Ts 167/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 3 lutego 2025 r. Pozycja 53 POSTANOWIENIE z dnia 20 grudnia 2023 r. Sygn. akt Ts 167/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jarosław Wyrembak , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M . P . w sprawie zgodności: art. 16 § 1 ustawy z dnia 23 kw ietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 95 , ze zm. ) , z art. 30, art. 31 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3, art. 41 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 , art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 , art. 32 ust. 2 w zwią zku z art. 31 ust. 1 , z art. 41 ust. 1 i art. 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu . UZASADNIENIE W skardz e konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 2 4 listopada 20 20 r. (data nadania) M . P . (dalej: skarżąc y ) , reprezentowan y przez pełnomocni k a z urzędu , wystąpił z zarzutami na tle następując ego stan u faktycznego . 1. P ostanowieniem z 17 sierpnia 2015 r. Sąd Okręgowy w B . orzekł o ubezwłasno- wolnieniu całkowitym skarżącego z powodu choroby psychiczne j . Na skutek apelacji skarżą- cego, postanowieniem z 12 kwietnia 2016 r . ( sygn. akt […] ) , Sąd Apelacyjny w G . uchylił zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego z 2015 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania . Postanowieniem z 15 czerwca 2018 r. (sygn. a kt […] ) Sąd Okręgowy w B . I Wy dział Cywilny orzekł o częściowym ubezwłasnowolnieniu skarżącego , zaś p ostanowie- niem z 14 lutego 2019 r. ( sygn. akt […] ) Sąd Apelacyjny w G . V Wydział Cywilny oddalił apelację skarżącego jako nieskuteczną i podtrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie podzielając ustalenia sądu pierwszej instancji . 2. W tym stanie rzeczy skarżący wystąpił ze skargą konstytucyjną wskazując rozstrzy- gni ę cie Sądu Apelacyjnego z 14 lutego 2019 r. jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu skar gi wyraził pogląd, że instytucja ubezwłasnowolnienia czę- ściowego , której dotyczy zaskarżony przepis, jest niezgodna z Konstytucj ą, ponieważ „daleko ogranicza lub wręcz pozbawia osoby ubezwłasnowolnione niektórych praw i wolności oby- OTK ZU B/2025 Ts 167/20 poz. 53 2 watels kich gwarantowanych konstytucyjnie (…)” ( s. 3 skargi). Ponadto s karżący wskazał m.in. , że „ [p]roblemy te zostały dostrzeżone przez wiele zagranicznych systemów prawnych, a także społeczność międzynarodową. Wiele jurysdykcji zreformowało środki prawne stoso- wane wobec osób z niepełnosprawnościami. Państwa te odeszły od rozwiązań tzw. modelu zastępczeg o (…) na rzecz zróżnicowanych rozwiązań tzw. modelu wspierającym (…)” ( s. 4 skargi). 3. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 15 kwietnia 202 1 r . ( doręczo- ny m 22 kwietnia 2021 r. ) skarżąc y został wezwan y do u sunięcia m.in. brak u udokumentowa- nia daty doręczenia mu ostatecznego orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji , a także daty złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (p k t 3 zarządzenia) . Skarżąc y odni ósł się do powyższego wezwania pismem z 2 9 kwietnia 202 1 r. (data nadania). Wniósł w nim j ednocześnie o wydłużenie do 21 dni terminu do usunięcia braków, o których mowa w powołanym wyżej punkcie 3 zarządzenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, „z uwagi na to, że (…) nie jest w posiadaniu tych dokumentów, jeden z radców prawnych wyznaczonych wcześniej (…) odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej, jak też z uwagi na fakt, że nie jest możliwe uzyskanie tych dokumentów w terminie 7 dni (…) ” . Zarządzeniem z 14 maja 202 1 r. Prezes Trybunału Konstytucyjnego skierował wniesioną skargę do rozpo- znania wstępnego . Trybunał Kon stytucyjny zważył, co następuje : 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia na warunkach określonych w Konstytucji oraz u.o.t.p.TK. Trybunał wydaje wówczas postano- wienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych prawem wymagań lub gdy jest oczywiście bezzasadna. 