RBG-16/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. D ł uga 47, 85-034 Bydgoszcz tel. (052) 345-56-44, Fax (052) 345-56-17, E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 1 wrze ś nia 2008r. Znak: RBG-61-30/08/MB DECYZJA RBG- 16/2008 Na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 17 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.: Dz.U. z 2007r. Nr 99, poz. 660, Dz.U. z 2007r. Nr 171, poz. 1206) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. 2007 r. Nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko SelmaG Sp. z o.o. w Mor ą gu , - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów dzia ł anie SelmaG Sp. z o.o. w Mor ą gu polegaj ą c ą na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowie ń umownych o nast ę puj ą cej tre ś ci: 1 . „ORGANIZATOR zastrzega sobie prawo zmiany istotnych warunków Umowy, z przyczyn niezale ż nych od ORGANIZATORA, z zastrze ż eniem postanowie ń §2 pkt. 2. o ka ż dej zmianie istotnych warunków umowy (m.in. termin, miejsce pobytu, zakwaterowanie, wy ż ywienie, ś rodek transportu) Klient zostanie niezw ł ocznie powiadomiony listownie, e-mailem lub faksem”; 2. „Je ż eli klient : 1) nie zg ł osi pisemnie rezygnacji z imprezy w ci ą gu 3 dni od zawiadomienia – przyjmuje si ę , ż e wyrazi ł zgod ę na zmienione warunki”; 3 . „Niewykorzystanie przez Klienta wszystkich ś wiadcze ń zapewnionych w czasie trwania imprezy i obj ę tych programem, nie mo ż e by ć podstaw ą żą dania obni ż enia ceny imprezy turystycznej lub wyp ł aty ekwiwalentu za niewykorzystane ś wiadczenia”; 4. „ORGANIZATOR nie ponosi odpowiedzialno ś ci za szkody klienta wynik ł e z powodu przed ł u ż enia si ę podró ż y z do miejsca pobytu i podró ż y powrotnej, z przyczyn niezale ż nych od ORGANIZATORA (np.: opó ź nienia na przej ś ciach granicznych, z ł e warunki atmosferyczne, nieprzewidziane awarie itp.”; 5. „Ewentualne reklamacje nale ż y zg ł asza ć niezw ł ocznie w trakcie trwania imprezy turystycznej na pi ś mie przedstawicielowi ORGANIZATORA. Dopuszcza si ę sk ł adanie reklamacji pisemnie w terminie 14 dni od zako ń czenia imprezy”; które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 655, 779, 1042, 448, 1246). i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 19 maja 2008 r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) w zwi ą zku ze stwierdzeniem stosowania przez SelmaG Sp. z o.o. w Mor ą gu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nak ł ada si ę na SelmaG Sp. z o.o. w Moragu , kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 4 453,91 z ł (s ł ownie: cztery tysi ą ce czterysta pi ęć dziesi ą t trzy z ł ote 91/100) p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa. UZASADNIENIE W zwi ą zku z dzia ł aniami Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du lub organ antymonopolowy) zwi ą zanymi z kontrol ą wzorców umownych stosowanych przez organizatorów turystyki, Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy przeprowadzi ł a czynno ś ci kontrolne dotycz ą ce dzia ł alno ś ci SelmaG Sp. z o.o. w Mor ą gu (dalej: Spó ł ka). Prezes Urz ę du w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego wst ę pnie ustali ł , i ż dzia ł alno ść przedsi ę biorcy mo ż e odbywa ć si ę z naruszeniem przepisów prawa uzasadniaj ą cym wszcz ę cie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym – Postanowieniem Nr 121/2008 z dnia 25 kwietnia 2008r. – Prezes Urz ę du wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez SelmaG Sp. z o.o. w Mor ą gu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów [zw. dalej tak ż e ustaw ą o ochronie(…)], polegaj ą cych na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowie ń umownych o nast ę puj ą cej tre ś ci: 1 . „ORGANIZATOR zastrzega sobie prawo zmiany istotnych warunków Umowy, z przyczyn niezale ż nych od ORGANIZATORA, z zastrze ż