RBG-24/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. D ł uga 47, 85-034 Bydgoszcz tel. (052) 345-56-44, Fax (052) 345-56-17, E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 10 wrze ś nia 2008 r. Znak: RBG 61-14/08/MB DECYZJA RBG 24/2008 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.: Dz.U. z 2007r. Nr 99, poz. 660, Dz.U. z 2007r. Nr 171, poz. 1206) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę , o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę stosowan ą przez Krzysztofa Ł ab ę dzkiego prowadz ą cego Biuro Podró ż y KRISTO w Bydgoszczy , polegaj ą c ą na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowie ń umownych o nast ę puj ą cej tre ś ci: 1. „W przypadku rezygnacji z wyjazdu uczestnik z przyczyn le żą cych po jego stronie, us ł ugodawca dokona nast ę puj ą cych potr ą ce ń : a) w razie rezygnacji z ł o ż onej w terminie do 21 dni przed dat ą wyjazdu – op ł at ę w wysoko ś ci poniesionych kosztów, b) w razie rezygnacji z ł o ż onej w terminie od 20 do 7 dni przed dat ą wyjazdu-potr ą ca si ę 25% kosztów wyjazdu, c) w razie rezygnacji z ł o ż onej w terminie od 7 do 4 dni przed dat ą wyjazdu- potr ą ca si ę 80% kosztów wyjazdu, d) w razie rezygnacji z ł o ż onej w terminie krótszym ni ż 3 dni przed dat ą wyjazdu – potr ą ca si ę 100% kosztów wyjazdu. Rezygnacja z wyjazdu nast ę puje wy łą cznie w formie pisemnej”; 2. „Uczestnik mo ż e zg ł osi ć organizatorowi reklamacje na pi ś mie nie pó ź niej ni ż 14 dni od zako ń czenia imprezy pod warunkiem zg ł oszenia zastrze ż e ń pilotowi w trakcie wyjazdu. Reklamacje rozpatrywane b ę d ę nie pó ź niej ni ż 30 dni po zako ń czeniu imprezy”, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 216, 1246) i nakazuje si ę zaniechanie stosowania tej praktyki. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) w zwi ą zku ze stwierdzeniem stosowania przez Krzysztofa Ł ab ę dzkiego prowadz ą cego Biuro Podró ż y KRISTO w Bydgoszczy, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, opisanych w pkt 1 - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nak ł ada si ę na Krzysztofa Ł ab ę dzkiego prowadz ą cego Biuro Podró ż y KRISTO w Bydgoszczy , kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 270 z ł (s ł ownie: dwie ś cie siedemdziesi ą t z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa. UZASADNIENIE W zwi ą zku z dzia ł aniami Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du lub organ antymonopolowy) zwi ą zanymi z kontrol ą wzorców umownych stosowanych przez organizatorów turystyki, Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy przeprowadzi ł a czynno ś ci kontrolne dotycz ą ce dzia ł alno ś ci Krzysztofa Ł ab ę dzkiego prowadz ą cego Biuro Podró ż y KRISTO w Bydgoszczy (dalej: Krzysztof Ł ab ę dzki). Prezes Urz ę du w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego wst ę pnie ustali ł , i ż dzia ł alno ść przedsi ę biorcy mo ż e odbywa ć si ę z naruszeniem przepisów prawa, uzasadniaj ą cym wszcz ę cie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym – Postanowieniem Nr 98/2008 z dnia 10 kwietnia 2008r. – Prezes Urz ę du wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Krzysztofa Ł ab ę dzkiego prowadz ą cego Biuro Podró ż y KRISTO w Bydgoszczy praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów [zw. dalej tak ż e ustaw ą o ochronie(…)], polegaj ą cych na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowie ń umownych o nast ę puj ą cej tre ś ci: 1. „W przypadku rezygnacji z wyjazdu uczestnik z przyczyn le żą cych po jego stronie, us ł ugodawca dokona nast ę