DKK-32/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW MAREK NIECHCIA Ł DKK2-421/16/07/AP Warszawa, dnia 28 wrze ś nia 2007 r. DECYZJA Nr DKK - 32/07 Na podstawie art. 20 ust. 2 w zwi ą zku z art. 13 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego, wszcz ę tego na wniosek ENEA S.A. z siedzib ą w Poznaniu, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyra ż a zgod ę na dokonanie koncentracji, polegaj ą cej na przej ę ciu przez ENEA S.A. z siedzib ą w Poznaniu kontroli nad Elektrowni ą Kozienice S.A. z siedzib ą w Ś wier ż ach Górnych. UZASADNIENIE W dniu 9 sierpnia 2007 r. do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wp ł yn ęł o zg ł oszenie zamiaru koncentracji, polegaj ą cej na przej ę ciu przez ENEA S.A. z siedzib ą w Poznaniu (zwan ą dalej równie ż „Zg ł aszaj ą cym”) kontroli nad Elektrowni ą Kozienice S.A. z siedzib ą w Ś wier ż ach Górnych. W zwi ą zku z tym, i ż spe ł nione zosta ł y niezb ę dne przes ł anki uzasadniaj ą ce zg ł oszenie koncentracji, bowiem: - łą czny obrót przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji w roku obrotowym poprzedzaj ą cym rok zg ł oszenia przekroczy ł na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 50 mln euro, tj. kwot ę okre ś lon ą w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), (zwanej dalej tak ż e „ustaw ą antymonopolow ą ”), - przej ę cie przez przedsi ę biorc ę kontroli nad innymi przedsi ę biorcami jest jednym ze sposobów koncentracji, okre ś lonym w art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy antymonopolowej, - w przedmiotowej sprawie nie wyst ę puje ż adna okoliczno ść z katalogu przes ł anek egzoneracyjnych, wymienionych w art. 14 ww. ustawy, powoduj ą ca odst ą pienie od obowi ą zku zg ł oszenia koncentracji, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej równie ż organem antymonopolowym, wszcz ął post ę powanie w niniejszej sprawie, o czym powiadomi ł stron ę pismem z dnia 17 sierpnia 2007 r. W trakcie post ę powania Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje. Przyczyny i opis transakcji Niniejsza koncentracja stanowi realizacj ę przyj ę tego przez Rad ę Ministrów w dniu 28 marca 2006 r. „ Programu dla elektroenergetyki ”. Program ten przewiduje konsolidacj ę przedsi ę biorców z bran ż y elektroenergetycznej nale żą cych do Skarbu Pa ń stwa w cztery grupy, poprzez utworzenie: 1. Polskiej Grupy Energetycznej (dalej PGE). PGE powsta ł a na bazie holdingu BOT Górnictwo i Energetyka S.A., Zespo ł u Elektrowni Dolna Odra S.A., aktywów pozosta ł ych po wydzieleniu z Polskich Sieci Elektroenergetycznych S.A. Operatora Systemu Przesy ł owego wraz z maj ą tkiem oraz nast ę puj ą cych spó ł ek dystrybucyjnych: Zak ł adu Energetycznego Bia ł ystok S.A., Zak ł adu Energetycznego Ł ód ź Teren S.A., Zak ł adu Energetycznego Warszawa - Teren S.A., Zamojskiej Korporacji Energetycznej S.A., Rzeszowskich Zak ł adów Energetycznych S.A., Lubelskich Zak ł adów Energetycznych S.A., Ł ódzkiego Zak ł adu Energetycznego S.A. i Zak ł adu Energetycznego Okr ę gu Radomsko – Kieleckiego S.A. (Prezes Urz ę du wyda ł zgod ę na utworzenie tej grupy decyzj ą z dnia 22 grudnia 2006 r. Nr DOK - 163/06), 2. grupy bazuj ą cej na Po ł udniowym Koncernie Energetycznym S.A., ENION S.A., EnergiaPro S.A. oraz Elektrowni Stalowa Wola S.A. (Prezes Urz ę du wyda ł zgod ę na utworzenie tej grupy decyzj ą z dnia 8 marca 2007 r. Nr DOK - 29/07), 3. grupy bazuj ą cej na Koncernie Energetycznym ENERGA S.A. i Zespole Elektrowni Ostro łę ka S.A. (Prezes Urz ę du wyda ł zgod ę na poszczególne etapy zmierzaj ą ce do utworzenie tej grupy decyzj ą Nr DOK 140/06 z dnia 15 listopada 2006 r. oraz decyzj ą Nr DOK-19/07 z dnia 16 lutego 2007 r.), 4. grupy bazuj ą cej na ENEA S.A., Elektrowni Kozienice S.A. oraz Kopalni W ę gla Kamiennego Bogdanka S.A. Podstawowym celem procesów konsolidacyjnych w sektorze elektroenergetyki jest redukcja kosztów funkcjonowania tego sektora i zapewnienie bezpiecze ń stwa energetycznego. Utworzenie silnych ekonomiczne przedsi ę biorstw ma zapewni ć : - niezb ę dne inwestycje w zdolno ś ci wytwórcze, przesy ł owe i dystrybucyjne w celu zagwarantowania bezpiecze ń stwa energetycznego oraz niezawodno ś ci dostaw energii elektrycznej, - zrównowa ż ony rozwój energetyczny przy wype ł nieniu przyj ę tych zobowi ą za ń w zakresie ochrony ś rodowiska, - zmniejszenie kosztów na skutek efektu skali i synergii. Pierwotnie utworzenie grupy bazuj ą cej na ENEA S.A., Elektrowni Kozienice S.A. oraz Kopalni W ę gla Kamiennego Bogdanka S.A. roz ł o ż one by ł o na dwa etapy: 1. utworzenie przez Skarb Pa ń stwa, ENEA S.A. oraz Elektrowni ę Kozienice S.A. wspólnego przedsi ę biorcy pod firm ą PROEN S.A. (decyzj ą Nr DOK - 135/06 2 z dnia 7 listopada 2006 roku Prezes Urz ę du wyrazi ł zgod ę na utworzenie tej spó ł ki), 2. wniesienie aportem przez Skarb Pa ń stwa do spó ł ki PROEN S.A. kontrolnych pakietów akcji ENEA S.A., Elektrowni Kozienice S.A. oraz Kopalni W ę gla Kamiennego Bogdanka S.A. W wyniku tej koncentracji PROEN S.A. mia ł a przej ąć kontrol ę nad ENEA S.A., Elektrowni ą Kozienice S.A. oraz Kopalni ą W ę gla Kamiennego Bogdanka S.A. Ostatecznie zrezygnowano jednak z udzia ł u przy tworzeniu ww. grupy Kopalni W ę gla Kamiennego Bogdanka S.A. Zmieniony zosta ł tak ż e sposób tworzenia tej grupy. Grupa ta ma obecnie powsta ć poprzez przejecie przez ENEA S.A. kontroli nad Elektrowni ą Kozienice S.A., co z kolei ma si ę dokona ć w wyniku wniesienia przez Skarb Pa ń stwa 100% akcji posiadanych w Elektrowni „Kozienice” S.A. na podwy ż szenie kapita ł u zak ł adowego ENEA S.A. w zamian za obj ę cie akcji nowej emisji w podwy ż szonym kapitale zak ł adowym tej Spó ł ki. Uczestnicy koncentracji: I. Bezpo ś rednim aktywnym uczestnikiem koncentracji jest ENEA S.A. z siedzib ą w Poznaniu. ENEA S.A. powsta ł a z przekszta ł cenia przedsi ę biorstwa pa ń stwowego pod nazw ą Zak ł ad Energetyczny Pozna ń w Poznaniu w spó ł k ę Energetyka Pozna ń ska S.A. oraz po łą czenia ze spó ł kami: Energetyka Szczeci ń ska S.A., Zielonogórskie Zak ł ady Energetyczne S.A., Zak ł ad Energetyczny Gorzów S.A., Zak ł ad Energetyczny Bydgoszcz S.A. 100% akcji spó ł ki nale ż y do Skarbu Pa ń stwa. G ł ównym przedmiotem dzia ł alno ś ci spó ł ki jest dystrybucja i sprzeda ż energii elektrycznej. ENEA S.A. posiada 35 spó ł ek zale ż nych. Przedmiot ich dzia ł alno ś ci obejmuje w szczególno ś ci: - dystrybucj ę energii elektrycznej, - projektowanie i wykonawstwo inwestycji energetycznych i ogólnobudowlanych, - us ł ugi motoryzacyjne, - wytwarzanie energii elektrycznej i eksploatacj ę elektrowni wodnych, - produkcj ę i us ł ugi w zakresie