2 . P o przeprowadzeniu rozpoznania wstępnego przedmiotowej skargi Trybunał Kon- stytucyjny ustalił, że nie spełnia ona warunków dopuszczenia do rozpoznania merytorycznego z uwagi na brak udokumentowania daty doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia, które wska- zał jako ostateczne w rozumieniu art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK w związku z art. 79 ust. 1 Konstytu- cji . 2 .1. Z godnie z art. 53 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna winna zawierać udokumentowanie daty doręczenia ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie objętej wniesioną skargą. Ustawa nie przewiduje wyjątków, na podstawie których skarżący mógłby być zwolni ony z tego obowiązku. W prawdzie ustaw a nie określ a formy ani rodzaju dowodu , jaki powinien być w tym zakresie przedstawiony, niewątpliwie musi być on wiarygodny, a z jego treści winna jednoznacznie wynikać data odebrania ostatecznego orzeczenia. T rybunał Konstytucyjny podziela w tym względzie pogląd Sądu Najwyższego, że t akim dokumentem może być w szczególności zwrotne potwierdzenie odbioru, które w świetle utrwalonego orzecznictwa jest dokumentem urzędowym, korzystającym z domniemania zgodności z prawdą (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 marca 2011 r., sygn. akt V CZ 123/10, Lex nr 785895 ) . 2 .2. Trybunał Konstytucyjny wskazuje , że brak udokumentowania daty doręczenia ostatecznego rozstrzygnięcia uniemożliwia ustalenie w rozpoznaniu wstępnym , czy skarga OTK ZU B/2025 Ts 167/20 poz. 53 3 została wniesiona w wyznaczonym ustawowo terminie. A rt. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK stanowi tym- czasem, że obowiązek udokumentowania daty, o której mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK , sp o- czywa na skarżącym. W celu wykonania zarządzenia w zakresie usunięcia braku dotyczącego udokumentowania daty doręczenia rozstrzygnięcia wskazanego w skardze jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, skarżąc y m ógł przedstawić np. potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię (odpis) potwierdzenia odbioru , odpis wydruku z pocztowego systemu teleinformatycznego albo odpis koperty zaopatrzonej w numer przesyłki z datą stem- pl a pocztow ego (por. np. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 16 października 2019 r., sygn. Ts 232/17). 2 .3. W reakcji na wezwanie do usunięcia braku formalnego określonego w punkcie 3a zarządzenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 15 kwietnia 2021 r., skarżąc y poinformo- wał, że nie jest w posiadaniu tych dokumentów . Wniósł jednocześnie o wydłużenie do 21 dni siedmiodniowego terminu zakreślonego w tym zarządzeniu . Licząc zatem od daty doręczenia skarżącemu zarządzenia, Trybunał ustalił w rozpoznaniu wstępnym, że siedmiodniowy t ermin na usunięcie braków formalnych skargi wyz naczony w tym zarządzeniu upływał z dniem 29 kwietnia 20 21 r. i został przez skarżącego dochowany. Skoro jednak skarżący wniósł o „wydłużenie terminu do 21 dni” (pismo procesowe z 29 kwietnia 202 1 r.) , za początek jego biegu należy przyjąć datę doręczenia skarżącemu powołanego zarządzenia z 15 kwietnia 202 1 r . W związku z tym, przedłużony termin upłyną ł 13 maja 202 1 r. Kolejne pismo proce- sowe dotyczące usunięci a braków formalnych skarżący wniósł zaś 19 maja 2021 r. (data na- dania) , a więc już po upływie terminu , o który skarżący wnioskowa ł w piśmie procesowym z 29 kwietnia 202 1 r. Podkreślić należy również, że do tego pisma nie dołączył dowodu nie- zbędnego d o ustalenia daty doręczenia mu ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego w jego sprawie . 