eniem postanowie ń §2 pkt. 2. o ka ż dej zmianie istotnych warunków umowy (m.in. termin, miejsce pobytu, zakwaterowanie, wy ż ywienie, ś rodek transportu) Klient zostanie niezw ł ocznie powiadomiony listownie, e-mailem lub faksem”; 2. „Je ż eli klient : 1) nie zg ł osi pisemnie rezygnacji z imprezy w ci ą gu 3 dni od zawiadomienia – przyjmuje si ę , ż e wyrazi ł zgod ę na zmienione warunki”; 3 . „Niewykorzystanie przez Klienta wszystkich ś wiadcze ń zapewnionych w czasie trwania imprezy i obj ę tych programem, nie mo ż e by ć podstaw ą żą dania obni ż enia ceny imprezy turystycznej lub wyp ł aty ekwiwalentu za niewykorzystane ś wiadczenia”; 4. „ORGANIZATOR nie ponosi odpowiedzialno ś ci za szkody klienta wynik ł e z powodu przed ł u ż enia si ę podró ż y z do miejsca pobytu i podró ż y powrotnej, z przyczyn niezale ż nych od ORGANIZATORA (np.: opó ź nienia na przej ś ciach granicznych, z ł e warunki atmosferyczne, nieprzewidziane awarie itp.”; 2 6. „Ewentualne reklamacje nale ż y zg ł asza ć niezw ł ocznie w trakcie trwania imprezy turystycznej na pi ś mie przedstawicielowi ORGANIZATORA. Dopuszcza si ę sk ł adanie reklamacji pisemnie w teminie 14 dni od zako ń czenia imprezy”; które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 655, 779, 1042, 448, 1246). W toku niniejszego post ę powania skar ż ona Spó ł ka poinformowa ł a, i ż w dniu 15 maja 2008r. wyst ą pi ł a do Marsza ł ka Województwa Warmi ń sko-Mazurskiego o wykre ś lenie z Rejestru Organizatorów i Po ś redników Turystycznych Województwa Warmi ń sko-Mazurskiego (vide pismo z dnia 15 maja 2008r. kierowane do Delegatury UOKiK w Bydgoszczy). Wraz z pismem z dnia 12 czerwca 2008r. Spó ł ka przedstawi ł a decyzj ę Marsza ł ka Województwa Warmi ń sko-Mazurskiego z dnia 19 maja 2008r. o wykre ś leniu z Rejestru Organizatorów i Po ś redników Turystycznych Województwa Warmi ń sko-Mazurskiego SelmaG Sp. z o.o. z siedzib ą w Mor ą gu przy ul. Mickiewicza 12 wpisanego do ww. Rejestru pod numerem 1/2006. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Strona post ę powania: – Spó ł ka jest przedsi ę biorc ą wpisanym do Krajowego Rejestru S ą dowego w Olsztynie pod numerem 0000130792 ( rejestracji dokonano 17 wrze ś nia 2002r.). Przedmiotem dzia ł alno ś ci jest m.in. dzia ł alno ść zwi ą zana z kultur ą , rekreacj ą i sportem. (dowód: odpis za ś wiadczenia z Krajowego Rejestru S ą dowego, karta 9-15). Organizator turystyki wpisany jest do Rejestru Organizatorów i Po ś redników Turystycznych Województwa Warmi ń sko – Mazurskiego prowadzonego przez Marsza ł ka Województwa Warmi ń sko – Mazurskiego pod numerem za ś wiadczenia 1/2006. 2. W zwi ą zku z prowadzon ą dzia ł alno ś ci ą , Spó ł ka wprowadzi ł a i stosowa ł a wzorce umowne , które zawieraj ą m.in. nast ę puj ą ce zapisy: 1 . „ORGANIZATOR zastrzega sobie prawo zmiany istotnych warunków Umowy, z przyczyn niezale ż nych od ORGANIZATORA, z zastrze ż eniem postanowie ń §2 pkt. 2. o ka ż dej zmianie istotnych warunków umowy (m.in. termin, miejsce pobytu, zakwaterowanie, wy ż ywienie, ś rodek transportu) Klient zostanie niezw ł ocznie powiadomiony listownie, e-mailem lub faksem”; 2. „Je ż eli klient : 1) nie zg ł osi pisemnie rezygnacji z imprezy w ci ą gu 3 dni od zawiadomienia – przyjmuje si ę , ż e wyrazi ł zgod ę na zmienione warunki”; 3 . „Niewykorzystanie przez Klienta wszystkich ś wiadcze ń zapewnionych w czasie trwania imprezy i obj ę tych programem, nie mo ż e by ć podstaw ą żą dania obni ż enia ceny imprezy turystycznej lub wyp ł aty ekwiwalentu za niewykorzystane ś wiadczenia”; 4. „ORGANIZATOR nie ponosi odpowiedzialno ś ci za szkody klienta wynik ł e z powodu przed ł u ż enia si ę podró ż y z do miejsca pobytu i podró ż y powrotnej, z przyczyn niezale ż nych od ORGANIZATORA (np.: opó ź nienia na przej ś ciach granicznych, z ł e warunki atmosferyczne, nieprzewidziane