puj ą cych potr ą ce ń : a) w razie rezygnacji z ł o ż onej w terminie do 21 dni przed dat ą wyjazdu – op ł at ę w wysoko ś ci poniesionych kosztów, b) w razie rezygnacji z ł o ż onej w terminie od 20 do 7 dni przed dat ą wyjazdu-potr ą ca si ę 25% kosztów wyjazdu, c) w razie rezygnacji z ł o ż onej w terminie od 7 do 4 dni przed dat ą wyjazdu- potr ą ca si ę 80% kosztów wyjazdu, d) w razie rezygnacji z ł o ż onej w terminie krótszym ni ż 3 dni przed dat ą wyjazdu – potr ą ca si ę 100% kosztów wyjazdu. Rezygnacja z wyjazdu nast ę puje wy łą cznie w formie pisemnej”; 2. „Uczestnik mo ż e zg ł osi ć organizatorowi reklamacje na pi ś mie nie pó ź niej ni ż 14 dni od zako ń czenia imprezy pod warunkiem zg ł oszenia zastrze ż e ń pilotowi w trakcie wyjazdu. Reklamacje rozpatrywane b ę d ę nie pó ź niej ni ż 30 dni po zako ń czeniu imprezy”, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 216, 1246). W toku niniejszego post ę powania skar ż ony przedsi ę biorca pismem z dnia 15 kwietnia 2008 r. odniós ł si ę do postawionych zarzutów. Za łą cznikiem do ww. pisma by ł poprawiony wzorzec umowny, z którego wyeliminowano kwestionowane postanowienia umowne. Pismem z dnia 2 czerwca 2008r. Krzysztof Ł ab ę dzki wyja ś ni ł , i ż z dniem 1 maja 2008r. zawiesi ł dzia ł alno ść na okres trzech miesi ę cy. Natomiast wraz z pismem z dnia 17 czerwca 2008r. wp ł yn ęł y do Delegatury w Bydgoszczy, przes ł ane przez Krzysztofa Ł ab ę dzkiego dokumenty potwierdzone w systemie elektronicznym, dotycz ą ce wyrejestrowania p ł atnika sk ł adek oraz wyrejestrowanie z ubezpiecze ń przez Zak ł ad Ubezpiecze ń 2 Spo ł ecznych, które ś wiadcz ą o zawieszeniu prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej przez Krzysztofa Ł ab ę dzkiego na okres 3 miesi ę cy, tj. od maja do lipca 2008r. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Strona post ę powania: – Krzysztof Ł ab ę dzki jest przedsi ę biorc ą wpisanym do Ewidencji Dzia ł alno ś ci Gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Bydgoszczy pod nr 71430 (rejestracji dokonano dnia 8 grudnia 1999 r.). Przedmiotem dzia ł alno ś ci jest m.in. pilotowanie wycieczek, promocja turystyczna, dzia ł alno ść agenta turystycznego polegaj ą ca na sta ł ym po ś rednictwie w zawieraniu umów . (dowód: za ś wiadczenie o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej, karta 9 ) 2. W zwi ą zku z prowadzon ą dzia ł alno ś ci ą , Krzysztof Ł ab ę dzki wprowadzi ł do obrotu i stosuje wzorce umowne, które m.in. zawieraj ą postanowienia umowne o tre ś ci: 1. „W przypadku rezygnacji z wyjazdu uczestnik z przyczyn le żą cych po jego stronie, us ł ugodawca dokona nast ę puj ą cych potr ą ce ń : a) w razie rezygnacji z ł o ż onej w terminie do 21 dni przed dat ą wyjazdu – op ł at ę w wysoko ś ci poniesionych kosztów, b) w razie rezygnacji z ł o ż onej w terminie od 20 do 7 dni przed dat ą wyjazdu-potr ą ca si ę 25% kosztów wyjazdu, c) w razie rezygnacji z ł o ż onej w terminie od 7 do 4 dni przed dat ą wyjazdu- potr ą ca si ę 80% kosztów wyjazdu, d) w razie rezygnacji z ł o ż onej w terminie krótszym ni ż 3 dni przed dat ą wyjazdu – potr ą ca si ę 100% kosztów wyjazdu. Rezygnacja z wyjazdu nast ę puje wy łą cznie w formie pisemnej”; 2. „Uczestnik mo ż e zg ł osi ć organizatorowi reklamacje na pi ś mie nie pó ź niej ni ż 14 dni od zako ń czenia imprezy pod warunkiem zg ł oszenia zastrze ż e ń pilotowi w trakcie wyjazdu. Reklamacje rozpatrywane b ę d ę nie pó ź niej ni ż 30 dni po zako ń czeniu imprezy”, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 216, 1246). (dowód: karta 