DDK-13/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW MA Ł GORZATA KRASNOD Ę BSKA-TOMKIEL DDK- 61-9/08/BK Warszawa, dn. sierpnia 2008 r. DECYZJA NR 13/2008 Na podstawie art. 27 ust. 2 w zwi ą zku z art. 27 ust. 1 oraz art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów dzia ł anie Getin Bank S.A. z siedzib ą w Katowicach, polegaj ą ce na pobieraniu prowizji od wp ł at gotówkowych na rachunki bankowe dokonywanych w banknotach i bilonie lub wy łą cznie w bilonie, je ż eli bilonu jest powy ż ej 50 sztuk (w wysoko ś ci 1% pe ł nej kwoty wp ł aty zrealizowanej w bilonie lecz min. 10 z ł ), co stanowi czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.) oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 1 stycznia 2008 r. UZASADNIENIE W dniu 1 kwietnia 2008 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej Prezesem Urz ę du, wszcz ął post ę powanie wyja ś niaj ą ce (sygn. akt: DDK-403-18/07/JO) w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy instytucje finansowe oferuj ą ce konsumentom rachunki bankowe nie stosuj ą we wzorcach umownych nast ę puj ą cych postanowie ń uznanych za niedozwolone postanowienia umowne przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 1. w wyroku z dnia 1 marca 2006 r., Sygn. akt XVII Amc 93/04 o tre ś ci: „Wyp ł ata gotówkowa/czekiem placówce BZ WBK: Konto 24 3,00z ł , Konto 24 Plus 3,00 z ł , Konto 24 Presti ż 3,00 z ł , Konto 24 Young 3,00 z ł , Konto 24 X-stra Student 3,00 z ł , Konto 24 Absolwent 3,00 z ł , Konto a’vista 3,00 z ł ” , poz. 1157 w prowadzonym przez Prezesa Urz ę du rejestrze postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, 2. w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r., Sygn. akt XVII AmC 30/05 o tre ś ci: „Tabela Op ł at i prowizji, wyp ł ata gotówkowa do 20 000 PLN dziennie: Konto wygodne – 2 PLN; Konto Podró ż ne – 2 PLN, Lukas e-Konto Pro – 2 PLN” , poz. 1170 w prowadzonym przez Prezesa Urz ę du rejestrze postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, co uzasadnia ł oby wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów lub podj ę cie dzia ł a ń przewidzianych w odr ę bnych ustawach. Bank w pi ś mie z dnia 3 pa ź dziernika 2007 r. przekaza ł dokumenty żą dane przez Prezesa Urz ę du. W pi ś mie z dnia 16 pa ź dziernika 2007 r. Prezes Urz ę du wezwa ł Bank do uzupe ł nienia przekazania żą danych informacji. Bank dostosowa ł si ę do wezwania pismem z dnia 29 pa ź dziernika 2007 r. Po dokonaniu analizy otrzymanych od Banku informacji i dokumentów Prezes Urz ę du w dniu 31 stycznia 2008 r. postanowi ł o zamkni ę ciu przedmiotowego post ę powania wyja ś niaj ą cego uznaj ą c, i ż istnieje podstawa do wszcz ę cia post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W dniu 20 lutego 2008 r. Prezes Urz ę du wszcz ął na podstawie art. 49 ust. 1 w zwi ą zku z art. 24 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.), post ę powanie w sprawie stosowania przez Bank praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Prezes Urz ę du wskaza ł na nieprawid ł owo ś ci polegaj ą ce na pobieraniu prowizji od wp ł at gotówkowych na rachunki bankowe dokonywanych w banknotach i bilonie lub wy łą cznie w bilonie, je ż eli bilonu jest powy ż ej 50 sztuk (w wysoko ś ci 1% pe ł nej kwoty wp ł aty zrealizowanej w bilonie lecz min. 10 z ł ). Do akt post ę powania w sprawie stosowania przez Bank praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w łą czono dokumentacj ę zgromadzon ą w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego. Bank w pi ś mie z dnia 10 marca 2008 r. wyja ś ni ł , ż e z dniem 1 stycznia 2008 r. usun ął z wzorców umownych postanowienia dotycz ą ce prowizji od wp ł at dokonywanych w banknotach i bilonie lub wy łą cznie w bilonie, je ż eli bilonu jest powy ż ej 50 sztuk. W pi ś mie z dnia 20 lipca 2008 r. Prezes Urz ę du zawiadomi ł Bank o zako ń czeniu zbierania materia ł u dowodowego w sprawie, zapewniaj ą c - zgodnie z zasad ą wyra ż on ą w art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - mo ż liwo ść zapoznania si ę ze zgromadzonym materia ł em dowodowym. Bank skorzysta ł ze wspomnianego uprawnienia. Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje. Getin Bank S.A. jest spó ł k ą akcyjn ą z siedzib ą w Katowicach zarejestrowan ą w Krajowym Rejestrze S ą dowym pod numerem 0000027116. Analiza wzorców umownych nades ł anych przez Bank wykaza ł a, ż e stosowana przez Bank Tabela prowizji za czynno ś ci bankowe oraz op ł at za inne czynno ś ci (w cz ęś ci II, punkcie 1, podpunkcie 1.1, pozycji 3c, oraz podpunkcie 1.3 pozycji, 4c) przewidywa ł a prowizj ę od wp ł at gotówkowych na rachunki bankowe dokonywanych w banknotach i bilonie 2 lub wy łą cznie w bilonie, je ż eli bilonu jest powy ż ej 50 sztuk (w wysoko ś ci 1% pe ł nej kwoty wp ł aty zrealizowanej w bilonie lecz min. 10 z ł ). Bank zmieni ł wzorce umów usuwaj ą c wspomnian ą prowizj ę z taryfy op ł at i prowizji oraz zaprzesta ł jej stosowania z dniem 1 stycznia 2008 r. Na dowód dokonania wspomnianych zmian we wzorcach umownych, Bank przekaza ł po ś wiadczon ą za zgodno ść uchwa łę zarz ą du Banku z dnia 20 grudnia 2007 r. w sprawie zmiany Tabeli prowizji za czynno ś ci bankowe oraz op ł at za inne czynno ś ci. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje. I. Ocena dzia ł a ń Getin Banku z siedzib ą w Katowicach w aspekcie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Artyku ł 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy . Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem dzia ł aniach przedsi ę biorców. W zwi ą zku z powy ż szym, dla uznania dzia ł ania przedsi ę biorcy za niezgodne z zawartym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakazem stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów nale ż y wykaza ć , i ż spe ł nione zosta ł y kumulatywnie trzy nast ę puj ą ce przes ł anki: A) kwestionowane dzia ł anie jest dzia ł aniem przedsi ę biorcy; B) dzia ł anie to jest bezprawne; C) dzia ł anie to godzi w zbiorowy interes konsumentów. Ad A) Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legaln ą definicj ę przedsi ę biorcy. Zgodnie z jej art. 4 pkt 1, pod poj ę ciem tym nale ż y rozumie ć przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1905 ze zm.) oraz: a) osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą niemaj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej, b) osob ę fizyczn ą wykonuj ą c ą zawód we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek lub prowadz ą c ą dzia ł alno ść w ramach wykonywania takiego zawodu, d) zwi ą zek przedsi ę biorców w rozumieniu pkt 2 – na potrzeby przepisów dotycz ą cych (…) praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. 1 Natomiast w my ś l art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, przedsi ę biorc ą w jej rozumieniu jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nieb ę d ą ca osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą – wykonuj ą ca we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą . W ł a ś ciw ą dla przedsi ę biorcy dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą jest zarobkowa dzia ł alno ść 1 trzeci cz ł on definicji przedsi ę biorcy zawartej w art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów [lit. c)] znajduje zastosowanie wy łą cznie w post ę powaniach w sprawach koncentracji; 3 wytwórcza, budowlana, handlowa, us ł ugowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze z ł ó ż , a tak ż e dzia ł alno ść zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ci ą g ł y (art. 2 ww. ustawy). Getin Bank S.A. z siedzib ą w Katowicach jest