2 .4. Zgodnie z art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK dotyczącym wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej, jeżeli skarga nie spełnia wymagań przewidzianych w ustawie, a usunięcie braków jest możliwe, wyznaczony do rozpoznania wstępnego sędzia Trybunału wydaje za- rządzenie, w którym wzywa do ich usunięcia w terminie siedmiu dni. W okolicznościach ana- lizowanej sprawy, do braków, których usunięcie jest możliwe, należy zaliczyć nieudokumen- towanie daty doręczenia skarżącemu ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego w jego sprawie. Trybunał stwierdził jednak, że skarżący był prawidłowo wezwany do usunięcia tego braku na etapie kontroli przeprowadzonej przez Prezesa Trybunału Konstytucyjnego w trybie art. 57 ust. 1 u.o.t.p.TK. Trybunał poprzestaje zatem na ustaleniu, że skarżący nie przedstawił dowo- du na okoliczność udokumentowania daty doręczenia postanowienia, które wskazał w skardze jako ostateczne w rozumieniu art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK w związku z art. 79 ust. 1 Konstytucji. W konsekwencji należy stwierdzić, że nie usunął braku formalnego skargi konstytucyjnej . 2.5 . Trybunał Konstytucyjny wskazuje , że zgodnie z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, w ciągu trzech miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego rozstrzygnięcia, którego skarga dotyczy. Zgodnie zaś z art. 44 ust. 2 i 3 u.o.t.p.TK, skarżący może złożyć do sądu rejonowego swego miejsca zamieszkania wniosek o ustanowienie dla siebie adwokata lub radcy prawnego z urzędu , co wstrzymuje bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. W kontekście ana- lizowanej kwestii szczególnie istotn y jest przepis stanowiący , że wznowienie biegu tego ter- minu następuje po dniu doręczenia adwokatowi lub radcy prawnemu rozstrzygnięcia wł aści- wego organu o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącego (art. 44 ust. 3 pkt 1 u.o.t.p.TK). Błędne jest zatem twierdzenie skarżącego zawarte w uzasadnieniu skargi, że „[p]ostanowienie o ustanowieniu radcy prawnego dr K . S . pełnomocnikiem z urzędu dla Skarżącego zostało OTK ZU B/2025 Ts 167/20 poz. 53 4 wydane 31.08.2020 r. Trzymiesięczny termin na złożenie skargi konstytucyjnej upływa zatem 30.11.2020 r.” (s . 2 pkt 5 petitum skargi). Zgodnie bowiem z ww . przepisem termin do wnie- sienia skargi nie zaczyna biegu , a wznawia bieg z chwilą doręczenia wyznaczonemu pełno- mocnikowi rozstrzygnięcia właściwego organu . Tym niemniej, by w ramach rozpoznania wstępnego ustalić, czy skarżący wn osząc 24 listopada 2020 r. (data nadania) skarg ę konstytu- cyjną dochowa ł ustawowego terminu , należałoby przede wszystkim znać datę doręczenia skarżącemu postanowienia Sądu Apelacyjnego w G . z 14 lutego 2019 r. (sygn. akt […] ) . Wspomnieć należy również, że – jak wynika to z pisma procesowego z 29 kwietnia 2021 r. (data nadania) – skarżącemu dwukrotn ie wyznaczan o pełnomocni ków z urzędu . W tej kwestii istotne jest poznanie więc także nie tylko dat występowania z wnioskami w tym przedmiocie , ale także dat, kiedy były doręcz a n e pełnomocnikom rozstrzygnię cia o wyznaczeniu ich do reprezentowania skarżącego. D aty te mają znaczenie dla ustalani a biegu i dochowania termi- nu do wniesienia skargi konstytucyjnej. W wyniku wstępn ego rozpoznania analizowanej skargi Trybunał ustalił, że skarżący nie przedstawił i nie udokumentował żadnej z tych dat w terminie, o którym mowa w art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK ., a w szczególności daty określającej po- czątek biegu terminu do wniesienia analizowanej skargi , o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p.TK . 