urz ą dze ń pomiarowych, - us ł ugi informatyczne i telekomunikacyjne, - us ł ugi hotelowe, wypoczynkowe i ochrony zdrowia. II. Bezpo ś rednim pasywnym uczestnikiem koncentracji jest Elektrownia Kozienice S.A. z siedzib ą w Ś wier ż ach Górnych. Elektrownia Kozienice S.A. powsta ł a z przekszta ł cenia Elektrowni Kozienice Przedsi ę biorstwa Pa ń stwowego w jednoosobow ą spó ł k ę Skarbu Pa ń stwa. Elektrownia Kozienice S.A. nie sprawuje kontroli w sposób bezpo ś redni lub po ś redni nad ż adnym przedsi ę biorc ą . G ł ównym przedmiotem dzia ł alno ś ci spó ł ki jest wytwarzanie energii elektrycznej, przesy ł anie 3 energii elektrycznej, dystrybucja i sprzeda ż energii elektrycznej oraz wytwarzanie i dystrybucja ciep ł a. Charakterystyka sektora elektroenergetycznego w Polsce I. Sektor wytwarzania - obejmuj ą cy elektrownie systemowe oraz kilkana ś cie du ż ych elektrociep ł owni. Najwi ę ksze podmioty funkcjonuj ą ce na tym rynku to: 1. BOT Górnictwo i Energetyka S.A . (Polska Grupa Energetyczna), 2. Po ł udniowy Koncern Energetyczny S.A., Elektrownia Stalowa-Wola S.A . (Grupa Energetyka Po ł udnie S.A.), 3. Elektrownia Kozienice S.A ., 4. Elektrownia Po ł aniec S.A. (Grupa Electrabel ), 5. Elektrownia Rybnik S.A . (Grupa EDF), 6. Elektrownia Skawina S.A. (Grupa CEZ), 7. Zespó ł Elektrowni P ą tnów-Adamów-Konin S.A . (Elektrim/Skarb Pa ń stwa). Ponadto na rynku wytwarzania energii elektrycznej w Polsce dzia ł a szereg mniejszych podmiotów w szczególno ś ci s ą to elektrociep ł ownie oraz tzw. odnawialne ź ród ł a energii (np. elektrownie wodne, wiatrowe), przy czym energi ę elektryczn ą ze ź róde ł odnawialnych generuj ą równie ż ź ród ł a konwencjonalne, wykorzystuj ą c do tego np. biomas ę . II. Sektor przesy ł u – poprzednio reprezentowany przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. (PSE). Obecnie, w zwi ą zku z wymogami na ł o ż onymi przez tzw. dyrektyw ę energetyczn ą , funkcj ę krajowego operatora systemu przesy ł owego pe ł ni PSE-Operator S.A. (w ł a ś cicielem 100 % akcji tej spó ł ki jest Skarb Pa ń stwa). Spó ł ka ta przesy ł a energi ę elektryczn ą sieciami najwy ż szych napi ęć tj. 220 kV i 400 kV i zarz ą dza rynkiem bilansuj ą cym. III. Sektor dystrybucji – do niedawna sektor ten skupia ł 33 regionalne spó ł ki dystrybucyjne. Obecnie, w wyniku konsolidacji tego sektora istniej ą nast ę puj ą ce podmioty prowadz ą ce dzia ł alno ść w zakresie dystrybucji: 1) Zak ł ad Energetyczny Bia ł ystok S.A., Zak ł ad Energetyczny Warszawa - Teren S.A., Zamojska Korporacja Energetyczna S.A., Lubelskie Zak ł ady Energetyczne S.A. i Zak ł ady Energetyczne Okr ę gu Radomsko – Kieleckiego S.A., Ł ódzki Zak ł ad Energetyczny S.A., Zak ł ad Energetyczny Ł ód ź Teren S.A., Rzeszowski Zak ł ad Energetyczny S.A. (Polska Grupa Energetyczna), 2) EnergiaPro Koncern Energetyczny S.A ., Enion S.A . (grupa Energetyka Po ł udnie S.A.), 3) ENEA S.A ., 4) Górno ś l ą ski Zak ł ad Elektroenergetyczny S.A . (Vattenfall), 5) Koncern Energetyczny ENERGA S.A., 6) STOEN S.A . (RWE). 4 Spó ł ki dystrybucyjne s ą operatorami sieci 110 kV oraz ś redniego i niskiego napi ę cia. Spó ł ki te kupuj ą energi ę elektryczn ą od PSE oraz wytwórców, a nast ę pnie przesy ł aj ą oraz dostarczaj ą j ą odbiorcom ko ń cowym (m.in. gospodarstwom domowym, zak ł adom przemys ł owym itp.). Rynek energii elektrycznej w Polsce jest regulowany. Rol ę regulatora pe ł ni powo ł any ustaw ą Prawo energetyczne Prezes Urz ę du Regulacji Energetyki. W szczególno ś ci organ ten zatwierdza taryfy stosowane przez przedsi ę biorstwa energetyczne, wydaje koncesje na obrót energi ą oraz rozstrzyga spory dotycz ą ce m.in. odmowy zawarcia umowy o przy łą czenie do sieci oraz umowy sprzeda ż y energii elektrycznej. Ponadto, na rynku energii elektrycznej funkcjonuj ą tak ż e inne podmioty, w tym: 1. podmioty prowadz ą ce dzia ł alno ść w zakresie obrotu energi ą elektryczn ą , 2. odbiorcy, którzy nabyli prawo do korzystania z us ł ug przesy ł owych, tzn. odbiorcy posiadaj ą cy prawo wyboru dostawcy energii elektrycznej (okre ś lani, jako odbiorcy uprawnieni do korzystania z zasady TPA 1 ). W chwili obecnej uprawnionymi do wyboru dostawcy s ą wszyscy odbiorcy, w łą cznie z gospodarstwami domowymi, które uzyska ł y taki status z dniem 1 lipca 2007. Wyodr ę bniono zatem mo ż liwo ść zakupu towaru jakim jest energia elektryczna od us ł ugi jej przes ł ania. Ci ą gle istniej ą jednak bariery, utrudniaj ą ce swobodny wybór dostawcy. Ś wiadczy o tym chocia ż by nik ł e zainteresowanie odbiorców zmian ą dostawcy - ilo ść energii elektrycznej dostarczanej w ramach TPA wynios ł a oko ł o 7 % dostaw do odbiorców ko ń cowych zrealizowanych w 2005 r. 2 Bariery te mo ż na zidentyfikowa ć w sposób nast ę puj ą cy: - istnienie kontraktów d ł ugoterminowych, powoduj ą cych, i ż na rynku jest stosunkowo niewiele „wolnej” energii elektrycznej, - mo ż liwo ść stosowania subsydiowania skro ś nego przez spó ł ki dystrybucyjne pomi ę dzy obrotem a przesy ł em energii, - brak jednolitej procedury zmiany sprzedawcy, przed ł u ż anie i stosowanie przez spó ł ki dystrybucyjne niejasnych zasad dla zmiany sprzedawcy, - niekorzystne zasady bilansowania, - wymagania dotycz ą ce uk ł adów pomiarowo – rozliczeniowych, - stosunkowo ma ł a ś wiadomo ść odbiorców w zakresie mo ż liwo ś ci wyboru dostawcy energii elektrycznej. Z ww. powodów zmiana dostawcy, zw ł aszcza w przypadku odbiorców o ś rednim i ma ł ym zu ż yciu energii elektrycznej jest ma ł o op ł acalna. W 2005 roku, podobnie jak w latach poprzednich w ś ród odbiorców, którzy dokonali wyboru sprzedawcy, byli wy łą cznie odbiorcy o du ż ym i bardzo du ż ym zu ż yciu. 3 1 Zasada TPA – z angielskiego Third Party Acces – tzw. zasada dost ę pu stron trzecich do sieci, umo ż liwiaj ą ca odbiorcom przedsi ę biorstw sieciowych wybór dostawcy, w tym m.in. dostawcy energii elektrycznej. 