awarie itp.”; 5. „Ewentualne reklamacje nale ż y zg ł asza ć niezw ł ocznie w trakcie trwania imprezy turystycznej na pi ś mie przedstawicielowi ORGANIZATORA. Dopuszcza si ę sk ł adanie reklamacji pisemnie w terminie 14 dni od zako ń czenia imprezy”; które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 655, 779, 1042, 448, 1246). (dowód: karta 17 – 19) 3. Pismem z dnia 15 maja 2008r. Spó ł ka poinformowa ł a o z ł o ż eniu wniosku do Marsza ł ka Województwa Warmi ń sko-Mazurskiego o wykre ś lenie z Rejestru Organizatorów i Po ś redników Turystycznych Województwa Kujawsko-Mazurskiego. Marsza ł ek decyzj ą z dnia 19 maja 2008r. stwierdzi ł wykre ś lenie SelmaG Sp. z o. o. z siedzib ą w Mor ą gu przy ul. Mickiewicza 12 z Rejestru Organizatorów Turystycznych Województwa Warmi ń sko-Mazurskiego (dowód: karta 26). Wobec 3 powy ż szego, dat ę 19 maja 2008r. nale ż y uzna ć za dat ę zaniechania stosowania przez organizatora imprez turystycznych praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł : Podstaw ą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e to nast ą pi ł o, pozwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interes ó w przedsi ę biorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urz ę du rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy s ą lub b ę d ą klientami Spó ł ki. Interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi s ł owy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez Prezesa Urz ę du dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie (…). Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, i ż „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. ” , natomiast art. 24 ust. 2 okre ś la, i ż „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego. (…).” Do stwierdzenia praktyki, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, i ż przedsi ę biorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zosta ł y wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wy ż ej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Nale ż y w tym miejscu wskaza ć , i ż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej (art. 479 36 – 479 45 k.p.c.), której dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Przepis art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., prowadzonego przez Prezesa Urz ę du. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w ww. rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(…) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów 4 i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „ (…) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (…)”. Nie jest zatem konieczna dok ł adna literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej i st ą d niedozwolone b ę d ą tak ż e takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Przedmiotem niniejszego post ę powania jest wykazanie, ż e wy ż ej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du zapisy wzorca umownego stosowanego przez SelmaG Sp. z o.o. w Mor ą gu przy zawieraniu umów o zorganizowanie imprezy turystycznej, s ą to ż same z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego mi ę dzy innymi pod pozycjami: 655, 779, 1042, 448, 1246. W ocenie Prezesa Urz ę du postanowienie o tre ś ci: „ORGANIZATOR zastrzega sobie prawo zmiany istotnych warunków Umowy, z przyczyn niezale ż nych od ORGANIZATORA, z zastrze ż eniem postanowie ń §2 pkt. 2. o ka ż dej zmianie istotnych warunków umowy (m.in. termin, miejsce pobytu, zakwaterowanie, wy ż ywienie, ś rodek transportu) Klient zostanie niezw ł ocznie powiadomiony listownie, e-mailem lub faksem” jest to ż samy z zapisem uznanym za niedozwolone postanowienie umowne, wpisanym do Rejestru pod nr 655 w dniu 15 grudnia 2005r. S ą d uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne o tre ś ci : „Biuro zastrzega sobie prawo zmiany terminów, tras, cen lub odwo ł anie imprezy z przyczyn od siebie niezale ż nych (np. dzia ł anie si ł y wy ż szej, decyzja w ł adz pa ń stwowych, zmiana cen urz ę dowych lub ustalonych przez kontrahenta itp.)”