Ts 225/23

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 14 sierpnia 2026 r. Pozycja 125 POSTANOWIENIE z dnia 16 kwietnia 2025 r. Sygn. akt Ts 225/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Rafał Wojciechowski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M . J . o zbadanie zgodności: 1) art. 126 § 1 oraz art. 126 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) w zakresie, w jakim „ ogranicza znaczenie zwrotu pismo jedynie do formy papierowej, a zwrotu podpis wyłącznie do podpisu sporządzone[go] w form ie określonej w art. 78 § 1 (…)” ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061) , z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 25 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę 1999/93/WE (Dz. Ur z. UE. L Nr 257, s . 73) ; 2) art. 394 3 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego , z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 2 w związku z art. 45 ust. 1; ar t. 79 ust. 1 Konstytucji ; 3) art. 5 ust. 1; art. 8 ust. 2 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 20 04 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postę - po waniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez proku - ratora i po stępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, ze zm.) lub „alternatywnie” w całości tej ustawy w zakresie, w jakim „nie przewiduje możliwości zaskarżenia postanowienia sądu o odrzuceniu skargi, odrzuceniu zażalenia i wpro wadza jednoinstancyjny, nieweryfikowalny, uznaniowy tryb postępo - wania w przedmiocie skargi” , z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7; art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 17 6 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 2; art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji , OTK ZU B/2026 Ts 225/23 poz. 125 2 p o s t a n a w i a: o dmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu . UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 7 sierpnia 202 3 r. (data nadania) M . J . (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji na tle następującego stanu faktycznego. Skarżący wystąpił do Sądu Ok ręgowego w K . za pośrednictwem Sądu Rejonowego w K . ze skargą na przewlekłość postępowania w sprawie toczącej się przed tym sądem pod sygn. […] . Pismo w formie PDF złożył za pośrednictwem e - maila. Zarządzeniem z 7 marca 2023 r. (doręczonym skarżącemu 27 marca 2023 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi przez własnoręczne jej podpisanie , w terminie tygodnia , pod rygorem odrzucenia tego pisma . W terminie wskazanym w zarządzeniu skarżący nie usunął braku formalnego , podniósł natomiast , że złożona skarga została podpisana zgodnie z prze - pisami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę 1999/93/WE (Dz. Urz. UE. L Nr 257, s . 73; dalej: rozporządzenie PE i Rady UE) . W tym stanie rzeczy , Sąd Okręgowy w K . III Wydział Cywilny Odwoławczy postanowieniem z 15 maja 2023 r. (sygn. akt […] ) odrzucił skargę , stw ierdziwszy, że w obowiązującym stanie prawnym wniesienie pisma procesowego d r ogą elektroniczną lecz poza systemem teleinformatycznym i podpisanie go podpisem elektronicznym nie spełnia wymogu podpisania pisma stosownie do art. 126 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568; dalej: k.p.c.). Na powyższe postanowienie skarżący wniósł drogą mailową zażalenie wraz z wnio - skiem o wyłączenie wskazanych w nim sędziów . Sąd Okręgowy w K . , w piśmie z 2 czerw ca 2023 r. ( sygn. […] ) , wydanym w celu wykonania zarządzenia sędziego tego s ą du , wezwał skarżącego do podpisania pisma (zażalenia) w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu zawartego w zażaleniu wniosku o wyłączenie sędziego. W reakcji na powyższe pismo skarżący wniósł drogą elektroniczną „Wniosek o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania pytań prejudycjalnych w TSUE oraz alternatywnie o wyłączenie w trybie art. 49 k.p.c.”