2 Ź ródlo: Biuletyn URE nr 6/2006 3 Ź ród ł o: Biuletyn URE nr 6/2006 5 Z dniem 1 lipca 2007 r. spó ł ki dystrybucyjne (prowadz ą ce dzia ł alno ść w zakresie dystrybucji energii elektrycznej i obrotu detalicznego energi ą elektryczn ą , czyli sprzeda żą energii odbiorcom ko ń cowym) zosta ł y zobligowane do prawnego wydzielenia dzia ł alno ś ci polegaj ą cej na dystrybucji energii elektrycznej do odr ę bnej spó ł ki (tzw. operatora systemu dystrybucyjnego). Ograniczy ć to powinno mo ż liwo ść stosowania subsydiowania skro ś nego przez spó ł ki dystrybucyjne pomi ę dzy obrotem a przesy ł em energii. W chwili obecnej trudno jest jednak stwierdzi ć – min ął zbyt krótki okres - czy rozwi ą zanie to wyeliminuje wszystkie bariery w stosowaniu zasady TPA. Hurtowy obrót energi ą elektryczn ą w Polsce odbywa si ę na nast ę puj ą cych segmentach: 1) regulowanym - obejmuj ą cym sprzeda ż przez PSE spó ł kom dystrybucyjnym znacznej cz ęś ci energii (tzw. Minimalnych Ilo ś ci Energii), pochodz ą cej z Kontraktów D ł ugoterminowych. Cena sprzeda ż y tej energii oraz jej ilo ść , zatwierdzane s ą przez Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki, 2) konkurencyjnym - obejmuj ą cym handel energi ą elektryczn ą kupowan ą w ramach kontraktów bilateralnych, zawieranych pomi ę dzy wytwórcami energii, a firmami prowadz ą cymi obrót energi ą oraz odbiorcami energii. Rynek ten obejmuje równie ż energi ę nabywan ą na Gie ł dzie Energii. Ceny sprzeda ż y tej energii nie s ą regulowane przez Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki, 3) bilansuj ą cym – miejscu, gdzie dochodzi do zrównowa ż enia poda ż y i popytu energii elektrycznej. Rynkiem tym zarz ą dza Operator Systemu Przesy ł owego (PSE Operator S.A.). Istotnym problemem z punktu widzenia rozwoju konkurencji jaki wyst ę puje na rynku energii elektrycznej w Polsce s ą kontrakty d ł ugoterminowe. W latach 1993- 1998 przedsi ę biorstwa wytwarzaj ą ce energi ę elektryczn ą ponios ł y du ż e nak ł ady na przeprowadzenie inwestycji proekologicznych, realizowanych w zwi ą zku z konieczno ś ci ą dostosowywania krajowych standardów ochrony ś rodowiska do standardów Unii Europejskiej. Inwestycje te wymaga ł y zaanga ż owania stosunkowo du ż ych kapita ł ów. Przy niewystarczaj ą cych ś rodkach w ł asnych elektrowni, niezb ę dne by ł o poszukiwanie finansowania zewn ę trznego, którego udzieli ł y banki. Dla zmniejszenia ryzyka finansowego banków, stworzona zosta ł a instytucja Kontraktów D ł ugoterminowych (KDT). Zgodnie z jej ide ą , PSE pe ł ni ą ce wówczas funkcj ę jedynego nabywcy energii elektrycznej w Polsce, zosta ł y zobowi ą zane do odbioru okre ś lonego w tych umowach wolumenu energii po z góry ustalonych cenach. W ten sposób zagwarantowano wytwórcom, w ca ł ym okresie kredytowania, osi ą ganie przychodów pozwalaj ą cych pokry ć koszty funkcjonowania przedsi ę biorstw i sp ł aty zobowi ą za ń wynikaj ą cych z zaci ą gni ę tych kredytów. Doprowadzi ł o to jednak równie ż do tego, i ż w posiadaniu PSE, znajduje si ę znaczna cz ęść produkowanej w Polsce energii elektrycznej. W zwi ą zku z tym, poda ż energii elektrycznej na rynku konkurencyjnym (gie ł da energii, kontrakty bilateralne) jest stosunkowo niska. W dniu 4 sierpnia 2007 r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 29 czerwca 2007 r. o zasadach 6 pokrywania kosztów powsta ł ych u wytwórców w zwi ą zku z przedterminowym rozwi ą zaniem umów d ł ugoterminowych sprzeda ż y mocy i energii elektrycznej (Dz. U. Nr 130 poz. 905) , która ma przyczyni ć si ę do rozwi ą zania tych kontraktów. Rynki w ł a ś ciwe, na które koncentracja wywiera wp ł yw: W my ś l art. 4 pkt 8 ustawy antymonopolowej, przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż y stwierdzi ć , i ż na pe ł ny obraz rynku w ł a ś ciwego sk ł adaj ą si ę rynek w aspekcie produktowym i rynek w aspekcie geograficznym. a) W niniejszej sprawie nie wyst ę puj ą rynki, na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym . Uzasadniaj ą c powy ż sze nale ż y wskaza ć , i ż uczestnicy koncentracji prowadz ą przede wszystkim dzia ł alno ść w sektorze elektroenergetycznym. Rynkami na których pokrywa si ę ich dzia ł alno ść w tym sektorze s ą : 1. Krajowy rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej, 2. Krajowy rynek obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą , Ad 1) W aspekcie geograficznym rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej obejmuje terytorium Polski. Nie ma bowiem przeszkód, aby energia elektryczna wytwarzana w jednym regionie kraju by ł a kupowana przez odbiorc ę z innego regionu (wi ę kszo ść mocy w zakresie energii elektrycznej zainstalowanych jest na po ł udniu Polski, energia z tego regionu sprzedawana jest natomiast w ca ł ej Polsce). Z drugiej strony istniej ą bariery co najmniej natury technicznej (zbyt ma ł a przepustowo ść sieci transgranicznych) aby mo ż na by ł o uzna ć , i ż rynek ten jest szerszy ni ż krajowy. Spo ś ród uczestników niniejszej koncentracji dzia ł alno ść w zakresie wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii prowadzi przede wszystkim Elektrownia Kozienice S.A., która dysponuje tzw. elektrowni ą systemow ą . Spó ł ki z grupy kapita ł owej ENEA S.A. dysponuj ą natomiast jedynie mniejszymi ź ród ł ami wytwarzania energii elektrycznej. Łą czny udzia ł uczestników koncentracji na krajowym rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej wynosi oko ł o 8,5 % (w tym Elektrownia Kozienice S.A. oko ł o 8,4 %). A zatem nie przekracza progu 20 %. Ad 2) Rynek obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą stanowi nast ę pny szczebel obrotu w stosunku do wytwarzania energii elektrycznej. Przez energi ę elektryczn ą b ę d ą c ą w obrocie hurtowym nale ż y rozumie ć , ca ł kowit ą sprzeda ż energii elektrycznej wyprodukowan ą przez wytwórców, pomniejszon ą o wielko ść sprzeda ż y dokonywanej przez wytwórców bezpo ś rednio do odbiorców ko ń cowych. W aspekcie 7 geograficznym, analogicznie jak w wytwarzaniu nale ż y uzna ć , i ż rynek obrotu hurtowego obejmuje obszar Polski. Z jednej strony nie ma bowiem przeszkód, aby energia elektryczna wytwarzana w jednym regionie kraju by ł a kupowana przez odbiorc ę z innego regionu (wi ę kszo ść mocy w zakresie energii elektrycznej zainstalowanych jest na po ł udniu Polski, energia pochodz ą ca st ą d sprzedawana jest natomiast w ca ł ej Polsce). Z drugiej strony istniej ą bariery co najmniej natury technicznej (zbyt ma ł a przepustowo ść sieci transgranicznych) aby mo ż na by ł o uzna ć , i ż rynek ten jest szerszy ni ż krajowy. Spo ś ród uczestników niniejszej koncentracji dzia ł alno ść na tym rynku prowadz ą zarówno spó ł ki z grupy ENEA S.A. jak i Elektrownia Kozienice S.A. Łą czny udzia ł uczestników koncentracji na tak okre ś lonym rynku wynosi oko ł o 11,44 % (w tym udzia ł Elektrowni Kozienice oko ł o 8,7 %). A zatem łą czny udzia ł uczestników koncentracji na tym rynku równie ż nie przekracza progu 20 %. b) Przedmiotowa koncentracja wywiera wp ł yw na nast ę puj ą ce rynki w ł a ś ciwe w uk ł adzie wertykalnym : 1. Krajowy rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej, 2. Krajowy rynek obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą , 3. Lokalne rynki sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej, 4. Lokalne rynki dystrybucji energii elektrycznej. Zdaniem organu antymonopolowego wszystkie ww. rynki s ą powi ą zane ze