Ts 137/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 11 sierpnia 2026 r. Pozycja 113 POSTANOWIENIE z dnia 20 grudnia 2023 r. Sygn. akt Ts 137/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jarosław Wyrembak , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Z . H . w sprawie zgodności: 1) art. 408 w związku z art. 366 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks po- stępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360) w zakresie, w jakim „ art. 408 (…) nie przewiduje jako wyjątku – na mocy którego wyłącza się sto sowanie terminu prekluzyjnego – późniejszego wykrycia kolejnego roz- strzygnięcia dotycząceg o tego samego stosunku prawnego, implikując tym samym odrzucenie skargi o wznowienie w przypadku upływu terminu pre- kluzyjnego i w konsekwencji pozbawienie strony postępowania prawa do żą- dania usunięcia wadliwego orzeczenia z obiegu prawnego ” , z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospoli- tej Polskiej; 2) art. 408 w związku z art. 13 § 2 w związku z art. 669 i art. 677 § 1 w związku z art. 699 1 § 1 i 2 ustawy wymienionej w punkcie 1 w zakresie, w jakim „ po- woduje nierówność cywilnoprawnej ochrony pomiędzy formalnymi środkami potwierdzającymi dziedziczenie, tj. aktami poświadczenia dziedziczenia oraz postanowieniami o stwierdzeniu nabycia spadku, która to nierówność przeja- wia się w analizie porównawczej z zakresu uprawnień stron postępowania do wzruszenia ww. środków w sytuacji, gdy wydano kolejne rozstrzygnięcie bądź kolejny akt w przedmiocie tego samego stosunku prawnego ” , z art. 32 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 1 oraz w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytu- cji, 3) art. 408 w związku z art. 366 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks po- stępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360) w zakresie, w jakim: – „nie przewiduje jako wyjątku – na mocy którego wyłącza się stosowanie terminu prekluzyjnego – późniejszego wykrycia kolejnego rozstrzygnięcia dotyczącego tego samego stosunku prawnego, implikując tym samym od- rzucenie skargi o wznowienie w przypadku upływu terminu prekluzyjnego i w konsekwencji pozbawienie strony postępowania prawa do żądania usunięcia wadliwego orzeczenia z obiegu prawnego”, z art. 45 ust. 1 w zwią zku z art. 2 oraz w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypo- spolitej Polskiej; OTK ZU B/2026 Ts 137/19 poz. 113 2 4) art. 408 w związku z art. 13 § 2 w związku z art. 669 i art. 677 § 1 w związku z art. 699 1 § 1 i 2 ustawy wymienionej w punkcie 1 w zakresie, w jakim „po- woduje nierówność cywilnoprawnej ochrony pomiędzy formalnymi środkami potwierdzającymi dziedziczenie, tj. aktami poświadczenia dziedziczenia oraz postanowieniami o stwierdzeniu nabycia spadku, która to nierówność przeja- wia się w analizie porównawczej z zakresu uprawnień stron postępowania do wzruszenia ww. środków w sytuacji, gdy wydano kolejne rozstrzygnięcie bądź kolejny akt w przedmiocie tego samego stosunku prawnego”, z art. 32 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 1 oraz w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytu- cji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu . UZASADNIENIE W skardz e konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 11 września 2019 r. (data nadania) Z . H . (dalej: skarżąca ) , reprezentowana przez pełnomocnik ów z wybo- r u, wystąpiła z zarzutami na tle następując ego stan u faktycznego . 1. P ostanowieniem z 9 października 1991 r. (sygn. akt […] ; dalej: p ostanowienie z 1991 r.) , Sąd Rejonowy Wydział II Cywilny stwierdził, że spadek po Z . J . G . - P . i S . D . G - P . (tj. po wstępnych skarżącej zmarłych 2 sierpnia 1944 r.) w 1/3 części naby ł m.in. L . G . - P . , tj. syn spadkodawców, a ojciec skarżącej . 