOB praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów pomimo dost ę pno ś ci do Rejestru. Jako okoliczno ść obci ąż aj ą c ą potraktowa ć nale ż y szczególnie dotkliwy dla konsumentów charakter jednego z zakwestionowanych postanowie ń ( numer 2), które bezpo ś rednio narusza ekonomiczne interesy konsumentów. Jednocze ś nie za okoliczno ś ci ł agodz ą ce uwzgl ę dni ć nale ż y, ż e w trakcie post ę powania Spó ł ka: aktywnie wspó ł dzia ł a ł a z Prezesem Urz ę du, zaniecha ł a stosowania kwestionowanej przez Prezesa Urz ę du praktyki a naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów mia ł o miejsce po raz pierwszy. To w ostatecznym rachunku przekonuje, aby karze nada ć walor edukacyjny, przy zapewnieniu odpowiedniego stopnia jej odczuwalno ś ci. Prezes Urz ę du wzi ął równie ż pod uwag ę sytuacj ę finansow ą Spó ł ki, wielko ść przedsi ę biorcy, zasi ę g dzia ł ania i mo ż liwo ść uiszczenia na ł o ż onej kary pieni ęż nej. Zdaniem Prezesa Urz ę du, taki charakter b ę dzie mia ł a kara w wysoko ś ci 12 580,16 z ł (s ł ownie: dwana ś cie tysi ę cy pi ęć set osiemdziesi ą t z ł otych 16/100), co stanowi 0,5% przychodu Spó ł ki osi ą gni ę tego w 2007r. W ocenie Prezesa Urz ę du kara wymierzona w tej wysoko ś ci jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urz ę du, kieruj ą c si ę potrzeb ą zdecydowanego przeciwdzia ł ania stosowaniu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów uzna ł , ż e orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania. W tym przypadku kara powinna spe ł ni ć jednak przede wszystkim funkcj ę prewencyjn ą i wychowawcz ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie II sentencji tej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP O/O Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Dorota Karczewska Otrzymuj ą : 1. Przedsi ę biorstwo Turystyczne GLOB Sp. z o. o. ul. Kajki 7/19 10-546 Olsztyn 2. a/a