. W piśmie z 6 lipca 2023 r . (sygn. akt jw. ) , skierowanym do skarżącego w formie e - maila , Sąd Okręgowy poinformował skarżącego o pozostawieniu w aktach bez nadania biegu przesłanej drogą elektroniczną korespondencji zawierającej wniosek o zawieszenie postępowania i wyłączenie sędziów w trybie art. 49 k.p.c. jako niestanowiących pisma proce - sowego. W reakcji na powyższe pismo skarżący ponownie sformułował i przesłał e - mailem „wniosek o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania pytań prejudycjalnych w TSUE oraz alternatywnie o wyłączenie w trybie art. 49 k.p.c. i wszczęcie postępowani a dyscy - plinarnego”. Sąd Okręgowy w K . , postanowieniem z 13 lipca 2023 r. (sygn. akt jw.) odrzucił, jako niedopuszczalne , zażalenie skarżącego na postanowienie tego sądu z 15 maja 2023 r. (sygn. akt […] ). Sąd wskazał, że przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 20 21 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2023 r. poz. 1725) przewidują jednoinstancyjny tryb r ozpoznania takiej skargi, zatem stronie nie przysługuje środek odwoławczy od orzeczeń i innych rozstrzygnięć wydanych w toku postępowania prowadzonego na podstawie wskazanej ustawy. Powyższe OTK ZU B/2026 Ts 225/23 poz. 125 3 orzeczenie, wskazane przez skarżącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konsty - tucji, zostało mu doręczone wraz z uzasadnieniem (i pouczeniem, że nie przysługuje od niego środek zaskarżenia, i że w razie wniesienia kolejnego zażalenia w tej sprawie, zostanie ono pozostawione w aktach sprawy bez żadnych dalszych czynności) 1 sierpnia 2023 r. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie , któremu nie nadano dalszego biegu. Prezes Trybunału Konstytucyjnego, zarządzeniem z 8 grudnia 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 18 grudnia 2023 r.) wezwał skarżącego do poinformowania, czy od orzeczenia wskazanego w skardze jako ostateczne został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia. W piśmie procesowym z 23 grudnia 2023 r. (data nadania) skarżący poinformował, że od orzeczenia wydanego w postępowaniu ze ska rgi na przewlekłość postępowania nie przy - sługuje żaden środek zaskarżenia . Jednakże wniósł on zażalenie na postanowienie z 13 listo - pada 2023 r., któremu nie nadano dalszego biegu. W tym stanie rzeczy , jak wskazał, wniósł do Sądu Apelacyjnego w K . skargę na przewlekłość tego postępowania , jednakże do dnia, w którym złożył w Trybunale niniejsze pismo procesowe , nie zapadło żadne rozstrzygnięcie. Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 23 lipca 2024 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 6 sierpnia 2 024 r . ) wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi przez: 1) doprecyzowanie przedmiotu kontroli wskazanego w punkcie 1 i 2 petitum skargi przez: a) podanie kwestionowanego brzmienia art. 126 § 1 k.p.c., b) wyja - śnienie, czy przepis oznaczony jako „Art. 394.3” powyższej ustawy to art. 394 § 3 czy też art. 394 3 k.p.c. ; 2) wskazanie naruszonych konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego, wynikających z: a) art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji, b) art. 45 ust. 1 w związku z ar t. 176 ust. 1 Konstytucji, c) art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, d) art. 176 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, e) art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji, powołanych w punkcie 3 petitum skargi (wraz z czterema kopiami); 3) wyjaśnienie, w jaki sposób każdy zakwestionowany w skardze przepis narusza poszcze - gólne konstytucyjne wolności lub prawa skarżącego, wyrażone w przepisach Konstytucji wska zanych w petitum skargi (wraz z czterema kopiami); 4) uzasadnienie zarzutu niezgo - dnoś ci każdego zakwestionowanego w skardze przepisu z poszczególnymi konstytucyjnymi wolnościami lub prawami skarżącego, wyrażonymi w przepisach Konstytucji wskazanych w petitum skargi, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (wraz z czterema kopiami). Skarżący odniósł się do zarządzenia w piśmie procesowym z 12 sierpnia 2024 r. (data nadania). Skarżący twierdzi, że zakwestionowany w skardze art. 126 § 1 k.p.c. narusza prawo do rzetelnego rozpoznania sprawy ponieważ, zgodnie z „utrwaloną archaiczną wykładnią (…) opartą n a nieobowiązującym stanie prawnym” ogranicza pojęcie podpisu tylko do „podpisu konwencjonalnego wykonanego osobiście za pomocą przyrządu pisarskiego na papierze”. Powyższa wykładnia zakwestionowanego w skardze art. 126 § 1 k.p.c. jest także niezgodna z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady UE . W tym zakresie