Ts 72/22

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 29 grudnia 2025 r. Pozycja 319 POSTANOWIENIE z dnia 27 marca 2024 r. Sygn. akt Ts 72/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jakub Stelina , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A . B . o zbadanie zgodności: art. 306 § 1 w związku z art. 426 § 1 oraz art. 465 § 1 i 2 w związku z art. 459 § 1 i 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 202 0 r. poz. 30 , ze zm.) w zakresie, w jakim nie przewiduj ą „środka odwoław- czego umożliwiającego zaskarżenie orzeczenia w przedmiocie nieuwzględnienia zażalenia i utrzymania w mocy postanowienia Prokuratora Prokuratury Rejono- wej (...) o odmowie wszczęcia śledztwa” , z art. 176 ust. 1 w związku z art. 78, art. 45, art. 77 ust. 2 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 2 3 marca 2022 r. (data nadania) A . B . (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnik a z urzędu , wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego. Prokurator Prokuratury Rejonowej w C . postanowieniem z 28 stycznia 2021 r. (sygn. akt […] ) odmówił wszczęcia śledztwa w sprawie przekroczenia uprawnień i poświadczenia nieprawdy przez Dyrektora Zakładu Karnego w K . oraz Sędziego Sądu Rejonowego w Ż . Po rozpoznaniu zażalenia pełnomocnika skarżącego , powyższe orzeczenie zostało utrzymane w mocy przez Sąd Rejonowy w K . Wydział II Karny postanowieniem z 2 0 paź- dziernika 2021 r. (sygn. akt […] ). W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że został „pozbawiony możliwości obrony swoich interesów w drodze postępowania dwuinstancyjnego”, ponieważ z askarżone przepisy „pozwalają jedynie na jednoinstancyjne postępowanie sądowe w zakresie kontroli postano- wień prokuratorskich nie zapewniając zwyczajnego środka odwoławczego oraz dwuinstan- cyjnego trybu postępowania ”. Stanowi to naruszenie art. 176 ust. 1 w związku z art. 78 Kon- styt ucji (s. 5 skargi). OTK ZU B/2025 Ts 72/22 poz. 319 2 W kontekście art. 45 ust. 1 Konstytucji skarżący podkreślił szczególne znaczenie wynikających z tego przepisu gwarancji dotyczących prawa dostępu do sądu oraz do odpo- wiedniego ( zgodnego z wymogami sprawiedliwości i jawności) ukształtowania procedury sądowej. Kwestionowany w skardze mechanizm nie spełnia wymagań wynikających z tego przepisu w obu aspektach – postępowanie sądowe w tym wypadku nie jest odpowiednio ukształtowane i nie przewiduje procedury, w której mogą być załatwiane sprawy wskazane w skardze (s. 6 - 7 skargi). Zaskarżone przepisy zamykają także skarżącemu drogę sądową do zaskarżenia orze- czenia sądu pierwszej instancji , naruszając art. 77 ust. 2 Konstytucji (s. 7 skargi). Godzą one również w art. 2 Konstytucji , ponieważ „nie wprowadzają harmonijnego, spójnego i nie budzącego wątpliwości trybu postępowania sądowego z precyzyjnie określo- nymi zasadami odwoławczymi i zakresem zastosowania przepisów k.p.k.” (s. 8 skargi). Prezes Trybunału Konstytucyjnego w zarządzeniu z 19 maja 2022 r. wezwał skarżące- go do udokumentowania daty doręczenia mu orzeczenia wskazanego w skardze jako osta- teczne oraz złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi konstytucyjnej. Skarżący odpowiedział na powyższe zarządzenie w piśmie z 3 czerwca 2022 r. (data nadania). Zarządzeniem s ędziego Trybunału Konstytucyjnego z 9 listopada 2022 r. skarżący zo- stał wezwany do usunięcia braków formalnych skargi przez : 1) udokumentowanie daty złoże- nia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu wniesienia skargi konstytucyjnej w administracji zakładu karnego, 2) wskazanie, jakie konstytucyjne wolności lub prawa wyrażone w art. 45 ust. 2, art. 77 ust. 2 i art. 2 Konstytucji zostały naruszone i w jaki sposób, 