DIH-33/2015

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Warszawa, 12 maja 2015 r. DECYZJA DIH-1/33/2015 Na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.), art. 1 ust. 3, art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o Inspekcji Handlowej (Dz. U. z 2014 r. poz. 148, z późn. zm.), 40a ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spoŜywczych (Dz. U. z 2014 r. poz. 669, z późn. zm.) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po rozpatrzeniu odwołania przedsiębiorcy Jeronimo Martins Polska S.A. z siedzibą w Kostrzynie od decyzji Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej w Krakowie z dnia 4 lutego 2015 r. (nr akt: ZT.8361.262.2014), którą wymierzono ww. przedsiębiorcy karę pienięŜną w wysokości 1.000 zł (słownie: jeden tysiąc złotych) z tytułu wprowadzenia do obrotu partii zafałszowanego produktu o nazwie Miruna patagońska filet (filety ze skórą, głęboko mroŜone, glazurowane), utrzymuje w mocy zaskarŜoną decyzję . UZASADNIENIE W toku kontroli przeprowadzonej w dniach od 14 do 23 października 2014 r. przez inspektorów reprezentujących Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej w Krakowie, zwanego dalej „Małopolskim WIIH” , w sklepie Biedronka nr 4956, mieszczącym się przy ul. Proszówki 389 w Bochni, naleŜącym do przedsiębiorcy Jeronimo Martins Polska S.A. z siedzibą w Kostrzynie, zwanego dalej równieŜ „ stroną ”, pobrano do badań laboratoryjnych m.in. próbkę produktu Miruna patagońska, filety ze skórą, głęboko mroŜone glazurowane ( Macruronus magellanicus ) a` 750g, składniki: miruna patagońska filet z/s 95%, woda stanowiąca glazurę 5%, wyprodukowanych przez Abramczyk Sp. z o.o., ul. Witebska 63, 85-778 Bydgoszcz, oznaczonych datą minimalnej trwałości „30.05.2016” i nr partii „LB563/14/266DM2”, kodem „5 907555 217653”, nr weterynaryjnym zakładu produkcyjnego „PL 04611802 WE”, obszarem połowu „FAO 87 (Ocean Spokojny)”, metodą produkcji „złowione w morzu” i informacją „ten produkt nie zawiera Ŝadnych substancji „E…”” i „bez polifosforanów”, zwanego dalej „miruną patagońską” . Ponadto na opakowaniu ww. produktu, na jego eksponowanej powierzchni, podano informację: „DuŜo DIH-023-19(6)/15/JK Strona 2 z 13 ryby, mało lodu” oraz w kole, wokół logo Biedronki, napis: „Tylko 5% glazury wyłącznie w Biedronce”. PowyŜsze udokumentowano w Protokole kontroli z dnia 23 października 2014 r. (nr akt kontroli: ZT.8361.262.2014) oraz Protokole pobrania próbki produktu nr 008334 z dnia 14 października 2014 r. i załączonej do Protokołu kontroli kserokopii opakowania (etykiety). Jednocześnie z tej samej partii i w tych samych ilościach pobrano, zabezpieczono i przekazano kontrolowanemu w celu przechowania, próbkę kontrolną (protokół pobrania próbki kontrolnej nr 008334 z dnia 14 października 2014 r.). Badania przeprowadzone przez Laboratorium Kontrolno-Analityczne Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach, zwane dalej „Laboratorium w Katowicach” , wykazały w mirunie patagońskiej niŜszą masę netto ryby bez glazury oraz wyŜszą zawartość glazury w stosunku do zadeklarowanej przez producenta na opakowaniu produktu. W wyniku przeprowadzonych badań stwierdzono masę netto ryby bez glazury w ilości 687,8g ± 19,3g, 683,8 ± 19,1g, przy deklaracji 712,5g, oraz zawartość glazury w ilości 7,6% ± 0,5%, podczas gdy deklaracja na opakowaniu zbiorczym wskazywała, iŜ powinno być 5%. PowyŜsze udokumentowano w Sprawozdaniu z badań nr 256 z dnia 22 października 2014 r. Wyniki powyŜszych badań przekazano przedsiębiorcy Jeronimo Martins Polska S.A. z siedzibą w Kostrzynie przy piśmie z dnia 28 października 2014 r. Nadto, poinformowano go o przysługującym mu prawie do złoŜenia wniosku o przebadanie próbki kontrolnej. Pismem z dnia 3 listopada 2014 r., przedsiębiorca Jeronimo Martins Polska S.A. z siedzibą w Kostrzynie złoŜył wniosek o przeprowadzenie badań próbki kontrolnej miruny patagońskiej. W związku z powyŜszym, inspektorzy reprezentujący Małopolskiego WIIH w dniu 14 listopada 2014 r. udali się do kontrolowanej placówki celem odebrania próbki kontrolnej miruny patagońskiej i przekazania jej do badań laboratoryjnych. W placówce stwierdzono brak przedmiotowej próbki kontrolnej, co było wynikiem – zgodnie z wyjaśnieniami pracowników – przypadkowego jej zniszczenia. PowyŜsze potwierdzono wyjaśnieniami pracowników kontrolowanego (pisma z dnia 14 listopada 2014 r.). Pismem z dnia 16 grudnia 2014 r., Małopolski WIIH zawiadomił przedsiębiorcę Jeronimo Martins Polska S.A. z siedzibą w Kostrzynie o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie wymierzenia mu kary pienięŜnej określonej w art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spoŜywczych (Dz. U. z 2014 r. poz. 669, z późn. zm.), zwanej dalej „ ustawą o jakości handlowej ”, z tytułu wprowadzenia do obrotu zafałszowanego artykułu rolno-spoŜywczego. W piśmie tym wezwano równieŜ stronę do przekazania informacji o wielkości obrotu osiągniętego w 2013 r. Strona nie przekazała Ŝądanych danych. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, decyzją z dnia 4 lutego 2015 r. (nr akt: ZT.8361.262.2014), Małopolski WIIH, w oparciu o art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości handlowej, wymierzył przedsiębiorcy Jeronimo Martins Polska S.A. z siedzibą w Strona 3 z 13 Kostrzynie karę pienięŜną w wysokości 1.000 zł (słownie: jeden tysiąc złotych), w związku z wprowadzeniem do obrotu zafałszowanej partii miruny patagońskiej. Pismem z dnia 20 lutego 2015 r., przedsiębiorca Jeronimo Martins Polska S.A. z siedzibą w Kostrzynie złoŜył odwołanie do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwanego dalej równieŜ „Prezesem UOKiK” , zarzucając ww. decyzji naruszenie następujących przepisów: 1) art. 17 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa Ŝywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa śywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa Ŝywności (Dz. U. L 31 z 1.2.2002, s. 1, z późn. zm.), zwanego dalej „ rozporządzeniem 178/2002 ”, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, Ŝe strona jest odpowiedzialna za ewentualną niewłaściwą jakość handlową zakwestionowanego produktu, podczas gdy etap jego nawaŜania i glazurowania nie znajdował się pod kontrolą strony; 2) art. 3 pkt 10 ustawy o jakości handlowej poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, Ŝe zakwestionowany produkt jest artykułem rolno-spoŜywczym zafałszowanym, w sytuacji gdy nie zachodzą przesłanki uzasadniające taką jego kwalifikację, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 40a ust. 1 pkt 4 tej ustawy i wymierzenia stronie kary pienięŜnej z tytułu wprowadzenia do obrotu zafałszowanego produktu, podczas gdy nie zachodziły przesłanki do wymierzenia stronie kary pienięŜnej na podstawie tego przepisu; 3) art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości handlowej poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, Ŝe odpowiedzialność określona w tym przepisie ma charakter obiektywny i absolutny, podczas gdy odpowiedzialność ta wymaga wykazania winy podmiotu, na który ma zostać nałoŜona kara, a dodatkowo nie ma charakteru absolutnego. W związku ze stawianymi zarzutami, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.), zwanej dalej „k.p.a.” , strona wniosła o uchylenie w całości zaskarŜonej decyzji organu pierwszej instancji. Pismem z dnia 16 marca 2015 r., Prezes UOKiK poinformował przedsiębiorcę Jeronimo Martins Polska S.A. z siedzibą w Kostrzynie, Ŝe przed wydaniem rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie, stronie biorącej udział w postępowaniu administracyjnym przysługuje na podstawie art. 10 k.p.a. prawo do zapoznania się z aktami sprawy, a takŜe wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych Ŝądań. Strona nie skorzystała z przysługujących jej uprawnień. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwaŜył, co następuje. Zgodnie z art. 17 ust. 1 rozporządzenia 178/2002, podmioty działające na rynku spoŜywczym i pasz zapewniają, na wszystkich etapach produkcji, przetwarzania i dystrybucji Strona 4 z 13 w przedsiębiorstwach będących pod ich kontrolą, zgodność tej Ŝywności z wymogami prawa Ŝywnościowego właściwymi dla ich działalności i kontrolowanie przestrzegania tych wymogów. W myśl przepisu art. 8 ust. 1 ww. rozporządzenia, prawo Ŝywnościowe ma na celu ochronę interesów konsumentów i powinno stanowić podstawę dokonywania przez konsumentów świadomego wyboru związanego ze spoŜywaną Ŝywnością. W szczególności, zgodnie z art. 16 tego rozporządzenia, etykietowanie, reklama i prezentacja Ŝywności nie moŜe wprowadzać konsumentów w błąd. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o jakości handlowej, wprowadzane do obrotu artykuły rolno-spoŜywcze powinny spełniać wymagania w zakresie jakości handlowej, jeŜeli w przepisach o jakości handlowej zostały określone takie wymagania oraz dodatkowe wymagania dotyczące tych artykułów, jeŜeli ich spełnienie zostało zadeklarowane przez producenta. Definicja jakości handlowej zawarta w art. 3 pkt 5 ustawy o jakości handlowej obejmuje cechy artykułu rolno-spoŜywczego w zakresie technologii produkcji, wielkości lub masy oraz wymagania wynikające ze sposobu produkcji, opakowania, prezentacji i oznakowania artykułów rolno-spoŜywczych, nieobjęte wymaganiami sanitarnymi, weterynaryjnymi lub fitosanitarnymi. Jak wskazuje art. 6 stosowanego od dnia 13 grudnia 2014 r. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat Ŝywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektywy Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 (Dz. U. UE L 304 z 22.11.2011 r., s. 18, z późn. zm.), zwanego dalej „rozporządzeniem 1169/2011” , kaŜdemu środkowi spoŜywczemu przeznaczonemu do dostarczenia konsumentowi finalnemu lub do zakładów Ŝywienia zbiorowego muszą towarzyszyć informacje na temat Ŝywności zgodnie z tym rozporządzeniem. Podawanie informacji na temat Ŝywności słuŜy – w myśl art. 3 ust. 1 ww. rozporządzenia – wysokiemu poziomowi ochrony zdrowia i interesów konsumentów przez zapewnienie konsumentom finalnym podstaw do dokonywania świadomych wyborów oraz bezpiecznego stosowania Ŝywności, ze szczególnym uwzględnieniem uwarunkowań zdrowotnych, ekonomicznych, środowiskowych, społecznych i etycznych. Informacje na temat Ŝywności nie mogą wprowadzać w błąd, w szczególności co do właściwości środka spoŜywczego, a w szczególności co do jego charakteru, toŜsamości, właściwości, składu, ilości, trwałości, kraju lub miejsca pochodzenia, metod wytwarzania lub produkcji (art. 7 ust. 1 lit. a ww. rozporządzenia). Jak stanowi pkt 5 zdanie drugie załącznika IX do rozporządzenia 1169/2011, w przypadku gdy środek spoŜywczy został glazurowany, deklarowana masa netto tego środka podawana jest z wyłączeniem glazury. Wobec powyŜszego, w obowiązującym stanie prawnym, nie podaje się informacji o zawartości glazury glazurowanego środka spoŜywczego. Artykuł rolno-spoŜywczy zafałszowany, jak wynika z art. 3 pkt 10 pkt c ustawy o jakości handlowej, oznacza produkt, którego skład jest niezgodny z przepisami dotyczącymi Strona 5 z 13 jakości handlowej poszczególnych artykułów rolno-spoŜywczych, albo produkt, w którym zostały wprowadzone zmiany, w tym zmiany dotyczące oznakowania, mające na celu ukrycie jego rzeczywistego składu lub innych właściwości, jeŜeli niezgodności te lub zmiany w istotny sposób naruszają interesy konsumentów finalnych, w szczególności jeŜeli w oznakowaniu podano niezgodne z prawdą dane w zakresie składu i zawartości netto produktu. Rozporządzenie 1169/2011 doprecyzowało w art. 8 zasady odpowiedzialności podmiotów za informację o Ŝywności. Podmioty działające na rynku spoŜywczym zapewniają przestrzeganie w przedsiębiorstwach pozostających pod ich kontrolą wymogów prawa dotyczącego informacji na temat Ŝywności i odpowiednich przepisów krajowych mających znaczenie dla ich działalności i upewniają się, Ŝe wymogi te są spełnione (art. 8 ust. 5 tego rozporządzenia). W myśl art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości handlowej, kto wprowadza do obrotu artykuły rolno-spoŜywcze zafałszowane, podlega karze pienięŜnej w wysokości nie wyŜszej niŜ 10 % przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary, nie niŜszej jednak niŜ 1.000 zł. Ustalając wysokość kary pienięŜnej, wojewódzki inspektor Inspekcji Handlowej uwzględnia, na mocy art. 40a ust. 5 tej ustawy, stopień szkodliwości czynu, stopień zawinienia, zakres naruszenia, dotychczasową działalność podmiotu działającego na rynku artykułów rolno-spoŜywczych i wielkość jego obrotów. W niniejszej sprawie, w wyniku kontroli przeprowadzonej w sklepie Biedronka nr 4956 w Bochni, naleŜącym do przedsiębiorcy Jeronimo Martins Polska S.A. z siedzibą w Kostrzynie, Małopolski WIIH stwierdził, Ŝe wprowadzona do obrotu ww. partia miruny patagońskiej nie spełniała wymagań określonych w przepisach o jakości handlowej z uwagi na niŜszą masę netto ryby bez glazury oraz wyŜszą zawartość glazury w stosunku do zadeklarowanej na opakowaniu. Małopolski WIIH uznał, Ŝe ww. partia produktu spełniała definicję artykułu rolno-spoŜywczego zafałszowanego określoną w art. 3 pkt 10 ustawy o jakości handlowej. Z tytułu wprowadzenia do obrotu artykułów rolno-spoŜywczych zafałszowanych organ, na podstawie art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości handlowej, wymierzył przedsiębiorcy Jeronimo Martins Polska S.A. z siedzibą w Kostrzynie karę pienięŜną w kwocie 1.000 zł. W ocenie Prezesa UOKiK, decyzja organu pierwszej instancji uznająca Jeronimo Martins Polska S.A. z siedzibą w Kostrzynie za podmiot podlegający sankcji administracyjnej określonej w art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości handlowej jest prawidłowa. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu, Prezes UOKiK stwierdził, co następuje. W pierwszej kolejności strona podnosi zarzut błędnego zastosowania art. 17 ust. 1 rozporządzenia 178/2002 poprzez uznanie, Ŝe strona jest odpowiedzialna za ewentualną niewłaściwą jakość handlową zakwestionowanego produktu, podczas gdy cechy niezgodne z deklaracją nie znajdowały się pod kontrolą strony. Na potwierdzenie powyŜszego, strona Strona 6 z 13 przywołała Wytyczne w sprawie wdraŜania art. 11, 12, 16, 17, 18, 19 i 20 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 ustanawiającego ogólne zasady i wymogi z zakresu prawa Ŝywnościowego Stałego Komitetu ds. Łańcucha śywnościowego i Zdrowia Zwierząt, zwane dalej „Wytycznymi Stałego Komitetu” . Zgodnie z rozdziałem II.2 Implikacje, na podstawie art. 17 ust. 1 ww. rozporządzenia, podmioty odpowiadają za działania znajdujące się pod ich kontrolą zgodnie z tradycyjnymi zasadami