6) 3. W toku niniejszego post ę powania przedsi ę biorca poinformowa ł o zawieszeniu prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej, na dowód czego przedstawi ł dokumenty potwierdzone w systemie elektronicznym o wyrejestrowaniu p ł atnika sk ł adek oraz wyrejestrowaniu z ubezpiecze ń przez Zak ł ad Ubezpiecze ń Spo ł ecznych. Krzysztof Ł ab ę dzki przedk ł adaj ą c nowy wzorzec Prezesowi Urz ę du i informuj ą c o zawieszeniu post ę powania, nie wykaza ł , i ż z obrotu prawnego zosta ł y weliminowane niedozwolone klauzule umowne. (dowód: pismo skar ż onego przedsi ę biorcy, karta 18; wyrejestrowanie p ł atnia sk ł adek, karta 23; wyrejestrowanie z ubezpiecze ń , karta 24) Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł : Podstaw ą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e to nast ą pi ł o, pozwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interes ó w przedsi ę biorców i konsument ó w. Zdaniem Prezesa Urz ę du rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy s ą lub b ę d ą klientami Krzysztofa Ł ab ę dzkiego. Interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi s ł owy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu 3 publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez Prezesa Urz ę du dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie (…). Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, i ż „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. ” , natomiast art. 24 ust. 2 pkt 1 okre ś la, i ż „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego. (…).” Do stwierdzenia praktyki, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, i ż przedsi ę biorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zosta ł y wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wy ż ej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Nale ż y w tym miejscu wskaza ć , i ż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(…) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „ (…) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (…)”. Nie jest zatem konieczna dok ł adna literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej i st ą d niedozwolone b ę d ą tak ż e takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Przedmiotem niniejszego post ę powania jest wykazanie, ż e wy ż ej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du zapisy wzorca umownego stosowanego przez Krzysztofa Ł ab ę dzkiego prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Podró ż y KRISTO przy 4 zawieraniu umów o zorganizowanie imprezy turystycznej, s ą to ż same z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego mi ę dzy innymi pod pozycjami: 216, 1246. Ad I W wyroku z dnia 13 pa ź dziernika 2004r. (sygn. akt XVII Amc 73/03) S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który nast ę pnie zosta ł wpisany pod pozycj ą 216 do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone o tre ś ci: „Koszty ponoszone przez uczestnika w przypadku rezygnacji: a) co najmniej 50 dni przed dat ą wyjazdu potr ą ca si ę 10% ceny imprezy w z ł ., b) w terminie 49-20 dni przed dat ą wyjazdu potr ą ca si ę 40% ceny imprezy w z ł ., c) w terminie 19-12 dni przed dat ą wyjazdu potr ą ca si ę 60% ceny imprezy w z ł ., d) w terminie 11-7 dni przed dat ą wyjazdu potr ą ca si ę 80% ceny imprezy w z ł ., e) w terminie krótszym ni ż 7 dni przed dat ą wyjazdu potr ą ca si ę 100% ceny imprezy w z ł .” Zarówno zapis umowy o tre ś ci: „W przypadku rezygnacji z wyjazdu uczestnik z przyczyn le żą cych po jego stronie, us ł ugodawca dokona nast ę puj ą cych potr ą ce