Ts 95/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 31 grudnia 2025 r. Pozycja 327 POSTANOWIENIE z dnia 20 grudnia 2023 r. Sygn. akt Ts 95/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jarosław Wyrembak , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej S . Z . w sprawie zgodności: 1) art. 6 ust. 1 w związku z art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wie- czystych i hipotece (Dz. U. 2019 r. poz. 2204) w zakresie, w jakim „ wyłącza rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych w stosunku do tylko takich roz- porządzeń nieodpłatnych, które są dodatkowo powodowane motywem « szczodrobliwości »” , z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskie j ; 2) art. 2 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne- go (Dz. U. 2019 r. poz. 1460 , ze zm.) oraz art. 16 § 1 ustawy z dnia 14 czerw- ca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2019 r. poz. 256 , ze zm. ; [dalej: k.p.a.] ) „ w zakresie , w jakim przepisy te w sprawie o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości – ujawnionego w księdze wie- czystej na podstawie ostat ecznej decyzji administracyjnej wydanej zgodnie z art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Prze- pisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracow- nikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 , ze zm.) – z rzeczywistym stanem prawnym, wiążą sąd cywilny wadliwą decyzją administracyjną, po- mimo stwierdzenia we właściwym postępowaniu nadzorczym na podstawie art. 158 § 2 k.p.a., iż będąca podstawą wpisu decyzja – wobec wypełni e nia przesłanek z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. – została wydana z naruszeniem prawa ” , z art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 2 , art. 10 Konstytucji , p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. U Z AS A DNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 16 czerwca 2020 r. (data nadania) S . Z . (dalej: skarżący) , reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z zarzutami na tle następującego stanu faktycznego. OTK ZU B/2025 Ts 95/20 poz. 327 2 Postanowieniem z 16 czerwca 1992 r., sygn. akt […] , Sąd Rejonowy w W. stwierdził, że spadek po zmarłej właścicielce nieruchomości , dla której prowadzona jest księga wieczysta nr […] , nabył w całości S . M . Sąd Rejonowy w K . p ostanowieniem z 29 czerwca 1992 r., sygn. akt […] , stwierdził następnie , że spadek po nim nabył m.in. R . M . W skład będą c ej przedmiotem spadku nieruchomości wchodził y działk i geodezyjn e , któr e w latach 1942 - 1946 stanowił y własność Rzeszy Niemieckiej w myśl postanowienia sądu niemieckiego. Od 14 li - stopada 1946 r., na podstawie art. 2 ust. 1 pkt e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Na- rodowego z dnia 30 października 1944 r. o ochronie państwa (Dz. U. R.P. N r 10 , poz. 50; dalej: dekret PKWN), ich właścicielem stał się Skarb Państwa P olskiej R zeczypospolitej L u- dowej . Decyzją z 22 lutego 1993 r., nr […] , Wojewoda P . stwierdził nieodpłatne nabycie z mocy prawa przez Gminę W . własności ww. nieruchomości. Na podstawie zaś a kt u nota- rialn ego z 16 grudnia 1993 r., rep. A nr […] , użytkowni kiem wieczyst ym nieruchomości ob- jętej księgą wieczystą […] stała się Ogólnokrajow a Spółdzielni a Turystyczn a G . w W . , przy czym nabywca prawa został zwolniony z pierwszej opłaty z tytułu użytkowania wieczystego . Decyzją Wojewody […] z 14 grudnia 2007 r. ( […] ) stwierdzono, że działki wchodzą- ce w skład ww. nieruchomości nie podlegały działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o reformie rolnej. Po rozpatrzeniu wniosku R . M . , decyzją z 2 września 2009 r. nr 653 ( […] ) , Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że decyzja Wojewody P . z 22 lute- go 1993 r. wydana została z naruszeniem prawa , jednakże nie stwierdził jej nieważności z uwagi na treść art. 156 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania admi- nistracyjnego (obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 735; dalej: k.p.a.), wobec nieodwracalności skutków prawnych. Decyzją z 26 listopada 2009 r. nr 877 ( […] ) Minister Spraw Wewnętrz- nych , po rozpatrzeniu wniosku R . M . o ponowne rozpoznanie sprawy , utrzymał w mocy decy- zj ę Wojewody P . W tym stanie rzeczy R . M . wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administra- cyjnego w W . (dalej: WSA) ze skargą na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z 26 listo- pada 2009 r. , wnosząc o jej uchylenie z uwagi na rażące naruszenie art. 158 § 2 k.p.a. oraz błędną wykładnię art. 156 § 2 k.p.a. Wyrokiem z 11 czerwca 2010 r., sygn. akt […] , WSA oddalił skargę R . M . , stwierdzając brak podstaw do przyjęcia stanowiska skarżącego. Wyro- kiem z 7 października 2011 r., sygn. akt […] , Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) oddalił skargę kasacyjną R . M . w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z naruszeniem prawa. Aktem notarialnym z 8 października 2012 r. R . M . darował skarżąc emu S . Z . udział y w przedmiotowej nieruchomości. W