Ts 262/22

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 16 września 2026 r. Pozycja 153 POSTANOWIENIE z dnia 13 listopada 2024 r. Sygn. akt Ts 262/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jakub Stelina , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M . J . o zbadanie zgodności: 1) art. 394 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm. ; dalej: k.p.c. ) z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 , art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzecz y pospolitej Polskiej ; 2) art. 394 1a k.p.c. w zakresie wyrażenia „pierwszej instancji” z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w zwią zku z art. 45 ust. 1, art. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytu- cji; 3) art. 5 ust. 1, art. 8 ust. 2 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postę - powaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, ze zm. ; dalej: ustawa o skardze na przewlekłość) z art. 45 ust. 1 , art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji lub alternatywnie całości ustawy o skardze na przewlekłość w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości: a) zaskarżenia postanowienia sądu o: odrzuceniu skargi, oddaleniu skargi, od - mo wie zwolnienia od kosztów sądowych , b) możliwości wniesienia skargi na przewlekłość postępowania toczącego się wsku tek wniesienia skargi na przewlekłość postępowania lub postę - powania o ustanowienie pełnomocnika z urzędu , z art. 45 ust. 1 , a rt. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w zw iązku z art. 7, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. OTK ZU B/2026 Ts 262/22 poz. 153 2 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2 i 7, art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji , p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu . UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 7 listopada 2022 r. (data nadania) M . J . (dalej: skarżący ), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru , wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następują- cego stanu faktycznego . Skarżący wskazał dwa postępowania , z których wynika , jego zdaniem , naruszenie jego wolności i praw konstytucyjnych. Postanowieniem z 24 maja 2022 r. (sygn . akt […] ) Sąd Apelacyjny w W . oddalił skargę skarżącego na przewlekłość postępowania toczącego się przed Sądem Okręgowym w W . w sprawie o sygn. akt […] . P ostanowieniem z 27 lipca 2022 r. (sygn. akt […] ) sąd odrzucił zażalenie skarżącego z informacją, że n ie podlega ono uzasadnieniu. Złożony przez skarżącego wniosek o uzasadnienie powyższego orzeczenia został odrzucony postanowieniem Sądu Apelacyjnego w W . z 3 października 2022 r. (sygn. akt […] ) . W odrębnym postępowaniu S ąd O kręgowy w K . postanowieniem z 21 września 2022 r. oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od opłaty za złożenie wniosku o spo - rządzenie na piśmie uzasadnienia postanowienia sądu z 14 września 2021 r. (sygn. akt […] ; dalej: postanowienie z 21 września 2022 r.). Skarżący złożył wniosek o uzasadnienie postanowienia z 21 września 2022 r. Postanowieniem z 6 października 2022 r. (sygn. akt […] ) Sąd Okręgowy w K . odmówił sporządzenia uzasadnienia postanowienia z 21 września 2022 r. Wskazał zasadnicze powody rozstrzygnięcia , podnosząc, że dokonuje z urzędu uzasadnienia wyroku oraz postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Zarządzeniem z 5 września 2023 r. sędzia T rybunału Konstytucyjnego wezwał skar - żącego do usunięcia braków formalnych skargi przez: precyzyjne określenie, które z za - s karżo nych przepisów stanowiły podstawę prawną każdego z rozstrzygnięć wskazanych przez skarżącego jako ostateczne orzeczenia o jego wolnościach lub prawach; wskazanie, które wolności lub prawa skarżącego wyrażone w art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, i w jaki sposób , zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze art. 394 3 ustawy z dnia 17 listo pada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm. ; dalej: k.p.c. ); wskazanie, które wolności lub prawa skarżącego wyrażone w art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 , art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji , i w jaki sposób zostały naruszone przez zakwestionowany w skardze art. 394 1a § 1 ustawy – Kodeks postę powania cywilnego „w zakresie zwrotu « pierwszej instancji»”; wskazanie, które wolności lub prawa skarżącego, wyrażone w art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji , i w jaki sposób zostały naruszone przez zakwestionowane w skardze art. 5 us t. 1, art. 8 ust. 2 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym OTK ZU B/2026 Ts 262/22 poz. 153 3 przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2004 r. Nr 179, poz. 1843 ; dalej: ustawa o skardze na przewlekłość ); wskazanie, które wolności lub prawa skarżącego, wyrażone w art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2 i 7, art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji , i w jaki sposób zostały naruszone przez zakwestionowaną w skardze w całości ustawę o skardze na przewlekłość w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości: zaskarżenia postanowienia sądu o odrzuceniu skargi, oddaleniu skargi, odmowie zwolnienia