Ts 85/24

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 14 września 2026 r. Pozycja 140 POSTANOWIENIE z dnia 24 września 2025 r. Sygn. akt Ts 85/24 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Krystyna Pawłowicz , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Przedsiębiorstwa Rolnego […] sp. z o.o. z siedzibą w G . o zbadanie zgodności : art. 4 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1382) z art. 2, art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz art. 20 w związku z art. 22 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIE NIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 29 kwietnia 2024 r. (data nadania) Przedsiębiorstwo Rolne […] sp. z o.o. z siedzibą w G . (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym w kom- parycji niniejszego postanowienia. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego. Skarżąca w 1998 r. zawarła z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa umowę dzierżawy gruntów rolnych na 20 lat. W 2012 r. na mocy aneksu nr 7 do powyższej umowy strony wyłączyły z dzierżawy 30% użytków rolnych stanowiących przedmiot umowy , na za- sadach przewidzianych w art. 4 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o gospo- darowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1382; dalej: ustawa zmieniająca). W 2017 r. skarżąca zainicjowała postępowanie sądowe w sprawie ustalenia istnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy dzierżawy w stosunku do nieruchomości objętych aneksem nr 7 . Sąd Rejonowy w W . VI Wydział Cywilny wyrokiem z 8 marca 2018 r. (sygn. akt […] ) oddalił powództwo skarżącej. Powyższy wyrok został, na skutek apelacji skarżącej, uchylony przez Sąd Okręgowy w W . XXVII Wydział Cywilny Odwoławczy wyrokiem z 11 marca 2021 r. (sygn. akt […] ). OTK ZU B/2026 Ts 85/24 poz. 140 2 Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy w W . VI Wydział Cywilny wyro- kiem z 14 kwietnia 2022 r. (sygn. akt […] ) oddalił powództwo skarżącej. Apelacja skarżącej od powyższego wyroku została oddalona przez Sąd Okręgowy w W . XXVII Wydział Cywilny Odwoławczy wyrokiem z 25 października 2023 r. (sygn. akt […] ). Orzeczenie to – wskazane przez skarżącą jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji – zostało doręczone jej pełnomocnikowi 10 marca 2024 r. W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że ustawodawca w art. 4 ustawy zmieniającej w sposób nieuzasadniony ograniczył prawa majątkowe skarżącej , słusznie nabyte na podsta- wie umowy dzierżawy, naruszając art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Przewidziane w zaskarżonym przepisie rozwiązanie stanowi ło „szantaż legislacyjny” i było tylko pozornie dobrowolne, ponieważ dzierżawca musi ał zgodzić się na oddanie 30% dzier- żawionych gruntów pod rygorem utraty uprawnień zapewniających kontynuację działalności po upływie pierwotnego terminu obowiązywania umowy dzierżawy (s. 33 - 49 skargi). W kontekście art. 2 Konstytucji skarżąca podkreśliła, że art. 4 ustawy zmieniającej na- rusz a zasadę ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa, zasadę przyzwoitej legislacji oraz zasadę ochrony praw słusznie nabytych i ochrony interesów w toku. Przejawiało się to we władczej ingerencji w stosunek prawny ukształtowany przed wejściem w życie nowego prawa (s. 49 - 56 skargi). Skarżąca wskazała, że art. 4 ustawy zmieniającej godzi również w zasadę równej ochrony praw majątkowych (art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji), ponie- waż w nieuzasadniony sposób różnicuje sytuację gospodarstw rolnych w zależności od ich powierzchni oraz daty zawarcia umowy dzierżawy (s. 57 - 61 skargi). Nawiązując do art. 20 i art. 22 Konstytucji skarżąca podniosła, że kwestionowany przepis stanowi nadmierne ograniczenie wolności działalności gospodarczej dzierżawców, a wspieranie gospodarstw rodzinnych nie może następować kosztem innych podmiotów pro- wadzących w Polsce działalność rolniczą (s. 61 - 66 skargi). Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 27 maja 2025 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 2 czerwca 2025 r.) skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi przez: 1) wskazanie naruszonych konstytucyjnych wolności lub praw, wy- nikających z art. 2 i art. 20 w związku z art. 22 Konstytucji ; 2) określenie sposobu naruszenia tych wolności lub praw ; 3) uzasadnienie zarzutów niekonstytucyjności. Skarżąca ustosunkowała się do powyższego zarządzenia w piśmie z 5 czerwca 2025 r. (data nadania). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie. 2. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego w obecnym składzie nadanie dalszego biegu skardze konstytucyjnej jest niedopuszczalne z uwagi na brak legitymacji skargowej skarżącej. Artykuł 79 ust. 1 obowiązującej Konstytucji stanowi, co następuje: „Każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na za- sadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub OTK ZU B/2026 Ts 85/24 poz. 140 3 organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji”. Cytowany przepis znajduje się w rozdziale II Konstytucji, zatytułowanym: „Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela”. Tym samym – zachowując konsekwencję termi- nologiczną – zaimek „każdy”, użyty w art. 79 ust. 1 Konstytucji, należy rozumieć jako „każdy człowiek i obywatel”. Rozszerzanie zaimka „każdy” na osoby prawne lub inne podmioty nie- będące „człowiekiem i obywatelem”, zgodnie z dyrektywą wykładni systemowej Konstytucji, jest nieuprawnione. Trybunał w obecnym składzie ma świadomość tego, że w orzecznictwie sądowokon- stytucyjnym od 1997 r. utrwaliło się rozszerzające rozumienie wspomnianego zaimka „każ- dy”, jako obejmującego nie tylko osoby fizyczne, lecz także osoby prawne. Temu stanowisku nie towarzyszy jednakże wnikliwe uzasadnienie prawne. Co więcej, problem ten nigdy nie był przedmiotem głębszej analizy Trybunału Konstytucyjnego. Przyznanie legitymacji skargowej podmiotom niemającym statusu „człowieka i obywatela” następowało niejako „automatycz- nie”, tytułem wcześniejszej praktyki orzeczniczej. Orzekając w sprawie analizowanej skargi konstytucyjnej, w której skarżącą jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, Trybunał nie podziela stanowiska (prezentowanego we wcześniejszych orzeczeniach – w szczególności w wyroku z 24 lutego 1999 r., sygn. SK 4/98, OTK ZU nr 2/1999, poz. 24 ), że podmiotem uprawnionym do wniesienia skargi jest nie tylko osoba fizyczna, lecz także osoba prawna. Zaimek „każdy” – ze względu na tytuł rozdziału II Konstytucji – rozumieć bowiem należy jako „każdego człowieka” (por.: Słownik języka pol- skiego , t. 2, red. J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, Warszawa 1902, s. 309; Słownik języka polskiego PWN , t. 1, red. M. Szymczak, Warszawa 1984, s. 906; Mały słownik języka polskiego PWN , red. E. Sobol, Warszawa 1999, s. 305) . Nie jest przy tym argumentem praw- nym okoliczność utylitarna, że rozszerzająca wykładnia art. 79 ust. 1 Konstytucji uzasadniona jest tym, iż szerokie rozumienie tego zaimka „pozwala np. na nadanie dalszego biegu skardze konstytucyjnej wniesionej nie tylko przez osobę fizyczną, ale także osobę prawną” (tak w wyroku w sprawie o sygn. SK 4/98). Nie sposób przy tej okazji nie zauważyć, że w obo- wiązującej Konstytucji brak jest analogicznych do przewidzianych dla „człowieka i obywate- la” procedur, które w zbliżony sposób pozwalałyby na ochronę praw podmiotów zbiorowych. Nie jest jednak dobrym rozwiązaniem w tej sytuacji wtłaczanie niejako „na siłę” podmiotów zbiorowych w procedury przewidziane dla „człowieka i obywatela”. Oznaczałoby to w prak- tyce pozakonstytucyjne przyznanie tym podmiotom zbiorowym de facto praw i wolności zastrzeżonych konstytucyjnie tylko dla „człowieka i obywatela”. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.