skarżący przedsta- wił obszerny wywód mający dowieść , że w świetle prawa krajowego i „unijnego” doręczanie pism procesowych opatrzonych podpisem elektronicznym jest możliwe . W odniesieniu do zakwestionowanego w skardze art. 394 3 k.p.c. skarżący zarzucił, że na jego podstawie został „ukarany” za skorzystanie z „przysługujących” mu środków proce- sowych. P rzepis ten pozwala bowiem na pozostawienie w aktach postępowania , bez nadania im dalszego biegu , uzasadnionych i dopuszczalnych prawem środków zaskarżenia lub wnio- sków procesow ych dlatego, że w ocenie są du zostały one złożone jedynie w celu przedłużenia postępowania . Skarżący podniósł, że w sprawie, w związku z któ rą wystąpił do Trybunału , na podstawie tego przepisu zostało naruszone jego prawo do „zweryfikowania przez przewidzia- OTK ZU B/2026 Ts 225/23 poz. 125 4 ny ustawą inny skład sądu (…) fundamentalnej kwestii jaką była zasadność odrzucenia za- sadnej i pozbawionej braków formalnych skargi na przewlekłość postępowania”. Przepis ten narusza więc prawo do dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy , prawo dostępu do drugiej instancji sądowej (art. 176 ust. 1 Konstytucji) , zasadę demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) i prawo do rzetelnej proce dury (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Odnośnie zakwestionowanych w analizowanej skardze przepisów ustawy skargowej (alternatywnie całej ustawy) skarżący podniósł, że są one niezgodne z Konstytucją , ponieważ nie przewidują żadnej kontroli orzeczenia wydanego po raz pierwszy przez sąd rozpoznający skargę (na przewlekłość postępowania). W ten sposób pozbawiają skarżącego praw do: „dwu- instancyjności każdego postępowania sądowego”, „procedowania w sprawie” oraz „właści- wego sądu II instancji”. Trybuna ł Konstytucyj ny zważył, co następuje: 1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona o kreślonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie. 2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określo- nych w Konstytucji. W związku z tym art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK zobowiązuje skarżącego do określenia przedmiotu skargi, tj . do wskazania przepisu ustawy lub innego aktu norma- tywnego, na podstawie którego wydano w jego sprawie orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji i w stosunku do którego domaga się stwierdzenia niezgodności z ustawą zasadniczą. Zakwestionowany przepis musi więc być podstawą ostatecznego orzeczenia, zaś jego normatywna treść źródłem naruszenia wolności lub praw występującego ze skargą kon- stytucyjną. 2.1. Skarżący zakwestionował art. 126 § 1 (oraz § 1 pkt 6), art. 394 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.), a także art. 5 ust. 1; art. 8 ust. 2 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowaw- czym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nie- uzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, ze zm.; dalej: ustawa skargowa) lub alterna- tywnie całą ustawę skargową. 2.2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że spośród zakwestionowanych w skardze przepisów tylko art. 8 ust. 2 ustawy skargowej był podstawą postanowienia Sądu Okręgowe- go w K . z 13 lipca 2023 r. (sygn. akt […] ), tj. orzeczenia wskazanego przez skarżącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Pozostałe, poddane kontroli Trybunału przepisy , nie kształtowały sytuacji prawnej skarżącego. Należy zwrócić uwagę na to, że po- wyższym orzeczeniem Sąd Okręgowy w K . odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie o odrzuceniu skargi na przewlekł ość postępowania jako niedopuszczalne z mocy prawa. Od- rzucenie skargi jest rozstrzygnięciem formalnym – oznacza , że skarżącemu nie przysługiwał środek odwoławczy, co wprost wskazano w uzasadnieniu. W tej sprawie Sąd Okręgowy nie OTK ZU B/2026 Ts 225/23 poz. 125 5 badał więc prawidłowości zaskarżonego orzeczenia, nie stosował zatem będącego podstawą odrzucenia skargi , dotyczącego wymogu podpisania pisma procesowego art. 126 § 1 pkt 6 k.p.c. (skarga skarżącego nie spełniała tylko tego wymogu formalnego ). Sąd Okręgowy nie stosował także art. 39 4 3 k.p.c. , ponieważ podstaw ą odrzucenia zażalenia nie było to, że zosta- ło ono wniesione jedynie dla zwłoki. Bez znaczenia dla tego postępowania były także ogólne zasady wnoszenia skarg na przewlekłość (art. 5 ust. 1 ustawy skargowej) oraz kwestie doty- czące dochodzenia naprawienia szkody po zakończeniu postępowania ze skargi na przewle- kłość (art. 15 ust. 1 i 2 ustawy skargowej). 