odpowiedzialności, zakładającymi, Ŝe kaŜda osoba powinna być pociągana do odpowiedzialności za rzeczy i działania pozostające pod jej kontrolą. Prezes UOKiK wskazuje, Ŝe wbrew stanowisku strony jest ona odpowiedzialna za przestrzeganie przepisów prawa Ŝywnościowego w odniesieniu do środków spoŜywczych wprowadzonych przez nią do obrotu handlowego. Zgodnie z art. 17 rozporządzenia 178/2002, podmioty działające na rynku spoŜywczym i pasz zapewniają na wszystkich etapach produkcji, przetwarzania i dystrybucji w przedsiębiorstwach będących pod ich kontrolą, zgodność tej Ŝywności i pasz z wymogami prawa Ŝywnościowego właściwymi dla ich działalności oraz kontrolowanie przestrzegania tych wymogów. Podkreślić z całą stanowczością naleŜy, iŜ mając na uwadze nadrzędny cel prawa Ŝywnościowego, jakim jest ochrona interesów konsumentów, art. 17 rozporządzenia 178/2002 naleŜy interpretować szeroko. PowyŜsze naleŜy rozumieć w ten sposób, Ŝe wszystkie podmioty, począwszy od producenta, aŜ do sprzedawcy detalicznego, są odpowiedzialne za zadośćuczynienie temu celowi. Prezes UOKiK zauwaŜa, Ŝe mając na uwadze ww. Wytyczne Stałego Komitetu, nie jest uzasadnionym stanowisko strony, iŜ podmiot odsprzedający produkty, zwolniony jest z odpowiedzialności za nieprzestrzeganie przepisów prawa Ŝywnościowego. Inaczej niŜ twierdzi to strona, ww. Wytyczne Stałego Komitetu dowodzą, iŜ art. 17 rozporządzenia 178/2002 nie wprowadza podziału odpowiedzialności między poszczególnymi ogniwami łańcucha Ŝywnościowego. Przeciwnie, z uwagi na złoŜone interakcje pomiędzy tymi podmiotami, uznano, iŜ zasadnym jest zwiększenie wspólnej odpowiedzialności w obrębie całego łańcucha. Wskazać naleŜy równieŜ, Ŝe pkt II.2. ww. Wytycznych Stałego Komitetu stanowi, iŜ według art. 17 ust. 1, podmioty odpowiadają za działania znajdujące się pod ich kontrolą zgodnie z tradycyjnymi zasadami odpowiedzialności, zakładającymi, Ŝe kaŜda osoba powinna być pociągana do odpowiedzialności za rzeczy i działania pozostające pod jej kontrolą. Ustęp ten więc, przeciwnie do twierdzeń strony, umacnia wspomniane wymogi wpisane w porządek prawny Wspólnoty w zakresie dotyczącym prawa Ŝywnościowego (nie tylko przepisów odnoszących się do bezpieczeństwa Ŝywności, ale równieŜ innych przepisów związanych z Ŝywnością), a w związku z tym zabrania państwom członkowskim utrzymywania czy przyjmowania krajowych przepisów prawnych, które zwalniałyby jakikolwiek podmiot działający na rynku spoŜywczym z omawianego obowiązku. Na gruncie polskiego prawa, przepisem regulującym kwestię sankcji za naruszenie prawa Ŝywnościowego jest m.in. art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości handlowej. Przyjęte przez polskiego ustawodawcę brzmienie art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości handlowej wprowadza wobec powyŜszego mechanizm polegający na tym, iŜ kaŜdy, w stosunku do kogo zostanie spełniona przesłanka wprowadzenia do obrotu artykułów rolno-spoŜywczych zafałszowanych, podlega karze określonej w tym przepisie. Zatem samo stwierdzenie faktu Strona 7 z 13 wprowadzenia do obrotu artykułów rolno-spoŜywczych niespełniających wymagań jakości handlowej powoduje konieczność nałoŜenia kary, niezaleŜnie od tego, na jakim etapie nieprawidłowość powstała. Słuszność powyŜszego znalazło odzwierciedlenie w wyroku Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 23 listopada 2006 r. w sprawie C-315/05 (Dz. U. C 331 z 30.12.2006, s. 14), w którym Trybunał jednoznacznie wskazał, iŜ stwierdzone przez organ publiczny naruszenie przepisów przez podmiot wprowadzający dany produkt do obrotu, umoŜliwia nałoŜenie grzywny administracyjnej nawet w sytuacji, gdy ogranicza się on, jako zwykły dystrybutor, do wprowadzenia tego produktu do obrotu w postaci, w jakiej został mu dostarczony przez producenta. Podkreślić tu naleŜy, Ŝe stronie została wymierzona kara za wprowadzenie do obrotu partii produktu , którą w trakcie kontroli zastano u kontrolowanego w naleŜącej do niego placówce (pozostającej pod jego kontrolą ), a nie całej partii produkcyjnej, wobec czego nie moŜna mówić, iŜ odpowiada za kwestie nieznajdujące się pod jej kontrolą. Strona ponosi odpowiedzialność, gdyŜ wprowadziła do obrotu produkt rzeczywiście zafałszowany, wobec czego, jak była mowa wyŜej, nie moŜe być zwolniona z ciąŜących na niej obowiązków, których niespełnienie – jak w niniejszej sprawie – związane jest z wymierzeniem jej kary pienięŜnej. Dodatkowo wskazać naleŜy, Ŝe strona, choć twierdzi, Ŝe zakwestionowana miruna patagońska nie była produktem marki własnej, to przeczą temu jednoznaczne dowody zgromadzone w toku postępowania. ZauwaŜyć naleŜy, Ŝe w oznakowaniu umieszczone zostało logo Biedronki wraz z napisem wokół tego logo „Tylko 5% glazury wyłącznie w Biedronce”. Zatem, w myśl art. 