. Zarówno cytowane postanowienie jak i przytoczona klauzula wpisana do rejestru kszta ł tuje prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy oraz wype ł nia znamiona niedozwolonej klauzuli, o której mowa w art. 385 3 pkt 19 k.c., albowiem przewiduje wy łą cznie dla kontrahenta konsumenta jednostronne uprawnienie do zmiany, bez wa ż nych przyczyn, istotnych cech ś wiadczenia. Zmiana warunków umowy uregulowana jest w art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (teks jednolity: Dz. U. 2004 Nr 223 poz. 2268). Zgodnie z przytoczonym przepisem „ organizator, który przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej jest zmuszony, z przyczyn od niego niezale ż nych, zmieni ć istotne warunki umowy z klientem, z zastrze ż eniem art. 17, powinien niezw ł ocznie o tym powiadomi ć klienta. W takiej sytuacji klient powinien niezw ł ocznie poinformowa ć organizatora, czy przyjmuje proponowan ą zmian ę umowy albo odst ę puje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej.” W zwi ą zku z tym analiza porównawcza wskazuje na jednoznaczno ść tre ś ci porównywanych klauzul. W ocenie Prezesa Urz ę du postanowienie o tre ś ci: „Je ż eli klient : 1) nie zg ł osi pisemnie rezygnacji z imprezy w ci ą gu 3 dni od zawiadomienia – przyjmuje si ę , ż e wyrazi ł zgod ę na zmienione warunki” jest to ż samy z zapisem uznanym za niedozwolone postanowienie umowne, wpisanym do Rejestru pod nr 779 w dniu 7 lutego 2005r. S ą d Okr ę gowy w Warszawie - S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne o tre ś ci : „Agent obowi ą zany jest do powiadomienia Uczestnika o ewentualnej zmianie istotnych warunków umowy (termin, program imprezy, standard) niezw ł ocznie po uzyskaniu informacji uzasadniaj ą cej tak ą zmian ę . Uczestnik obowi ą zany jest w ci ą gu 3 dni od daty otrzymania powiadomienia z ł o ż y ć o ś wiadczenie akceptuj ą ce nowe warunki, a w przypadku podwy ż ki ceny dokona ć wp ł aty ró ż nicy ceny, b ą d ź te ż z ł o ż y ć o ś wiadczenie o rezygnacji z imprezy. Brak odpowiedzi Uczestnika jest równoznaczny z akceptacj ą 5 nowych warunków udzia ł u w imprezie.” Cytowane postanowienie wzorca a tak ż e przytoczona klauzula wpisana do rejestru kszta ł tuje prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Organizator przyj ął domniemanie, i ż brak odpowiedzi klienta na zawiadomienie wystosowane przez Organizatora o zmianie istotnych warunków umowy, równoznaczne jest z zaakceptowaniem przez klienta zaistnia ł ych zmian. Artyku ł 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych reguluj ą cy obowi ą zki stron w razie zmiany warunków umowy nie daje podstaw do przyj ę cia takiego domniemania. W ka ż dym przypadku klient ma prawo i zarazem obowi ą zek opowiedzie ć si ę , czy przyjmuje nowe warunki, czy te ż rezygnuje z imprezy. W zwi ą zku z tym analiza porównawcza wskazuje na jednoznaczno ść tre ś ci porównywanych klauzul. W ocenie Prezesa Urz ę du postanowienie o tre ś ci: „Niewykorzystanie przez Klienta wszystkich ś wiadcze ń zapewnionych w czasie trwania imprezy i obj ę tych programem, nie mo ż e by ć podstaw ą żą dania obni ż enia ceny imprezy turystycznej lub wyp ł aty ekwiwalentu za niewykorzystane ś wiadczenia” jest to ż samy z zapisem uznanym za niedozwolone postanowienie umowne, wpisanym do Rejestru pod nr 1042 w dniu 28 grudnia 2006r r. S ą d Okr ę gowy w Warszawie - S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne o tre ś ci : „Organizator nie dokonuje zwrotu ś wiadcze ń , które nie zosta ł y wykorzystane w pe ł ni z przyczyn le żą cych po stronie uczestnika np. skrócenie pobytu, rezygnacja z cz ęś ci lub ca ł o ś ci programu, spó ź nienie na miejsce zbiórki itp.”