spó ł k ą prawa handlowego wpisan ą do Krajowego Rejestru S ą dowego, prowadz ą c ą we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą . Nie ulega zatem w ą tpliwo ś ci, i ż posiada status przedsi ę biorcy w rozumieniu powo ł ywanego powy ż ej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym Bank przy wykonywaniu dzia ł alno ś ci gospodarczej podlega rygorom okre ś lonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów i jej dzia ł ania mog ą podlega ć ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Ad B) Bezprawno ść tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczno ść z obowi ą zuj ą cym porz ą dkiem prawnym. Poj ę cie porz ą dek prawny obejmuje nakazy i zakazy wynikaj ą ce z norm prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego, a tak ż e nakazy i zakazy wynikaj ą ce z zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów. 2 Bezprawno ść jest kategori ą obiektywn ą . Rozwa ż enia przy ocenie bezprawno ś ci wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsi ę biorcy by ł o zgodne, czy te ż niezgodne z obowi ą zuj ą cymi zasadami porz ą dku prawnego. O bezprawno ś ci dzia ł ania decyduje w ś wietle orzecznictwa S ą du Najwy ż szego ca ł okszta ł t okoliczno ś ci konkretnego stanu faktycznego. 3 Dla stwierdzenia bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczaj ą cym wadliwo ść procesu decyzyjnego sprawcy) i stopie ń tej winy (umy ś lno ść b ą d ź nieumy ś lno ść ), a tak ż e ś wiadomo ść istnienia naruszonych norm prawnych. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. z 2003 r. Nr 152, poz. 1503 ze zm.), czynem nieuczciwej konkurencji jest dzia ł anie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, je ż eli zagra ż a lub narusza interes innego przedsi ę biorcy lub klienta . Przepis art. 3 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji stanowi tzw. klauzul ę generaln ą , odsy ł aj ą c ą do systemu ocen i norm pozaprawnych – dobrych obyczajów oraz interesu klienta. Jak wskazuje doktryna i orzecznictwo, klauzule generalne to przepisy prawne w których nie s ą dok ł adnie sprecyzowane wszystkie elementy sk ł adaj ą ce si ę na hipotez ę czy dyspozycj ę normy prawnej, a ocena konkretnego stanu faktycznego zostaje przerzucona na organ stosuj ą cy prawo 4 oraz, ż e istot ą i funkcj ą klauzul generalnych w prawie cywilnym jest mo ż liwo ść uwzgl ę dnienia w ocenie ró ż nego rodzaju okoliczno ś ci faktycznych, które nie mog ą – w oderwaniu od konkretnego stanu faktycznego – by ć wed ł ug jakiego ś schematu maj ą cego walor bezwzgl ę dny oceniane raz na zawsze i w sposób jednakowy. 5 Aby dzia ł anie przedsi ę biorcy mog ł o by ć , w kontek ś cie przedmiotowego post ę powania, uznane za czyn nieuczciwej konkurencji, powinno spe ł nia ć przes ł ank ę sprzeczno ś ci z dobrymi obyczajami i jednocze ś nie zagra ż a ć lub narusza ć interes klienta . Poj ę cie dobrych obyczajów nie jest w prawie zdefiniowane, ale podobnie jak klauzula zasad wspó łż ycia spo ł ecznego, jest przedmiotem wielu orzecze ń s ą dowych oraz opracowa ń 2 tak m.in. w jednym z ostatnich orzecze ń SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r., XVII AmA 45/07; 3 wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r., I PKN 267/2001, cyt. za Lex; 4 A. Wolter, Prawo cywilne. Zarys cz ęś ci ogólnej, wyd. VIII, Warszawa 1986, str. 83; 5 orzeczenie SN z 29 marca 1979 r., III CRN 59/79, nie publ.; 4 doktryny. 6 Wskazuje si ę , ż e dobre obyczaje to uczciwe zasady post ę powania i ustalone zwyczaje w uj ę ciu etyczno-moralnym, a na ich tre ść sk ł adaj ą si ę elementy etyczne i socjologiczne kszta ł towane przez oceny moralne i spo ł eczne stanowi ą ce uzupe ł nienie porz ą dku prawnego. W zakresie okre ś lenia istoty poszanowania dobrych obyczajów orzecznictwo odwo ł uje si ę m.in. do istoty dobrego obyczaju jako szeroko rozumianego szacunku dla drugiego cz ł owieka. Przy takim za ł o ż eniu sprzeczne z dobrym obyczajem jest m.in. nierzetelne udzielanie informacji konsumentom. 