ń :a) w razie rezygnacji z ł o ż onej w terminie do 21 dni przed dat ą wyjazdu – op ł at ę w wysoko ś ci poniesionych kosztów; b) w razie rezygnacji z ł o ż onej w terminie od 20 do 7 dni przed dat ą wyjazdu-potr ą ca si ę 25% kosztów wyjazdu; c) w razie rezygnacji z ł o ż onej w terminie od 7 do 4 dni przed dat ą wyjazdu- potr ą ca si ę 80% kosztów wyjazdu; d)w razie rezygnacji z ł o ż onej w terminie krótszym ni ż 3 dni przed dat ą wyjazdu – potr ą ca si ę 100% kosztów wyjazdu. Rezygnacja z wyjazdu nast ę puje wy łą cznie w formie pisemnej” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycj ą 216 stanowi niedozwolone postanowienie, o którym mowa w art. 385 3 pkt 12 k.c., albowiem wy łą cza obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci b ą d ź w cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania. Zgodnie z brzmieniem ww. postanowie ń organizator ma prawo zatrzyma ć cz ęść , a nawet ca ł o ść ś wiadczenia spe ł nionego przez konsumenta w sytuacji, gdy sam zostaje zwolniony z wykonania ś wiadczenia wzajemnego. Tego typu zapisy powoduj ą sprzeczne z zasad ą ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń nierównomierne roz ł o ż enie praw i obowi ą zków stron umowy. Ponadto niniejsze postanowienia stanowi ą równie ż niedozwolon ą klauzul ę zdefiniowan ą w art. 385 3 pkt 16 k.c., albowiem nak ł adaj ą wy łą cznie na konsumenta obowi ą zek zap ł aty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z wykonania umowy. Obowi ą zek zap ł aty ustalonej rycza ł towo sumy na wypadek rezygnacji z umowy zosta ł - zgodnie z brzmieniem tych postanowie ń - na ł o ż ony wy łą cznie na konsumenta. Powoduje to zabronion ą w obrocie konsumenckim asymetri ę w rozk ł adzie obci ąż e ń stron, wynikaj ą cych z faktu wypowiedzenia umowy. W efekcie ryzyko zwi ą zane z wykonaniem umowy zosta ł o przerzucone na konsumenta. Przedsi ę biorca ma prawo do potr ą cenia kosztów w przypadku rezygnacji konsumenta z us ł ugi. Jednak ż e kwota podlegaj ą ca potr ą ceniu powinna zosta ć ustalona w oparciu o indywidualne rozliczenie z konsumentem, z uwzgl ę dnieniem rzeczywistej straty poniesionej przez przedsi ę biorc ę . Wobec powy ż szego, w ocenie Prezesa Urz ę du nie znajduj ą dostatecznego uzasadnienia postanowienia umowne, które pozwalaj ą na automatyczne, sztywno ustalone rycza ł towe potr ą cenie odpowiedniej cz ęś ci wyp ł aconych przez konsumenta kwot, w oderwaniu od rzeczywi ś cie ponoszonej straty w wyniku rezygnacji przez niego z imprezy turystycznej. Takie klauzule umowne maj ą prowadzi ć do zatrzymania przez us ł ugodawc ę kwot przekraczaj ą cych realn ą strat ę i stanowi ą cych nieuzasadniony zysk (tak równie ż S ą d Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 maja 2005r. sygn. akt VI ACa 15/05, niepubl.). Nie jest oczywi ś cie wykluczone, i ż w niektórych sytuacjach koszty rezygnacji uczestnika z imprezy wyliczone wed ł ug zasad ogólnych (na podstawie art. 471 k.c.) mog ą przekroczy ć kwot ę rycza ł tu ustalonego w kwestionowanym postanowieniu. Niemniej jednak - w ocenie Prezesa Urz ę du- w wi ę kszo ś ci przypadków koszty takie nie powstan ą , albowiem organizator turystki ma mo ż liwo ść sprzedania uczestnictwa w imprezie innemu klientowi, albo odwo ł ania imprezy - bez ż adnych sankcji finansowych - z powodu zg ł oszenia si ę mniejszej liczby uczestników (art. 14 ust. 7 ustawy o us ł ugach turystycznych). Z uwagi na powy ż sze nale ż y uzna ć , i ż zarówno przytoczone postanowienie z rejestru jak i kwestionowany przez Prezesa Urz ę du zapis s ą to ż same. Bez znaczenia przy tym pozostaj ą ró ż nice w zapisach wynikaj ą ce z u ż ytych sformu ł owa ń i wyrazów, które nie wp ł ywaj ą na wyk ł adni ę klauzuli. 