konsekwencji skarżący wstąpił w charakterze powoda do toczącego się już postępowania z pozwu R . M . o uzgodnienie z rzeczywistym stanem praw- nym treści księgi wieczystej prowadzonej dla ww. nieruchomości poprzez wpisanie go jako jej właściciela w miejsce Gminy W . oraz wykreślenie użytkownika wieczystego , podnosząc m.in. nieodpłatn e nabycie prawa do nieruchomości przez Gminę W . Wyrokiem z 6 listopada 2012 r., sygn. akt […] , Sąd Rejonowy w W. I Wydział Cywilny stwierdził związanie sądu powszechnego decyzj ą administracyjn ą oraz że nabycie przedmiotowej nieruchomości nastą- piło odpłatnie , za zwolnieniem użytkownika wieczystego z pierwszej opłaty na mocy obowią- zujących przepisów, a nie z woli właściciela, tj. Gminy W . , co skutkuje utrzymaniem r ękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych . Wyrokiem z 21 stycznia 2020 r., sygn. akt […] , Sąd Okręgowy w P . Wydział II Cywilny Odwoławczy oddalił apelację skarżącego od ww. wyro- ku , podzielając ustalenia faktyczne i prawne dokonane przez Sąd Rejonowy. W tym stanie rzeczy skarżący wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego ze skargą kon- stytucyjną informując, że wniósł także skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Okręgowego w P . z 21 stycznia 2020 r. Zdaniem skarżącego zaskarżone przez niego przepisy ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. 2019 r. poz. 2204), ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. OTK ZU B/2025 Ts 95/20 poz. 327 3 2019 r. poz. 1460, ze zm.) oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2019 r. poz. 256, ze zm.) naruszają przysługujące mu konstytucyj- ne prawo do sądu i prawo do własności w świetle obowiązywania zasady demokratycznego państwa prawnego oraz trójpodziału i równowagi władz, tj. art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 2 i art. 10 Konstytucji. Zarządzeniem z 30 czerwca 2020 r. (doręczonym 6 lipca 2020 r.) Prezes Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do doręczenia pełnomocnictwa szczególnego do sporzą- dzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, a także do doręczenia odpisów lub poświadczonych za zgodność z oryginałem dokumentów stanowiących jeden komplet załączników do skargi, pod rygorem negatywnych skutków procesowych. Pismem z 10 lipca 2020 r. skarżący ustosun- kował się do powyższego zarządzenia . N astępnie pi smem z 5 sierpnia 2020 r. wniósł dodat- kowo o stwierdzenie, że art. 6 ust. 1 w związku z art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księ- gach wieczystych i hipotece (Dz. U. 2019 r. poz. 2204) w zakresie, w jakim „pod ochroną działania rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych pozostaje czynność ustanowienia użyt- kowania wieczystego obejmująca – zgodnie z art. 2c ust. 3 i 4 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464) – zwolnienie użytkownika wieczystego z obowiązku uiszczenia pierwszej opłaty rocznej (obecnie pierwszej opłaty) oraz opłaty za przeniesienie własności wzniesio- nych na gruncie budowli (jeśli takie istnieją)”, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Pismem procesowym z 8 marca 2022 r. (data nadania) skarżący poinformował, że po- stanowieniem z 2 czerwca 2021 r., sygn. akt […] , Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Okręgowego w P . z 21 stycznia 2020 r. , w którym ostatecznie orzeczono o jego konstytucyjnych prawach i wolnościach. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393, ze zm.; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego roz- strzygnięcia na warunkach określonych w Konstytucji oraz u.o.t.p.TK. Trybunał wydaje po- stanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych prawem wymagań lub gdy jest oczywiście bezzasadna. 2. S karga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw, któ- rego uruchomienie warunkowane jest spełnieniem przesłanek z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanych w u.o.t.p.TK. Z akwestionowany w skardze przepis winien być zatem podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego przez sąd lub organ administracji pu- blicznej w indywidualnej sprawie , zaś zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK na skarżącym spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia naruszenia przysługujących mu konstytucyjnych wolności lub praw wskazanych w skardze przez powołanie argumentów lub dowodów uza- sadniających zarzut niezgodności kwestionowanych przepisów z Konstytucją. 3. W wyniku przeprowadzeni a rozpoznania wstępnego przedmiotowej skargi Trybunał Konstytucyjny ustalił, że nie spełnia ona warunków dopuszczenia do rozpoznania meryto- rycznego . OTK ZU B/2025 Ts 95/20 poz. 327 4 4. Trybunał stwierdza , że zakwestionowany przez skarżącego art. 6 ust. 1 w związku z art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. 