1.1. Na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieru- chomościami (obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 65), jako spadkobier czyni L . G - P . , skarżąca wy- stąpiła 28 lipca 2010 r. do Prezydenta W . z wnioskiem o odszkodowan ie za wchodzącą w skład spadku nieruchomość położoną w W . , oznaczoną numerem hipotecznym […] , objętą dekretem z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W . (Dz. U. Nr 50, poz. 279) . Wobec braku rozstrzygnięcia w powyższej sprawie skarżąca wystą- piła z zażaleniem na bezczynność Prezydenta W . do Wojewody, który postanowieniem z 20 marca 2012 r. (nr […] ) uznał je za uzasadnione. Zobowiązał te ż Prezydenta W . do roz- poznania i rozstrzygnięcia sprawy ostateczną decyzją w terminie 3 miesięcy od daty doręcze- nia postanowienia. Następnie, wobec niewykonania postanowienia Wojewody przez Prezy- denta W . , skarżąca złożyła skarg ę na bezczynność w przedmiocie rozpoznania powołanego wyżej wniosku o odszkodowanie . Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: WSA) w yrokiem z 31 października 2012 r. (sygn. akt […] ) zobowiązał Prezydenta W . do rozpoznania wniosku skarżącej w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia prawomocnego wyroku , tj. w termi- nie , który upływał z dniem 14 marca 2013 r. 1.2. W związku z tym, że Prezydent W . nie wykonał powyższego wyroku we wskaza- nym terminie , skarżąca wystąpiła 21 maja 2018 r. ponownie ze skargą do WSA . W związku z wszczęcie m tego postępowania, pismem z 19 czerwca 2018 r. (znak: […] ) , Biuro Spraw Dekretowych Urzędu W . (dalej: BSD ) poinformowało WSA , że zwróciło się w przedmioto- wej sprawie do Biur a Prawne go Urzędu W . o rozważ enie wystąpienia na drogę sądową z wnioskiem o zmianę postanowień o nabyci u spadk ów otwart ych przed 1 stycznia 1947 r . Zdaniem BSD w analizowanej sprawie powstał spadek wakując y , który przypada S karbowi Państwa , j eśli procedury związane z jego nabyciem nie zostały zakończon e przed 1 stycznia OTK ZU B/2026 Ts 137/19 poz. 113 3 1965 r. O twarci e spadku po właścicielu przedmiotowej nieruchomości , jak wskazało BSD, nastąpiło 2 sierpnia 1944 r. , tj. pod rządami Kodeksu Napoleona , zaś stwierdzenie nabycia praw do tego spadku nastąpiło w roku 1991. Jednocześnie BSD wni osło o oddaleni e skargi na niewykonanie wyroku. Postępowanie ze skargi z 21 maja 2018 r. na niewykonanie wyroku zakończyło się wyrokiem WSA z 20 września 2018 r. (sygn. akt […] ) stwierdzającym, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. 1 .3. Pełnomocnik skarżącej ‒ p rzed wydaniem powyższego rozstrzygnięcia w sprawie niewykonan ia wyroku ‒ poszuk ując dowodów na objęcie spadku przez spadkobierców, 22 sierpnia 2018 r. odnalazł w repertorium spraw spadkowych Sądu Grodzkiego w W . dowo- dy na przeprowadzenie postępowań spadkowych po wstępnych skarżącej zmarłych w 1944 r. , które zakończon o w 1947 r. wydaniem postanowień o nabyciu spadku (dalej : postanowienia z 1947 r.) . Według wskazań skarżącej, p ostanowienia z 1947 r. oraz postanowienie z 1991 r. są jednobrzmiące, tj. określają krąg spadkobierców w identyczny sposób, na rzecz tych sa- mych osób i w tych samych udziałach. W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej s karżąca oświadczyła , że w chwili wystąpienia z wnioskiem spadkowym w 1991 r. nie miała świado- mości istnienia postanowie ń z 1947 r. W związku z tym, pismem z 13 września 2018 r. s kar- żąca poinformowała B S D , że zmiana postanowienia z 1991 r. w sposób wskazany przez Urząd W . nie może dojść do skutku z uwagi na ujawnienie prawomocnych postanowień z 1947 r. oraz z uwagi na objęcie spadku przez spadkobierców . 