5 Przywo ł a ć równie ż nale ż y wyrok z dnia 20 lutego 2007r . (sygn. akt XVII Amc 50/06), w którym S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który nast ę pnie zosta ł wpisany pod poz. 1246 do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone o tre ś ci: „ Uczestnik mo ż e zg ł osi ć Organizatorowi reklamacje niezw ł ocznie po stwierdzeniu niew ł a ś ciwego wykonania us ł ug w formie pisemnej, nie pó ź niej ni ż 14 dni od dnia zako ń czenia imprezy i pod warunkiem ich wcze ś niejszego zg ł oszenia pilotowi w trakcie imprezy turystycznej". Zarówno postanowienie wzorca o tre ś ci: „Uczestnik mo ż e zg ł osi ć organizatorowi reklamacje na pi ś mie nie pó ź niej ni ż 14 dni od zako ń czenia imprezy pod warunkiem zg ł oszenia zastrze ż e ń pilotowi w trakcie wyjazdu. Reklamacje rozpatrywane b ę d ę nie pó ź niej ni ż 30 dni po zako ń czeniu imprezy” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycj ą 1246 stanowi ą praktyk ę niedozwolon ą . Cytowane postanowienia kszta ł tuj ą prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy i stanowi ą niedozwolone postanowienie, albowiem ograniczaj ą termin do wniesienia reklamacji do 14 dni. Zapis warunkuj ą cy odpowiedzialno ść organizatora od zg ł oszenia reklamacji w terminie 14 dni od daty zako ń czenia imprezy jest zbyt krótki i prowadzi ć mo ż e do sytuacji, w której konsument pozbawiony zostanie mo ż liwo ś ci zg ł oszenia reklamacji. Jednoznaczne i kategoryczne sformu ł owanie zakwestionowanego postanowienia nie zawiera ż adnych odst ę pstw od przyj ę tej zasady, zatem nawet w przypadku zaistnienia obiektywnych i niezale ż nych od konsumenta okoliczno ś ci uniemo ż liwiaj ą cych mu z ł o ż enie reklamacji, takich jak np. choroba uczestnika, czy inny wypadek losowy, po up ł ywie okre ś lonego terminu z ł o ż enie reklamacji staje si ę niedopuszczalne. Zakre ś lenie tak krótkiego terminu mo ż e prowadzi ć do utrudnienia uczestnikowi imprezy turystycznej dochodzenia swoich praw a tym samym do ograniczenia odpowiedzialno ś ci przedsi ę biorcy wzgl ę dem konsumenta z tytu ł u nienale ż ytego wykonania umowy. Z powy ż szych wzgl ę dów porównywane zapisy nale ż y uzna ć za to ż same. Zgodnie z powy ż szym wykazano, i ż kwestionowane postanowienia umów mieszcz ą si ę w hipotezach wymienionych klauzul wpisanych do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Reasumuj ą c, skoro wykazano powy ż ej, i ż kwestionowane zapisy umów s ą to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, to pos ł ugiwanie si ę nimi w obrocie konsumenckim uzna ć nale ż y za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakaza ć zaniechanie jej stosowania. W tym miejscu podkre ś li ć nale ż y, i ż w toku niniejszego post ę powania skar ż ony przedsi ę biorca nie wykaza ł , aby zaniecha ł stosowania niedozwolonych praktyk, tj. nie udowodni ł , i ż wprowadzi ł nowy wzorzec do obrotu (nie przed ł o ż y ł umów zawartych wed ł ug nowego wzorca), nie aneksowa ł tak ż e umów zawartych wed ł ug wzorca kwestionowanego przez Prezesa Urz ę du. Tymczasem w ś wietle art. 27 ust. 3 ustawy o ochronie (…) ci ęż ar udowodnienia zaniechania stosowania niedozwolonej praktyki spoczywa na przedsi ę biorcy. W ocenie Prezesa Urz ę du o zaniechaniu stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów nie mo ż e ś wiadczy ć zwolnienie przez Zak ł ad Ubezpiecze ń Spo ł ecznych z obowi ą zku op ł acania sk ł adek na ubezpieczenie spo ł eczne za okres przerw