od kosztów sądowych, możliwości wniesienia skargi na przewlekłość po stępowania toczącego się na skutek wniesienia skargi na przewlekłość postępowania lub postępowania o ustanowienie pełnomocnika z urzędu; uzasadnienie zarzutów niezgodności zakwestionowanych w skardze przepisów z prawami lub wolnościami skarżącego wyrażonymi w postanowieniach Konstytucji przywołanych w pkt 1 - 3 petitum skargi, z powołaniem argumentów lub dowodów na ich poparcie; sprecyzowanie, które z postanowień Sądu Okręgowego w K . Wydział IV Cywilny Odwoławczy z 6 października 2022 r. (sygn. akt […] ) stano wi rozstrzygnięcie ostateczne (zob. s. 4 skargi konstytucyjnej; załączono dwa postanowienia Sądu Okręgowego w K . z 6 października 2022 r. o powyższej sygnaturze: jedno dotyczy odmowy sporządzenia uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 21 września 2021 r., drugie zaś odrzucenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego z 14 września 2021 r.) ; poinformowanie, czy od postanowień określonych przez skarżącego jako ostatecznie rozstrzygające o jego wolnościach i prawach (zob. s. 3 i 4 skargi konstytucyjnej) został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia; udokumentowanie daty doręczenia postanowień, o których mowa w pun - kcie 8 zarządzenia. Skarżący w pi śmie z 2 5 września 2023 r. (data nadania) w skazał jako ostateczne dwa orzeczen ia : postanowienie Sądu Okręgowego w K . z 6 października 2022 r. (sygn. akt […] ), które zostało doręczone skarżącemu 24 października 2022 r. oraz postanowienie Sądu Apelacyjnego w W . z 3 października 2022 r. , doręczon e w system ie elektronicznym. Odniósł się także do wezwania o wskazanie wolności i praw wynikających z kolejnych wzorców konstytucyjnych oraz tego, w jaki sposób zostały one naruszone przez zaskarżone przepisy. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia warunków wy- nikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i przepisów ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) . 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji prawo złożenia skargi konstytucyjnej przysłu- guje każdemu, czyje konstytucyjne prawa lub wolności zostały naruszone w wyniku wydania w jego sprawie ostatecznego rozstrzygnięcia, opartego na niezgodnym z Konstytucją przepi- sie ustawy lub innego aktu normatywnego. Dla skutecznego złożenia skargi konstytucyjnej konieczne jest więc zaistnie nie i przedstawienie zależności pomiędzy normą prawną, zakty- wizowaną w procesie jej zastosowania w sprawie skarżącego a naruszeniem jego praw lub wolności o charakterze konstytucyjnym, wskazanych i wywiedzionych przez skarżącego w złożonych do Trybunału pism ach procesowych. Obowiązek ten , zgodnie z przepisami u.o.t.p.TK (zob. art. 53 ust. 1 pkt 1 - 4) leży po stronie skarżącego . W razie wątpliwości co do spełnienia wymogów formalnych skargi konstytucyjnej, skarżący jest wezwany do usunięcia zaistniałych brakó w na po d stawie art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK. OTK ZU B/2026 Ts 262/22 poz. 153 4 2.1. Z akwestionowany art. 394 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępo- wania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 ; dalej: k.p.c.) określa, co należy rozu- mieć przez – niedopuszczalne w świetle tego przepisu – zażalenie wniesione jedynie dla zwłoki. Art. 394 1a k.p.c. ustanawia katalog postanowień, na które przysługuje zażalenie do innego składu sądu pierwszej instancji ( tzw. zażalenie poziome). Przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępo- waniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowa- niu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, ze zm.; dalej: ustawa o skardze na przewlekłość) określają natomiast zarówno sposób procedury wniesienia i roz- poznania skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygo- towawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora oraz postępowaniu sądo- wym bez uzasadnionej zwłoki, jak i sposób dochodzenia naprawienia szkody, która wynikła ze stwierdzonej przewlekłości. 2.2. Trybunał stwierdził , że powyższe normy , w zakresie określonym w petitum skar- gi , nie były postawą orzeczeń wskazanych przez skarżącego jako rozstrzygając ych o jego prawach i wolnościach w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, tj. postanowie nia Sądu Okrę- gowego w K . z 6 października 2022 r. (sygn. akt […] ; dalej: postanowienie Sądu Okręgowe- go z 6 października 2022 r.) ani postanowienia Sądu Apelacyjnego w W . z 3 paździ ernika 2022 r. (sygn. akt […] ; dalej: postanowienie Sądu Apelacyjnego z 3 października 2022 r.) . Trzeba p rzypom nieć , że postanowieniem z 6 października 2022 r. Sąd Okręgowy odrzucił niedopuszczalny z mocy prawa środek odwoławczy na postanowienie sądu drugiej instancji o odrzuceniu zażalenia. Postanowieniem zaś z 3 października 2022 r. Sąd Apelacyjny odrzu- cił wniosek skarżącego w przedmiocie uzasadnienia postanowienia tego sądu z 27 lipca 2022 r. , odrzucającego zażalenie na postanowienie z 24 maja 2022 r. (s ygn. akt […] ) oddala- jące skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nie uzasadnionej zwłoki w postępowaniu sądowym toczącym się przed Sądem Okręgowym w W . o sygn. akt […] . W związku z powyższym skarga nie spełnia formalnego