Ts 152/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 28 lutego 2025 r. Pozycja 102 POSTANOWIENIE z dnia 20 grudnia 2023 r. Sygn. akt Ts 152/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jarosław Wyrembak , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej […] Sp. z o.o. w sprawie zgodności: 1) art. 112 § 1 - 3 us tawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w spra- wach cywilnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 2 55 ) ; „ w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. N r 7 , poz. 45) , tj. od dnia 9 kwietnia 2010 r. (…) w zakresie, w jakim: a) wyłącza kontrolę instancyjną postanowienia wydanego na podstawie art. 112 § 3 [ ustawy o kosztach sądowych ] , b) różnicuje położenie osoby, która złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i osoby, która nie skorzystała z prawa ubiegania się o [to] zwol- nienie (…) , c) uniemożliwia stronie i jej pełnomocnikowi reakcję na dokonanie zwrotu pozwu na tej podstawie albowiem bieg terminu rozpoczyna się od dnia do- ręczenia postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych wobec czego w chwili powzięcia wiadomości o odrzuceniu środka zaskar- żenia postawiona jest przed faktem upływu terminu do wniesienia opłaty sądowej (…) co prowadzi do wyłączenia kontroli instancyjnej postano- wienia o zwrocie pozwu i różnicuje położenie prawne osób, które skorzy- stały z prawa do ubiegania się o zwolnienie od [tych] kosztów i osób, które z niego nie skorzystały a także możliwość wniesienia brakującej opłaty stanowi uprawnienie pozorne, d) nie zawiera ( wprost lub przez stosowne odwołanie się do innego przepisu ) klauzuli wskazującej na to, że może on stanowić podstawę zwrotu pozwu, w szczególności nie zawiera nawet zwrotu « zwrot pozwu » lub blisko- znacznego, a tym samym ta k zredagowany przepis nie powinien stanowić samodzielnej – innej niż art. 130 2 § 1 [ ustawy – Kodeks postępowania cy- wilnego ] , gdzie wprost mowa jest o zwrocie pozwu – podstawy dokonania takiego rozstrzygnięcia , e) nie wskazuje (wprost lub przez stosowne odwołanie się do innego przepi- su) w jaki sposób dokonać należy na podstawie tego przepisu zwrotu po- zwu , tj. jaka prawna forma działania jest w rozważanym przypadku ade- OTK ZU B/2025 Ts 152/20 poz. 102 2 kwatna (postanowienie sądu czy zarządzenie przewodniczącego) wobec czego postanowienie wydane z powołaniem się na art. 112 § 3 ustawy o kosztach sądowych wydane jest bez podstawy prawnej, f) wyłącza zastosowanie instytucji postępowania naprawczego, o której mowa w art. 130 2 § 2 [ ustawy – Kodeks postępowania cywilnego ] , pomimo bra- ku stosownej klauzuli w całym przepisie , g) nie określa (wprost lub przez stosowne odwołanie się do innego przepisu) sankcji związanej z upływem terminu od wniesienia opłaty; h) obarczony jest brakiem suspensywności ” ; 2) art. 394 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Ko deks postępowania cywil- nego „ w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cy- wilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1469 ), tj. od dnia 7 listopad a 2019 r. , (…) w zakresie , w jakim: a) uzależnia skuteczność wniesienia środka zaskarżenia od wcześniejszego otrzymania jego pisemnego uzasadnienia , b) stwarza dodatkową barierę fiskalną i proceduralną prowadzącą do wydłu- żenia czasu trwania postępowania cywilnego , c) prowadzi do czasochłonnego powielenia czynności sądu, który najpierw sporządza zasadnicze motywy rozstrzygnięcia, a następnie uzasadnienie tego rozstrzygnięcia , d) odbiera stronie postępowania cywilnego prawo wyboru między oparciem środka zaskarżenia wyłącznie o zasadnicze powody rozstrzygnięcia przy możliwości oszczędności czasu a oparciem środka zaskarżenia o ewentu- alne dodatkowe motywy ujawnione przez sąd a quo w treści uzasadnienia licząc się z wydłużeniem czasu trwania postępowania ” ; 3) art . 