w prowadzeniu dzia ł alno ś ci gospodarczej (vide art. 14 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 2a ust. 1 ustawy z dnia 13 pa ź dziernika 1998r. o systemie ubezpiecze ń spo ł ecznych, t.j. Dz. U. Nr 137, poz. 887 z pó ź n. zm.). W tym miejscu podkre ś li ć nale ż y, i ż przerwa w wykonywaniu dzia ł alno ś ci gospodarczej, zwana w praktyce i pi ś miennictwie – zawieszeniem dzia ł alno ś ci gospodarczej, nie zosta ł a dotychczas unormowana w ustawie z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (t.j. Dz. U. 173, poz. 1807 z pó ź n. zm.). Nie nale ż y zatem uto ż sami ć zawieszenia wykonywania dzia ł alno ś ci, wyst ę puj ą cej w praktyce stosowania przepisów z zakresu ubezpiecze ń spo ł ecznych, z jej ca ł kowite zaprzestaniem. Wobec powy ż szego uzna ć nale ż y, ż e skar ż ony przedsi ę biorca nie zako ń czy ł prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej, a co za tym idzie nie utraci ł statusu przedsi ę biorcy. Stosowany przez niego wzorzec umowny, zawieraj ą cy niedozwolone klauzule nadal znajduje si ę zatem w obrocie prawnym. Wy ż ej prezentowany pogl ą d znajduje potwierdzenie w orzecznictwie. W uzasadnieniu wyroku z dnia 30 listopada 2005r. (sygn. akt I UK 95/2005, OSNP 2005, nr 19-20, poz. 311) S ą d Najwy ż szy podkre ś li ł , i ż dzia ł alno ść gospodarcza zwi ą zana jest z konieczno ś ci ą ponoszenia ryzyka gospodarczego. 6 Przedsi ę biorca powinien zatem liczy ć si ę z mo ż liwo ś ci ą przestoju w dzia ł alno ś ci gospodarczej, spowodowanego brakiem p ł ynno ś ci finansowej czy te ż chorob ą . Natomiast w wyroku z dnia 4 wrze ś nia 2003r. (sygn. akt III AUa 45/2002, OSA 2004/5/11) S ą d Apelacyjny potwierdzi ł , i ż zawieszenie dzia ł alno ś ci gospodarczej jest jedynie stanem faktycznym, który mo ż e wp ł ywa ć na obowi ą zek op ł acania sk ł adek na ubezpieczenie spo ł eczne. Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie I sentencji tej decyzji. Ad. II Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) Prezes Urz ę du mo ż e skorzysta ć z uprawnienia do na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę stosuj ą cego praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów kary pieni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kara taka mo ż e by ć na ł o ż ona bez wzgl ę du na to, czy przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia celowo, czy te ż nieumy ś lnie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie (…) przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, w tym kar okre ś lonych w art. 106 tej ustawy, nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W pkt I niniejszej decyzji stwierdzono stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów opisanych szczegó ł owo powy ż ej. Praktyki te polegaj ą na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone poprzez zamieszczenie we wzorcach umownych nast ę puj ą cych zapisów: „W przypadku rezygnacji z wyjazdu uczestnik z przyczyn le żą cych po jego stronie, us ł ugodawca dokona nast ę puj ą cych potr ą ce ń : a) w razie rezygnacji z ł o ż onej w terminie do 21 dni przed dat ą wyjazdu – op ł at ę w wysoko ś ci poniesionych kosztów; b) w razie rezygnacji z ł o ż onej w terminie od 20 do 7 dni przed dat ą wyjazdu-potr ą ca si ę 25% kosztów wyjazdu; c)w razie rezygnacji z ł o ż onej w terminie od 7 do 4 dni przed dat ą wyjazdu- potr ą ca si ę 80% kosztów wyjazdu; d) w razie rezygnacji z ł o ż onej w terminie krótszym ni ż 3 dni przed dat ą wyjazdu – potr ą ca si ę 100% kosztów wyjazdu. Rezygnacja z wyjazdu nast ę puje wy łą cznie w formie pisemnej”; „Uczestnik