warunku wynikającego z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK, co jest samodzielną podstawą odmowy nadania jej dalszego biegu w myśl art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK. 3. Niezależnie od podstawy odmowy nadania dalszego biegu skardze, wskazanej w punkcie 2.2 niniejszego postanowie nia, należy zauważyć, co następuje: 3.1. W ramach spełnienia wymogów formalnych , wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji , jak i art. 53 ust. 1 pkt 1 - 4 u.o.t.p.TK , skarżący winien poprzeć zarzuty nie- konstytucyjności stosownymi argumentami . W arunku tego nie wyczerpują rozważania nieja- sne zarówno ze względu na ich treść, jak i sposób przedstawienia (zob. np. postanowienie TK z 22 listopada 2023 r. , sygn. Ts 276/22, OTK ZU B/2024, poz. 51 i przywołane tam orzecz- nictwo). Zalecane jest takie przeprowad zenie wątku w zakresie każdego z zarzutów, by nie budziło wątpliwości, w jaki sposób zdaniem skarżącego określona wartość konstytucyjna zo- stała naruszona przez skonkretyzowaną normę prawną zastosowaną we wskazanym postępo- waniu sądowym. Wymóg ten realizuje się szczególnie w wypadku niniejszej skargi, tj. w sy- tuacji, gdy z woli skarżącego obejmuje ona kilka postępowań sądowych, zakończonych dwoma orzeczeniami o charakterze ostatecznie rozstrzygającym o wolnościach i prawach skarżącego w rozumieniu art. 79 ust . 1 Konstytucji . W treści skargi nie wyodrębniono jednak, jakie wolności lub prawa konstytucyjne oraz w jaki sposób zostały naruszone przez oparcie na zakwestionowanych przepisach treści orzeczeń wydanych w poszczególnych postępowa- niach sądowych. Uniemożliwia to jednoznaczne odtworzenie sposobu rozumowania skarżą- OTK ZU B/2026 Ts 262/22 poz. 153 5 cego , co prowadzi do wniosku, że skarga nie spełnia wymogów określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2 - 3 u.o.t.p.TK . 3.2. W przekazanych Trybunałowi pismach ( z 7 listopada 2022 r. oraz 25 września 2023 r. ; daty nadania) skarżący wyraził przekonanie, że w jego sprawach sądy dokonały błęd- nej subsumpcji norm prawnych. Podniósł , że zgodnie z art. 391 § 1 k.p.c. do postępowania przed sądem drugiej instancji stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, zgodnie zaś z art. 391 1a § 1 ust. 1, 7 i 12 k.p.c. zażalenie do innego składu sądu pierwszej instancji przysługuje od postanowienia, którego przedmiotem jest, odpowied- nio, odmowa zwolnienia od kosztów sądowych, odmowa uzasadnieni a orzeczenia ( oraz jego doręczenia ), a także odrzucenie zażalenia. Zdaniem skarżącego z powyższego wynika norma stanowiąca o możliwości zażalenia postanowienia wydanego przez sąd drugiej instancji w powyżej przedstawionym przedmiocie , błędem więc było zastosowanie przez sądy w jego sprawach art. 394 2 k.p.c. Trybunał podnosi, że tak sformułowane zarzut y odnoszą się do pro- cesu stosowania prawa. Przypomina, że nie jest uprawniony do kontrolowania aktów stoso- wania prawa (np. orzeczeń wydanych w sprawie objętej wniesioną skargą konstytucyjną), nie jest bowiem sądem w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji. Powyższe jest samodzielną pod- stawą odmowy nadania biegu skardze na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 związku z art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK (zob. np. postanowienie TK z 25 października 2023 r. sygn. Ts 74/23, OTK ZU B/2024, poz. 15). 3.3. Trybunał przypomina także, że argumentacja odnosząca się do rozstrzygnięć sądowych uzyskanych przez skarżącego w innych sprawach nie może odnieść skutku proce- sowego w sprawie niniejszej . Wynika to z faktu, że skarga konstytucyjna jest środkiem proce- sowym o indywidualnym charakterze, ma więc na celu wskazanie naruszenia praw konstytu- cyjnych wskutek dokonania subsumpcji norm prawnych do faktów zaistniałych jednostkowo w sprawie skarżącego. Pozwala to na zabezpieczenie praw konstytucyjnych jednostki ze skut- kiem erga omnes , z drugiej zaś strony znacznie ogranicza wpływ na ocenę konstytucyjności przepisu rozważań o charakterze abstrakcyjnym czy też przytaczania przykładów praktyki są downiczej w innych sprawach . 3.4. Na marginesie należy przypomnieć , że o rzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są rodzajem interwencji o charakterze aktualnym, co do zasady odnoszącym się do obowiązują- cych norm prawnych (art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK) . Z akres przedmiotu postanowienia sądu, od którego przysługuje zażalenie – co zdaje się być przedmiotem zastrzeżeń skarżącego – został zmieniony na mocy art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Ko- deks postępowania cywilnego, ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy – Ko- deks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1860) , który wszedł w życie 14 marca 2024 r. , a także art. 1 pkt 50 i 51 ustawy z 9 marca 2023 r. o zmianie usta- wy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614) , który wszedł w życie 1 lipca 2023 r. Jak wynika z art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK , podjęcie przez Trybunał badania ich konstytucyjności winno być uzasadnione ochroną konstytucyjnych wolności i praw skarżącego, cze go nie można stwierdzić w niniejszej sprawie. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.