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia 1169/2011, w ocenie Prezesa UOKiK, strona jest odpowiedzialna za rzetelność informacji na temat Ŝywności pozostającej pod jej kontrolą. Strona podwaŜa równieŜ zasadność kwalifikacji ww. miruny patagońskiej jako artykułu rolno-spoŜywczego zafałszowanego w rozumieniu art. 3 pkt 10 ustawy o jakości handlowej – jej zdaniem, aby produkt mógł zostać uznany za zafałszowany, koniecznym jest wprowadzenie przez podmiot odpowiedzialny zmian w produkcie, w sposób zamierzony i celowy, a zmiany te muszą mieć na celu ukrycie składu lub właściwości produktu. Ponadto, strona podniosła, iŜ nie zgadza się z wynikami badań wykonanych przez Laboratorium w Katowicach. Jej zdaniem poziom glazury jest uzaleŜniony od wielu czynników, m.in. od powierzchni fileta. Dodatkowo strona twierdzi, Ŝe badanie poziomu glazury jest obarczone duŜym błędem, a to z tego względu, Ŝe jest wykonywane manualnie, gdzie decyzja o zakończeniu zmywania glazury opiera się na postawie dotyku i wyczucia struktury pod palcami, tym samym wynik uzaleŜniony jest elementu subiektywnego, np. od poziomu wraŜliwości skóry badającego. Strona wskazuje równieŜ, Ŝe nieprawidłowe przeprowadzenie badania (w tym zbyt długie rozmraŜanie) moŜe doprowadzić do wycieku tkankowego z mięsa ryby, który jest następnie uwzględniany w badaniu jako element glazury, co prowadzi do stwierdzenia zaniŜonej masy netto ryby i zawyŜonego poziomu glazury. W opinii Prezesa UOKiK, w niniejszej sprawie, dyspozycja art. 3 pkt 10 ustawy o jakości handlowej niewątpliwie została wyczerpana, a to z uwagi na podanie składu produktu i masy netto ryby bez glazury niezgodnych z rzeczywistością. Bezspornym jest, Ŝe w Strona 8 z 13 niniejszej sprawie badania próbki miruny patagońskiej wykazały zawyŜoną w stosunku do deklaracji producenta zawartość glazury oraz niŜszą zawartość netto ryby bez glazury. Konsument, wybierając ten produkt został wprowadzony w błąd co do rzeczywistej zawartości mięsa ryby. NaleŜy mieć teŜ przede wszystkim na uwadze podstawową zasadę, Ŝe artykuły rolno- spoŜywcze wprowadzane do obrotu powinny spełniać wymagania nie tylko określone w przepisach, ale równieŜ zadeklarowane przez producenta (art. 4 ust. 1 ustawy o jakości handlowej). Zdaniem organu, nie ma w sprawie wątpliwości, Ŝe deklaracja w postaci etykiety na opakowaniu miruny patagońskiej wskazująca w składzie produktu na glazurę w ilości 5% i masę netto ryby bez glazury 712,5g, jak wykazały badania laboratoryjne, nie została dotrzymana. NaleŜy podkreślić, Ŝe strona przedstawiła własną interpretację odnośnie definicji artykułu rolno-spoŜywczego zafałszowanego, wynikającej z art. 3 pkt 10 ustawy o jakości handlowej. W myśl bowiem tego przepisu, za artykuł rolno-spoŜywczy zafałszowany uwaŜa się produkt, którego skład jest niezgodny z przepisami dotyczącymi jakości handlowej poszczególnych artykułów rolno-spoŜywczych, albo produkt, w którym zostały wprowadzone zmiany, w tym zmiany dotyczące oznakowania, mające na celu ukrycie jego rzeczywistego składu lub innych właściwości, jeŜeli niezgodności te lub zmiany w istotny sposób naruszają interesy konsumentów finalnych, w szczególności jeŜeli:
dokonano zabiegów, które zmieniły lub ukryły jego rzeczywisty skład lub nadały mu wygląd produktu zgodnego z przepisami dotyczącymi jakości handlowej,
w oznakowaniu podano nazwę niezgodną z przepisami dotyczącymi jakości handlowej poszczególnych artykułów rolno-spoŜywczych albo niezgodną z prawdą,
w oznakowaniu podano niezgodne z prawdą dane w zakresie składu, pochodzenia, terminu przydatności do spoŜycia lub daty minimalnej trwałości, zawartości netto lub klasy jakości handlowej. Stosownie więc do powyŜszej definicji, z produktem zafałszowanym mamy do czynienia w kaŜdym przypadku, gdy do produktu dodano substancje zmieniające jego skład lub obniŜające jego wartość odŜywczą lub dokonano zabiegów, które ukryły jego rzeczywisty skład lub nadały mu wygląd środka spoŜywczego o właściwej jakości lub teŜ niezgodnie z prawdą podano jego nazwę, skład , datę lub miejsce produkcji, termin przydatności do spoŜycia lub datę minimalnej trwałości, masę netto albo w inny sposób nieprawidłowo go oznakowano, wpływając przez te działania na interes konsumentów (podkreślenie Prezesa UOKiK). W tym miejscu naleŜy zwrócić uwagę na art. 7 ust. 1 lit. a stosowanego od dnia 13 grudnia 2014 r. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat Ŝywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektywy Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 (Dz. U. UE L 304 z 22.11.2011 r., s. 18, z późn. zm.) (w dacie Strona 9 z 13 kontroli art. 6 ust. 2 ustawy o jakości handlowej w związku z w art. 45 ust. 2, art. 46 ust. 1 pkt 1 ustawy o bezpieczeństwie Ŝywności i Ŝywienia). Zarówno z treści obecnie obowiązującego ww. przepisu, jak i poprzednio obowiązujących, wynika obowiązek znakowania wprowadzanych do obrotu środków spoŜywczych informacjami, które nie mogą wprowadzać nabywcy w błąd m.in. co do ich składu i masy netto. Oznacza to, Ŝe oznakowanie środka spoŜywczego powinno dokładnie odzwierciedlać skład produktu, a ocena czy doszło do zafałszowania powinna być dokonywana z punktu widzenia potencjalnego klienta i tego, czy oznakowanie produktu mogło wprowadzić go w błąd oraz naruszało jego interesy. W niniejszej sprawie badania próbki miruny patagońskiej wykazały zawyŜoną w stosunku do deklaracji producenta zawartość glazury oraz niŜszą masę netto ryby bez glazury. Konsument, wybierając ten produkt, został wprowadzony w błąd co do rzeczywistej zawartości mięsa ryby. Wskazać naleŜy, Ŝe informacje dodatkowe umieszczone na eksponowanej części opakowania: „DuŜo ryby, mało lodu”, „Tylko 5% glazury wyłącznie w Biedronce”, upewniały konsumenta, Ŝe miruna patagońska nie zawierała więcej niŜ 5% glazury, co w toku prowadzonych czynności nie zostało potwierdzone. Ponownie podkreślić naleŜy, Ŝe jak to juŜ omówiono wyŜej, stronie wymierzono karę pienięŜną z tytułu wprowadzenia do obrotu zafałszowanego artykułu rolno-spoŜywczego, a nie jego zafałszowania, wobec czego nie ma znaczenia dla sprawy ustalenie winnego stwierdzonego zafałszowania, poniewaŜ – jak juŜ powiedziono wyŜej – jedną z zasad prawa Ŝywnościowego jest odpowiedzialność podmiotów na kaŜdym etapie obrotu artykułami rolno- spoŜywczymi. Odnosząc się do prawidłowości samych badań, Prezes UOKiK wskazuje, iŜ Laboratorium w Katowicach jest laboratorium akredytowanym, tzn. takim, które spełnia wymagania normy PN-EN ISO/IEC 17025 „Ogólne wymagania dotyczące kompetencji laboratoriów badawczych i wzorcujących”. Norma ta zawiera wymagania dotyczące zarządzania, opisane w punktach od 4.1 do 4.15 oraz wymagania techniczne, opisane w punktach 5.1 do 5.10. Norma obejmuje badania i wzorcowania, które są wykonywane przy wykorzystaniu metod znormalizowanych, metod nieznormalizowanych oraz metod, które zostały opracowane w laboratorium. W części wymagań technicznych dotyczą one personelu laboratorium, warunków lokalowych i środowiskowych, metod badań oraz ich walidacji, wyposaŜenia i spójności pomiarowej, pobierania próbek, postępowania z obiektami do badań, zapewnienia jakości wyników badania oraz przedstawiania wyników. W ramach wymienionych wymagań, Polskie Centrum Akredytacji (PCA) ustala wymagania szczegółowe, opisane w dokumentach serii DA, DAB, które stanowią równieŜ kryterium oceny akredytacyjnej i kolejnych ocen w nadzorze lub przed przedłuŜeniem akredytacji. Laboratorium w Katowicach spełniło wszystkie ww. wymagania, co jest potwierdzone certyfikatem akredytacji PCA nr AB 717. Wobec tego uzyskanie akredytacji naleŜy rozumieć jako formalne uznanie przez upowaŜnioną jednostkę akredytującą wysokich kompetencji Laboratorium w Katowicach do wykonywania badań. Zatem i kaŜda zatrudniona osoba, aby została dopuszczona do wykonywania badań, musi spełniać ściśle określone wymagania. Wskazać teŜ naleŜy, Ŝe pobrane w toku kontroli próbki ww. Laboratorium bada zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 12 rozporządzenia 882/2004 Parlamentu Strona 10 z 13 Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i Ŝywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt (Dz. U. L 165 z 30.4.2004, s.1, z późn. zm.), art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o Inspekcji Handlowej (Dz. U. z 2014 r. poz. 148 z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą o Inspekcji Handlowej” i art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o jakości handlowej. Przedmiotowe badania zawartości glazury w mirunie patagońskiej i masy netto ryby bez glazury wykonało metodą akredytowaną. Wobec powyŜszego, kwestionowanie przez stronę metod badawczych, jakimi Laboratorium w Katowicach przeprowadziło badania przedmiotowej miruny patagońskiej, naleŜy uznać za niezasadne. JeŜeli zaś chodzi o wyniki badań produktu przedstawione przez stronę, to kwestię istnienia procedury ukierunkowanej na podwaŜenie wyników badań dotyczących jakości Ŝywności wprowadzonej do obrotu, rozpatrzył Naczelny Sąd Administracyjny np. w wyroku z dnia 4 lipca 2012 r. (sygn. II GSK 917/11). Zdaniem Sądu, podwaŜenie wyników badań jest moŜliwe poprzez przeprowadzenie badań kontrolnych z wykorzystaniem próbki kontrolnej, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o Inspekcji Handlowej. Sąd stwierdził ponadto, Ŝe przepis art. 28 ust. 3 ustawy o Inspekcji Handlowej moŜna traktować jako nawiązanie do legalnej (formalnej) teorii dowodów, nakazującej w omawianej sytuacji wykorzystanie próbki kontrolnej jako materiału badawczego dla przeprowadzenia badań i ekspertyz mających na celu podwaŜenie wcześniejszego badania organu. Skorzystanie przez stronę z tego samego źródłowego materiału dowodowego, z jakiego wcześniej skorzystał organ przeprowadzający badanie, jest rozwiązaniem racjonalnym, nie stwarzającym stronie zbędnych utrudnień dla