112 § 1 - 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych „ w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji na sku- tek wejścia w życie ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy – Ko- deks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. N r 7, poz. 45), tj. od dnia 9 kwietnia 2010 r. , i art. 394 § 2 [ ustawy – Kodeks postępowania cywilnego ] w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Ko- deks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1469), tj. od dnia 7 listopada 2019 r., (…) w zakresie , w jakim tworzą dwa niezależne od siebie reżimy prawne statuujące różne regulacje i różne sposoby postępowania wobec osób znajdujących się w takim samym położe- niu faktycznym ” , z art. 2, art. 7, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 i 2, art. 78, art. 176 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjne j dalszego biegu . UZASADNIENIE W skardz e konstytucyjnej , wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 13 października 20 20 r. (data nadania) , […] Sp. z o.o. (dalej: skarżąc a ) , reprezentowan a przez pełnomocni k a z wybor u, wystąpił a z zarzutami na tle następując ego stan u faktycznego . OTK ZU B/2025 Ts 152/20 poz. 102 3 1. Postanowieniem z 15 stycznia 2020 r. ( sygn. akt […] ) , wydanym w toku postępo- wania wszczętego z pozwu skarżącej , Sąd Okręgowy w W . XX Wydział Gospodarczy (dalej: Sąd Okręgowy) oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując , że nie przedstawiła ona przesłanek uzasadniających zwolnienie , ani też dokumentów pozwalają- cych na dokonanie oceny jej sytuacji materialnej . Skarżąca złożyła zażalenie na to rozstrzy- gnięcie, które Sąd Okręgowy odrzucił p ostanowieniem z 15 m aja 2020 r. (sygn. akt […] ) wskaz ując , że jest ono niedopuszczalne. Sąd p odniósł, że p ostanowienie Sądu Okręgowego z 15 stycznia 2020 r. nie zawierało uzasadnienia, a jedynie zasadnicze powod y rozstrzygnię- cia . P odkreślił jednocześnie , że postanowienie wyda ne na posiedzeniu niejawnym uzasadnia- ne jest tylko wtedy, gdy podlega ono zaskarżeniu i tylko na żądanie strony zgłoszone w terminie tygodnia od dnia doręczenia postanowienia. Jeśli strona skarżąca nie wystąpi w przepisanym terminie z żądaniem sporządzenia uzasadnienia postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym , wyłączenie możliwości jego zaskarżenia następuje z mocy prawa . Skoro s karżąca nie zwróciła się w przepisanym terminie z wnioskiem o uzasadnienie kwe- stionowanego postanowienia , to – jak podniósł Sąd Okręgowy – zgodnie z art. 394 § 2 w związku z art. 357 § 5 i 6, a także na podstawie art. 370 w związku z art. 397 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, dalej: k.p.c. ) , jej zażalenie podlegało odrzuceniu. W związku z rozstrzygnięciem z 15 maja 2020 r. , zarządzeniem z 16 czerwca 2020 r., sygn. akt […], Przewodniczący Wydziału w Sądzie Okręgowym w W . XX Wydział Gospo- darczy zarządził zwrot pozwu skarżącej z uwagi na brak uiszczenia opłaty sądowej . Sędzia w skaza ł , że termin do uiszczenia opłaty od pozwu biegł od chwili doręczenia skarżącej odpisu postanowienia oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Ponadto podniósł , że wniesienie niedopuszczalnego środka odwoławczego nie mogło przerwa ć biegu terminu na opła cenie pozwu , któr ego zwr ot następuje w razie braku terminowego uiszczenia należnej opłaty sądowej . P ostanowieniem z 10 sierpnia 2020 r. ( sygn. akt jw.) Sąd Okręgowy nakaz ał zwrot na rzecz skarżącej kwoty 32 584 zł tytułem zwrotu opłaty sądowej uiszczonej przez nią 17 lipca 2020 r . , tj. po upływie terminu. Sąd z wrócił uwagę, że prawomocne zarządzenie o zwrocie pozwu z 16 czerwca 2020 r. wydano na podstawie art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 7 55; da- lej: u.k.s.c.) , który jest regulacją szczególną zarówno w stosunku do art. 130, jak i art. 130 2 k.p.c. W skazał jednocześnie, że jeśli skarżąca nadal popiera roszczenie , ma prawo wystąpić z nim w nowym , prawidłowo opłaconym pozw ie . 2. W tym stanie rzeczy skarżąc a wystąpił a do Trybunału Konstytucyjnego ze skargą konstytucyjną zarzucając niezgodność art. 11 2 § 1 - 3 u.k.s. c. w brzmieniu „ po nowelizacji na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 17 grudn ia 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks postę- powania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. N r 7, poz. 45) oraz art. 394 § 2 k.p.c. w brzmieniu po nowelizacji na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1469 ) ” z e wskazanymi wzorcami konstytucyjnym i. Ponadto w skardze podni esiono, że w ramach obowiązującego systemu prawa współistni eją dw a symetryczn e reżi my, tj. opart e na art. 130 2 k.p.c. i na art. 112 u.k.s.c. , co w opinii skarżącej jest niezgodne z Konstytucją. 3. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2020 r . ( doręczonym 24 grudnia 2020 r. ) skarżąc a został a wezwan a do u sunięcia braków formalnych skargi konsty- t ucyjnej m.in. przez doręczenie prawidłowego pełnomocnictwa szczególnego oraz udokumen- OTK ZU B/2025 Ts 152/20 poz. 102 4 towanie daty doręczenia orzeczenia wskazanego jako ostateczne . Skarżąc a odni osła się do powyższego wezwania pismem z 31 grudnia 2020 r. (data nadania). Trybunał Kon stytucyjny zważył, co następuje : 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 , ze zm.; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu spraw, które nie mogą być przedmio tem merytorycznego roz- strzygnięcia na warunkach określonych w Konstytucji oraz u.o.t.p.TK . Trybunał wydaje po- stanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych prawem wymagań lub gdy jest oczywiście bezzasadna. 2. Zgodnie z art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK, jeżeli skarga konstytucyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w ustawie, a usunięcie braków jest możliwe, sędzia Trybunału wydaje zarzą- dzenie, w którym wzywa do ich usunięcia w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia. Zgodnie zaś z art. 61 ust. 4 pkt 2 tej ustawy Trybunał wydaje postanowienie o odmowie na- dania skardze dalszego biegu, jeżeli braki, o których mowa w art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK, nie zostały usunięte w terminie. 3. Po przeprowadzeniu rozpoznania wstępnego przedmiotowej skargi Trybunał Kon- stytucyjny ustalił, że nie spełnia ona warunków dopuszczenia do rozpoznania merytorycznego z uwagi na nieusunięcie przez skarżąc ą brak ów formaln ych wymienion ych w zarządzeni u Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 20 grudnia 2020 r. Wobec nieusunięcia któregokolwiek z braków określonych w zarządzeniu w terminie ustawowym , Trybunał postanawia odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK . 3.1. Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p.TK skarg a konstytucyjn a win na zawierać udokumentowa nie dat y doręczenia ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie objętej wniesioną skargą. Ustawa nie przewiduje wyjątk ów , na podstawie któr ych skarżący byłby zwolniony z tego obowiązku. W ustawie n ie określ ono wprawdzie formy ani rodzaju doku- mentu , jaki powinien być przedstawiony wraz ze skargą w tym zakresie , ale niewątpliwie musi być on w iar y godny, a z jego treści winna jednoznacznie wynika ć data odebrania osta- tecznego orzeczenia. Takim dokumentem może być w szczególności zwrotne potwierdzenie odbioru, które w świetle utrwalonego orzecznictwa jest dokumentem urzędowym, korzystają- cym z domniemania zgodności z prawdą (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 marca 2011 r., sygn. akt […] ). W reakcji na wezwanie do usunięcia braku formalnego w zakresie udokumentowania daty doręczenia orzeczenia wskazanego w skardze jako ostateczne, tj. braku określonego w punkcie drugim zarządzenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2020 r., skar- żąc a poinformował a, że zwrotne po świadczenie odbioru przesyłki zawierającej zarządzenie z 16 czerwca 2020 r. znajduje się w aktach sprawy o sygn. […] w Sądzie Okręgowym w W . XX Wydział Gospodarczy (dalej: Sąd Okręgowy) oraz że wgląd do akt sądowych jest utrud- niony z uwagi na restrykcje w prowadzone w związku z obowiązującym stanem epidemii. Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że brak właściwego udokumentowania daty dorę- czenia ostatecznego rozstrzygnięcia uniemożliwia ustalenie , czy skarga została wniesiona w wyznaczonym ustawowo terminie. Obowiązek udokumentowania daty doręczenia roz- strzygnięcia, o którym mowa w art. 77 u.o.t.p.TK, spoczywa – zgodnie z art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK – na skarżąc ej . W celu wykonania zarządzenia w zakresie usunięcia braku formal- nego dotyczącego udokumentowania daty doręczenia rozstrzygnięcia wskazanego w skardze OTK ZU B/2025 Ts 152/20 poz. 102 5 jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, skarżąca mogła przedstawić np. po- twierdzoną za zgodność z oryginałem kopię (odpis) potwierdzenia odbioru , odpis wydruk u z systemu teleinformatycznego lub odpis koperty zaopatrzonej w numer przesyłki ze stem- plem pocztowym . Choć poprawne usunięcie tego braku formalnego było możliwe, skarżąca nie przedłożyła w tym zakresie żadnego dowodu celem spełnienia wymagania określonego w art. 53 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p.TK (por. np. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 16 paź - dziernika 2019 r. , sygn. Ts 232/17 , OTK ZU B/2020, poz. 39 ). 