sob ą wertykalnie. Powi ą zania te mo ż na zobrazowa ć w sposób nast ę puj ą cy. Wytworzona przez wytwórców energia elektryczna jest nabywana przez przedsi ę biorstwa obrotu, spó ł ki dystrybucyjne lub bezpo ś rednio odbiorców przy łą czonych do sieci przesy ł owych, transportowana sieci ą przesy ł ow ą , a nast ę pnie sieci ą dystrybucyjn ą do odbiorców którzy zakupili j ą od spó ł ek dystrybucyjnych lub przedsi ę biorstw obrotu. Uczestnicy niniejszej koncentracji dzia ł aj ą zarówno na rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej, rynku obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą , rynku sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej oraz rynku dystrybucji energii elektrycznej. Ad 1) Krajowy rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej zosta ł przedstawiony przy opisie rynków w ł a ś ciwych na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym. Ad 2) Krajowy rynek obrotu hurtowego energii elektrycznej zosta ł przedstawiony przy opisie rynków w ł a ś ciwych na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym. Ad 3) Za rynki w ł a ś ciwe w aspekcie terytorialnym dla sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej nale ż y przyj ąć rynki lokalne, na których dzia ł aj ą poszczególne zak ł ady energetyczne. Obecnie wszyscy odbiorcy maj ą formalnie mo ż liwo ść wyboru sprzedawcy energii elektrycznej. Zarazem istnieje jednak szereg barier, które powoduj ą , i ż liczba podmiotów które dotychczas zdecydowa ł y si ę skorzysta ć z takiej 8 zmiany jest niewielka. Nale ż y zatem uzna ć , i ż na poszczególne rynki sprzeda ż y detalicznej, analogicznie jak w przypadku dystrybucji, sk ł adaj ą si ę odr ę bne regiony kraju obj ę te sieci ą poszczególnych spó ł ek dystrybucyjnych, w których spó ł ki te dysponuj ą praktycznie 100 % udzia ł em. W przypadku ENEA S.A. rynek w aspekcie geograficznym obejmuje przede wszystkim obszar województwa lubuskiego oraz cz ęś ci województw wielkopolskiego, zachodnio-pomorskiego, dolno ś l ą skiego, kujawsko-pomorskiego i pomorskiego. Ad 4) Dystrybucja energii elektrycznej polega na jej przesy ł aniu i dostawie do odbiorców ko ń cowych i jest ś ci ś le zwi ą zana z istniej ą cymi sieciami energetycznymi (dystrybucyjnymi). Tymi bowiem sieciami energia elektryczna jest dystrybuowana. Za rynki w ł a ś ciwe w aspekcie terytorialnym nale ż y uzna ć w tym przypadku rynki lokalne, na których dzia ł aj ą poszczególne zak ł ady energetyczne. S ą to odr ę bne obszary kraju obj ę te sieci ą poszczególnych spó ł ek dystrybucyjnych. Nale ż y uzna ć , i ż ka ż da ze spó ł ek dystrybucyjnych dysponuje na obszarze swojego dzia ł ania udzia ł em w dystrybucji rz ę du 100 %. W przypadku ENEA S.A. rynek w aspekcie geograficznym obejmuje przede wszystkim obszar województwa lubuskiego oraz cz ęś ci województw wielkopolskiego, zachodnio-pomorskiego, dolno ś l ą skiego, kujawsko-pomorskiego i pomorskiego. c) W przedmiotowej sprawie rynkami w ł a ś ciwymi, na które wywiera ona wp ł yw w uk ł adzie konglomeratowym s ą nast ę puj ą ce rynki: 1. Rynek sprzeda ż y ciep ł a na terenie gminy Kozienice - Elektrownia Kozienice S.A. dysponuje na tym rynku 100 % udzia ł em. 2. Rynek sprzeda ż y ciep ł a na terenie miasta Gozdnica - Infrastruktura Gminna – Grupa Zachód Sp. z o.o. (spó ł ka z grupy ENEA S.A.) dysponuje na tym rynku 100 % udzia ł em. Na podstawie materia ł u zgromadzonego w sprawie i powy ż szych ustale ń organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Przepis art. 18 ustawy antymonopolowej stanowi, i ż Prezes Urz ę du wydaje zgod ę na dokonanie koncentracji, w wyniku, której nie dojdzie do istotnego ograniczenia konkurencji w szczególno ś ci przez powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej. W ocenie organu antymonopolowego w wyniku przedmiotowej koncentracji dojdzie jednak do istotnego ograniczenia konkurencji w poszczególnych rynkach sektora elektroenergetycznego w Polsce, na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie wertykalnym (krajowego rynku wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej, krajowego rynku obrotu hurtowego energi ą elektryczn ą , lokalnych rynków sprzeda ż y detalicznej energii elektrycznej i dystrybucji energii elektrycznej). Uzasadniaj ą c powy ż sze nale ż y wskaza ć co nast ę puje. 9 Niezb ę dnym warunkiem funkcjonowania ka ż dego rynku jest mo ż liwo ść swobodnego przep ł ywu towaru. Zasada ta odnosi si ę równie ż w pe ł ni do rynku energii elektrycznej i jej przep ł ywu pomi ę dzy wytwórcami i odbiorcami. Oprócz samej energii, towarem na rynku energii jest równie ż us ł uga jej przes ł ania od wytwórcy do odbiorcy. W przypadku elektroenergetyki warunek funkcjonowania rynku jest spe ł niony w sytuacji, w której ka ż dy uczestnik rynku mo ż e korzysta ć na równych prawach z sieci elektroenergetycznej. Swobodny dost ę p wszystkich uczestników rynku energii do sieci elektroenergetycznej okre ś la zasada dost ę pu stron trzecich do sieci (TPA). Zasada dost ę pu stron trzecich do sieci elektroenergetycznej polega na umo ż liwieniu ka ż demu odbiorcy ko ń cowemu na rynku energii swobodnego wyboru dostawcy energii (wytwórcy lub po ś rednika w handlu energi ą ), który zaoferuje mu najkorzystniejsz ą cen ę oraz warunki dostawy. Operator sieci przesy ł owej lub dystrybucyjnej zobowi ą zany jest do wykonania us ł ugi przes ł ania energii mi ę dzy dostawc ą i odbiorc ą energii, je ż eli pozwalaj ą na to warunki techniczne i ekonomiczne. Zasada ta oznacza zatem mo ż liwo ść korzystania z sieci zak ł adu energetycznego bez obowi ą zku kupowania od tego zak ł adu energii elektrycznej. W praktyce zasada TPA polega zatem na mo ż liwo ś ci kupowania energii elektrycznej u dowolnego wytwórcy lub innego podmiotu, zajmuj ą cego si ę handlem energi ą . Od 1 lipca 2004 r. teoretyczn ą mo ż liwo ść swobodnego wyboru dostawcy energii uzyskali odbiorcy prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą (nie b ę d ą cy gospodarstwami domowymi). Od 1 lipca 2007 r. mo ż liwo ść swobodnego wyboru dostawcy uzyska ł y natomiast tak ż e gospodarstwa domowe. Z dniem 1 lipca 2007r. spó ł ki dystrybucyjne wydzieli ł y do odr ę bnych podmiotów dzia ł alno ść dystrybucyjn ą oraz dzia ł alno ść polegaj ą c ą na obrocie energi ą elektryczn ą . W Polsce jednak, pomimo prawnych mo ż liwo ś ci dotychczas tylko nieliczni odbiorcy zdecydowali si ę na zmian ę dostawcy energii elektrycznej. Wi ę kszo ść odbiorców nadal pozostaje tzw. "odbiorcami taryfowymi" czyli kupuje energi ę elektryczn ą w spó ł kach dystrybucyjnych, do sieci których s ą przy łą czeni. Wynika to ze wskazanych wcze ś niej barier w stosowaniu zasady TPA. W efekcie powi ą zania pionowe pomi ę dzy wytwórcami energii elektrycznej, przedsi ę biorcami prowadz ą cymi dzia ł alno ść w zakresie obrotu hurtowego, a spó ł kami dystrybucyjnymi nios ą zagro ż enia w stosunku zarówno do: - producentów energii elektrycznej nie obj ę tych konsolidacj ą pionow ą (wytwórcy ci mog ą mie ć problemy z dost ę pem do odbiorców przy łą czonych do sieci rozdzielczej spó ł ek dystrybucyjnych obj ę tych konsolidacj ą pionow ą , a zatem ograniczony dost ę p do rynku). Cz ęść producentów energii elektrycznej zosta ł a sprzedana na rzecz zagranicznych inwestorów np. Elektrownia Rybnik S.A. (EdF), Elektrownia Po ł aniec S.A. (Electrabel), - spó ł ek dystrybucyjnych nieobj ę tych konsolidacj ą pionow ą (dystrybutorzy ci mog ą mie ć problemy z zakupem energii elektrycznej lub zakupem na niedyskryminuj ą cych zasadach). Dwie spó ł ki dystrybucyjne zosta ł y sprzedane na rzecz zagranicznych inwestorów tj. STOEN S.A. (RWE) i GZE S.A. (Vattenfall). 