7 Obowi ą zek informowania partnera o istotnych (z jego punktu widzenia) okoliczno ś ciach dotycz ą cych m.in. przedmiotu ś wiadczenia, a tak ż e powinno ść czynienia tego w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny – jest cech ą generaln ą prawa umów i wyp ł ywa z obowi ą zku lojalnego kontraktowania. 8 W doktrynie, przybli ż aj ą c tre ść omawianego poj ę cia, zwraca si ę tak ż e uwag ę na fakt, i ż wedle tradycyjnego stanowiska dobre obyczaje by ł y oceniane z punktu widzenia zasad etycznych i moralnych, podstaw ą orzekania za ś mia ł o by ć „poczucie godno ś ci ogó ł u ludzi, my ś l ą cych sprawiedliwie i s ł usznie”. Miar ę tych wymogów stanowi ł poziom moralny w ł a ś ciwy godziwemu ż yciu zarobkowemu i gospodarczemu. Pos ł ugiwano si ę w tym uj ę ciu pewnym wzorcem w postaci przeci ę tnego cz ł onka danej spo ł eczno ś ci, a tak ż e odwo ł aniem do pewnych warto ś ci po żą danych i akceptowanych w obrocie rynkowym. 9 Literatura dopuszcza tak ż e dokonywanie stosownych ocen na podstawie norm ś rodowiskowych, a wi ę c o w ęż szym zasi ę gu oddzia ł ywania. Konsekwentnie za naruszaj ą ce dobre obyczaje przyjmuje si ę przekroczenie postanowie ń zawartych w kodeksach etycznych opracowywanych dla poszczególnych grup zawodowych. 10 Z uwagi na to, i ż normy post ę powania b ę d ą ce „dobrymi obyczajami” maj ą z regu ł y charakter moralny i zwyczajowy, nie da si ę okre ś li ć zamkni ę tego ich katalogu. Dopiero zatem w konkretnej sytuacji mo ż liwe jest przypisanie im okre ś lonej tre ś ci, poprzez ocen ę konkretnego post ę powania z punktu widzenia ukszta ł towanej, uczciwej postawy przedsi ę biorców - przyjmuj ą c za miernik uczciwo ś ci ocen ę zorientowan ą na zapewnienie niezak ł óconego funkcjonowania konkurencji przez rzetelne i niezafa ł szowane wspó ł zawodnictwo pod wzgl ę dem jako ś ci, ceny i innych po żą danych przez klientów cech oferowanych towarów i us ł ug oraz poszanowanie pozycji konsumentów. Przepis art. 3 ust. 1 ww. ustawy odsy ł a równie ż do przes ł anki interesu klienta, któr ą mo ż na rozpatrywa ć zarówno w ekonomicznym jak i pozaekonomicznym wymiarze. Wskaza ć tak ż e nale ż y, i ż zgodnie z przepisem art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, czyny nieuczciwej konkurencji s ą bezprawnym dzia ł aniem przedsi ę biorcy. Samodzieln ą przes ł ank ą ich bezprawno ś ci jest bowiem art. 3 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. 6 np. wyrok S ą du Apelacyjnego we Wroc ł awiu z 13 listopada 1991 r., I ACr 411/91, Wokanda 1992/4, J. Szwaja w: Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji – Komentarz, Warszawa 2000, str. 122-133, R. Stefanicki, Dobre obyczaje w prawie polskim, Przegl ą d Prawa Handlowego, 2002/5; 7 wyrok S ą du Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2005 r. , VI ACa 774/2004 8 Ewa Łę towska, Prawo umów konsumenckich. Wydanie 2. Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2002, str. 215- 216 9 zob. A. Kraus, F. Zoll, Polska ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Pozna ń 1929, s. 26 i 171 10 M. K ę pi ń ski, Problemy ogólne nowej ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, RPEiS 1994, nr 2, s. 7 5 Maj ą c na uwadze powy ż sze, Prezes Urz ę du – jako organ stosuj ą cy prawo – wykazuje, wskazuj ą c na przepis art. 3 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, i ż konkretne dzia ł ania (praktyki) Banku narusza ł y obowi ą zek prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej na zasadach poszanowania dobrych obyczajów oraz interesów klienta. Naruszenie przez Bank dobrych obyczajów sta ł o si ę przyczyn