mo ż e zg ł osi ć organizatorowi reklamacje na pi ś mie nie pó ź niej ni ż 14 dni od zako ń czenia imprezy pod warunkiem zg ł oszenia zastrze ż e ń pilotowi w trakcie wyjazdu. Reklamacje rozpatrywane b ę d ę nie pó ź niej ni ż 30 dni po zako ń czeniu imprezy”, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 216, 1246). Konsekwencj ą stosowania powy ż szych praktyk jest pogorszenie sytuacji konsumentów. Okoliczno ść , ż e sporne zapisy zamieszczono we wzorcach umownych powoduje, ż e zostaj ą one konsumentom narzucone. Fakt, ż e kwestionowane regulacje wynikaj ą z wzorców umownych ś wiadczy o ustalonym charakterze podejmowanych praktyk. Powy ż sze okoliczno ś ci uzasadniaj ą na ł o ż enie w niniejszym przypadku kary, o jakiej mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przychód osi ą gni ę ty przez przedsi ę biorc ę w 2007r. w wysoko ś ci 30 000,00 z ł ustalono na podstawie z ł o ż onych dokumentów (dowód: karta 33 ). Przy ustalaniu wysoko ś ci kary Prezes Urz ę du przyj ął za podstaw ę oblicze ń kwot ę odpowiadaj ą c ą wysoko ś ci przychodu osi ą gni ę tego przez przedsi ę biorc ę z tytu ł u prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej w 2007r. Ustawa nie zawiera zamkni ę tego katalogu przes ł anek, od których uzale ż niona jest wysoko ść kar nak ł adanych na przedsi ę biorców. W art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przyk ł adowo jedynie wskazano, i ż przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, Prezes Urz ę du winien wzi ąć pod uwag ę okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Ponadto orzecznictwo wskazuje, ż e w przypadku kar przes ł ankami, które nale ż y bra ć pod uwag ę , s ą : potencja ł ekonomiczny przedsi ę biorcy, skutki praktyki dla konkurencji lub kontrahentów, dopuszczalny poziom kary wynikaj ą cy z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osi ą gn ąć (por.: wyrok S ą du Najwy ż szego z 27.06.2000 r., sygn. akt I CKN 793/98). Na wysoko ść kary w przedmiotowej sprawie mia ł wp ł yw zawodowy (profesjonalny) charakter prowadzonej przez Krzysztofa Ł ab ę dzkiego dzia ł alno ś ci na rynku us ł ug turystycznych, stosowanie przez Krzysztofa Ł ab ę dzkiego praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów pomimo dost ę pno ść do Rejestru. 7 Prezes Urz ę du wzi ął równie ż pod uwag ę sytuacj ę finansow ą Biura Podró ż y KRISTO, wielko ść przedsi ę biorcy, zasi ę g dzia ł ania i mo ż liwo ść uiszczenia na ł o ż onej kary pieni ęż nej. Poza wymiarem indywidualnym kary, nale ż y zwróci ć uwag ę na jej wymiar ogólny, funkcj ę odstraszaj ą c ą i wychowawcz ą w stosunku do innych uczestników rynku. W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci wysoko ść kary ustalono na poziomie 270 z ł (s ł ownie: dwie ś cie siedemdziesi ą t z ł ), co stanowi 0,9% przychodów osi ą gni ę tych przez przedsi ę biorc ę w roku 2007. W ocenie Prezesa Urz ę du kara wymierzona w tej wysoko ś ci jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urz ę du, kieruj ą c si ę potrzeb ą zdecydowanego przeciwdzia ł ania stosowaniu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów uzna ł , ż e orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania. W tym przypadku kara powinna spe ł ni ć jednak przede wszystkim funkcj ę prewencyjn ą i wychowawcz ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie II sentencji tej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP O/O Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Dorota Karczewska Otrzymuj ą : 1. Krzysztof Ł ab ę dzki ul. Kijowska 13/6 85 – 703 Bydgoszcz 2. a/a 8