3) uzasadnienie zarzutu niezgodności zaskarżonych przepisów z t ymi wolnościami lub pra- wami . Skarżący ustosunkował się do powyższego zarządzenia w piśmie z 2 9 listopada 2022 r. (data nadania) , składając żądane przez Trybunał dokumenty oraz przedstawiając do- datkowe wyjaśnienia. W kontekście art. 45 Konstytucji skarżący doprecyzował, że jego za- rzuty dotyczą wyłącznie treści wynikających z ust. 1 tego przepisu (naruszenia prawa dostępu do sąd u oraz odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej – s. 3 - 4 pisma ). W kontekście art. 77 ust. 2 Konstytucji podniósł, że kwestionowane przepisy zamykają mu drogę sądową do zaskarżenia postanowienia sądu pierwszej instancji, co stanowi naruszenie prawa do sprawie- dliwego, rzetelnego i dwuinstancyjnego procesu oraz prawa dostępu do sądu (s. 4 pisma). Natomiast w związku z art. 2 Konstytucji skarżący podkreślił, że zaskarżone przepisy naru- szają jego prawo do sprawiedliwości proceduralnej, obejmującej prawo do rzetelne j i spra- wiedliwej procedury (s. 5 pisma). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie. 2. W świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji, w skardze konstytucyjnej można kwestionować jedynie przepisy, które były podstawą ostatecznego orzeczenia o określonych konstytucyj- nych wolnościach lub prawach skarżącego. Dopuszczalność złożenia skargi jest więc bezpo- OTK ZU B/2025 Ts 72/22 poz. 319 3 średnio uzależniona od tego, czy w stanie faktycznym sprawy skarżącego występuje określo- na w tym przepisie k orelacja między ostatecznym orzeczeniem, naruszonymi konstytucyjny- mi wolnościami lub prawami oraz zaskarżonymi przepisami. Obowiązek wskazania właści- wego rozstrzygnięcia oraz określenia zakresu zaskarżenia (przedmiotu i wzorców kontroli) spełniających powyższe wymogi ciąży przy tym na skarżącym (por. art. 53 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.t.p.TK). W niniejszej sprawie s karżący zakwestionował konstytucyjność art. 306 § 1, art. 426 § 1 oraz art. 465 § 1 i 2 w związku z art. 459 § 1 i 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 20 24 r. poz. 37 ; dalej: k.p.k.) ze względu na to, że przepisy te nie przewidują możliwości zaskarżenia orzecze- nia w przedmiocie utrzymania w mocy postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa (por. petitum skargi). Jak o ostateczne orzeczenie wskazał w tym kontekście postanowienie Sądu Rejonowe- go w K . Wydział II Karny z 20 października 2021 r. (sygn. akt […] ; dalej: postanowienie Są- du Rejonowego), na mocy którego utrzymane w mocy zostało zaskarżone postanowienie pro- kuratora o odmowie wszczęcia śledztwa . S karżący był w tym postępowaniu reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że orzeczenie to nie dotyczyło problematyki pod- niesionej w skardze konstytucyjnej i nie zostało wydane na podstawie zaskarżonych przepi- sów w kwestionowanym w skardze zakresie. Postanowienie Sądu Rejonowego nie zawierało żadnego rozstrzygnięcia (ani pozytywnego, ani negatywnego) co do prawa skarżącego do sądowej kontroli postanowienia o utrzymaniu w mocy postanowienia prokuratora odmawiają- cego wszczęcia śledztwa. Treść uzasadnienia tego orzeczenia wskazuje, że przedmiotem oce- ny sądu w tej sprawie była wyłącznie merytoryczna zasadność zakończenia postępowania przygotowawczego. Tym samym niniejsza skarga konstytucyjna ma charakter abstrakcyjny – w sprawie zakończonej postanowieniem Sądu Rejonowego nie doszło do zastosowania w stosunku do skarżącego kwestionowanej normy prawnej i naruszenia jego praw konstytucyjnych w sposób wskazany w skardze. Skarga została więc złożona w sytuacji, gdy skarżący nie dysponował ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, pozwalającym na skutecz- ne podniesienie sformułowanych w niej zarzutów. W rezultacie skarga jest dotknięta nieusuwalnymi brakami, które uniemożliwiają nadanie jej dalszego biegu (por. art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK). Powyższa ocena ma podstawę w postanowieniu pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13 (OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). 