10 - przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych na rynku obrotu. Skonsolidowane grupy b ę d ą stara ł y si ę wyeliminowa ć tych po ś redników w handlu energi ą , - odbiorców energii elektrycznej przy łą czonych do sieci rozdzielczej spó ł ek dystrybucyjnych obj ę tych konsolidacj ą pionow ą (odbiorcom tym narzucony b ę dzie zakup energii od wytwórcy z grupy kapita ł owej spó ł ki dystrybucyjnej). Udzia ł Elektrowni Kozienice S.A. oraz ENEA S.A. w wytwarzaniu energii elektrycznej kszta ł tuje si ę na poziomie oko ł o 8,5 %. Udzia ł natomiast energii sprzedanej przez ENEA S.A. do odbiorców ko ń cowych w stosunku do energii elektrycznej sprzedanej w Polsce wynosi natomiast oko ł o 14,5 %. Z zestawienia tego wynika, i ż nowotworzona grupa nie b ę dzie zatem zainteresowana sprzeda żą energii elektrycznej do odbiorców spoza tej grupy. Wskaza ć równie ż nale ż y, i ż pogl ą d dotycz ą cy zagro ż e ń wynikaj ą cych z konsolidacji pionowych w energetyce jest zgodny z dotychczas prezentowanym stanowiskiem organu antymonopolowego w sprawach zwi ą zanych z sektorem energetycznym. Np. w decyzji z dnia 22 grudnia 2006 r. Nr DOK - 163/06 oraz decyzji z dnia 8 marca 2007 r. Nr DOK - 29/07 dotycz ą cej utworzenia PGE, Prezes Urz ę du równie ż uzna ł , i ż konsolidacje pionowe nios ą za sob ą ww. zagro ż enia. Podobne stanowisko organ antymonopolowy zajmowa ł równie ż w przypadku koncentracji w sektorach gdzie prowadzenie dzia ł alno ś ci ś ci ś le zale ż y od dost ę pu do infrastruktury 4 . Nale ż y równie ż podkre ś li ć , i ż Komisja Europejska w swoim raporcie z badania rynku energii elektrycznej i gazu wskazuje na powi ą zania wertykalne jako istotn ą barier ę w dalszej liberalizacji tych rynków. Szczególnie niewystarczaj ą cy rozdzia ł sieci i dostaw energii elektrycznej jest widziany jako znacz ą ca bariera wej ś cia. Niezale ż ni przedsi ę biorcy skar żą si ę na dyskryminacyjne traktowanie przez skonsolidowane podmioty. Zdaniem Komisji powi ą zania pionowe pomi ę dzy wytwarzaniem i sprzeda żą detaliczn ą energii elektrycznej w obr ę bie tej samej grupy redukuj ą równie ż konieczno ść handlu na rynku hurtowym i prowadz ą w efekcie do ma ł ej p ł ynno ś ci na tym rynku. Zintegrowane koncerny nie s ą równie ż zainteresowane wej ś ciem na rynek nowych uczestników. Konkluduj ą c nale ż y tak ż e wskaza ć , i ż jakkolwiek na chwil ę obecn ą przedmiotowa koncentracja przyczyni si ę do istotnego ograniczenia konkurencji na ww. rynkach to jednak ograniczenia wynikaj ą ce z powi ą za ń wertykalnych, mog ą zosta ć w przysz ł o ś ci przynajmniej cz ęś ciowo zniwelowane. Wiele b ę dzie zale ż a ł o od usuni ę cia barier w stosowaniu zasady TPA. (w chwili obecnej jest za wcze ś nie – min ął zbyt krótki okres - aby mo ż na by ł o stwierdzi ć czy prawne wydzielenie z dniem 1 lipca 2007 r. operatorów systemów dystrybucyjnych usun ęł o te bariery). Od tego z kolei uzale ż niona jest bowiem mo ż liwo ść zakupu energii elektrycznej przez jej odbiorców 4 Decyzja Prezesa UOKiK z dnia 31 lipca 2001 r. Nr DDI - 38/2001 w sprawie przej ę cia przez PKN Orlen S.A. kontroli nad PPPP Naftoport Sp. z o.o. 11 od dowolnego dostawcy. Nawet usuni ę cie jednak tych barier nie eliminuje ryzyka, i ż podmioty wchodz ą ce w sk ł ad grup kapita ł owych b ę d ą faworyzowa ć przedsi ę biorców nale żą cych do w ł asnej grupy w stosunku do pozosta ł ych przedsi ę biorców. Operatorzy systemów dystrybucyjnych, pomimo prawnego wyodr ę bnienia, b ę d ą bowiem w dalszym ci ą gu wchodzi ć w sk ł ad skonsolidowanych grup energetycznych. Du ż e znaczenie b ę d ą mie ć równie ż uprawnienia regulatora rynku energii elektrycznej przeciwdzia ł aj ą ce takim praktykom i jego dzia ł ania w tym zakresie. Nale ż y wskaza ć , i ż Program dla elektroenergetyki przewiduje rozszerzenie uprawnie ń regulatora. Zwi ę kszenie ustawowych uprawnie ń Prezesa URE ma zmierza ć m.in. w kierunku usuwania barier tworzonych przez operatorów sieciowych w szczegó ł owych instrukcjach technicznych, dotycz ą cych korzystania z sieci. Program ten przewiduje równie ż nowelizacj ę ustawy Prawo energetyczne w kierunku ograniczenia przedsi ę biorstwom sieciowym mo ż liwo ś ci tworzenia barier dost ę pu do rynku dla odbiorców ko ń cowych, mi ę dzy innymi zwi ą zanych z narzucaniem im obowi ą zku instalacji kosztowych urz ą dze ń pomiarowych lub obci ąż aniem nieuzasadnionymi kosztami bilansowania oraz na ł o ż enie ustawowego obowi ą zku na operatorów systemów dystrybucyjnych do przekazywania informacji o mo ż liwo ś ciach korzystania z zasady TPA. Niemniej nale ż y wskaza ć , i ż s ą to po pierwsze jak na razie plany, a pod drugie nie ma gwarancji, ż e nawet ich realizacja usunie wszystkie bariery w korzystaniu z zasady TPA w skonsolidowanych grupach. Pewn ą szans ą na zniwelowanie zagro ż e ń p ł yn ą cych dla ochrony i rozwoju konkurencji z konsolidacji pionowych s ą propozycje Komisji Europejskiej sprowadzaj ą ce si ę do wydzielenia ju ż nie tylko prawnego ale równie ż w ł a ś cicielskiego operatorów systemów dystrybucyjnych. Takie rozwi ą zanie eliminowa ł oby ryzyko zagro ż e ń p ł yn ą cych z koncentracji pionowych w energetyce. Trudno jednak w tej chwili oceni ć na ile propozycja ta ma szans ę realizacji i kiedy mog ł aby zosta ć wdro ż ona. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze nale ż y stwierdzi ć , i ż nie zachodz ą przes ł anki do wydania zgody na dokonanie koncentracji na podstawie art. 18 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Niniejsza koncentracja przyczyni si ę bowiem do istotnego ograniczenia konkurencji na ww. poszczególnych rynkach sektora elektroenergetycznego. ENEA S.A. w trakcie post ę powania przedstawi ł a równie ż argumenty o pozytywnych skutkach koncentracji równowa żą cych jej negatywne skutki dla konkurencji, których wyst ę powanie mo ż e pozwoli ć na podj ę cie decyzji, o której mowa w art. 20 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Zdaniem wnioskodawcy przedmiotowa koncentracja: 12 1. Przyczyni si ę do rozwoju ekonomicznego i post ę pu technicznego Koncentracja ENEA S.A. i Elektrowni Kozienice S.A. mo ż e przyczyni ć si ę do rozwoju ekonomicznego lub post ę pu technicznego w wyniku pojawienia si ę w konsolidowanej grupie du ż ej zdolno ś ci inwestycyjnej do podejmowania przedsi ę wzi ęć odtworzeniowych i modernizacyjnych bazy wytwórczej i sieciowej przedsi ę biorstwa dystrybucyjnego – pe ł ni ą cego dla ENEA S.A. funkcj ę operatora systemu dystrybucyjnego. Konsolidacja pionowa umo ż liwi m.in. zwi ę kszenie efektywno ś ci funkcjonowania firmy poprzez promocj ę nowoczesnych technologii wytwarzania jak i zu ż ywania energii elektrycznej. Podstawowym kierunkiem dzia ł a ń maj ą cych na celu zmniejszenie negatywnego oddzia ł ywania dzia ł alno ś ci energetycznej na ś rodowisko naturalne jest wprowadzanie nowych rozwi ą za ń technologicznych i urz ą dze ń pozwalaj ą cych na dostosowanie si ę nowo powsta ł ego przedsi ę biorstwa do bardziej rygorystycznych wymaga ń ekologicznych oraz stosowanie paliw (np. wspó ł spalanie biomasy w Elektrowni „Kozienice” S.A.) przyjaznych ś rodowisku. Wzmocnienie pozycji ENEA SA po konsolidacji przyczyni si ę równie ż do rozbudowy i modernizacji systemów dystrybucji energii elektrycznej w ł asnej spó ł ki - ENEA Operator Sp. z o.o., a co za tym idzie – zapewnienie w ł a ś ciwego zaopatrzenia ludno ś ci i podmiotów gospodarczych w energi ę elektryczn ą oraz popraw ę jako ś ci i niezawodno ś ci tego zaopatrzenia na szczeblu regionalnym i lokalnym. Obecny stan techniczny infrastruktury sieci energetycznej b ę d ą cej w posiadaniu ENEA SA nie zapewnia w pe ł ni efektywnego funkcjonowania na rynku energii elektrycznej ani te ż wykorzystania centralnego po ł o ż enia spó ł ki w Polsce do intensyfikacji handlu zagranicznego energi ą elektryczn ą . Du ż ym problemem dla rozwoju gospodarczego regionu Wielkopolski jest z ł y stan techniczny sieci dystrybucyjnych na terenach wiejskich. Maj ą tek linii i stacji energetycznych b ę d ą cych w posiadaniu ENEA Operator Sp. z o.o. na obszarach wiejskich na wi ę kszo ś ci obszaru ENEA S.A. jest zdekapitalizowany w oko ł o 80%, przy czym poziom dekapitalizacji sieci zwi ę kszy ł si ę na przestrzeni ostatnich lat. Budowa sieci energetycznych na obszarach wiejskich mia ł a miejsce zasadniczo w latach 50-tych i 60-tych ubieg ł ego wieku, wed ł ug ówczesnych potrzeb i standardów technicznych. Ogromna cz ęść tych sieci nie by ł a nigdy poddana modernizacji, pomimo du ż ego zu ż ycia eksploatacyjnego i znacznego wzrostu zapotrzebowania na energi ę . Brak mo ż liwo ś ci pe ł nego pokrycia tego zapotrzebowania jest barier ą hamuj ą c ą nowe inwestycje i rozwój gospodarczy w regionie. Sieci na terenach wiejskich Wielkopolski wymagaj ą pilnej modernizacji i rozbudowy w celu zapewnienia bezpiecze ń stwa energetycznego na szczeblach lokalnych oraz mo ż liwo ś ci dalszego rozwoju tych terenów, w tym przyci ą gni ę cia atrakcyjnych inwestycji. Ś rodki finansowe na ten cel mog ą si ę znale źć w bud ż ecie du ż ego i silnego finansowo podmiotu pionowo zintegrowanego jakim b ę dzie Grupa Energetyczna Centrum. Wdra ż any do Grupy Energetycznej Centrum post ę p techniczny przyczyni si ę równie ż do zwi ę kszenia sprawno ś ci urz ą dze ń oraz zmniejszenie zu ż ycia energii, 13 poprzez ustanowienie odpowiednich standardów oraz systemów informuj ą cych odbiorców o energoch ł onno ś ci urz ą dze ń . 2. Wywrze pozytywny wp ł yw na gospodark ę narodow ą Przej ę cie bezpo ś redniej kontroli przez ENEA S.A. nad Elektrowni ą Kozienice S.A. prowadzi ć b ę dzie do zwi ę kszenia warto ś ci grupy, a w efekcie przyniesie szereg korzy ś ci zarówno dla skonsolidowanych spó ł ek jak i gospodarki narodowej. Elektroenergetyka nale ż y do kapita ł och ł onnych ga łę zi gospodarki – utrzymywanie odpowiednich mocy i zdolno ś ci przesy ł owych i dystrybucyjnych wymaga sta ł ego ponoszenia nak ł adów inwestycyjnych. Polska gospodarka sukcesywnie w ostatnich dwóch latach rozwija si ę w tempie ś redniorocznego wzrostu PKB o oko ł o 4,8%, generuj ą c wzrost zapotrzebowania na energi ę elektryczn ą w 2006 roku prawie o 3,5%. Jednocze ś nie powoli zanikaj ą naturalne obszary oszcz ę dno ś ci energii wynikaj ą ce z du ż ej wci ąż energoch ł onno ś ci polskiego przemys ł u. Tymczasem cz ęść pracuj ą cych bloków energetycznych w polskim sektorze wytwarzania energii wkrótce nie b ę dzie w stanie spe ł ni ć ostrych norm ś rodowiskowych. Jedn ą z g ł ównych barier w inwestowaniu s ą trudno ś ci w pozyskaniu ś rodków finansowych na przedsi ę wzi ę cia o d ł ugim okresie zwrotu z kapita ł u. Konsolidacja i powstanie du ż ego, silnego podmiotu gospodarczego Grupy Energetycznej Centrum, powinno podnie ść jej standing finansowy oraz wiarygodno ść wobec sektora finansowego. Powstanie zatem struktury organizacyjnej, zdolnej do rozwoju i inwestycji w zdolno ś ci wytwórcze i dystrybucyjne jest wa ż nym elementem strategicznym w polityce energetycznej pa ń stwa, tak aby w ci ą gu kilku lat nie zaistnia ł a potrzeba przeznaczenia znacznych ś rodków z bud ż etu na zapewnienie bezpiecze ń stwa energetycznego i popraw ę niezawodno ś ci dostaw energii elektrycznej dla odbiorców. Koncentracja pionowa nie jest szkodliwa dla konsumentów przy zachowaniu efektywnej regulacji. W celu przeciwdzia ł ania powstawaniu monopoli wzmocnione zosta ł y kompetencje prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki. Daje to mo ż liwo ść nadzoru i monitorowania rynków energii, a utworzenie w Polsce czterech du ż ych grup energetycznych, w tym grupy sk ł adaj ą cej si ę z ENEA S.A. oraz Elektrowni Kozienice S.A. gwarantuje zachowanie konkurencyjnej struktury rynku. Polska nadal zachowa jeden z ni ż szych poziomów koncentracji w elektroenergetyce na tle innych krajów europejskich. 3. Wywrze inne skutki pozytywne Realizacja procesu konsolidacji prowadzi do budowy przedsi ę biorstwa zintegrowanego pionowo, obejmuj ą cego pe ł ny ł a ń cuch warto ś ci w elektroenergetyce, tj. wytwarzanie, obrót i dystrybucj ę energii elektrycznej. 