1 .4. W związku z ujawnieniem postanowień z 1947 r. , 22 listopada 2018 r. skarżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w W . ze skargą o wznowienie postępowania . W skaz ała , że zakończone w 1991 r. postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku podlega wznowieniu z uwagi na późniejsze wykrycie prawomocnego postanowienia dotyczącego tego samego sto- sunku prawnego. Postanowieniem z 28 lutego 2019 r. Sąd Rejonowy w W . I Wydział Cywil- ny odrzucił skargę z uwagi na przekroczenie dziesięcio letniego terminu prekluzyjnego na wznowienie postępowania , który upłynął z dniem 1 listopada 2001 r . Skarżąca zakwestiono- wała to rozstrzygnięcie przed Sąd em Okręgowy m w W . V Wydział Cywilny Odwoławczy , który postanowieniem z 6 czerwca 2019 r. (sygn. akt […] ) oddalił zażalenie na postawie art. 408 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.). W uzasadnieniu zwrócił uwagę, że pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobnił zachowania terminu do złożenia skargi wynikającego z art. 407 k.p.c., tj. z uwagi na upływ dziesięcio letniego terminu prekluzyjnego na wniesienie skargi o wznowienie postępowania oraz ze względu na fakt, że skarżącej nie dotyczą wyjątki określone w tym przepisie. 1.5. Jednocześnie, p ostanowieniem nr […] z 5 czerwca 2019 r. (znak jw.) , Prezydent W . zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość do czasu wyeliminowania z obrotu prawnego jednego z dokumentów stwierdzających prawa do spadku po S . D . G - P. Od powyższego postanowienia Prezydenta W . skarżąca wniosła 14 czer - wca 2019 r. zażalenie do Wojewody , które – według wskazań skarżącej – do dnia wniesienia analizowanej skargi konstytucyjnej nie zostało rozpoznane. 2 . W tym stanie rzeczy skarżąca wystąpiła do Trybunału Konstytucyjnego ze skargą konstytucyjną przedstawiając zarzut niezgodności art. 408 k.p.c. z gwarantowan ym jej kon- stytucyjnie praw em do dziedziczenia oraz praw em do sądu, a także z zasad ą państwa prawa i równości wobec prawa, w tym z zasad ą równości ochrony dziedziczenia oraz zasad ą zaufa- nia do państwa. OTK ZU B/2026 Ts 137/19 poz. 113 4 2 .1. P ostanowienie Sądu Okręgowego w W . V Wydział Cywilny Odwoławczy z 6 czerwca 2019 r. (sygn. akt […] ) , doręczone sk a rżącej 11 czerwca 2019 r., zostało przez nią wskazane jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji , na które nie przysługu- ją zwyczajne środki zaskarżenia i które wyczerpuje drogę prawną w myśl w art. 77 ust. 1 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ). 2 .2. Występując ze skarg ą konstytucyjną na podstawie wskazane go postanowienia s karżąca poinformował a , że od tego rozstrzygnięcia wniosła skargę kasacyjną do Sądu Naj- wyższego , odrzuconą postanowieniem Sądu Okręgowego w W . V Wydział Cywilny Odwo- ławczy z 16 grudnia 2019 r. (sygn. akt […] ). 2. 3. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 30 lipca 2020 r. skarżąca wezwana została do usunięcia braków formalnych skargi, do czego odniosła się pismem pro- cesowym z 13 sierpnia 2020 r. (data nadania). Trybunał Kon stytucyjny zważył, co następuje : 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 , ze zm.; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu spraw, które nie mogą być przedmio tem merytorycznego roz- strzygnięcia na warunkach określonych w Konstytucji oraz u.o.t.p.TK . Trybunał wydaje po- stanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych prawem wymagań lub gdy jest oczywiście bezzasadna. 2. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw , któ- rego uruchomienie warunkowane jest spełni eniem przesła nek z art. 79 ust. 1 Konstytucji , a doprecyzowanych w u.o.t.p.TK . Nie wystarczy zatem, by zakwestionowany w skardze przepis by ł podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego przez sąd lub organ admini- stracji publicznej w indywidualnej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK to na s karżąc ym spoczywa obowiązek uprawdopodobni enia naruszeni a przysługujących mu konstytucyjnych wolności lub praw wskazanych w skardze przez powołanie argumentów lub dowodów uzasadni ających zarzut niezgodnoś ci kwestionowanych przepisów z Konstytucją . 