3.2. Z godnie z art. 53 ust. 2 pkt 3 u.o.t.p.TK obowiązkiem skarżącego jest dołączenie do skargi pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania przed Trybunałem w konkretnej sprawie i w określonym zakresie. Try- bunał ustalił, że w analizowanej sprawie dołączono do skargi pełnomocnictwo ogólne do re- prezentacji „we wszystkich instancjach przed sądami powszechnymi, organami administracji publicznej, w tym również egzekucyjnymi i innymi podmiotami posiadającymi osobowość prawną lub nieposiadającymi osobowości prawnej, lecz mogącymi zgodnie z ustawą nabywać prawa i obowiązki oraz przed osobami fizycznymi, z prawem udzielania dalszych pełnomoc- ni ctw ”. W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia braku formalnego w zakresie doręczenia pełnomocnictwa szczególnego, skarżąc a ponownie przedstawił a dokument o powyższej , zna- nej już Trybunałowi treści , uzupełniony o naniesion e odręcznie , częściowo nieczyteln e i nie- parafowan e zapis k i i s kreśleni a. Wątpliwości budzi przede wszystkim brak potwierdzenia odpis u tego dokumentu za zgodność z oryginałem , zwłaszcza że brak uje także potwierdzenia przyjęcia udzielonego pełnomocnictwa. U wagę zwraca ponadto fakt, że dokument ten opa- trzony został t ą samą dat ą , co pełnomocnictwo dołączone pierwotnie do skargi, tj. 10 wrze- śnia 2020 r. Jeśli przedstawiony Trybunałowi dokument nie został antydatowany i został wy- stawiony przed dniem wniesienia skargi, to m ógł być do niej dołączony . P oświadczenie za zgodność z ory ginałem pozw oliłoby zaś uniknąć powstania wątpliwości co do jego auten- tyczności . 4. Niezależnie od powyższ ych, samodzielnych przesłanek odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu Trybunał ustalił, że skarżąc a nie wskazał a sposobu, w jaki konstytucyjne wolności lub prawa – wynikające z przywołanych we wniesionej skardze wzorców kontroli – zostały naruszone przez każdy z z askarżonych przepisów. U zasadnieni e sposobu naruszenia konstytucyjnych praw podmiotowych sprowadz iło się w skardze jedynie do polemiki z niekorzystnymi rozstrzygnięciami sądowymi oraz ogólnych postulatów i osą- dów. Skarżąca nie wypełniła więc ciążącego na niej w tym zakresie obowiązku , o którym stanowi art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. Trybunał wskazuje, że nie jest dopuszczalne kwestio- nowanie za pomocą skargi konstytucyjnej jednostkowych aktów stosowania prawa. Do kom- petencji Trybunału nie należy bowiem kontrola prawidłowości ustaleń organów stosujących prawo ani kontrola wykładni przepisów stosowanej w sądach powszechnych . S karga konsty- tucyjna nie jest środkiem prawnym służącym do kwestionowania rozstrzygnięć sądowych . N ależy ponadto podkreślić, że naruszenie konstytucyjnych praw lub wolności w ostatecznym orzeczeniu wydanym w sprawie winno mieć charakter obiektywny , bowiem skarga konstytu- cyjna nie jest środkiem służącym do odmiany niekorzystnej , indywidualnej sytuacji prawnej , która zaistniała w wyniku własnych działań skarżącego , w szczególności uchybień , zaniedbań bądź nieznajomości lub nieświadomości obowiązywania określonych przepisów i instytucji prawnych. 5 . W ramach wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej Trybunał Konstytucyjny , zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK , ustala, czy zaskarżon e przepis y był y podstawą roz- OTK ZU B/2025 Ts 152/20 poz. 102 6 strzygnięcia, w którym ostatecznie orzeczono o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Z godnie z aś z art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK Trybunał ustala, czy skarga konstytucyjna wniesiona została po wyczerpani u przysługującej skarżące- mu drogi prawnej, o której mowa w art. 77 ust. 1 tej ustawy . Z oczywistych względów u chy- bi enia stwierdzone w powyższym zakresie nie mo gą zostać usunięte w drodze wezwania do usunięcia braków ska rgi w myśl art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK. W tym kontekście w analizowanej sprawie uwagę zwraca stanowisko Sądu Okręgo- wego, który w postanowieniu z 10 sierpnia 2020 r. ( sygn. akt […] ) wskazał, że jeśli skarżąca nadal popiera swe roszczenie, ma prawo wystąpić z nim w nowym pozwie , ewentualnie wnioskując na nowo o zwolnienie od kosztów sądowych, co świadczyłoby o tym, że droga sądowa w analizowanej sprawie nie pozostaje dla skarżącej zamknięta. Trybunał nie przystę- puje jednak do stanowczych ustaleń w tym zakresie , ponieważ braki, których usunięcie było możliwe zgodnie z zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2020 r. , nie zostały usunięte w terminie ustawowym . 6 . W związku z powyższym, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.