2019 r. poz. 2204) , w zakresie wskazanym w punkcie pierwszym petitum skargi, nie był podstawą wyroku Sądu Okręgowego w P . Wydział II Cywilny Odwoławczy z 21 stycznia 2020 r., sygn. akt […] , tj. rozstrzygnięcia wskazanego w skardze jako ostateczne w myśl art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK w związku z art. 79 ust. 1 Konstytucji. Sąd Okręgowy stwierdził w tym wyroku , że – wbrew twierdzeniu skarżącego – w rozstrzyganej sprawie doszło do odpłatnego nabycia nieruchomości , a tym samym ukształtowania stanu prawnego ob ejmującego działanie rękojm i wiary publicznej ksiąg wieczystych. Wobec powyższego oparcie analizowanej skar gi konsty- tucyjnej o zarzut, że niezgodne z Konstytucją jest wyłącz enie działania rękojmi wiary pu- blicznej ksiąg wieczystych w stosunku do tylko takich rozporządzeń nieodpłatnych, które są dodatkowo powodowane motywem „ szczodrobliwości ” , nie znajduje pokrycia w stan ie fak- tycznym sprawy ani w wydanym rozstrzygnięciu. Skarga p rzyb rała w tym zakresie charakter abstrakcyjny i nosi znamiona postulatu de lege ferenda . Trybunał zwraca tymczasem uwagę, że skarga konstytucyjna nie jest kolejnym środkiem odwoławczym w toku instancyjnym, słu- żącym podważeniu ustaleń dokonanych wcześniej przez niezależny sąd i zmianie uzyskanych przez skarżącego rozstrzygnięć , które uznaje za niekorzystne w swojej sprawie . Trybunał ustalił ponadto , że wbrew wymaganiom wskazanym art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t. p. TK , skarżą- cy nie przedstawił uzasadnienia zarzutu niezgodności z Konstytucją przepisu zaskarżonego w punkcie pierwszym petitum skargi na tle wydanego w sprawie ostatecznego rozstrzygnię- cia . 5. Rozpoznając ż ądani e sformułowane w punkcie drugim petit u m skargi T rybunał ustalił, że – wbrew wymaganiom wskazanym w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK – skar żący nie wskazał , w jaki sposób przysługujące mu i powołane w skardze prawa i wolności zostały na- ruszone przez zaskarżony przepis . W świetle przytoczonych w tym zakresie wzorców kontroli s karżący nie przedstawił uzasadnienia na poparcie tezy , że w związku z e związaniem sądów powszechnych decyzjami administracyjnymi, nie miał dostępu do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Na podstawie załączonych do skargi dokumentów potwierdzających, w myśl art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK, wyczerpanie drogi prawnej Trybunał ustalił, że skarżący uzy- skał rozstrzygnięcie co do istoty sprawy wraz z uzasadnieniem oraz ustaleniem stanu faktycz- nego i prawnego , czego dotyczą wskazane przez skarżącego w tym zakresie wzorce kontroli . W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że skarga konstytucyjna nie jest instrumentem umożliwiającym Trybunałowi podważanie ustaleń i rozstrzygnięć dokonanych w drodze po- stępowań sądowych . 6. W skazane powyżej braki , jak stwierdza Trybunał, nie mogą być usunięte w dro dze wezwania, o którym mowa w art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK . Przepis ten może bowiem stanowić dla sędzi ego Trybunału podstawę do w ezwania skarżącego do doprecyzowania przedstawionego już u zasadnienia skarg i, a nie zaś do umożliwienia mu zmiany zakresu zaskarżenia lub argu- mentów na jej poparcie. W tym kontekście ocenić należy także żądanie skarżącego wyrażone w piśmie z 5 sierpnia 2020 r. Trybunał ustalił bowiem , że nie może ono podlegać rozpozna- niu, ponieważ przedstawiony w tym piśmie dodatkowy zarzut niezgodności kwestionowanego w skardze przepisu ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. 2019 r. poz. 2204) z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji wniesiony został po upływie terminu, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. 7 . Trybunał zwraca wreszcie uwagę, że w myśl art. 61 ust. 4 pkt 2 u. o .t.p.TK, nieusu- nięcie braku formalnego skargi w terminie skutkuje wydaniem postanowienia o odmowie OTK ZU B/2025 Ts 95/20 poz. 327 5 nadani a skardze dalszego biegu. Trybunał ustalił, że skarżący nie usunął braku wskazanego w punkcie drugim zarządzeni a Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 30 czerwca 2020 r. W reakcji na ww. zarządzeni e skarżący nie doręczył poświadczonych za zgodność z orygina- łem dokumentów stanowiących jeden komplet załączników do wniesionej skargi. Zamiast tego przedłożył zestaw kopii dokumentów różniący się od tego, który załączony był do skargi w chwili jej wniesienia , świadomie pomi jając niektór e rozstrzygnię cia wydan e w spraw ie przez samodzielne uzna nie ich za „niebędące niezbędne dla wypełnienia warunków formal- nych skargi konstytucyjnej” ( s. 2 pisma procesowego z 1 0 lipca 2020 r.). Jak jednak wspo- mniano już wyżej, w myśl art. 53 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK, na skarżącym spoczywa obowiązek rzetelnego przedstawienia stanu faktycznego sprawy w uza- sadnieniu skargi , z czym należy łączyć obowiązek dołączeni a do niej wszystkich wyroków, decyzji lub innych rozstrzygnięć potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej , o której mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK . 8 . W związku z powyższym, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 i 2 u.o.t. p. TK , Trybunał postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżące mu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.