. Cytowane postanowienie wzorca a tak ż e przytoczona klauzula wpisana do rejestru kszta ł tuje prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy i wype ł nia znamiona niedozwolonej klauzuli, o której mowa w art. 385 3 pkt 12 k.c., albowiem wy łą cza obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z wykonania umowy. W pierwszej kolejno ś ci organ antymonopolowy podnosi, i ż w zapisach tych nie s ą brane pod uwag ę okoliczno ś ci niewykorzystania ś wiadczenia przez konsumenta, a mo ż liwe s ą przecie ż sytuacje, i ż konsument nie b ę dzie móg ł wykorzysta ć danego ś wiadczenia z przyczyn od niego niezale ż nych (np. z powodu choroby). Ponadto nale ż y mie ć na uwadze, i ż niewykorzystanie ś wiadczenia przez danego klienta nie zawsze wi ąż e si ę ze strat ą dla organizatora (np. ze ś wiadczenia skorzysta inny klient, który wniesie stosown ą op ł at ę ). Cytowane postanowienia wy łą czaj ą obowi ą zek zwrotu konsumentowi op ł aty za ś wiadczenia, które nie zosta ł y przez niego wykorzystane, tym samym pozbawiaj ą konsumenta mo ż liwo ś ci zwrotu kwoty za niewykorzystane ś wiadczenie obj ę te umow ą . Cena imprezy jest sum ą op ł at za poszczególne ś wiadczenia realizowane na rzecz klienta. W przypadku niewykorzystania przez konsumenta któregokolwiek ze ś wiadcze ń , organizator nie realizuj ą c tego ś wiadczenia albo oszcz ę dza z powodu niewykonania ś wiadczenia kwot ę wp ł acon ą przez klienta, albo odzyska jak ąś cz ęść kosztów jakie planowa ł ponie ść na realizacj ę tego ś wiadczenia. W zwi ą zku z powy ż szym analiza porównawcza kwestionowanego zapisu umownego z klauzul ą wpisan ą do rejestru wskazuje na jednoznaczno ść porównywanych tre ś ci, której nie naruszaj ą odmienno ś ci w zakresie u ż ytych sformu ł owa ń i wyrazów . W ocenie Prezesa Urz ę du zapis o tre ś ci: „ORGANIZATOR nie ponosi odpowiedzialno ś ci za szkody klienta wynik ł e z powodu przed ł u ż enia si ę podró ż y z do miejsca pobytu i podró ż y powrotnej, z przyczyn niezale ż nych od ORGANIZATORA (np.: opó ź nienia na przej ś ciach granicznych, z ł e warunki atmosferyczne, nieprzewidziane awarie itp.” jest to ż samy z zapisem uznanym za niedozwolone postanowienie umowne, wpisanym do Rejestru pod nr 448 w dniu 17 marca 2005r. S ą d uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne o tre ś ci : - ”Open Travel” nie ponosi odpowiedzialno ś ci za opó ź nienia spowodowane warunkami atmosferycznymi, oczekiwaniem na granicach, zachowaniem uczestników imprezy, ha ł asem zwi ą zanym z usytuowaniem obiektów w pobli ż u miejsc rozrywki, itp. lub innych ewentualnych niedogodno ś ci (w tym czasowe braki w dostawie pr ą du lub wody, awarie klimatyzacji, urz ą dze ń sanitarnych, sportowo rekreacyjnych), na które „Open Travel” nie ma wp ł ywu”. Taka tre ść postanowienia jest niezgodna z art. 385 1 §1 i art. 385 3 pkt 2 k.c., bowiem wy łą cza lub istotnie ogranicza odpowiedzialno ść wzgl ę dem konsumenta za niewykonanie lub nienale ż yte 6 wykonanie zobowi ą zania. Ponadto zapis taki jest sprzeczny z art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych, zgodnie z którym „ organizator turystyki odpowiada za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie jest spowodowane wy łą cznie dzia ł aniem lub zaniechaniem klienta; dzia ł aniem lub zaniechaniem osób trzecich, nieuczestnicz ą cych w wykonywaniu us ł ug przewidzianych w umowie, je ż eli tych dzia ł a ń lub zaniecha ń nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć , albo si łą wy ż sz ą .” Powy ż sze wyliczenie przes ł anek egzoneracyjnych ma charakter wyczerpuj ą cy. Kwestionowane postanowienie pozwala na wy łą czenie odpowiedzialno ś ci organizatora w szerszym zakresie ni ż dopuszczony przez ustaw ę o us ł ugach turystycznych. Generalne zwolnienie si ę z odpowiedzialno ś ci za wykonanie umowy we wszystkich przypadkach