dochodzenia swoich racji, a zarazem chroniącym zasadę prawdy materialnej. Sąd podkreślił, Ŝe próbka kontrolna towaru, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o Inspekcji Handlowej, która jest pobierana równocześnie z próbką produktu w celu przeprowadzenia przez organ badania jakości produktu, co do zasady stanowi jedyny materiał źródłowy dla przeprowadzenia badania kontrolnego dla zweryfikowania wyniku wcześniejszego badania organu. Nie mogą zatem skutecznie podwaŜyć wyników badań przeprowadzonych przez Laboratorium w Katowicach badania wykonane na zlecenie strony czy producenta. Strona miała moŜliwość zbadania próbki kontrolnej produktu, z czego jednak nie skorzystała, poniewaŜ doszło do zniszczenia próbki kontrolnej z przyczyn leŜących po stronie przedsiębiorcy. Z powyŜszym łączy się zarzut postawiony w pkt c, gdzie strona wskazuje na błędną wykładnię art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości handlowej poprzez przyjęcie, Ŝe odpowiedzialność określona w tym przepisie ma charakter obiektywny i absolutny. Zdaniem strony, dla moŜliwości zastosowania powyŜszego przepisu koniecznym jest wykazanie winy podmiotu wprowadzającego produkt do obrotu. Strona podnosi takŜe, Ŝe z odpowiedzialności za wprowadzenie do obrotu artykułu rolno-spoŜywczego zafałszowanego moŜna się zwolnić, wykazując, Ŝe dokonało się wszystkiego, co jest racjonalnie moŜliwe, aby nie zrealizować hipotezy normy sankcyjnej. Strona prowadzi własne audyty i kontrole u dostawcy Strona 11 z 13 zakwestionowanego produktu, moŜna zatem stwierdzić, Ŝe podjęła wszelkie moŜliwe czynności, jakich podjęcia moŜna od niej wymagać, by wprowadzić do obrotu produkty o właściwej jakości handlowej. Odnosząc się do powyŜszego, Prezes UOKiK zauwaŜa, Ŝe sam fakt wymierzenia kary, przeciwnie do twierdzeń strony, nie jest uzaleŜniony od stwierdzenia winy przedsiębiorcy wprowadzającego produkt do obrotu, a jego odpowiedzialność ma charakter obiektywny, przy czym przesłanką przyjęcia tej odpowiedzialności jest tylko fakt wprowadzenia do obrotu. Wskazuje się, Ŝe cechą charakterystyczną sankcji administracyjnej jest załoŜenie stosowania jej automatycznie względem podmiotu ponoszącego odpowiedzialność obiektywną za naruszenie przepisów. Sankcja administracyjna ma przede wszystkim funkcję prewencyjną, ale teŜ dyscyplinująco-represyjną, co skutkuje tym, iŜ adresat decyzji administracyjnej, którą nałoŜono na niego sankcję administracyjną z tytułu naruszenia przepisu ustawowego ponosi odpowiedzialność obiektywną. Odpowiedzialność podmiotu wprowadzającego zafałszowany artykuł rolno-spoŜywczy do obrotu porównywana jest do odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu rękojmi (art. 556 Kodeksu cywilnego), która to ma charakter absolutny, tzn. sprzedawca nie moŜe się z niej zwolnić i obciąŜa go ona niezaleŜnie od tego, czy to on spowodował wadliwość rzeczy, czy ponosi w tym zakresie jakąkolwiek winę, a nawet czy w ogóle wiedział lub mógł wiedzieć o tym, Ŝe sprzedawana rzecz jest wadliwa. Wobec powyŜszego, brak moŜliwości ingerencji w cechy produktu w Ŝaden sposób nie wpływa na wyłączenie odpowiedzialności czy jej ograniczenie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z dnia 4 lipca 2012 r., sygn. II GSK 917/11; z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. II GSK 1641/12). Nadto naleŜy podkreślić, Ŝe w zakresie charakteru administracyjnych kar pienięŜnych wypowiada się w wyroku z dnia 7 lipca 2009 r. (sygn. K 13/08) Trybunał Konstytucyjny. Stwierdza on: Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 29 kwietnia 1998 r. [sygn. K 17/97 (OTK ZU nr 3/1998, poz. 30)], kary pienięŜne przewidziane zostały nie tylko w prawie karnym, lecz takŜe w innych gałęziach prawa – w tym w prawie cywilnym (kary umowne) i administracyjnym. Z tego powodu nie kaŜda kara pienięŜna moŜe być utoŜsamiana z grzywną stanowiącą instytucję prawa karnego. W wyroku z 18 kwietnia 2000 r. [sygn. K 23/99 (OTK ZU nr 3/2000, poz. 89)] uznał teŜ, Ŝe przepis nakładający na osoby fizyczne lub prawne pewien obowiązek (…) powinien być związany z przepisem określającym konsekwencję jego niespełnienia, poniewaŜ skutkiem braku sankcji jest nagminne lekcewaŜenie nałoŜonego obowiązku. Cechą odróŜniającą „karę” w rozumieniu przepisów karnych od „kary” – sankcji administracyjnej jest fakt, Ŝe ta pierwsza moŜe być wymierzana tylko, jeŜeli osoba fizyczna swoim zawinionym czynem wypełni znamiona przestępstwa (wykroczenia, przestępstwa karnoskarbowego; (…)), natomiast ta druga moŜe zostać nałoŜona zarówno na osobę fizyczną (np. wędkarza pozostawiającego bez dozoru wędkę), jak i na osobę prawną (np. na spółkę − armatora duŜego statku rybackiego), stosowana jest automatycznie, z tytułu odpowiedzialności obiektywnej i ma mieć przede wszystkim funkcję prewencyjną (podkreślenia Prezesa UOKiK) . Nie ma przy tym rozstrzygającego znaczenia