3 . Niezależnie od powyższego Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że skarga konstytu- cyjna jest oparta na wadliwej interpretacji wzorców kontroli. Zdaniem skarżącego, postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa powinno podle- gać dwuinstancyjnej kontroli sądowej, a więc odpowiadać standardom wskazanym w art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji. Brak takiej procedury uważa on za zamknięcie drogi sądowej w rozumieniu art. 77 ust. 2 Konstytucji oraz naruszenie prawa do zaskarżenia orzeczenia wydanego w pierwszej instancji w ujęciu art. 78 Konstytucji. Zakwestionowane przepisy godzą również w wynikające z art. 2 Konstytucji prawo skarżące go „ do sprawiedli- wości proceduralnej, obejmującej prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury” (por. s. 5 pisma z 29 listopada 2022 r. – data nadania). Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się na temat konstytucyjnie wymaganego modelu kontroli postanowień prokuratora kończących postępowanie karne m.in. w wyroku z 12 ma ja 2003 r., sygn. SK 38/02 (OTK ZU nr 5/A/2003, poz. 38). Skarżąca kwestionowała w tej sprawie brak możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie sądu utrzymujące OTK ZU B/2025 Ts 72/22 poz. 319 4 w mocy postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego. Oceniając ten zarzut , Trybunał podkreślił, że pokrzywdzony ma oczywisty interes prawny w doprowa- dzeniu do wszczęcia postępowania przygotowawczego, wniesienia aktu oskarżenia przez oskarżyciela publicznego i skazaniu sprawcy przestępstwa popełnionego na jego szkodę. Z tego względu zasadne jest przyznanie mu możliwości zainicjowania sądowej kontroli po- stanowień organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze. Jednak postępowanie to jest w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji postępowaniem „w sprawie” sprawcy przestępstwa (a nie „w sprawie” pokrzywdzonego). Celem tego postępowania nie jest więc bezpośrednie orzeczenie o jakichkolwiek prawach czy obowiązkach pokrzywdzonego. W tym wypadku przysługujące pokrzywdzonemu prawo do sądu nie obejmuje prawa do dwuinstancyjnego postępowania sądowego. W rezultacie Trybunał orzekł, ż e art. 426 § 1 k.p.k. jest zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji i nie jest niezgodny z art. 176 ust. 1 Konstytucji. Powyższa argumentacja ma odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie i przesą- dza o odmowie nadania skardze dalszego biegu z uwagi na jej oczywistą bezzasadność (por. art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK). W świetle wyroku o sygn. SK 38/02, ze wskazanych przez skarżącego wzorców kontroli nie wynika bowiem prawo pokrzywdzonego do dwuinstancyj- nej kontroli sądowej postanowień kończących postępowanie przygotowawcze. Skarżący zrea- lizował swoje prawa gwarantowane przez art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 w związku z art. 2 Konstytucji przez złożenie do sądu zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa . Art. 176 ust. 1 Konstytucji jest zaś w tym wypadku nieadekwatnym wzorcem kon- troli. W świetle powyższych okoliczności Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania bada- nej skardze dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 i 3 u.o.t.p.TK. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.