Ts 22/22

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 15 lipca 2026 r. Pozycja 79 POSTANOWIENIE z dnia 18 października 2023 r. Sygn. akt Ts 22/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J . C . o zbadanie zgodności: art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzo - nym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r. poz. 75, ze zm.) w związku z art. 397 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) „w zakresie, w jakim wyłącza jawność rozpoznania przez sąd sprawy w przedmiocie skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (skargi na przewlekłość postępowania)”, z art. 45 ust. 1 i 2 w związku z art. 37 ust. 1 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej p o s t a n a w i a: odmówić nada nia dalszego biegu skardze konstytucyjn ej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 31 stycznia 2022 r. (data nadania) J . C . (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia, na tle następu- jącego stanu faktycznego: 1 . Postanowieniem z 21 maja 2021 r. (sygn. akt […] ) Sąd Okręgowy w G . XVI Wy- dział Cywilny Odwoławczy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi skarżącego na naruszenie prawa strony do rozpoznani a sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w S . pod sygn. akt […] , na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania spra- wy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r. poz. 75; dalej: ustawa o skardze) oddalił skargę jako niezasadną. OTK ZU B/2026 Ts 22/22 poz. 79 2 Skarżący wniósł zażalenie na wymienione wyżej postanowienie. 2. Sąd Okręgowy w G . XVI Wydział Cywilny Odwoławczy postanowieniem z 22 września 2021 r. (sygn. akt […] ) odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie Sądu Okrę gowego w G . z 21 maja 2021 r. (sygn. akt […] ) . W uzasadnieniu wskazał, że „[w] uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 23 marca 2006 r., III SPZP 3/05 (OSNP 2006 nr 21 - 22, poz. 341) , Sąd Najwyższy stwierdził, że na postanowienie w przedmiocie przewle- kłości postępowania cywilnego zażalenie nie przysługuje i postanowił o nadaniu uchwale mocy zasady prawnej (…) . W orzeczni ctwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na przewlekłość przewidują jednoinstan- cyjny tryb rozpoznania skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuza- sadnionej zwłoki, zatem stronie nie przysługuje środek odwoławczy od orzeczeń i innych rozstrzygnięć wydanych w toku postępowania prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. Wskazuje się, że model postępowania przyjęty w tej ustawie spowodował , iż procedura rozpozna wania skargi jest sui generis postępowaniem sądowym o charakterze nadzorczym. Ma ono charakter incydentalny (wpadkowy) i prowadzone jest w ramach postę- powania co do istoty sprawy, a rozpoznanie skargi odbywa się w ramach postępowania odwo- ławczego przy odpowiednim zastosowaniu przepisów o postępowaniu zażaleniowym (…) Mając powyższe na uwadze zażalenie skarżącego (…) jest niedopuszczalne i podlega z tego powodu odrzuceniu ” . 3. Skarżący , wskaz ując w skardze konstytucyjnej ostateczne orzeczeni e , z którym łąc zone jest naruszenie art. 45 Konstytucji pod ał , że w jego ocenie „do naruszenia jego prawa w sposób indywidualnie konkretny doszło mocą postanowienia Sądu Okręgowego w G . – XVI Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 21 maja 2021 r. w sprawie o sygnaturze akt [… ] wydanego w przedmiocie skargi na naruszeni e prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieu- zasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w S . toczącym się pod sygn. akt […] , a oddalającego skargę . ( … ) Skarżący twierdzi, iż postanowieniem Sądu Okręg owego w G . – XVI Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 21 maja 2021 r. w sprawie o sygnaturze akt […] wydanym w warunkach przewidzianych w art. 8 ust. 2 u.t.k. w zw. z art. 397 § 1 k.p.c. naruszono jego prawo do sądu rozumiane jako prawo do rozpoznania sprawy na jawnej rozprawie, w której mógłby wziąć udział zarówno on jak i inne zainteresowane osoby. Brak możliwości zajęcia ostatecznego stanowiska i jednocześnie brak jawnej przejrzystości postę- powania dotyczącego oceny działania sądu rozumianego zarówno jako o rgan jak i władza sądownicza naruszyły prawa i wolności skarżącego sformułowane w art. 45 i art. 2 Konstytu- cji RP poprzez ich niezasadne ograniczenie nie mające odzwierciedlenia w konstytucyjnych odstępstwach od jawności oraz od szerzej rozumianego prawa do sądu” (s. 2 i 5 skargi). 4. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 15 marca 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 21 marca 2022 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) udokumentowanie daty doręczenia skarżącemu orzeczenia wskazanego w skardze konstytucyjnej jako ostateczne (doręczenie np. poświad- czonej za zgodność z oryginałem koperty wraz z monitoringiem przesyłki Poczty Polskiej, w której doręczone zostało to orzeczenie lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii zwrotnego potwierdzenia odbioru tej przesyłki) wraz z czterema kopiami; 2) doręczenie odpi- sów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem złożonych wraz ze skargą konstytu- cyjną załączników nr 2, 5 - 9. Skarżący odniós ł się do powyższego zarządzenia pismem z 22 marca 2022 r. (data na- dania), przesyłając w załączeniu wymagane dokumenty. OTK ZU B/2026 Ts 22/22 poz. 79 3 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Trybunał Konstytucyjny dokonuje oceny spełnienia przesłanek wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z przepisów u.o.t.p.TK, określających warunki formalne skargi konstytucyjnej. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze konstytu- cyjnej dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymogów. 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybuna- łu Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywne- go, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Zasady obo- wiązujące przy składaniu skargi konstytucyjnej zostały rozwinięte i sprecyzowane w ustawie o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym . Jednym z warunków złożenia skargi konstytucyjnej jest określony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK wymóg wniesienia skargi po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecz- nego rozstrzygnięcia. W art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK wskazany jest natomiast obowiązek zastęp- stwa skarżącego przez adwokata lub radcę prawnego, chyba że skarżącym jest sędzia, proku- rator, adwokat, radca prawny, notariusz, profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, w zakresie sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej, a także reprezentowania skarżą- cego w postępowaniu przed Trybunałem. Zgodnie z art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK w razie niemoż- ności poniesienia kosztów pomocy prawnej, skarżący może złożyć do sądu rejonowego swe- go miejsca zamieszkania wniosek o ustanowienie dla siebie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Jak stanowi art. 44 ust. 3 zdanie pierwsze u.o.t.p.TK złożenie takiego wniosku wstrzymuje bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. Odwołując się do stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w postanowieniu z 17 czerwca 2015 r., sygn. Ts 348/14 ( OTK ZU nr 3/B/2015, poz. 329) należy zauważyć, że w przypadku wstrzymania biegu terminu do wniesienia skargi (w wyniku złożenia wniosku, o którym mowa w art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK) termin ten (wskazany w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK) zostaje podzielony na dwa okresy: pierwszy , to okres od dnia doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia organu władzy publicznej do dnia wystąpienia przez niego z wnioskiem o ustanowienie pełnomocni- ka z urzędu, a drugi , to okres od dnia powiadomienia pełnomocnika z urzędu o umocowaniu w sprawie do dnia wnie sienia skargi konstytucyjnej. Łącznie oba okresy nie mogą przekro- czyć trzech miesięcy (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK). Podzielenie terminu złożenia skargi na dwa krótkie odcinki czasowe wymaga przy tym każdorazowo dokonania obliczeń zmierzających do sprawdzenia, czy łączna ich suma nie przekracza trzech miesięcy. Wstrzymanie biegu ter- minu następuje z reguły po okresie wyrażonym w dniach, dlatego aby sprawdzić, czy suma dwóch podanych powyżej okresów nie przekracza wspomnianych trzech miesięcy, niezbędne jest pr zyjęcie zasady określonej w art. 114 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywil- ny (Dz. U. z 202 2 r. poz. 1360 , ze zm.; dalej: k.c.), zgodnie z którą jeżeli termin jest oznaczo- ny w miesiącach, a ciągłość terminu nie jest wymagana, miesiąc liczy się za dni trzydzieści. Prawo do zastosowania w niniejszej sprawie powołanego wyżej przepisu k.c. wynika z art. 36 u.o.t.p.TK, który stanowi, że w zakresie nieuregulowanym w ustawie do postępowania przed Trybunałem stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805 , ze zm. ; dalej: k.p.c.), w tym art. 165 § 1 k.p.c., zgodnie z którym terminy oblicza się według przepisów prawa cywilnego. Trzymie- OTK ZU B/2026 Ts 22/22 poz. 79 4 sięczny termin wniesienia skargi konstytucyjnej, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, wyliczony stosownie do art. 114 k.c., odpowiada 90 dniom. Zgodnie z powyższym należy zatem przyjąć, że z chwilą złożenia przez skarżącego do właściwego miejscowo sądu rejonowego wniosku o ustanowienie pełnomo cnika z urzędu , trzymiesięczny termin wniesienia skargi traktuje się tak, jakby od samego początku był ter- minem 90 - dniowym (zob. postanowienie TK z 15 kwietnia 2015 r., sygn. Ts 348/14, OTK ZU nr 3/B/2015, poz. 328). Należy jednocześnie podkreślić, że przy obliczaniu terminu zło- żenia skargi konstytucyjnej nie uwzględnia się dnia doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia ani dnia doręczenia radcy prawnemu informacji o wyznaczeniu go pełnomocni- kiem z urzędu (zob. postanowienie TK z 4 marca 2015 r., sygn. Ts 50/14, OTK ZU nr 3/B/2015, poz. 246). W rozpatrywanej sprawie Sąd Okręgowy w G . XVI Wydział Cywilny Odwoławczy (dalej: Sąd Okręgowy) postanowieniem z 21 maja 2021 r. (sygn. akt […] ) oddalił skargę skarżącego na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w S . ( sygn. akt […] ) . Na wskazane postanowienie skarżący wniósł zażalenie, które Sąd Okręgowy w G . postanowieniem z 22 września 2021 r. (sygn. akt […] ) odrzucił , uznając że jest niedopuszc zalne. Skarżący s pełnił zatem wymóg wyczerpania drogi prawnej, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. W uzasadnieniu postanowienia z 22 września 2021 r. Sąd Okręgowy w G . powołał się na pogląd wyrażony w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym na postanowienie w przedmiocie przewlekłości postępowania cywilnego zażalenie nie przysługuje, ponieważ przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpo- znania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nad zorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r. poz. 75 , ze zm. ; dalej: ustawa o skardze ) przewidują jednoinstancyjny tryb rozpoznania skargi na przewlekłość postępowania. W związku z tym stronie nie przysługuje środek odwoławczy od orzeczeń wydanych w toku postępowania prowadzonego na podstawie ustawy o skardze. Z uwagi na powyższe Trybunał uzna ł , że w rozpatrywanej skardze konstytucyjnej ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest p o stanowienie Sądu Okręgowego w G . z 21 maja 2021 r. (sygn. akt […] ), z wydaniem którego skarżący wiąże zarzut naruszeni a przysługujących mu konstytucyjnych praw. W związku z tym Trybunał stwierdził, że konieczn a jest analiz a spełnieni a przez skarżącego drugiego warunku określo- ne go w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK , zgodnie z którym skarga konstytucyjna może być wniesiona w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu ostatecznego rozstrzygnięcia , którą należy dokon ać w powiązaniu z załączonym do skargi konstytuc yjnej wnioskiem skarżącego z 26 li - pca 2021 r. złoż onym do Sądu Rejonowego w S . , w którym wniósł o ustanowienie pełnomoc- nika z urzędu „w celu sporządzenia, podpisania i wniesienia skargi konstytucyjnej, w oparciu o prawomocne postanowienie z dn. 21 maja 2021 r., sygn. akt […] Sądu Okręgowego w G . , wydane na posiedzeniu niejawnym, doręczone w dn. 21 lipca 2021 r., a w zakresie, w jakim niezgodność konstytucyjna wynika z rozpatrzenia sprawy na posiedzeniu niejawnym, tj. art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przew lekłość postępowania (Dz. U. z 2004 r. Nr 179, poz. 1843, ze zm.) w zw. z art. 397 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, w zw. z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 5 i art. 37 ust. 1 Konstytucji RP”. W rozpatrywanej sprawie Sąd Okręgowy w G . pismem z 15 lipca 2021 r. poinformo- wał skarżącego, że zgodnie z zarządzeniem sędziego, przesyła mu odpis postanowienia z 21 maja 2021 r. wraz z uzasadnieniem. Postanowienie Sądu Okręgowego w G . z 21 maja 2021 r. ( sygn. akt […] ), wskazane w skardze jako ostateczne orzeczenie, d oręczono skarżą- cemu 21 lipca 2021 r. Od 22 lipca 2021 r. rozpoczął bieg trzymiesięczny (90 dniowy) termin wniesienia skargi konstytucyjnej. Powołany wyżej wniosek skarżącego z 26 lipca 2021 r. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej w związku OTK ZU B/2026 Ts 22/22 poz. 79 5 z postanowieniem Sądu Okręgowego w G . z 21 maja 2021 r. wpłynął do Sądu Rejonowego w S . 28 lipca 2021 r., a więc 7 dni po doręczeniu skarżącemu ostatecznego orzeczenia. Sto- sownie do art. 44 ust. 3 zdanie pierwsze u.o.t.p.TK tego dnia nastąpiło wstrzymanie biegu terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. Postanowieniem z 23 września 2021 r. (sygn. akt […] ) r eferendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w S . I Wydział Cywilny ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego, któr y miał być wyznacz ony przez Okręgow ą Izb ę Radców Prawnych w G . celem sporządzenia skargi konstytucyjnej w sprawie Sądu Okręgowego w G . (sygn. akt […] ). Pismem z 22 października 2021 r. Okrę- gowa Izba Radców Prawnych w G . poinformowała radcę prawnego, że został wyznaczony pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego. Wymienione z awiadomienie doręczono pełnomoc- nikowi skarżącego 2 listopada 2021 r. Zgodnie z art. 44 ust. 3 pkt 1 u.o.t.p.TK 3 listopada 2021 r., tj. pierwszego dnia po dniu doręczenia radcy prawnemu rozstrzygnięcia właściwego organu o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącego, nastąpiło wznowienie biegu terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. Pełnomocnikowi skarżącego pozostał y do wniesienia skargi konstytucyjnej 83 dni (90 dni pomniejszone o 7 dni). Termin, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, upłynął z końcem dnia 24 stycznia 2022 r., natomiast skarga konstytucyjna została wniesiona 31 stycznia 2022 r. (data nadania). Trybunał stwierdza, że rozpatrywana skarga konstytucyjna została wniesiona 97 dnia od dnia następnego po dniu doręczenia skar- żące mu ostatecznego orzeczenia , czyli z przekroczeniem ustawowego terminu przewidziane- go do wniesienia skargi konstytucyjnej. Okoliczność ta stanowi samodzielną podstaw ę odmowy nadania dalszego biegu skar- dze konstytucyjnej (art. 77 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK). Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w terminie 7 dni od dnia jego doręczeni a.