3. Po przeprowadzeniu rozpoznania wstępnego przedmiotowej skargi Trybunał Kon- stytucyjny ustalił, że nie spełnia ona warunków dopuszczenia do rozpoznania merytorycznego ze względu na nieusunięcie braku formalnego wymienionego w pkt 2 w związku z pkt 1 za- rządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 30 lipca 2020 r. 4. Skarżąca zarzuca kwestionowanemu art. 408 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1575; dalej: k.p.c.) , że – z uwagi na wskazany w nim dziesięcioletni termin prekluzji – została pozbawiona możliwości wznowienia postępowania sądowego w celu wye- liminowania z obrotu prawnego jednego z prawomocnych rozstrzygnięć dotyczących tego samego stosunku prawnego. Skarżąca stoi przy tym na stanowisku, że w konsekwencji zosta- ły naruszone gwarantowane jej konstytucyjnie prawa do dziedziczenia i do sądu oraz związa- ne z nimi inne zasady konstytucyjne wskazane w skardze . OTK ZU B/2026 Ts 137/19 poz. 113 5 4.1. Trybunał ustalił, że skarżąca nie kwestionuje w skardze długoś ci terminu preklu- zji, lecz ogólnie zasadę obowiązywani a prekluzji jako jednej z przesłanek warunkujących wznowienie postępowania , gdy doszło do późniejszego wykrycia prawomocnego wyroku dotyczącego tego samego stosunku prawnego. Choć skarżąca dostrzeg a , że przepis art. 408 k.p.c. „sam w swojej istocie odzwierciedla zasady wynikające z art. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim zapewnia stabilność rozstrzygnięć i bezpieczeństwo obrotu prawnego” (s. 5 pisma procesowego), nie przedstawiła argumentacji na poparcie wynikającej z uzasadnienia skar gi tezy, że wspomniane zasady stoją w sprzeczności z określonymi prawami i wolnościami kon- stytucyjnymi , w szczególności z prawem do dziedziczenia i do sądu , bądź że naruszają przy- sługujące skarżącej prawo do dziedziczenia i do sądu gwarantowane w Konstytucji . Z uza- sadnienia skargi , ani z treści pisma procesowego skarżącej nie wynika ją argumenty wskazują- ce na pozbawienie skarżącej dostępu do drogi sądowej . Z przedstawionego w skardze stanu faktycznego wynika bowiem , że sąd dokonał na wnios ek skarżącej rozstrzygnięcia s praw y , której wznowienia następnie zażądała . S karżąca nie wykazała ponadto , że była pozbawiona możliwości wnioskowania o wznowieni e postępowania zakończonego prawom ocnym posta- nowieniem spadkowym w 1991 r. na obowiązujących ówcześnie zasadach określonych w k.p.c. 4.2. W tym kontekście należy zauważyć, że skarżąca nie przedstawiła przekonujących argumentów podważających domniemani e konstytucyjności art. 408 k.p.c. w zakresie zasad- ności ustanowienia prekluzji przez ustawodawcę , w tym w razie ziszczenia okoliczności , o których mowa w art. 403 § 2 k.p.c. Skarżąca nie wyjaśniła wreszcie , w jaki sposób wynika- jąc e z przepisów formalnych warunki uruchomienia instytucj i wznowienia postępowania na- rusza ć mogą przysługując e jej praw o do sądu w rozumieniu art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji. W opinii Trybunału formułowane przez skarżąc ą zarzuty w tym zakresie przybierają charakter postulat u de lege ferenda , któr ego adresatem nie może być Trybunał Konstytucyjny . Trzeba podkreślić, że Trybunał nie jest także kolejną in- stancją w drodze sądowej , która byłaby uprawniona do kontrolowania lub korygowania uprzednich rozstrzygnię ć sądów powszechnych . S karga konstytucyjna nie jest też środkiem odwoławczym służącym do uchylania bądź zmiany rozstrzygnięć sądowych niekorzystnych z punktu widzenia indywidualnej sprawy skarżącego . 4.3. Wobec powyższego należy stwierdzić, że skarżąca nie usunęła braku wskazanego w pkt 2 zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 30 lipca 2020 r. i nie wyjaśniła , w jaki sposób zakwestionowane w skardze przepisy naruszają wolności lub prawa, o których mowa w pkt 1 tego zarządzenia. 5. W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżące j przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.