14 O ile w sferze dystrybucji – po ś rednio poprzez spó ł k ę zale ż n ą od ENEA S.A., powsta ł a grupa kapita ł owa b ę dzie na obszarze swojego dzia ł ania naturalnym monopolist ą , którego wyniki w znacz ą cym stopniu uzale ż nione s ą od regulacyjnych decyzji organów Pa ń stwa, o tyle obrót energi ą elektryczn ą , zgodnie z za ł o ż eniami prawa krajowego i unijnego, poddawany jest post ę puj ą cej liberalizacji. O pozycji konkurencyjnej przedsi ę biorstwa obrotu na rynku decyduje w znacznym stopniu posiadanie mo ż liwo ś ci pozyskania energii elektrycznej na konkurencyjnych warunkach. W najbli ż szym czasie mo ż na spodziewa ć si ę nast ę puj ą cych zjawisk w sektorze wytwarzania energii elektrycznej: − wzrost cen energii elektrycznej sprzedawanej przez wytwórców spowodowany konieczno ś ci ą realizacji inwestycji ś rodowiskowych, − niepewno ść , co do zachowania si ę rynku w krótkiej perspektywie czasowej po rozwi ą zaniu kontraktów d ł ugoterminowych, − wzrost cen energii elektrycznej zwi ą zany z trudno ś ciami w finansowaniu inwestycji odtworzeniowych, Wszystkie te czynniki nios ą za sob ą du ż e ryzyko przede wszystkim dla sfery obrotu energi ą elektryczn ą , ale nie pozostaj ą tak ż e bez wp ł ywu dla dzia ł alno ś ci dystrybucyjnej. Dlatego te ż po łą czenie spó ł ki dzia ł aj ą cej w zakresie obrotu energi ą elektryczn ą (jak ą jest ENEA S.A.) z elektrowni ą systemow ą (Elektrownia Kozienice S.A.) oraz po ś rednio pe ł nienie przez t ą grup ę kontroli nad spó ł k ą b ę d ą c ą operatorem systemu dystrybucyjnego energii prowadzi ć b ę dzie do osi ą gni ę cia nast ę puj ą cych celów: − ograniczenie ryzyk rynkowych - powsta ł a grupa kapita ł owa mo ż e prowadzi ć bardziej efektywn ą polityk ę w zakresie optymalizacji ryzyka cenowego w obrocie energi ą elektryczn ą . Jest to spowodowane g ł ównie mo ż liwo ś ci ą bardziej elastycznej polityki w zakresie mar ż , przez co grupa kapita ł owa by ł aby mniej podatna na dekoniunktur ę w poszczególnych obszarach jej dzia ł ania osi ą gaj ą c tym samym wi ę ksz ą przewidywalno ść i stabilno ść wyników finansowych, co jest szczególnie istotne w aspekcie postrzegania Grupy przez inwestorów gie ł dowych w aspekcie jej potencjalnej prywatyzacji, − wykorzystanie synergii w zakresie obrotu energi ą elektryczn ą – ENEA S.A. dysponuje bogatym do ś wiadczeniem w zakresie zakupów energii elektrycznej na rynku hurtowym i sprzeda ż y jej odbiorcom ko ń cowym. Nale ż y si ę spodziewa ć , ż e po łą czenie tego do ś wiadczenia z do ś wiadczeniem du ż ego wytwórcy w obrocie energi ą elektryczn ą na rynku hurtowym, przyniesie korzy ś ci w postaci zwi ę kszenia efektywno ś ci w obrocie energi ą elektryczn ą przez przedsi ę biorstwo zintegrowane. W perspektywie d ł ugofalowej grupa kapita ł owa mog ł aby ponadto osi ą gn ąć korzy ś ci wynikaj ą ce z mo ż liwo ś ci sprzeda ż y innych ni ż podstawowe us ł ug poszerzonej grupie klientów, − osi ą gni ę cie korzy ś ci skali - zintegrowana grupa b ę dzie dysponowa ć lepsz ą pozycj ą w zakresie negocjowania warunków zakupów towarów, materia ł ów i us ł ug. Nale ż y si ę spodziewa ć , ż e scentralizowanie sfery zakupów umo ż liwi redukcj ę kosztów 15 w pewnych obszarach oraz popraw ę efektywno ś ci zarz ą dzania kapita ł em obrotowym, co w efekcie wp ł ynie pozytywnie na warto ść ca ł ej grupy, − wzmocnienie pozycji konkurencyjnej - przedsi ę biorstwa oparte o struktury zintegrowane pionowo funkcjonuj ą w Europie od wielu lat i s ą lub w najbli ż szym czasie stan ą si ę bezpo ś redni ą konkurencj ą polskich przedsi ę biorstw energetycznych. Przedsi ę biorstwa energetyczne wszystkich pa ń stw Unii Europejskiej, sprzed jej poszerzenia, s ą zintegrowane pionowo, za ś w pi ę ciu z dziesi ę ciu nowych cz ł onków UE sektory energetyczne zdominowane s ą przez jeden podmiot, a w dwóch kolejnych krajach stopie ń integracji pionowej jest bardzo zaawansowany, − ograniczenie ryzyka zwi ą zanego z prawdopodobnymi wahaniami cen w konsekwencji wzrostu zapotrzebowania na energi ę elektryczn ą - zgodnie z prognozami zawartymi w Polityce Energetycznej Polski do 2025 roku zapotrzebowanie na energi ę elektryczn ą w Polsce wzrosn ąć mo ż e do roku 2025 o 48%-55% w stosunku do obecnego. Po łą czenie Spó ł ek w znacznym stopniu pozwoli ł oby ograniczy ć ryzyko dotycz ą ce waha ń warunków zakupu energii elektrycznej na rynku hurtowym. Ponadto zdaniem wnioskodawcy konsolidacja ENEA S.A. i Elektrowni Kozienice S.A. zwi ę kszy mo ż liwo ść kszta ł towania efektywnej d ł ugoterminowej polityki inwestycyjnej w ź ród ł a wytwórcze poprzez kontrol ę rozszerzonego ł a ń cucha warto ś ci w elektroenergetyce oraz umo ż liwi grupie kapita ł owej a tak ż e inwestorom mo ż liwo ść lepszego prognozowania wyników finansowych. Stosownie do art. 20 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du wydaje, w drodze decyzji, zgod ę na dokonanie koncentracji, w wyniku której konkurencja na rynku zostanie istotnie ograniczona, w szczególno ś ci przez powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej na rynku, w przypadku gdy odst ą pienie od zakazu koncentracji jest uzasadnione, a w szczególno ś ci mo ż e ona wywrze ć pozytywny wp ł yw na gospodark ę narodow ą albo przyczyni si ę ona do rozwoju ekonomicznego lub post ę pu technicznego. Przepis ten stanowi zatem wyj ą tek od zasady, zgodnie z któr ą Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę zakazuj ą c ą dokonania koncentracji w razie, gdy uzna, ż e konkurencja na rynku w ł a ś ciwym zostanie istotnie ograniczona wskutek koncentracji. Warunkiem zastosowania tego wyj ą tku jest wyst ą pienie ww. okoliczno ś ci uzasadniaj ą cych odst ą pienie od zakazu koncentracji. W art. 20 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymieniono dwa przypadki uzasadniaj ą ce wskazane odst ą pienie. S ą nimi: - przyczynienie si ę koncentracji do rozwoju ekonomicznego lub post ę pu technicznego lub - mo ż liwo ść wywarcia przez koncentracj ę pozytywnego wp ł ywu na gospodark ę narodow ą . Przypadki te powinny by ć traktowane alternatywnie, tj. wyst ą pienie tylko jednego z nich uzasadnia ju ż odst ą pienie przez Prezesa UOKiK od wydania zakazu na dokonanie koncentracji. Przyczynienie si ę koncentracji do rozwoju ekonomicznego lub post ę pu technicznego jest kryterium nawi ą zuj ą cym do obiektywnych korzy ś ci gospodarczych. Mog ą one polega ć w szczególno ś ci na modernizacji technologii produkcji, poprawie jako ś ci towarów, wprowadzeniu na rynek nowych produktów. W doktrynie wskazuje si ę , ż e art. 20 ust. 2 opiera si ę na podobnych za ł o ż eniach, na 16 których bazuje tzw. regu ł a rozs ą dku. Regu ł a ta zak ł ada, i ż niektóre ograniczenia konkurencji powinny by ć uznane za dopuszczalne, je ż eli przynosz ą one okre ś lone korzy ś ci ogólnogospodarcze lub spo ł eczne, a zarazem korzy ś ci te przewa ż aj ą nad negatywnymi skutkami ograniczenia. Ustawa antymonopolowa