Ts 179/24

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 15 września 2026 r. Pozycja 146 POSTANOWIENIE z dnia 30 lipca 2025 r. Sygn. akt Ts 179/24 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej K . J . o zbadanie zgodności: 1) art. 130 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, [ ze zm. ] ) w zakresie zwrotu: „jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty” , z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczy - pospolitej Polskiej; art. 45 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzy - mie 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61 , poz. 284, ze zm.) ; art. 45 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 303 z 14 grudnia 2007 r., s. 1, ze zm.) ; art. 31 ust. 3; art. 32 i art. 2 Konstytucji; 2) art. 101 i art. 102 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w spra - wach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398, [ ze zm. ] ) , z art. 45 ust. 1 Konsty - tucji; art. 45 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 6 Konwencji o O chronie P raw C złowieka i Podstawowych Wolności ; art. 45 ust. 1 Konstytucji w zwią zku z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej ; art. 31 ust. 3; art. 32 i art. 2 Konstytucji; 3) art. 394 1a § 1 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego w zakresie zwrotu: „ pierwszej instancji”, z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji; 4) art. 49 § 1 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego w zakresie, w jakim „uniemożliwia wniesieni [e] wniosku o wyłączenie [sędziego] wraz ze śro - dkiem zaskarżenia”, z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 Konsty - tucji; 5) art. 50 § 3 pkt 1 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego z art. 45 ust. 1 Kon stytucji, p o s t a n a w i a: o dmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. OTK ZU B/2026 Ts 179/24 poz. 146 2 UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 24 września 202 4 r. (data wpływu ) K . J . (dalej: skarżąc a ), reprezentowan a przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił a z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle nastę - pującego stanu faktycznego. W pozwie z 21 października 2021 r. przeciwko [ … ] sp. z o.o. skarżąca wniosła o nakazanie wydania samochodu, z możliwością zwolnienia się pozwane j spółki z powyższego obowiązku poprzez zapłatę na jej rzecz 200 000 ,00 zł. Skarżąca wniosła także o zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Do wniosku dołączyła oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Sąd Okręgowy w W . XVI Wydział Gospodarczy (dalej: Sąd Okręgowy) postano - wieniem z 2 listopada 2021 r. (sygn. akt […] ) oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów , stwierdziwszy, że z dokumentów złożonych przez skarżącą nie wynika, iż nie jest ona w sta - nie ponieść należnej opłaty sądowej. Zażalenie, które skarżąca wniosła na powyższe rozstrzy - gnięcie Sąd Okręgowy oddalił postanowieniem z 4 lutego 2022 r. (sygn. akt […] ), uznawszy, że nie narusza ono art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398, ze zm. ; dalej: u.k.s. ) . Skarżąca nie uiściła opłaty sądowej, dlatego zarządzeniem z 11 marca 2022 r. (sygn. akt […] ) Przewodniczący XVI Wydziału Gospodarczego w Sąd zie Okręgow ym w W . zwrócił pozew. Na powyższe zarządzenie skarżąca wniosła zażalenie wraz z ewentualnym wnioskiem o wyłączenie od jego rozpoznania wskazanych we wniosku sędziów orzekających w Sądzie Apelacyjnym z uwagi na brak uprawnień do orzekania. Sąd Apelacyjny w W . Wydział VII Gospodarczy i Własności Intelektualnej (dalej: Sąd Apelacyjny) postanowieniem z 12 sier - pnia 2022 r. (sygn. akt […] ) oddalił wniosek w stosunku do sędziego wyznaczonego losowo do rozpoznania sprawy , natomiast w pozostałym zakresie wniosek odrzucił, stwierdziwszy, że jest on procesowo niedopuszczalny, a z a tem bezskuteczny. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła zażalenie . Sąd Apelacyjny w W . postanowieniem z 27 lutego 2024 r. (sygn. akt […] ) oddalił zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego w XVI Wydziale Gospodarczym Sądu Okręgo - wego w W . z 11 marca 2022 r. o zwrocie pozwu. Powyższe orzeczenie – wskazane jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Kon - stytucji – zostało doręczone skarżącej 9 września 2024 r. Skarżąca twierdzi, że zakwestionowane w skardze art. 101 i art. 102 u.k.s. są prze - pisami blankietowymi niezawierającymi żadnych zasad rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów. W ten sposób naruszają prawo do „ rzetelnej, przewidywalnej i jednoznacznej” procedury sądowej. Według skarżące j powyższe prawo narusza także zaskarżony w skardze art. 394 1a ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 202 4 r. poz. 1 56 8, ze zm. ; dalej: k.p.c. ). Wprowadza on bowiem zasadę dwu - etapowego, a nie dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy (wniosku o zwolnienie od kosztów). W odniesieniu do zakwestionowan ych w skardze art. 49 § 1 i art. 50 § 3 k.p.c. skarżąca zarzuciła, że ich rozumienie ukształtowane uchwałą Sądu Najwyższego z 26 lipca 2019 r. (sygn. akt […] ) uniemożliwia skuteczne złożenie wniosku o wyłączenie „osoby co do której strona wysnuwa zarzut braku bezstronności” . W yłącza ją on e bowiem możliwość złożeni a go „już w środku procesowym (pozwie, skardze, zażaleniu , apelacji itd.) a jednocześnie nie następuje w toku większości postępowań wpadkowych etap w którym strona powiadamiana jest o składzie [s] ądu przed wydaniem orzeczenia” (s. 12 - 13 skargi ). W ten sposób instytucja wyłączenia sędziego staje się instytucją fasadową. OTK ZU B/2026 Ts 179/24 poz. 146 3 W skardze konstytucyjnej skarżąca sformułowała wniosek o „zabezpieczenie skargi” przez „złożenie do depozytu Trybunału Konstytucyjnego” samochodu osobowego stanowią - cego przedmiot pozwu. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie. 2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określo- nych w Konstytucji. W związku z tym art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK zobowiązuje skarżącego do określenia przedmiotu skargi, tj. do wskazania przepisu ustawy lub innego aktu norma- tywnego, na podstawie którego wydano w jego sprawie orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji i w stosunku do którego domaga się stwierdzenia niezgodności z ustawą zasadniczą. Zakwestionowany przepis musi więc być podstawą ostatecznego orzeczenia, zaś jego normatywna treść źródłem naruszenia wolności lub praw występującego ze skargą kon- stytucyjną. Skarżąca zakwestionowała m.in. art. 394 1a § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Ko deks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 202 4 r. poz. 1 568 , ze zm.; dalej: k.p.c.), ustanawiający katalog postanowień, na które przysługuje zażalenie do innego składu sądu pierwszej instancji (zażalenie poziome), art. 101 i art. 102 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (obecnie: Dz. U. z 202 4 r. poz. 9 5 9 , ze zm.; dalej: u.k.s.c.) dotyczące kwestii zwolnienia strony od kosztów sądowych , a także art. 49 § 1 k.p.c. regulujący kwestię wyłączenia sędziego na wniosek i art. 50 § 3 pkt 1 k.p.c. (w skardze błędnie określony jako art. 50 § 3 ust. 1) , zezwalający sędziemu, którego dotyczy wniosek o wyłączenie , na podejmowanie czynności do czasu jego rozstrzygnięcia. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że powyższe przepisy nie były podstawą postano- wienia Sądu Apelacyjnego w W . VII Wydział Gospodarczy i Własności Intelektualnej (dalej: Sąd Apelacyjny) z 27 lutego 2024 r. (sygn. akt […] ). Rozstrzygnięciem tym Sąd Apelacyjny, orzekając w sprawie jako sąd drugiej instancji, oddalił zażalenie skarżące j na zarządzenie przewodniczącego w XVI Wydziale Gospodarczym Sądu Okręgowego w W . o zwrocie po- zwu. Wnios ek skarżące j o zwolnienie jej od kosztów sądowych, a także zażalenie na posta- nowienie o oddaleniu tego wniosku , rozpatrywane były natomiast przez Sąd Okręgowy w W . Postępowanie w sprawie zakończyło się prawomocnym postanowieniem tego sądu z 4 lutego 202 2 r. (sygn. akt […] ). To zatem w tym postępowaniu (a nie w postępowaniu zakończonym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w W . z 27 lutego 202 4 r.) zastosowanie miały zakwe- stionowane w skardze art. 101 i art. 102 u.k.s.c. oraz art. 394 1a k.p.c. Przepisy regulujące kwe- stię wyłączenia sędziów stosowane były natomiast przez Sąd Apelacyjny w W . , które , jak wskazała skarżąca , zakończyło się postanowieniem tego sądu 21 listopada 2023 r. (sygn. akt […] ). Powyższe orzeczenie nie zostało do łą czone do skargi konstytucyjnej. Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia dla oceny spełnienia przez skargę wymogów formalnych wynikają- cych z przepisów u.o.t.p.TK . Jeśliby bowiem przyjąć, że jest ono orzeczeniem, o którym mo- OTK ZU B/2026 Ts 179/24 poz. 146 4 wa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, to skardze należałoby odmówić nadania dalszego biegu z po- wodu przekroczenia terminu, wskazanego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna w zakresie, w jakim jej przedmiotem są art. 394 1a § 1 k.p.c., art. 101 i art. 102 u.k.s.c. , art. 49 § 1 i art. 50 § 3 pkt 1 k.p.c. nie spełnia podstawowego wymogu wy- nikającego z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. 3. Sytuację prawną skarżące j w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, w związku z którym wniesiona została skarga konstytucyjna , kształtował art. 130 § 1 k.p.c. Przepis ten zawiera regulację dotyczącą usuwania braków formalnych pism procesowych wpływających do sądu oraz skutków ich nieusunięcia w terminie tygodniowym. Zarzut niezgodności tego przepisu z Konstytucją skarżąc a łączy z zarzutami niekon- stytucyjności art. 101 i art. 102 u.k.s.c., tj. przepisami stanowiącymi „mechanizm” zwolnienia od kosztów sądowych. Skoro jednak w postępowaniu zakończonym postanowieniem z 27 lu - tego 202 4 r. nie miały zastosowania regulacje statuujące mechanizm zwolnienia od kosztów sądowych, to przytoczone przez skarżącą argumenty nie uzasadniają zarzutu niekonstytucyj- ności art. 130 § 1 k.p.c. Przepis ten nie narusza więc praw skarżące j w taki sposób, w jaki wskazuje on a w skardze (zob. postanowienie TK z 27 czerwca 2023 r., sygn. Ts 6/23, OTK ZU B/2023, poz. 302) . Wziąwszy powyższe pod uwagę Trybunał stwierdza, że analizowana skarga, w zakre- sie, w jakim jej przedmiotem jest art. 130 § 1 k.p.c., nie zawiera właściwego , z punk t u widze- nia art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK , uzasadnienia. 4. Trybunał zwraca uwagę także na to, że zgodnie z jednoznacznym brzmieniem art. 79 Konstytucji wzorcem kontroli dla zakwestionowanych w skardze ustaw i innych aktów normatywnych mogą być wyłącznie przepisy ustawy zasadniczej. Z tego względu przywołan e w skardze akty prawa międzynarodowego należy uznać za niedopuszczaln e wzor ce kontroli. Powyższe okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – podstawami odmowy nadania dalszego biegu rozpatrywanej skardze konstytucyjnej. 5. Ze względu na odmowę przekazania skargi do merytorycznej oceny wniosek o „za - bezpieczenie skargi” stał się bezprzedmiotowy. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżące j przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.