3 . Trybunał Konstytucyjny podkreśla – n iezależnie od powyższej, samodzieln ej prze- słan ki odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu – że zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK skarżący zobowiązany jest do udokumento- wania przebiegu sprawy, zwłaszcza przez rzetelne, szczegółowe przestawienie stanu faktycz- nego , któr e winno być poparte dołącz onymi do skargi istotnymi dla wniesionej sprawy roz- strzygnięciami , zwłaszcza wydany mi co do jej istoty. J ak ustalił Trybunał, skarżący nie dołą- czył do skargi tak istotnych orzeczeń , jak postanowieni e Sądu Okręgowego w B . z 17 sierpnia 2015 r., a także postanowieni e Sądu Apelacyjnego w G . z 12 kwietnia 2016 r., o których mo- wa w uzasadnieniu postanowienia Sądu Apelacyjnego w G . z 14 lutego 2019 r., tj. w roz- strzygnięciu wskazanym w skardze konstytucyjnej jako ostateczne w rozumieniu art. 77 ust. 1 Konstytucji. N ie wypełnił tym samym ciążącego na nim obowiązku, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK. 3 .1. W uzasadnieniu skargi , jak stwierdza Trybunał, nie wskaz ano jakie prawa lub wolności skarżącego, wynikające z przytoczonych w petitum wzorców , zostały naruszone przez z askarżony przepis. Wywiedzenie przysługujących skarżącemu praw podmiotowych z przytoczonych w skardze wzorców kontroli oraz w s kazanie sposobu , w jaki doszło do ich naruszenia , a wreszcie uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem ustąpiło w uzasadnieniu analizowanej skargi miejsca polemi ce z rozstrzygnięciami sądowymi wydanymi w indywidualnej sprawie skarżą- cego . Okoliczność ta prowadzi do ustalenia, że s karżąc y nie wypełnił ciążącego na nim obo- wiązku , o którym stanowi art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK . Co do zasady, b rak formalny skargi , stwierdzony na gruncie tego przepisu , może być usunięty po wezwaniu wydanym w tym za- kresie przez sędziego Try bu nału Konstytucyjnego na podstawie art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK. Przepis ten stosuje się jednak w przypadku , gdy – w ocenie sędziego Trybunału – elementy argumentacji przedstawionej na poparcie zarzutów w uzasadnieniu skar gi konstytucyjnej wymagają sprecyzowania lub wyjaśnienia . Tymczasem w kontekście analizowanej skargi usunięci e braku formalnego na tle art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p. TK sprowadzałoby się w isto- cie do konieczności sporządzenia nowego uzasadnienia , które nie tyle dopełniałoby przedsta- wione już argumenty skarżącego , ile polegało na sformułowani u ich po raz pierwszy . OTK ZU B/2025 Ts 167/20 poz. 53 5 3 .2. Brak wywiedzenia gwarantowanych konstytucyjnie praw podmiotowych oraz brak u zasadnieni a sposobu ich naruszenia spowodował ogranicz enie argument ów uzasadnie- nia skargi do uwag de lege ferenda , zwłaszcza w zakresie pożądanego przez skarżącego kie- runku reform przepisów o ubezwłasnowolnieniu. W związku z powyższym należy przypo- mnieć, że Trybunał Konstytucyjny nie jest właściwym adresatem tego rodzaju postulatów , zaś zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału nie jest dopuszczalne kwestionowanie za pomocą skargi konstytucyjnej jednostkowych aktów stosowania prawa. Do kompetencji Try- bunału nie należy bowiem kontrola prawidłowości ustaleń organów stosujących prawo ani kontrola wykładni przepisów. Ponadto, s karga konstytucyjna nie jest środkiem prawnym słu- żącym do kwestionowania rozstrzygnięć sądowych, zaś naruszenie konstytucyjnych praw lub wolności skarżącego w ostatecznym orzeczeniu wydanym w jego sprawie winno mieć charak- ter obiektywny, bowiem skarga konstytucyjna nie jest środkiem służącym do odmiany nieko- rzystnej dla skarżącego sytuacji prawn ej w drodze instancyjnej kontroli rozstrzygnięć sądo- wych . 4 . W związku z powyższym, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. P OUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.