ą do stwierdzenia przes ł anki bezprawno ś ci post ę powania, a po wykazaniu tak ż e naruszenia tym dzia ł aniem zbiorowego interesu konsumentów, do stwierdzenia praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Nale ż y podkre ś li ć , i ż bezprawno ść dzia ł ania Banku – polega ł a na naruszeniu dobrych obyczajów poprzez pobieranie op ł at za wp ł aty gotówkowe w bilonie, który zgodnie z art. 31 i 32 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 1, poz. 2), jako znak pieni ęż ny emitowany przez Narodowy Bank Polski, jest prawnym ś rodkiem p ł atniczym na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Bezprawno ść praktyki opisanej w sentencji decyzji – pobierania prowizji od wp ł at gotówkowych na rachunki bankowe dokonywanych w banknotach i bilonie lub wy łą cznie w bilonie, je ż eli bilonu jest powy ż ej 50 sztuk (w wysoko ś ci 1% pe ł nej kwoty wp ł aty zrealizowanej w bilonie, lecz min. 10 z ł ). Praktyka polegaj ą ca na pobieraniu op ł aty za wp ł aty gotówkowe w du ż ych ilo ś ciach w bilonie godzi w dobre obyczaje i narusza interes konsumenta. Przepis art. 31 ustawy o Narodowym Banku Polskim stanowi, ż e znaki pieni ęż ne emitowane przez Narodowy Bank Polski s ą prawnymi ś rodkami p ł atniczymi na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 32 powo ł ywanej ustawy, znakami pieni ęż nymi Rzeczypospolitej Polskiej s ą banknoty i monety opiewaj ą ce na z ł ote i grosze. Pobieranie przez Bank prowizji za przyj ę cie gotówki w bilonie przy wp ł acie na w ł asny rachunek bankowy klienta jest nieuzasadnione gdy ż prowadzi do odmiennego traktowania transakcji dokonywanych przy u ż yciu znaków pieni ęż nych w postaci banknotów oraz znaków pieni ęż nych w postaci bilonu. Nale ż y podkre ś li ć , ż e znaki pieni ęż ne w postaci bilonu s ą takim samym ś rodkiem p ł atniczym jak banknoty, a ró ż ni ą si ę od nich jedynie materia ł em, nomina ł ami i u ż yteczno ś ci ą . Maj ą c na uwadze post ę powanie Banku, nale ż y tak ż e stwierdzi ć , i ż dobrym obyczajem – wykszta ł conym w toku wielu lat rozwoju handlu jest, i ż zró ż nicowana posta ć ś rodka pieni ęż nego (monety i banknoty) nie stanowi dla przedsi ę biorcy podstawy do ró ż nicowania ceny towaru, us ł ugi. Rodzaj u ż ywanego przez kontrahenta ś rodka pieni ęż nego nie wp ł ywa na koszt wykonywanej na jego rzecz czynno ś ci. Sprzeczne z zasad ą uczciwo ś ci kupieckiej by ł oby nak ł adanie na klienta, który pos ł uguje si ę bilonem, dodatkowej op ł aty tylko za to, i ż dokonuje on danych operacji bilonem. Z punktu widzenia funkcji jak ą spe ł nia pieni ą dz, znaczenie ma jego warto ść nominalna, nie za ś to czy ma on posta ć banknotów czy bilonu. Dobrym obyczajem kupieckim jest równie ż niepobieranie op ł at za sam akt dokonywania zap ł aty, czy jak w przedmiotowej sprawie, na rachunek prowadzony przez Bank, w którym wp ł ata jest dokonywana – jedynie w oparciu o rodzaj u ż ytego przez klienta ś rodka pieni ęż nego. Post ę powanie takie by ł oby bowiem post ę powaniem sprzecznym, z powszechnymi zasadami i obyczajami charakterystycznymi dla tego rodzaju stosunków gospodarczych przynajmniej od 200 lat, kiedy w obiegu pieni ęż nym znalaz ł y si ę banknoty. Skoro bilon jest takim samym prawnym ś rodkiem p ł atniczym jak banknoty, a podmiot z którym dokonywana jest transakcja - w tym przypadku Bank - jako strona czynno ś ci nie 6 żą da op ł at za dokonywanie transakcji w banknotach, nie jest on uprawniony równie ż do pobierania op ł at za takie same czynno ś ci, z tym ż e dokonywane monetami. Maj ą c na uwadze powy ż sze, zwa ż y ć nale ż y tak ż e, i ż S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt XVII Amc 93/04 uzna ł , za niedozwolone klauzule umowne wprowadzaj ą ce op ł aty za „inne czynno ś ci”, zwi ą zane z wp ł at ą gotówki. Wedle