2.3. W świetle art. 79 ust. 1 Kon stytucji i doprecyzowującego go art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK niedopuszczalne jest formułowanie zarzutu niezgodności z Konstytucją całego aktu normatywnego ( in casu ustawy skargowej, por. postanowienie TK z 14 grudnia 2022 r., sygn. Ts 285/21, OTK ZU B/2024, poz. 52). 2.4. Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że rozpatrywa- na skarga konstytucyjna, w zakresie, w jakim jej przedmiotem są: art. 126 § 1 (i art. 126 § 1 pkt 6 k.p.c.), art. 394 3 k.p.c., art. 5 ust. 1 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy skargowej, a także cała ustawa skargowa, nie spełnia podstawowej przesłanki wynikając ej z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanej w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. Okoliczność ta jest, zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, podstawą odmowy nada- nia analizowanej skardze dalszego biegu we wskazanym zakresie. 3. Podstawą orzeczenia , z którym skarżący łączy naruszenie swych praw był , jak już wskazano, m.in. art. 8 ust. 2 ustawy skargowej w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwo- ści zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu skargi na przewlekłość postępowania . Jest to przepis odsyłający, stanowi on bowiem o tym, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie skargowej do postępowania toczącego się na skutek skargi sąd stosuje odpowiednio przepisy o postępowaniu zażaleniowym obowiązujące w postępowaniu, którego skarga dotyczy. Zgod- nie z dotychczasowym orzecznictwem Trybunału, z uwagi na charakter tego przepisu , nie może on być samodzielnym przedmiotem kontroli w postępowaniu wszczętym na podstawie skargi konstytucyjnej . Jak orzekł bowiem Trybunał w postanowieniu z 6 lipca 2016 r. , przepis ten „ ni e przyznaje ani nie odbiera żadnych praw; sam, w oderwaniu od procedur z nim zwią- zanych (cywilnej, karnej czy administracyjnej), w ogóle nie może być kwalifikowany jako źródło jakichkolwiek praw czy obowiązków. Nie ulega wątpliwości, że z art. 8 ust. 2 (…) [ustawy skargowej] nie wynikają żadne prawa podmiotowe, a przez to nie może on podlegać ocenie konstytucyjnej w tym zakresie, w oderwaniu od innych przepisów o charakterze mery- torycznym” (sygn. SK 27/15, OTK ZU A/2016, poz. 55 ). Z kolei w wyroku z 22 paźd ziernika 2015 r. (sygn. SK 28/14, OTK ZU 9 / A/2015, poz. 149) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 8 ust. 2 ustawy skargowej w związku z art. 394 1 § 2 k.p.c. jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 176 ust. 1 Konstytucji. W wyro- ku tym Trybunał stwierdził, że w postępowaniu w przedmiocie skargi na przewlekłość postę- powania sąd działa jako organ ochrony prawnej, który kontroluje sprawność procedowania przez organ prowadzący postępowanie główne oraz podejmuj e działania w celu nadania sprawie właściwego biegu z punktu widzenia szybkości procedowania. Orzekanie o skardze na przewlekłość postępowania nie stanowi rozpatrywania odrębnej sprawy w rozumieniu Konstytucji, ponieważ nie dochodzi do bezpośredniego merytorycznego orzekania o prawach i wolnościach jednostki. Z tego powodu art. 176 ust. 1 Konstytucji nie jest adekwatnym wzor- cem kontroli dla art. 8 ust. 2 ustawy skargowej . Trybunał stwierdził także, że brak możliwości zaskarżenia postanowienia o oddaleniu sk argi na przewlekłość postępowania jest racjonalnym ograniczeniem prawa do sądu i prawa do zaskarżalności orzeczeń wydanych w pierwszej in- OTK ZU B/2026 Ts 225/23 poz. 125 6 stancji oraz służy zapewnieniu realizacji konstytucyjnego prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że rozpatrywana skarga konstytucyjna, w zakresie, w jakim jej przedmiotem jest art. 8 ust. 2 ustawy skargowej , jest oczywiście bezzasadna. Okoliczność ta jest, zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK , podstawą odmowy nada- nia skardze dalszego biegu we wskazanym zakresie. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.