wynik ł ych z przyczyn niezale ż nych od organizatora jest zatem niedopuszczalne, dezinformuje konsumenta o zakresie faktycznej odpowiedzialno ś ci organizatora. W zwi ą zku z tym analiza porównawcza wskazuje na jednoznaczno ść tre ś ci porównywanych klauzul, której nie naruszaj ą odmienno ś ci wynikaj ą ce z u ż ytych zwrotów i wyrazów. W ocenie Prezesa Urz ę du postanowienie o tre ś ci: „Ewentualne reklamacje nale ż y zg ł asza ć niezw ł ocznie w trakcie trwania imprezy turystycznej na pi ś mie przedstawicielowi ORGANIZATORA. Dopuszcza si ę sk ł adanie reklamacji pisemnie w terminie 14 dni od zako ń czenia imprezy” jest to ż samy z zapisem uznanym za niedozwolone postanowienie umowne, wpisanym do Rejestru pod nr 1246 w dniu 20 lutego 2007r. S ą d uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne o tre ś ci : " Uczestnik mo ż e zg ł osi ć Organizatorowi reklamacje niezw ł ocznie po stwierdzeniu niew ł a ś ciwego wykonania us ł ug w formie pisemnej, nie d ł u ż ej ni ż 14 dni od dnia zako ń czenia imprezy i pod warunkiem ich wcze ś niejszego zg ł oszenia pilotowi w trakcie imprezy turystycznej”. Zarówno cytowane postanowienie wzorca jak i przytoczona klauzula wpisana do rejestru kszta ł tuje prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy, albowiem ogranicza termin do wniesienia reklamacji do 14 dni. Zapis warunkuj ą cy odpowiedzialno ść organizatora od zg ł oszenia reklamacji w terminie 14 dni od daty zako ń czenia imprezy jest zbyt krótki i prowadzi ć mo ż e do sytuacji, w której konsument pozbawiony zostanie mo ż liwo ś ci zg ł oszenia reklamacji. Jednoznaczne i kategoryczne sformu ł owanie zakwestionowanego postanowienia nie zawiera ż adnych odst ę pstw od przyj ę tej zasady, zatem nawet w przypadku zaistnienia obiektywnych i niezale ż nych od konsumenta okoliczno ś ci uniemo ż liwiaj ą cych mu z ł o ż enie reklamacji, takich jak np. choroba uczestnika, czy inny wypadek losowy, po up ł ywie okre ś lonego terminu z ł o ż enie reklamacji staje si ę niedopuszczalne. Zakre ś lenie tak krótkiego terminu mo ż e prowadzi ć do utrudnienia uczestnikowi imprezy turystycznej dochodzenia swoich praw a tym samym do ograniczenia odpowiedzialno ś ci przedsi ę biorcy wzgl ę dem konsumenta z tytu ł u nienale ż ytego wykonania umowy. W zwi ą zku z tym analiza porównawcza wskazuje na jednoznaczno ść tre ś ci porównywanych klauzul. Zgodnie z powy ż szym wykazano, i ż kwestionowane postanowienia umów mieszcz ą si ę w hipotezach wymienionych klauzul wpisanych do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 655, 779, 1042, 448, 1246. W my ś l art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) stosowanie postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Mówi ą c o „zbiorowym interesie konsumentów” nale ż y zaznaczy ć , i ż ustawa o ochronie (…) nie podaje jego definicji, wskazuj ą c jednak w art. 24 ust. 3, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów b ę d ą cych klientami Spó ł ki, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mog ą zawrze ć z nim umow ę o organizacj ę imprezy turystycznej. Tak wi ę c, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie Spó ł ki nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę 7 porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami okre ś lonego kr ę gu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej, licznej grupy obecnych i przysz ł ych kontrahentów przedsi ę biorcy. Reasumuj ą c, skoro wykazano powy ż ej, i ż kwestionowane zapisy umowy oraz warunków uczestnictwa w imprezie turystycznej s ą to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, to pos ł ugiwanie si ę nimi w obrocie konsumenckim uzna ć nale ż y za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku ze spe ł nieniem przes ł anek wynikaj ą cych z art. 24 ust 1 i 2 ustawy o ochronie (...) nale ż a ł o zachowanie