okoliczność, Ŝe kara administracyjna ma równieŜ charakter dyscyplinująco-represyjny. W tym samym wyroku Trybunał zauwaŜa ponadto, iŜ jeśli kary pienięŜne są karami administracyjnymi, to Strona 12 z 13 ich wymierzanie przez organy administracji, w drodze decyzji administracyjnej, nie moŜe budzić konstytucyjno-prawnych zastrzeŜeń . Z kolei w innym wyroku Trybunał określa, czym jest odpowiedzialność nieoparta na zasadzie winy - Inaczej rzecz przedstawia się w przypadku oparcia odpowiedzialności (…) na idei bezprawności czynu. Wtedy sam fakt naruszenia prawa stanowi podstawę do zastosowania takiej lub innej sankcji. Obiektywny fakt naruszenia prawa jest w takim stanie rzeczy podstawą do jej zastosowania. Taka formuła odpowiedzialności powoduje, Ŝe w tego typu sytuacjach, zasada domniemania niewinności nie znajduje zastosowania (podkreślenia Prezesa UOKiK) . Podstawową przesłanką odpowiedzialności jest w takim układzie odniesienia bezprawność czynu rozumiana jako zachowanie sprawcy niezgodne z przepisami prawa i zasadami współŜycia społecznego. Oparcie odpowiedzialności na takiej koncepcji dopuszczalne jest jedynie w sytuacji, gdy moŜliwe jest wykazanie sprzeczności z obowiązującym prawem 1 . Wydaje się, iŜ powyŜsze fragmenty uzasadnienia stanowią skuteczną polemikę z poglądami przytoczonymi przez stronę, odnoszącymi się do kwestii winy i orzekania odpowiadającego wymogom analogicznym, jak w sprawie karnej. Zwrócić naleŜy uwagę, iŜ Trybunał Konstytucyjny wspomina o automatycznej i obiektywnej odpowiedzialności z tytułu deliktu administracyjnego. Ponadto podkreśla prewencyjną funkcję kary. Tym samym element winy, zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego, nie jest nieodzownym elementem kary administracyjnej, tak jak to sugeruje strona. A skoro tak, to pozostaje poza sporem, iŜ przepis art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości handlowej, ze względu na swoje brzmienie, nie uzaleŜnia odpowiedzialności od występowania winy. Element winy przy wymierzaniu kary na podstawie ww. przepisu brany jest pod uwagę dopiero na etapie miarkowania kary, o czym stanowi ust. 5 tego przepisu. Dlatego teŜ przedsiębiorca Jeronimo Martins Polska S.A. z siedzibą w Kostrzynie mógł zostać ukarany z tytułu zafałszowania ww. miruny patagońskiej, mimo iŜ nie był podmiotem, który nawaŜał i glazurował zakwestionowany produkt. Prezes UOKiK zauwaŜa ponadto, Ŝe zebrany materiał dowodowy nie potwierdza podnoszonych przez stronę argumentów, aby podjęła wszelkie moŜliwe działania, by wprowadzić do obrotu produkty odpowiadające wymaganiom prawa Ŝywnościowego. W szczególności brak jest dokumentów z przeprowadzanych przez stronę audytów i kontroli u producenta, na które to strona się powołuje. Prezes UOKiK ponownie wskazuje, Ŝe organ nie miał obowiązku przeprowadzenia dowodu, kto i z jakiego powodu dokonał faktycznie zafałszowania. Zebrany materiał w sprawie był wystarczający by zidentyfikować podmiot odpowiedzialny za wprowadzenie do obrotu zafałszowanych artykułów rolno-spoŜywczych. Jeszcze raz naleŜy podkreślić, Ŝe kara została wymierzona za wprowadzenie do obrotu zafałszowanych produktów, a nie z tytułu fałszowania. Po analizie ustawowych przesłanek art. 40a ust. 5 ustawy o jakości handlowej, Prezes UOKiK stwierdził, Ŝe jest ona adekwatna do zakresu naruszenia i rozmiaru stwierdzonej wady. 1 Wyrok TK z dnia 4 lipca 2002 r., sygn. akt P 12/01. Strona 13 z 13 Zgodnie z art. 40a ust. 6 i 7 ustawy o jakości handlowej, karę pienięŜną, o której mowa w sentencji decyzji, stanowiącą dochód budŜetu państwa, naleŜy wpłacić na rachunek bankowy Wojewódzkiego Inspektoratu Inspekcji Handlowej w Krakowie w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o wymierzeniu kary stanie się ostateczna. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy o Inspekcji Handlowej, jest organem wyŜszego stopnia w stosunku do wojewódzkich inspektorów Inspekcji Handlowej. Zatem, w myśl art. 127 § 2 k.p.a. w związku z art. 1 ust. 3 ustawy o Inspekcji Handlowej, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest organem właściwym do rozpatrzenia wniesionego odwołania. Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarŜoną decyzję. Biorąc powyŜsze pod uwagę, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów orzekł, jak w sentencji. Niniejsza decyzja jest ostateczna w trybie postępowania administracyjnego. Pouczenie Zgodnie z art. 52 § 1, art. 53 § 1, art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) od niniejszej decyzji przysługuje skarga wnoszona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Do naleŜności pienięŜnych nieuiszczonych w terminie stosuje się przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, z późn. zm.). Otrzymują: 1. (…) pełnomocnik Jeronimo Martins Polska S.A. pl. Wiosny Ludów 2 61-831 Poznań 2. Małopolski Wojewódzki Inspektor Inspekcji Handlowej w Krakowie 3. a/a