tre ś ci wydanego przez S ą d orzeczenia niedozwolon ą klauzul ą umown ą by ł o stosowanie przez bank klauzul to ż samych z postanowienim o tre ś ci „wyp ł ata gotówkowa/czekiem w placówce BZ WBK: konto 24 3,00 z ł ; Konto 23 Plus 3,00 z ł ; Konto 24 Prestiz 3,00 z ł , Konto 24 X-tra Student 3,00 z ł ; Konto 24 Absolwent 3,00 z ł ; Konto a vista 3,00 z ł ”. W uzasadnieniu rozstrzygni ę cia S ą d wskaza ł , i ż czynno ś ci wyp ł aty gotówki wchodz ą w sk ł ad ś wiadcze ń w ramach umowy rachunku bankowego i z tego wzgl ę du nie mog ą by ć obci ąż one dodatkow ą op ł at ą . Wyrok ten dotyczy ł , co prawda sytuacji gdy bank pobiera op ł at ę za prowadzenie rachunku bankowego i nie okre ś li ł w umowie, ż e prowizja taka stanowi wynagrodzenie banku tylko za niektóre us ł ugi ś wiadczone w ramach umowy – tym niemniej w ocenie Prezesa Urz ę du zasada zakazu pobierania op ł at winna znale źć zastosowanie równie ż w przypadku gdy rachunek oszcz ę dno ś ciowy prowadzony jest bezp ł atnie, a Bank ró ż nicuje pobieranie op ł at za dokonywane na niego wp ł aty w zale ż no ś ci od tego czy wp ł ata dokonywana jest tylko w banknotach (wówczas us ł uga jest bezp ł atna), czy bilonem (wówczas naliczana jest op ł ata). Czynno ś ci przeliczenia wp ł acanych sum, nie nale ż y traktowa ć jako wykonywania dodatkowych us ł ug. Czynno ść przeliczenia wp ł acanej kwoty mie ś ci si ę bowiem w ramach ś wiadczonych przez Bank us ł ug pobierania i wp ł acania gotówki. 11 Co wi ę cej, zgodnie z art. 66 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.), to w ł a ś nie na banku ci ąż y obowi ą zek przeliczania i sortowania banknotów i monet pochodz ą cych z wp ł at na rachunki bankowe. Dobre obyczaje nakazuj ą wi ę c, aby bank nie utrudnia ł korzystania z rachunku bankowego przez klienta, a w szczególno ś ci nie uzale ż nia ł dost ę pno ś ci i ekonomicznej racjonalno ś ci transakcji tylko i wy łą cznie w oparciu o fakt dokonywania transakcji gotówkowej z u ż yciem bilonu lub banknotów. Pobieranie od klientów op ł aty za wp ł at ę gotówkow ą w bilonie, czyni tak ą operacj ę ekonomicznie niekorzystn ą . Efektem wspomnianej praktyki jest ograniczenie funkcjonalno ś ci rachunku bankowego, poprzez utrudnienie konsumentowi pos ł ugiwania si ę bilonem, który w ś wietle obowi ą zuj ą cych przepisów stanowi prawny ś rodek p ł atniczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Pobieranie op ł aty za wp ł aty gotówkowe w bilonie narusza tym samym interes ekonomiczny klientów banku. W zwi ą zku z powy ż szym, naruszenie przez Bank dobrych obyczajów i interesów klienta sta ł o si ę przyczyn ą do stwierdzenia przes ł anki bezprawno ś ci post ę powania Banku w przedmiotowym zakresie. Ad C) Zgodnie z art. 22¹ k.c. za konsumenta uwa ż a si ę osob ę fizyczn ą dokonuj ą c ą czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą lub zawodow ą . Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje definicji „zbiorowego interesu konsumentów”, wskazuj ą c jednak w przepisie art. 24 ust. 3, ż e nie jest nim suma 11 Wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 01.03.2006 r. , XVII Amc 93/04 7 indywidualnych interesów konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów oznacza zatem nara ż enie na uszczerbek interesów znacznej grupy lub wszystkich konsumentów, poprzez stosowan ą przez przedsi ę biorc ę praktyk ę , obejmuj ą c ą tak dzia ł ania, jak i zaniechania. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów mo ż e polega ć zarówno na ich naruszeniu, jak i zagro ż eniu im. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W jednym z orzecze ń S ą d Najwy ż szy stwierdzi ł , i ż nie jest zasadne uznawanie, ż e post ę powanie z tytu ł u naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów mo ż na wszcz ąć tylko wtedy, gdy zagro ż one s ą interesy wielu odbiorców, a nie jest to mo ż liwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pe ł ni tak ż e funkcj ę prewencyjn ą , s ł u ż y bowiem ochronie tak ż e nieograniczonej liczbie potencjalnych konsumentów 12 . Do stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest ustalenie, i ż konkretne dzia ł anie przedsi ę biorcy nie ma ś ci ś le okre ś lonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kr ę gu podmiotów. Jak podnosi si ę w doktrynie, w poj ę ciu praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów mie ś ci si ę tak ż e dzia ł anie przedsi ę biorcy skierowane wprawdzie do oznaczonych (zindywidualizowanych), ale za to dostatecznie licznych konsumentów, o ile przy tym konsumentów tych łą czy jaka ś wspólna cecha rodzajowa. Nale ż y zatem przyj ąć , ż e zbiorowy interes konsumentów nie musi odnosi ć si ę do nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zindywidualizowa ć , gdy ż brak indywidualizacji nie sprzeciwia si ę mo ż liwo ś ci wyodr ę bnienia kategorii b ą d ź zbioru konsumentów o pewnych cechach. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem interesów potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów. Prezes Urz ę du podejmuj ą c rozstrzygni ę cia zawarte w niniejszej decyzji nie opiera ł si ę zatem na indywidualnych przypadkach przedstawianych przez konsumentów, a wzi ął pod uwag ę dzia ł ania Banku odnosz ą ce si ę do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, a wi ę c pewnej, potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów, bior ą c za podstaw ę ustale ń i rozwa ż a ń w g ł ównej mierze materia ł dowodowy dostarczony przez Bank, zawieraj ą cy wykorzystywane w relacjach z konsumentami wzorce umowne. Ka ż dy potencjalny klient banku, mo ż e wi ę c znale źć si ę w sytuacji w której bank zastosuje opisan ą wcze ś niej praktyk ę . Dzia ł ania Banku s ą podejmowane w stosunku do potencjalnie nieoznaczonego z góry i bardzo licznego kr ę gu podmiotów. Jak ju ż wykazano praktyki Banku wskazane w sentencji decyzji narusza ł y interes ekonomiczny konsumentów. Praktyki te ogranicza ł y funkcjonalno ść oferowanego konsumentom produktu, poprzez ograniczenie ekonomicznej op ł acalno ś ci dokonywania operacji wp ł aty na rachunki bankowe za pomoc ą prawnego ś rodka p ł atniczego w postaci bilonu oraz banknotów i bilonu w stanie nieuporz ą dkowanym. III. Rozstrzygni ę cie decyzji. Stwierdzenie zaniechania stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. 12 wyrok SN z dnia 12 wrze ś nia 2003 r., I CKN 504/01, publ. 8 Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du, w przypadku, gdy przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy, wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. W trakcie post ę powania, Bank zaprzesta ł stosowania kwestionowanych praktyk, polegaj ą cych na pobieraniu prowizji od wp ł at gotówkowych na rachunki bankowe dokonywanych w banknotach i bilonie lub wy łą cznie w bilonie, je ż eli bilonu jest powy ż ej 50 sztuk (w wysoko ś ci 1% pe ł nej kwoty wp ł aty zrealizowanej w bilonie, lecz min. 10 z ł ). Bank w pi ś mie z dnia 10 marca 2008 r. poinformowa ł o zmianie wzorców umownych i usuni ę ciu z Tabeli prowizji za czynno ś ci bankowe oraz op ł at za inne czynno ś ci prowizji wskazanej w sentencji decyzji z dniem 1 stycznia 2008 r., przekazuj ą c jednocze ś nie po ś wiadczon ą za zgodno ść z orygina ł em uchwa łę zarz ą du Banku z dnia 20 grudnia 2007 r. w sprawie zmiany Tabeli prowizji za czynno ś ci bankowe oraz op ł at za inne czynno ś ci. Wobec powy ż szego nale ż a ł o orzec jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 kodeksu post ę powania cywilnego. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Otrzymuj ą : 1. Getin Bank S.A. Skrytka pocztowa 593 40-950 Katowice 2. a/a 9