wymienionego przedsi ę biorcy uzna ć za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Jednak ż e zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…) nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W zwi ą zku z o ś wiadczeniem Spó ł ki o wykre ś leniu z Rejestru Organizatorów i Po ś redników Turystycznych Województwa Warmi ń sko-Mazurskiego oraz przedstawieniem stosownej decyzji w tym zakresie, Prezes Urz ę du wyda ł decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzi ł zaniechanie jej stosowania z dniem 19 ma j a 2008r. ( j est to data wykre ś lenia Spó ł ki z Rejestru Organizatorów i Po ś redników Turystycznych Województwa Warmi ń sko – Mazurskiego). Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie, dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis ten stanowi podstaw ę i górn ą granic ę ustalenia kary dla Spó ł ki, która w 2007 r. osi ą gn ęł a przychód z prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej w wysoko ś ci 1 781 564,50 z ł , w tym tytu ł u ś wiadczonych us ł ug turystycznych w wysoko ś ci 8 968,34z ł . Ustawa nie zawiera zamkni ę tego katalogu przes ł anek, od których uzale ż niona jest wysoko ść kar nak ł adanych na przedsi ę biorców. W art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przyk ł adowo jedynie wskazano, i ż przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, Prezes Urz ę du winien wzi ąć pod uwag ę okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Ponadto orzecznictwo wskazuje, ż e w przypadku kar przes ł ankami, które nale ż y bra ć pod uwag ę , s ą : potencja ł ekonomiczny przedsi ę biorcy, skutki praktyki dla konkurencji lub kontrahentów, dopuszczalny poziom kary wynikaj ą cy z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osi ą gn ąć (por.: wyrok S ą du Najwy ż szego z 27.06.2000 r., sygn. akt I CKN 793/98). Na wysoko ść kary w przedmiotowej sprawie mia ł wp ł yw zawodowy (profesjonalny) charakter prowadzonej przez Spó ł k ę dzia ł alno ś ci na rynku us ł ug turystycznych, stosowanie przez SelmaG praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów pomimo dost ę pno ść do Rejestru. Jako okoliczno ść obci ąż aj ą c ą potraktowa ć nale ż y szczególnie dotkliwy dla konsumentów charakter dwóch zakwestionowanych postanowie ń ( numer 3 i 4), które bezpo ś rednio naruszaj ą ekonomiczne interesy konsumentów. Jednocze ś nie za okoliczno ś ci ł agodz ą ce uwzgl ę dni ć nale ż y, ż e w trakcie post ę powania Spó ł ka: aktywnie wspó ł dzia ł a ł a z Prezesem Urz ę du, zaniecha ł a stosowania kwestionowanej przez Prezesa Urz ę du praktyki a naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów mia ł o miejsce po raz pierwszy. To w ostatecznym rachunku przekonuje, aby karze nada ć walor edukacyjny, przy zapewnieniu odpowiedniego stopnia jej odczuwalno ś ci. Prezes Urz ę du wzi ął równie ż pod uwag ę sytuacj ę finansow ą Spó ł ki, wielko ść przedsi ę biorcy, zasi ę g dzia ł ania i mo ż liwo ść uiszczenia na ł o ż onej kary pieni ęż nej. Zdaniem Prezesa Urz ę du, taki charakter b ę dzie mia ł a kara w wysoko ś ci 4 453,91 z ł . Za stawk ę wyj ś ciow ą przy naliczaniu kary Prezes obra ł 0,5% przychodu Spó ł ki osi ą gni ę tego w 2007r., co stanowi 8 907,82 z ł . Jednak ż e maj ą c na uwadze przychód osi ą gni ę ty z tytu ł u ś wiadczenia us ł ug turystycznych, który stanowi ł w 2007r. 8 968,34 z ł (0,5% ca ł ego przychodu Spó ł ki), Prezes obni ż y ł o po ł ow ę wymiar kary, czyli do kwoty 4 453,91 z ł . Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie II sentencji tej decyzji. 8 Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP O/O Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Maj ą c powy ż sze na uwadze, nale ż a ł o orzec jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Dorota Karczewska Otrzymuj ą : 1. SelmaG Sp. z o.o. ul. Mickiewicza 12 14-300 Mor ą g 2. a/a 9