powinna bowiem zapobiega ć jedynie nierozs ą dnym ograniczeniom konkurencji na rynku (tak ż e gdy ograniczenie to jest nast ę pstwem koncentracji). Ochrona samej konkurencji nie stanowi celu samego w sobie. Celem tym jest osi ą gni ę cie pewnych korzy ś ci le żą cych w ogólnym interesie spo ł eczno-gospodarczym. Je ś li korzy ś ci te mog ą zosta ć osi ą gni ę te dzi ę ki ograniczeniu konkurencji (tak ż e wskutek koncentracji), dzia ł ania prowadz ą ce do takich ogranicze ń ustawa nie uznaje za zakazane. Potwierdza to tre ść art. 1 tej ustawy, stosownie do którego regulacje tej ustawy stosuje si ę w interesie publicznym. Je ś li zatem interes ten b ę dzie przemawia ć za dopuszczeniem koncentracji, która nawet w istotny sposób ogranicza konkurencj ę na rynku, wówczas Prezes UOKiK powinien odst ą pi ć od zakazu jej dokonania 5 . Wymienione w art. 20 ust. 2 pkt 1-2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przypadki maj ą charakter przyk ł adowy. Oznacza to, ż e katalog przypadków, w których Prezes UOKiK mo ż e wyda ć zgod ę na koncentracj ę w istotny sposób ograniczaj ą c ą konkurencj ę , jest otwarty, konieczne jest jednak aby odst ą pienie od zakazu by ł o uzasadnione. Nale ż y równie ż wskaza ć , i ż w przypadku spe ł nienia przez koncentracj ę przes ł anek z art. 20 ust. 2, wydanie przez Prezesa Urz ę du zgody na dokonanie koncentracji jest obligatoryjne, pomimo, i ż koncentracja ta skutkuje jednocze ś nie istotnym ograniczeniem konkurencji. W ocenie organu antymonopolowego niniejsza koncentracja spe ł nia przes ł anki wskazane w art. 20 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów tzn. pomimo, i ż w jej wyniku nast ą pi istotne ograniczenie konkurencji, wydanie zgody na jej dokonanie jest uzasadnione. Przedstawione przez wnioskodawc ę argumenty wskazuj ą bowiem, i ż przyczyni si ę ona do zapewnienia bezpiecze ń stwa energetycznego Polski. S ł uszno ść tych argumentów potwierdza przyj ę ty przez Rad ę Ministrów „Program dla elektroenergetyki”. Uzasadniaj ą c powy ż sze nale ż y wskaza ć co nast ę puje. Program dla elektroenergetyki k ł adzie du ż y nacisk na budow ę nowych mocy wytwórczych w energetyce. Wynika to z faktu, i ż znaczna cz ęść urz ą dze ń wytwórczych oraz sieci w polskim systemie elektroenergetycznym jest przestarza ł a (np. ponad 40% mocy turbozespo ł ów zainstalowanych w elektrowniach i elektrociep ł owniach zawodowych liczy ponad 30 lat). Przestarza ł e instalacje wymagaj ą renowacji lub zast ą pienia, co wi ąż e si ę z ogromnymi nak ł adami inwestycyjnymi. Z dokumentu tego wynika, i ż dla odbudowania zu ż ywaj ą cych si ę mocy wytwórczych rocznie nale ż y budowa ć w Polsce oko ł o 800-1000 MW nowych mocy (przy istniej ą cych w Polsce ponad 30 000 MW mocy wytwórczych i okresie ż ycia instalacji wytwórczej 30-35 lat), przy czym wielko ść ta nie uwzgl ę dnia zaspokojenia przewidywanego wzrostu zapotrzebowania na energi ę elektryczn ą . 5 K. Kohutek Komentarz do art. 19 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów LEX/el. 2005 17 Zgodnie natomiast z szacunkami przedstawionymi w dokumencie przyj ę tym przez Rad ę Ministrów w dniu 4 stycznia 2005 r. „Polityka energetyczna Polski do 2025 r.” (M.P. z 2005 r. Nr 42 poz. 562) krajowe zapotrzebowanie na energi ę elektryczn ą do 2025 r. wzro ś nie o oko ł o 80-93 % w porównaniu z zapotrzebowaniem w 2005 r. W tym miejscu nale ż y wskaza ć , i ż w okresie ostatnich 6 lat realizowane s ą jedynie 3 inwestycje zmierzaj ą ce do budowy nowych mocy wytwórczych o łą cznej mocy blisko 1,8 GW, a mianowicie: - Blok 464 MW w Elektrowni P ą tnów, którego budowa zosta ł a zatrzymana praktycznie w po ł owie procesu inwestycyjnego na skutek braku finansowania, a obecnie jest kontynuowana; - Blok 833 MW w Elektrowni Be ł chatów, gdzie po pi ę ciu latach negocjacji trwa jeszcze faza organizacji funduszy na t ą inwestycj ę ; - Blok 460 MW w Elektrowni Ł agisza, dla realizacji którego pod koniec 2005 r. zosta ł a podpisana umowa z konsorcjum banków na przygotowanie emisji obligacji. Jak wynika z powy ż szego ż adna z tych inwestycji nie zosta ł a uko ń czona. Rosn ą ce szybko zapotrzebowanie na energi ę elektryczn ą , przy starzej ą cym si ę maj ą tku wytwórczym, przesy ł owym i dystrybucyjnym, mo ż e prowadzi ć do pogarszania si ę bezpiecze ń stwa energetycznego oraz obni ż enia niezawodno ś ci dostaw energii dla odbiorców. „Program dla elektroenergetyki” wskazuje, i ż powstanie silnych gospodarczo struktur organizacyjnych, zdolnych do rozwoju i inwestycji w zdolno ś ci wytwórcze, przesy ł owe i dystrybucyjne, jest konieczne, aby w ci ą gu kilku lat nie zaistnia ł a potrzeba przeznaczenia znacznych ś rodków z bud ż etu pa ń stwa na bezpiecze ń stwo energetyczne i popraw ę niezawodno ś ci dostaw. Zdaniem organu antymonopolowego nale ż y zgodzi ć si ę z argumentem przedstawionym przez wnioskodawc ę , i ż tak du ż ym inwestycjom b ę d ą mog ł y podo ł a ć jedynie du ż e przedsi ę biorstwa. Powsta ł a w rezultacie niniejszej koncentracji grupa kapita ł owa b ę dzie dysponowa ł a potencja ł em, który pozwoli jej znacznie lepiej odpowiedzie ć na wyzwanie, przed jakim stoi polski rynek elektroenergetyczny, dotycz ą ce znacz ą cego wzrostu popytu na energi ę . Modernizacja i odbudowa mocy wytwórczych, zwi ę kszenie mocy wytwórczych celem sprostania zwi ę kszonemu popytowi w kolejnych latach oraz modernizacja i rozbudowa sieci przesy ł owych i dystrybucyjnych mo ż e by ć skuteczniej realizowania przez utworzon ą grup ę kapita ł ow ą , w szczególno ś ci ze wzgl ę du na fakt, i ż grupa ta b ę dzie mia ł a lepsze mo ż liwo ś ci pozyskania relatywnie ta ń szego kapita ł u na inwestycje modernizacyjne, odtworzeniowe oraz rozwojowe. Reasumuj ą c nale ż y wskaza ć , i ż przedmiotowa koncentracja przyczyni si ę do istotnego ograniczenia konkurencji. Z tego powodu brak jest przes ł anek do wydania zgody na jej dokonanie na podstawie art. 18 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Jednocze ś nie koncentracja ta spe ł nia jak wykazano powy ż ej przes ł anki okre ś lone w art. 20 ust. 2 tej ustawy, przyczyni si ę ona bowiem do zapewnienia bezpiecze ń stwa energetycznego Polski. W zwi ą zku z tym wydanie zgody na dokonanie przedmiotowej koncentracji na podstawie art. 20 ust. 2 jest uzasadnione. 18 Wobec powy ż szego orzeczono jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm.) - od niniejszej decyzji s ł u ż y odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia. Marek Niechcia ł Otrzymuje: ENEA S.A. z siedzib ą w Poznaniu za po ś rednictwem pe ł nomocnika Pana Janusza Smardza Agencja Rynku Energii S.A. 00-950 Warszawa 1 skr. Poczt. 143 19